La arquitectura solicita una cierta predisposición ante el hallazgo, algo parecido a un estado de expectación. El placer del descubrimiento es adictivo, estimulante desde la militancia del más contumaz de los ingenios, a menudo íntimamente relacionado con el sentido del humor y, en última instancia, la inteligencia. Imaginamos que precisamente a esto se refiere Alejandro de la Sota cuando afirma de forma luminosa que la arquitectura «da risa», para concluir inmediatamente después con un doloroso «la vida no«. Su manera de bromear era decir la verdad.
El banco que aparece en la imagen cumple ahora más de 100 años. Se trata de un diseño de Edwin Lutyens para el jardín de la casa de Ednaston Manor (1912-19), uno de los proyectos que el arquitecto británico aborda desde la variante neoclásica del estilo Queen Anne.1 La incorporación de una enorme rueda en un extremo y dos asideros en el otro, transforma el banco en una forma extraña de carruaje, un artefacto desde luego muy poco neoclásico que permite su fácil transporte. Imaginamos la sonrisa taimada de Lutyens ante esta criatura engendrada como un injerto, a medio camino entre la cómoda y el carretón: un objeto sin duda alejado de los cánones culturales de su espacio y tiempo.2
La arquitectura necesita del ingenio como instrumento de transformación de las rutinas del mundo. Desde la predisposición ante el hallazgo se despliega en el fondo una forma determinada de conocimiento, una mirada higiénica que nos libera de la tentación de tomarnos demasiado en serio: perder la gravedad. Como si la imaginación fuese no ya
«más importante que el conocimiento» (Einstein),
sino literalmente, más ligera. Tan ligera que lo grande se hiciera pequeño y lo pequeño grande; tan ligera que lo importante no fuera sino aquello verdaderamente secundario.3
Reivindicamos para la arquitectura un sentido más allá de la medida y la escala; un sentido menos tangible y ortodoxo, pero no por ello menos necesario y conveniente; un sentido al margen de la gravedad y de la técnica; un sentido que nos devuelva las razones del humor. Una ingeniería del ingenio.
Miguel Ángel Díaz Camacho. Doctor Arquitecto
Madrid. Junio 2015. Autor de Parráfos de arquitectura. #arquiParrafos
Notas:
1 Continuando con la idea de proyectar casas para jardines y no a la inversa, Lutyens prestará gran atención al paisaje como organismo dentro del cual debe surgir la arquitectura.
2 La movilidad del banco no es un asunto menor, pues permite reconfigurar continuamente la mirada sobre el jardín, transformando un territorio habitualmente conocido y estable en un paisaje cambiante y movedizo, no ya por la posición impredecible de los bancos, sino por las nuevas perspectivas y situaciones que éstos ahora nos ofrecen.
3 Imposible no recordar aquí las puertas levadizas de Oíza en «Otras puertas«, o el acceso de la vivienda del conserje en el proyecto Alejandro de Sota para el Museo Provincial de León, acceso principal del edificio del antiguo Obispado, reservando una pequeña puerta secundaria como nuevo acceso «principal» al museo.
El Ornamento es Delito es una celebración visual de la arquitectura modernista que incluye una espectacular selección del movimiento arquitectónico más importante de la historia moderna. Hermosamente ilustrado, este compendio nos invita a reflexionar y descubrir el viaje del modernismo desde la década de 1920 hasta la actualidad.
Inspirado en Adolf Loos, uno de los grandes fundadores de la arquitectura modernista, Ornamento es Delito debe su título al provocador ataque de Loos a los recargados diseños de principios del siglo XX. Esta expresión ha llegado a personificar el estilo modernista y su estética austera, cosa que lo convierte en un título apropiado para su atractiva colección de arquitectura innovadora.
El Ornamento es Delito identifica los elementos más importantes de la arquitectura modernista, desde sus formas lineales hasta los materiales industriales, y explora cómo sigue progresando este estilo arquitectónico pionero a día de hoy. Este estudio, que ofrece una revaluación de la arquitectura modernista, puede verse tanto en las estructuras icónicas del canon modernista como en la obra de algunos de los mejores arquitectos contemporáneos de este siglo.
El Ornamento es Delito es un manifiesto visual que analiza una extraordinaria colección de trabajos de arquitectos magistrales del siglo XX, entre ellos Arne Jacobsen, Le Corbusier, Mies van der Rohe, Frank Lloyd Wright, Marcel Breuer y Walter Gropius, y creadores contemporáneos como Snøhetta, David Adjaye, Sou Fujimoto, Tadao Ando y John Pawson. Todas las estructuras incluidas son edificios independientes, lo cual demuestra cómo se ha incorporado el modernismo a nuestra cultura cotidiana y ha sido adoptado por gente de todos los niveles del diseño.
El libro empieza con una detallada introducción al modernismo entrelazada con la historia personal de Matt Gibberd en torno a la creación de The Modern House, un organismo estatal pionero para las mejores viviendas de diseño de Gran Bretaña. Las propiedades están organizadas por similitud estética para ilustrar que todas ellas comparten un linaje y, sin embargo, atesoran una belleza modernista dispar. La inspiradora selección de imágenes ha sido producida especialmente en blanco y negro para destacar la forma y la disposición de alturas de cada edificio en lugar de detalles como su superficie o localización. El Ornamento es Delito incluye también letras de canciones clásicas, extractos literarios y perspicaces citas de algunas de las figuras más destacadas de la arquitectura modernista, lo cual añade profundidad y contexto a las imágenes.
El Ornamento es Delito, un compañero perfecto para Un Mundo Brutal, el best-seller de Phaidon, deleitará e inspirará a arquitectos y arquituristas por igual. El libro brinda a los lectores la oportunidad de descubrir excelentes ejemplos del estilo arquitectónico más importante del siglo XX y demuestra que el modernismo es tan austero y estimulante como siempre.
[:gl]
O Ornamento é Delito é unha celebración visual da arquitectura modernista que inclúe unha espectacular selección do movemento arquitectónico máis importante da historia moderna. Hermosamente ilustrado, este compendio convídanos a reflexionar e descubrir a viaxe do modernismo desde a década de 1920 ata a actualidade.
Inspirado en Adolf Loos, un dos grandes fundadores da arquitectura modernista, Ornamento é Delito debe o seu título ao provocador ataque de Loos aos recargados deseños de principios do século XX. Esta expresión chegou a personificar o estilo modernista e a súa estética austera, cousa que o converte nun título apropiado para a súa atractiva colección de arquitectura innovadora.
El Ornamento es Delito identifica los elementos más importantes de la arquitectura modernista, desde sus formas lineales hasta los materiales industriales, y explora cómo sigue progresando este estilo arquitectónico pionero a día de hoy. Este estudio, que ofrece una revaluación de la arquitectura modernista, puede verse tanto en las estructuras icónicas del canon modernista como en la obra de algunos de los mejores arquitectos contemporáneos de este siglo.
O Ornamento é Delito identifica os elementos máis importantes da arquitectura modernista, desde as súas formas lineais ata os materiais industriais, e explora como segue progresando este estilo arquitectónico pioneiro a día de hoxe. Este estudo, que ofrece unha revaluación da arquitectura modernista, pode verse tanto nas estruturas icónicas do canon modernista como na obra dalgúns dos mellores arquitectos contemporáneos deste século.
O Ornamento é Delito é un manifesto visual que analiza unha extraordinaria colección de traballos de arquitectos maxistrais do século XX, entre eles Arne Jacobsen, Lle Corbusier, Mies van der Rohe, Frank Lloyd Wright, Marcel Breuer e Walter Gropius, e creadores contemporáneos como Snøhetta, David Adjaye, Sou Fujimoto, Tadao Ando e John Pawson. Todas as estruturas incluídas son edificios independentes, o cal demostra como se incorporou o modernismo á nosa cultura cotiá e foi adoptado por xente de todos os niveis do deseño.
O libro empeza cunha detallada introdución ao modernismo entrelazada coa historia persoal de Matt Gibberd ao redor da creación de The Modern House, un organismo estatal pioneiro para as mellores vivendas de deseño de Gran Bretaña. As propiedades están organizadas por similitude estética para ilustrar que todas elas comparten unha liñaxe e, con todo, atesouran unha beleza modernista dispar. A inspiradora selección de imaxes foi producida especialmente en branco e negro para destacar a forma e a disposición de alturas de cada edificio en lugar de detalles como a súa superficie ou localización. O Ornamento é Delito inclúe tamén letras de cancións clásicas, extractos literarios e perspicaces citas dalgunhas das figuras máis destacadas da arquitectura modernista, o cal engade profundidade e contexto ás imaxes.
O Ornamento é Delito, un compañeiro perfecto para Un Mundo Brutal, o best-seller de Phaidon, deleitará e inspirará a arquitectos e arquituristas por igual. O libro brinda aos lectores a oportunidade de descubrir excelentes exemplos do estilo arquitectónico máis importante do século XX e demostra que o modernismo é tan austero e estimulante como sempre.
[:en]
The Ornament is A Crime is a visual celebration of the modernist architecture that includes a spectacular selection of the most important architectural movement of the modern history. Beautifully illustrated, this compendium invites us to think over and discover the trip of the modernism from the decade of 1920 up to the current importance.
Inspired by Adolf Loos, one of the big founders of the modernist architecture, Ornament is A Crime owes his title to Loos’s provocative assault to the overloaded designs of beginning of the 20th century. This expression has managed to personify the modernist style and his austere aesthetics, thing that turns it into a title adapted for his attractive collection of innovative architecture.
The Ornament is A Crime identifies the most important elements of the modernist architecture, from his linear forms up to the industrial materials, and explores how there continues progressing this architectural pioneering style a today. This study, which offers a revaluation of the modernist architecture, can turn so much in the structures icónicas of the modernist canon as in the work of some of the best contemporary architects of this century.
The Ornament is A Crime is a visual manifest that Corbusier analyzes an extraordinary collection of works of magisterial architects of the 20th century, between them Arne Jacobsen, Him, Mies van der Rohe, Frank Lloyd Wright, Marcel Breuer and Walter Gropius, and contemporary creators like Snøhetta, David Adjaye, Sou Fujimoto, Tadao Ando and John Pawson. All the included structures are independent buildings, which demonstrates how the modernism has joined to our daily culture and has been an adopted child for people of all the levels of the design.
The book begins with a detailed introduction to the modernism interlaced with Matt Gibberd’s personal history concerning creation The Modern House, a state pioneering organism for the best housings of design of Great Britain. The properties are organized by aesthetic similarity to illustrate that all of them share a lineage and, nevertheless, they hoard a modernist unlike beauty. The inspiring selection of images has been produced specially in black and white to emphasize the form and the disposition of heights of every building instead of details as his surface or location. The Ornament is A Crime there includes also letters of classic songs, literary extracts and perspicacious appointments of some of the figures most distinguished from the modernist architecture, which adds depth and context to the images.
The Ornament is A Crime, a perfect companion for A Brutal World, Phaidon’s best-seller, it will delight and inspire architects and arquituristas equally. The book offers to the readers the opportunity to discover excellent examples of the most important architectural style of the 20th century and demonstrates that the modernism is so austere and stimulant as always.
Se trata de un apartamento señorial, largo y estrecho, con fachada a la calle de acceso mediante una elegante tribuna, y a un grande pero no muy atractivo patio interior de manzana a través de una galería. En medio, 140 metros cuadrados para resolver un programa de vivienda más o menos convencional.
Hay dos estrategias fundamentales que guían todo el diseño. La primera de ellas es que las habitaciones se comunicarán sin intermediación de pasillos, lo harán directamente, en una suerte de enfilade. De esta manera, surgen una serie de espacios intermedios sin un código-función definido, lo que las transforma en salas potenciales donde jugar, leer, almacenar… Estas habitaciones que van estructurando la vivienda ni siquiera tienen puertas, y sus paredes tampoco llegan al techo, de manera que son casi como habitaciones dentro de un espacio contenedor original.
La segunda decisión es una estructuración en sección de todas las habitaciones, en base a tres órdenes: un orden superior que recorre toda la vivienda, que es el de los techos originales, de vigas de madera y bóveda cerámica, que se pintan de gris. Nada interrumpe este orden, ningún tabique llega hasta los techos; un orden intermedio que engloba y da sentido a las habitaciones, desde los 60cm hasta los 230cm de altura, pintado de blanco, cerrando cada espacio, a pesar de no tener puertas ni llegar al techo; y un orden inferior, desde el suelo hasta los 60cm de altura, en el que los pavimentos suben por las paredes y caracterizan cada sala en base a un código de material que a su vez es simétrico respecto a la entrada: cerámica para las salas húmedas; madera para las salas de estar y dormitorios; y un nuevo tipo de cerámica para las salas en contacto con el exterior, la tribuna a la calle y la galería a los patios. El umbral de paso entre cada habitación se resuelve con un nuevo material, microcemento blanco, que recubre igualmente los paramentos de la entrada, cuyo acceso se modificó para organizar de manera clara los espacios públicos, hacia la calle, y los espacios privados, hacia el patio interior.
De esta manera se organiza todo el interior como una sucesión de habitaciones diferenciadas pero comunicadas, desde las que siempre se puede tener contacto con las dos salidas al exterior, a través de las cuales la luz va profundizando hasta los espacios más interiores, creando una bonita gradación. Los espacios con mayor necesidad de intimidad se resuelven con un recorrido análogo pero esta vez privado.
La galería de salida a los patios se derribó completamente y se rehízo tanto estructural como constructivamente, mediante unas enormes puertas de madera con distintos despieces y vidrios de diferente transparencia que, si bien iluminan el interior en su orientación más desfavorable, son conscientes de la falta de atractivo exterior.
Obra: Apartamento Tamarit
Lugar: Barcelona, Cataluña, España
Colaboradores: Ingeniería: Marés ingenieros. Estructuras: Diagonal Estructuras
Proyecto: 2015
Obra: Noviembre 2015/Mayo 2016
Cliente: Privado
Área construida: 140m2 (interior) + 60m2 (exterior)
Fotografía: José Hevia + raulsanchezarchitects.com
[:gl]
Trátase dun apartamento señorial, longo e estreito, con fachada á rúa de acceso mediante unha elegante tribuna, e a un grande pero non moi atractivo patio interior de mazá a través dunha galería. No medio, 140 metros cadrados para resolver un programa de vivenda máis ou menos convencional.
Hai dúas estratexias fundamentais que guían todo o deseño. A primeira delas é que as habitacións comunicaranse sen intermediación de corredores, farano directamente, nunha sorte de enfilade. Deste xeito, xorden unha serie de espazos intermedios sen un código-función definido, o que as transforma en salas potenciais onde xogar, ler, almacenar… Estas habitacións que van estructurando a vivenda nin sequera teñen portas, e as súas paredes tampouco chegan ao teito, de maneira que son case como habitacións dentro dun espazo contenedor orixinal.
A segunda decisión é unha estructuración en sección de todas as habitacións, en base a tres ordes: unha orde superior que percorre toda a vivenda, que é o dos teitos orixinais, de vigas de madeira e bóveda cerámica, que se pintan de gris. Nada interrompe esta orde, ningún tabique chega ata os teitos; unha orde intermedio que engloba e dá sentido ás habitacións, desde os 60cm ata os 230cm de altura, pintado de branco, pechando cada espazo, malia non ter portas nin chegar ao teito; e unha orde inferior, desde o chan ata os 60cm de altura, no que os pavimentos soben polas paredes e caracterizan cada sala en base a un código de material que á súa vez é simétrico respecto de a entrada: cerámica para as salas húmidas; madeira para as salas de estar e dormitorios; e un novo tipo de cerámica para as salas en contacto co exterior, a tribuna á rúa e a galería aos patios. O limiar de paso entre cada habitación resólvese cun novo material, microcemento branco, que recubre igualmente os paramentos da entrada, cuxo acceso modificar para organizar de xeito claro os espazos públicos, cara á rúa, e os espazos privados, cara ao patio interior.
Deste xeito organízase todo o interior como unha sucesión de habitacións diferenciadas pero comunicadas, desde as que sempre se pode ter contacto coas dúas saídas ao exterior, a través das cales a luz vai profundando ata os espazos máis interiores, creando unha bonita gradación. Os espazos con maior necesidade de intimidade resólvense cun percorrido análogo pero esta vez privado.
A galería de saída aos patios derribouse completamente e se rehízo tanto estructural como constructivamente, mediante unhas enormes portas de madeira con distintos despieces e vidros de diferente transparencia que, aínda que iluminan o interior na súa orientación máis desfavorable, son conscientes da falta de atractivo exterior.
Obra: Apartamento Tamarit
Emprazamento: Barcelona, Cataluña, España
Colaboradores: Ingeniería: Marés ingenieros. Estructuras: Diagonal Estructuras
Proxecto: 2015
Obra: Novembro 2015/Maio 2016
Cliente: Privado
Área construida: 140m2 (interior) + 60m2 (exterior)
Fotografía: José Hevia + raulsanchezarchitects.com
[:en]
The project takes place in a long, narrow and stately apartment whose façade connects to the access street via an elegant bow-window and to a large but not very attractive interior courtyard through a gallery. In between, 140 square meters to resolve more or less conventional housing requirements.
Two key strategies drive the design as a whole. The first is that there are no hallways between rooms; they connect directly via an enfilade of sorts. This gives rise to a series of intermediary spaces that lack a defined code or function, which transforms them into potential play, reading, storage rooms, etc. These spaces which serve as a backbone to the dwelling don’t even feature doors, and their partitions fall short of the ceiling, making them, as it were, rooms within an original container space.
The second decision is structuring all rooms on three sections, based on three levels. A top level — the original wooden beam and ceramic vault ceiling — runs throughout the house and is painted grey. Nothing breaks up this level, since partitions do not reach up to the ceiling. Running from 60 cm to 230 cm and painted white, an intermediary level encompasses and structures the rooms, closing in the space even though there are no doors and the partitions don’t reach the ceiling. The lower level, running from the floor to a height of 60 cm, features flooring rising up the partitions in distinctive contrast for each space, while maintaining symmetry with the entrance — tile for wet rooms, wood for living rooms and bedrooms, and a new type of tile for outdoor-facing rooms, the street-side bow-window and the gallery connecting to the courtyards. The thresholds linking the rooms feature a new material, white micro-cement, which likewise covers the partitions in the entrance, which was re-arranged to clearly establish the public spaces facing the street and the private spaces facing the inner courtyard.
The entire interior space is thus organised as a series of rooms which are set off but connected and which always connect to the two exits to the outside, through which light penetrates into more interior spaces, creating a beautiful light gradation. Spaces which require more privacy follow a similar pattern but with greater privacy.
The gallery leading to the courtyards was completely demolished and was re-built (both structurally and in terms of building materials) using enormous wood doors featuring different cuts and glasses of various transparency that manage to illuminate the interior despite its unfavourable orientation while blurring the unappealing view.
La preocupación por los problemas sociales culmina con los planos de ciudades ideales de Le Corbusier, las especulaciones de Buckminster Fuller y la extraña ciudad perdida de Brasilia. Propuestas ideadas a una visión única e idealizada de los arquitectos y que no responde a las verdaderas conductas y necesidades de las personas quienes lo habitan, desarraigando una herencia cultural de los pobladores……
«El impacto de lo nuevo»,este es el capitulo 4 de una serie de documentales sobre el arte en el siglo XX, fue escrito y presentado por Robert Hughes, crítico de arte y escritor de la revista Time. En esta serie se muestra como un magnífico profesor, agudo, individualista y franco. Esté o no de acuerdo con su opinión, atrapara tu atención.
[:gl]
A preocupación polos problemas sociais culmina cos planos de cidades ideais de Le Corbusier, as especulacións de Buckminster Fuller e a estraña cidade perdida de Brasília. Propostas ideadas a unha visión única e idealizada dos arquitectos e que non responde ás verdadeiras condutas e necesidades das persoas quen o habita, desarraigando unha herdanza cultural dos poboadores……
«O impacto do novo»,leste é o capitulo 4 dunha serie de documentais sobre a arte no século XX, foi escrito e presentado por Robert Hughes, crítico de arte e escritor da revista Time. Nesta serie móstrase como un magnífico profesor, agudo, individualista e franco. Estea ou non de acordo coa súa opinión, atrapase a túa atención.
https://youtu.be/agef9ZQflvs[:en]
The worry for the social problems reaches with the planes of ideal cities of Le Corbusier, Buckminster Fuller‘s speculations and the strange lost city of Brasilia. Offers designed to a vision only and idealized of the architects and that does not answer to the real conducts and needs of the persons who live it, rooting out a cultural inheritance of the settlers ……
«Robert Hughes«, this one is the chapter 4 of a series of documentaries on the art in the 20th century, it was written and presented by Robert Hughes, critic of art and writer of the magazine Steals. In this series there appears as a magnificent teacher, sharply, individualist and Franc. Be or not in agreement with his opinion, it was catching your attention.
Entiendo los diagramas en arquitectura como elementos gráficos que describen algo de modo indeterminado. No representan un objeto per se, sino una estrategia que permite ordenar un flujo de relaciones en el proceso de diseño. Por lo tanto, podemos decir que la arquitectura pensada de manera diagramática construye trayectorias de relaciones en la abstracción de una representación de la que se extrae lo figurativo.
“los arquitectos producen dibujos de edificios y no los edificios mismos. Por lo tanto la arquitectura, más que cualquier otra disciplina, está involucrada en la producción de descripciones virtuales”.1
Es decir, las representaciones gráficas son frecuentes en cualquier período de la historia de la arquitectura, pero esta modalidad de dibujos geométricos2 adquiriere protagonismo en la última década del siglo pasado, y a diferencia de las representaciones tradicionales, no hay un objeto percibido desde el punto de vista de un observador, sino un código operativo que representa un proceso que puede rectificarse constantemente.
En un mismo sentido, Josep María Montaner observa que
“Por su carácter dual – concepto y práctica, herramienta de análisis e instrumento de proyecto -, los diagramas se han convertido en emblemas de cambio del siglo. Se han usado con la voluntad de relevar y superar el concepto de tipología de la década de 1970, y en la actualidad han pasado a ser el concepto estructurador entre la teoría y la práctica de la arquitectura”.3
Montaner observa que el diagrama permite operar una infinidad de datos heterogéneos producidos por los cambios de hábitos sociales y las nuevas tecnologías de comunicación sin las restricciones que propone el análisis tipológico. No es un tipo que tiene necesariamente un vínculo con la historia y una forma determinada, es decir, no forma parte de la materialización de la arquitectura, pero la intimida a un cúmulo de sugerencias.
Un defensor a ultranza del desarrollo de diagramas como método de reflexión es Ben van Berkel. En su escrito Diagrams señala que
“la técnica diagramática provee de un punto de apoyo dentro de las rápidas corrientes de información mediada. La falta de significado que la repetición y la mediación crean es superada por los diagramas, que generan significados nuevos e instrumentales, y que conducen a la arquitectura lejos de la fijación tipológica”.4
UnStudio
Este alejamiento de la fijación tipológica aparta el proceso de diseño a cualquier subjetividad, evita la lógica lineal y la aleja de las ideologías, para configurarse como un conjunto de situaciones sólidas, técnicas, tácticas y funcionamientos.
Para Ben van Berkel, el diagrama es una dirección experimental, instrumental y sugestiva, con una posible organización espacial y/o sustancia.5 Una táctica para indagar los diferentes flujos internos, pero también un sistema de organización que oscila entre la idea y la forma, donde la matriz organizativa está basada en signos gráficos de distinta procedencia, que inciden el desarrollo del diseño ordenando la energía de flujos internos. El diagrama resulta un método de reflexión táctica empleado para alcanzar una organización espacial acorde a las dificultades que ofrece cada programa.
Aplicado como un concepto que rompe la rigidez de los esquemas arquitectónicos tradicionales, el diagrama se ofrece como una herramienta que permite la resolución de los conflictos dinámicos propios de la actividad. Sin embargo, este proceso de transformación prescinde del análisis del entorno, y en esa prescindencia, el resultado fomenta la construcción de un objeto no contextual sin otro fin que atender su propia teoría gráfica. En esa omisión, converge una composición formalista de la idea que pone en riesgo la búsqueda intelectual de su propia arquitectura, cuyo resultado es un objeto cuasi tipológico, que tiene incidencia en la formalización de la arquitectura, como le sucede a Ben van Berkel en la materialización del diagrama basado en la cinta de Möbius.
M.C. Escher.
El caso Möbius.
En 1993 UNStudio recibe el encargo de una vivienda con dos estudios independientes entre sí donde desarrollar la actividad laboral de los miembros del matrimonio, de diferentes profesiones, pero conectados a la vida cotidiana de la familia. El encargo exigía entrelazar las diferentes actividades familiares en una misma estructura sin que ninguna integrante perdiera su independencia.
Caroline Bos y Ben van Berkel desarrollan el programa partiendo de las propiedades geométricas de la banda de Möbius, una superficie de una sola cara y un solo borde que no es orientable y que simboliza la naturaleza cíclica de muchos procesos. Esta teoría de trayectorias basada en la banda de Möbius tiene un antecedente gráfico en la obra de M.C. Escher.
UnStudio
A partir de este diagrama, loa arquitectos construyen relaciones para estructurar el interior de la casa siguiendo la teoría de flujos, imbuidos en la idea de personas circulando sus propios recorridos las 24 horas del día.
Como resultado de esta operación, las habitaciones privadas se ubican alineadas a lo largo de la cinta, los lugares de trabajo se organizan en los extremos opuestos y las áreas sociales en los cruces de circulaciones. La circulación interior repite el recorrido del bucle, define las trayectorias internas y vincula todas las partes de la actividad diaria.
De este modo, el diagrama permite organizar un esquema distributivo interior. La organización del programa, la circulación y la estructura formal entrelaza las diferentes actividades y el movimiento de sus habitantes, incorporando la idea de tiempo a la arquitectura.
UnStudio
Sin embargo, las propiedades geométricas del bucle también se trasladan a la formalización de la arquitectura. Las líneas se materializan en superficies opacas y transparentes, al alternar el uso de hormigón y vidrio a lo largo del recorrido. La escasa altura y su excesiva longitud es resultado del estiramiento del bucle, con el objeto de alcanzar un mayor desarrollo y afianzar el vínculo con el entorno inmediato.
Diagrama y proyecto entran en un solapamiento de intereses cuando aparecen visibles semejanzas entre la concepción gráfica del esquema y la materialización definitiva de la arquitectura. En la Casa Möbius, el diagrama no solo resulta el elemento estructurador de la idea, también influye de manera determinante en la forma del objeto.
UnStudio
Así lo señala Clara Ben Altabef:
“la novedad en este caso es el procedimiento de traducción a través del diagrama conceptual en una forma tridimensional de carácter arquitectónico”.6
Sin poner en discusión el valor de su arquitectura, esa traducción del diagrama tropieza con su propia lógica. El resultado de la búsqueda experimental, instrumental y sugestiva a través del diagrama alcanza una dimensión que excede las trayectorias de relaciones hasta precisar las cualidades gráficas del esquema.
En tal sentido, la operación programática del caso Möbius, también debe asumirse como una operación programática de tipología virtual. Es decir, la intencionada implementación de un elemento gráfico que se desarrolla ajeno a un determinismo histórico, pero que influye de manera determinante en las características formales del objeto.
UnStudio
Marcelo Gardinetti. Arquitecto
La Plata, Argentina. Octubre 2017
Notas:
1. Greg Lynn, Animate Form, 1999
2. Según el diccionario de la lengua española, un diagrama es un dibujo geométrico que sirve para demostrar una proposición, resolver un problema o representar de una manera gráfica la ley de variación de un fenómeno.
Entendo os diagramas en arquitectura como elementos gráficos que describen algo de modo indeterminado. Non representan un obxecto per se, senón unha estratexia que permite ordenar un fluxo de relacións no proceso de deseño. Por tanto, podemos dicir que a arquitectura pensada de maneira diagramática constrúe traxectorias de relacións na abstracción dunha representación da que se extrae o figurativo.
“os arquitectos producen debuxos de edificios e non os edificios mesmos. Por tanto a arquitectura, máis que calquera outra disciplina, está involucrada na produción de descricións virtuais”.1
É dicir, as representacións gráficas son frecuentes en calquera período da historia da arquitectura, pero esta modalidade de debuxos xeométricos2 adquirir protagonismo na última década do século pasado, e a diferenza das representacións tradicionais, non hai un obxecto percibido desde o punto de vista dun observador, senón un código operativo que representa un proceso que pode rectificarse constantemente.
Nun mesmo sentido, Josep María Montaner observa que
“Polo seu carácter dual -concepto e práctica, ferramenta de análise e instrumento de proxecto-, os diagramas convertéronse en emblemas de cambio do século. Usáronse coa vontade de relevar e superar o concepto de tipoloxía da década de 1970, e na actualidade pasaron a ser o concepto estructurador entre a teoría e a práctica da arquitectura”.3
Montaner observa que o diagrama permite operar unha infinidade de datos heteroxéneos producidos polos cambios de hábitos sociais e as novas tecnoloxías de comunicación sen as restricións que propón a análise tipológico. Non é un tipo que ten necesariamente un vínculo coa historia e unha forma determinada, é dicir, non forma parte da materialización da arquitectura, pero intimídaa a un cúmulo de suxestións.
Un defensor sen concesións do desenvolvemento de diagramas como método de reflexión é Ben van Berkel. No seu escrito Diagrams sinala que
“a técnica diagramática prové dun punto de apoio dentro das rápidas correntes de información mediada. A falta de significado que a repetición e a mediación crean é superada polos diagramas, que xeran significados novos e instrumentais, e que conducen á arquitectura lonxe da fixación tipológica”.4
UnStudio
Este afastamento da fixación tipológica aparta o proceso de deseño a calquera subxectividade, evita a lóxica lineal e afástaa das ideoloxías, para configurarse como un conxunto de situacións sólidas, técnicas, tácticas e funcionamentos.
Para Ben van Berkel, o diagrama é unha dirección experimental, instrumental e suxestiva, cunha posible organización espacial e/ou substancia.5Unha táctica para indagar os diferentes fluxos internos, pero tamén un sistema de organización que oscila entre a idea e a forma, onde a matriz organizativa está baseada en signos gráficos de distinta procedencia, que inciden o desenvolvemento do deseño ordenando a enerxía de fluxos internos. O diagrama resulta un método de reflexión táctica empregado para alcanzar unha organización espacial acorde ás dificultades que ofrece cada programa.
Aplicado como un concepto que rompe a rixidez dos esquemas arquitectónicos tradicionais, o diagrama ofrécese como unha ferramenta que permite a resolución dos conflitos dinámicos propios da actividade. Con todo, este proceso de transformación prescinde da análise da contorna, e nesa prescindencia, o resultado fomenta a construción dun obxecto non contextual sen outro fin que atender a súa propia teoría gráfica. Nesa omisión, converxe unha composición formalista da idea que pon en risco a procura intelectual da súa propia arquitectura, cuxo resultado é un obxecto case tipológico, que ten incidencia na formalización da arquitectura, como lle sucede a Ben van Berkel na materialización do diagrama baseado na cinta de Möbius.
M.C. Escher.
O caso Möbius.
En 1993 UNStudio recibe o encargo dunha vivenda con dous estudos independentes entre si onde desenvolver a actividade laboral dos membros do matrimonio, de diferentes profesións, pero conectados á vida cotiá da familia. O encargo esixía entrelazar as diferentes actividades familiares nunha mesma estrutura sen que ningunha integrante perdese a súa independencia.
Caroline Bos e Ben van Berkel desenvolven o programa partindo das propiedades xeométricas da banda de Möbius, unha superficie dunha soa cara e un só bordo que non é orientable e que simboliza a natureza cíclica de moitos procesos. Esta teoría de traxectorias baseada na banda de Möbius ten un antecedente gráfico na obra de M.C. Escher.
UnStudio
A partir deste diagrama, loa arquitectos constrúen relacións para estruturar o interior da casa seguindo a teoría de fluxos, imbuídos na idea de persoas circulando as súas propios percorridos as 24 horas do día.
Como resultado desta operación, as habitacións privadas sitúanse aliñadas ao longo da cinta, os lugares de traballo organízanse nos extremos opostos e as áreas sociais nos cruces de circulacións. A circulación interior repite o percorrido do bucle, define as traxectorias internas e vincula todas as partes da actividade diaria.
Deste xeito, o diagrama permite organizar un esquema distributivo interior. A organización do programa, a circulación e a estrutura formal entrelaza as diferentes actividades e o movemento dos seus habitantes, incorporando a idea de tempo á arquitectura.
UnStudio
Con todo, as propiedades xeométricas do bucle tamén se trasladan á formalización da arquitectura. As liñas materialízanse en superficies opacas e transparentes, ao alternar o uso de formigón e vidro ao longo do percorrido. A escasa altura e a súa excesiva lonxitude é resultado do estiramento do bucle, co obxecto de alcanzar un maior desenvolvemento e afianzar o vínculo coa contorna inmediata.
Diagrama e proxecto entran nun solapamento de intereses cando aparecen visibles semellanzas entre a concepción gráfica do esquema e a materialización definitiva da arquitectura. Na Casa Möbius, o diagrama non só resulta o elemento estructurador da idea, tamén inflúe de maneira determinante na forma do obxecto.
UnStudio
Así o sinala Clara Ben Altabef:
“a novidade neste caso é o procedemento de tradución a través do diagrama conceptual nunha forma tridimensional de carácter arquitectónico”.6
Sen poñer en discusión o valor da súa arquitectura, esa tradución do diagrama tropeza coa súa propia lóxica. O resultado da procura experimental, instrumental e suxestiva a través do diagrama alcanza unha dimensión que excede as traxectorias de relacións ata precisar as calidades gráficas do esquema.
En tal sentido, a operación programática do caso Möbius, tamén debe asumirse como unha operación programática de tipoloxía virtual. É dicir, a intencionada implementación dun elemento gráfico que se desenvolve alleo a un determinismo histórico, pero que inflúe de maneira determinante nas características formais do obxecto.
UnStudio
Marcelo Gardinetti. Arquitecto
La Plata, Argentina. Outubro 2017
Notas:
1. Greg Lynn, Animate Form, 1999
2. Segundo o dicionario da lingua española, un diagrama é un debuxo xeométrico que serve para demostrar unha proposición, resolver un problema ou representar dunha maneira gráfica a lei de variación dun fenómeno.
I understand diagrams in architecture and graphic elements that describe some undetermined way. They do not represent an object per se, but a strategy that allows order flow relationships in the design process. Therefore, we can say that the thought diagrammatically architecture builds relationships paths abstraction of a representation which is extracted figurative.
“the architects produced drawings of buildings and not the buildings themselves. Therefore architecture, more than any other discipline, is involved in producing virtual descriptions”.1
That is, the graphical representations are common in any period of history of architecture, but this form of geometric patterns2acquires prominence in the last decade of the last century, and unlike traditional representations, there is a perceived object from point of view of an observer, but an operation code representing a process that can constantly be rectified.
In the same sense, Josep Montaner notes that
“By its dual character – concept and practice analysis tool and instrument project – diagrams have become emblems of turn of the century. Have been used with the desire to relieve and overcome the concept of typology of the 1970s, and today they have become the structuring concept between theory and practice of architecture”.3
Montaner noted that the diagram allows to operate a multitude of heterogeneous data produced by changes in social habits and new communication technologies without the restrictions proposed by the typological analysis. It’s not a guy who necessarily have a link with history and a certain way, that is, not part of the materialization of architecture, but intimidates a host of suggestions.
A staunch advocate of development of diagrams as reflection method is Ben van Berkel. In its brief Diagrams he notes that
“the diagram technique provides a foothold in fast currents mediated information. The lack of meaning that repetition and mediation is overcome by creating diagrams that generate new meanings and instrumental and leading architecture away from the typological fixation”.4
UnStudio
This departure from the typological fixation separates the design process to any subjectivity, avoids the linear logic and away from ideologies, to be configured as a set of solid situations, techniques, tactics and operations .
For Ben van Berkel, the diagram is an experimental, instrumental and suggestive direction, with a possible spatial organization and / or substance.5A tactic to investigate the different internal flows, but also a system of organization ranging from the idea and form, where the organizational matrix is based on graphic signs of different sources, affecting the development of design ordering the internal energy flows. The diagram is a method of reflection tactics employed to achieve spatial organization according to the difficulties offered by each program.
Applied as a concept that breaks the rigidity of traditional architectural schemes, the diagram is offered as a tool for resolving conflicts own dynamic activity. However, this transformation process dispenses with the analysis of the environment, and that regardless, the result encourages the construction of a non – contextual object serve no other purpose than its own graphic theory. In this omission, converges a formalist composition of the idea that threatens the intellectual pursuit of its own architecture, the result is an object quasi typological, which has an impact on the formalization of architecture, as happens to Ben van Berkel in materializing diagram based on the Möbius strip.
M.C. Escher.
The Möbius case.
UNStudio in 1993 was commissioned a house with two independent studies which develop labor activity marriage members of different professions, but connected to the daily life of the family. The commission demanded entangle the different family activities in a single structure without any integral lose its independence.
Caroline Bos and Ben van Berkel develop the program based on the geometric properties of the Möbius strip, a surface of one side and one edge that is orientable and symbolizing the cyclical nature of many processes. This theory paths based Möbius strip has a graphic antecedent in the work of M.C. Escher.
UnStudio
From this graph, praise architects construct relations to structure the interior of the house following the theory of flows, imbued with the persons’ idea circulating his own tours 24 hours of the day.
As result of this operation, the private rooms are located aligned along the tape, the places of work are organized in the opposite ends and the social areas in the crossings traffics. The interior traffic repeats the tour of the curl, defines the internal paths and links all the parts of the daily activity.
Thus, the graph allows to organize a distributive interior scheme. The organization of the program, the traffic and the formal structure interlaces the different activities and the movement of his inhabitants, incorporating the idea of time into the architecture.
UnStudio
However, the geometrical properties of the loop is also transferred to the execution architecture. The lines are embodied in transparent and opaque surfaces, by alternating the use of concrete and glass along the route. The low height and its excessive length is a result of stretching the loop, in order to achieve greater development and strengthen the link with the immediate environment.
Project diagram and enter an overlap of interests where visible similarities between the graphic design of the scheme and the definitive materialization of architecture appear. In the Möbius House, the plot not only is the structuring element of the idea, also has a significant influence on the shape of the object.
UnStudio
So says Clara Ben Altabef:
“The novelty here is the translation process through the conceptual diagram in a three – dimensional shape of architectural character”.6
Without questioning the value of its architecture, the translation of the diagram is hampered by its own logic. The result of the experimental and instrumental search through the suggestive diagram reaches a dimension exceeding paths relationships to specify the graphic qualities of the scheme.
In this regard, program operation Möbius case must also be assumed as a programmatic operation of virtual type . That is, the deliberate implementation of a graphic element that develops outside a historical determinism, but a significant influence on the formal characteristics of the object.
UnStudio
Marcelo Gardinetti. Architect
La Plata, Argentina. October 2017
Notes:
1. Greg Lynn, Animate Form, 1999
2. According to the dictionary of the Spanish language, a diagram is a geometric pattern that serves to prove a proposition, solve a problem or graphically represent the law of variation of a phenomenon.
La Misión Vivienda es un programa con tantas omisiones e improvisaciones como las enormes inversiones que ha demandado. Se concibió y se administra en secreto, entre allegados políticos y profesionales sujetos a confidencialidad, y progresa con la irracionalidad económica, jurídica y profesional que se ha hecho característica del petroestado venezolano. No existen publicaciones informativas completas sobre sus premisas arquitectónicas, urbanas y económicas. Solo ahora se hace una exposición de Museo, muy general, que no cambia su carácter de caja negra. Nació con fines electorales (déficit gigante producto de más de una década de ineficacia) y en las pasadas elecciones se llegó al delito de extorsionar a sus beneficiarios para capturar su voto.
Un panorama así exigiría prudencia a quien se le pida un juicio sobre él. Y si se es extranjero y la información disponible es la que entregan los jerarcas del Régimen, más razón habría para la contención y la medida.
Eso es todo lo contrario de lo que ha hecho el arquitecto gallego, premiado y elogiado, César Portela1 al visitar hace poco el país como invitado oficial: declaró a un diario de provincias (Correo del Orinoco) calificando a la Misión como una empresa extraordinaria y un modelo a seguir por todos los países de la tierra.
Es una actitud que nos enfrenta a una cara del populismo que rocé en mis dos escritos anteriores: cuando éste se convierte en parte de una ideología. Y además, cuando los temas de la disciplina se filtran con los valores populistas, asunto muy común en la crítica marxista de arquitectura de fines de los sesenta.
Pero el tiempo ha pasado y ese modo de argumentar entró en desuso. Hoy, si un arquitecto habla sobre un proyecto para una audiencia que respeta y valora, no se apoyaría sólo en sus simpatías con los móviles éticos de los promotores o diciendo que resuelve necesidades mayoritarias. Evitaría enredarse en moralinas, porque sabe que se le exigirán argumentos disciplinares.
Portela2 tendría que decirnos por ejemplo si piensa que el proceder de la Misión3 en Caracas, donde construye en terrenos confiscados por toda la ciudad sin conexiones entre sí y sin mostrar Proyecto Urbano alguno ni localización de servicios, fue la correcta y por qué ese proceder debe ser seguido universalmente. Decirnos si se tomó en cuenta el papel instrumental de la construcción de vivienda en la calidad de vida urbana. Si la experiencia constructiva con empresas extranjeras dejará nuevos conocimientos. Si la organización de las unidades manejó bien la ventilación natural, la insonorización entre unidades, la distribución de los ambientes según patrones de uso locales. Si se tomó en cuenta la orientación respecto al sol, fundamental en los trópicos (tema central de Villanueva, a quien Portela dice admirar). Si hay espacios de recreo o juego para el muy alto número de niños. Si se pensó que el mejoramiento económico de la familia requeriría en el futuro un porcentaje de estacionamientos para vehículos particulares. Y en el caso de los conjuntos que se construyen en la zona del Tuy, cerca de Caracas, que nos dijera en qué son dignos de ser imitados: si es a causa de la calidad de las viviendas, del buen nivel de los servicios comunales o de la forma inteligente como se ensamblan para conformar sistemas urbanos novedosos. Todas estas cosas, si Portela las señalara y defendiera, serían argumentos a considerar como soporte de su entusiasmo. Hoy, juicios hiperbólicos como los que emitió aquí, si los emitiera en un contexto que respeta, los apoyaría en razonamientos, no en el deseo de halagar a su anfitrión.
Pero no parece interesarle que sus declaraciones estén respaldadas. Eso se lo exige Europa, no este mundo sudamericano que necesita ser tutelado, dirigido, por gentes como él. Aparentemente le basta que un exótico gobierno latinoamericano, que considera revolucionario y progresista en sintonía con su personal fe política, haga algo de la magnitud y alcance de la Misión para considerarla ejemplo universal.
Es obvio pues que para César Portela5 el populismo entró en resonancia con sus convicciones marxista-revolucionarias hasta inspirarle un entusiasmo que muy poco tiene que ver con su calidad o prestigio de arquitecto. Se produjo en él lo que mencioné: la inclusión de la mirada populista en sus esquemas ideológicos. Reproduce la misma actitud de Benedetta Tagliabue como jurado de la Bienal de Venecia: así como ella decide enseñarnos conciencia social premiando a unos oportunistas exitosos, Portela nos enseña fidelidad a las necesidades de las mayorías elogiando a la improvisación y arbitrariedad de sus amigos políticos. Ambos actúan en función de su particular lectura de lo que exige el momento: es populismo en cada caso pero de signos contrarios. Se reduce lo más importante a consumo. Y no sólo de la noción capitalista del consumo, sino de toda noción que impone la necesidad de darle a la gente mercancías (en el caso de Portela la ficción revolucionaria) sin que la calidad o el compromiso técnico o profesional tenga importancia.
En la historia de los totalitarismos modernos ha habido muchos casos de este tipo. En contextos democráticos pocos. En democracia, cuando un invitado del gobierno de turno se pronuncia en público, mide sus palabras porque sabe que se le exigirán razones. Este no ha sido el caso, lo cual deja en evidencia el carácter de lo que ocurre en Venezuela. Portela6 actuó, pura y simplemente, como un invitado especial de la Nomenklatura. Y como tal se comporta. Desdeña, encubierto por el Poder, explicarse con los profesionales venezolanos.
Bien por él y quienes lo invitaron. Mal para su imagen de arquitecto.
Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, noviembre 2012, Entre lo Cierto y lo Verdadero
Notas:
1 Conocí a César Portela hace ya muchos años. En 1985 había visto su nombre y algunas fotos de sus casas en una revista alemana sobre arquitectos europeos y me interesó. Poco después cuando un amigo viajó a su natal Galicia por vacaciones le recomendé buscar a Portela para contactarlo, lo hizo, y allí fue naciendo una amistad.
Después vino invitado a Venezuela cuando organizamos, con nuestros propios medios, donaciones y apoyos diversos, el Seminario sobre Arquitectura Española en los noventa, que incluyó a gentes como Rafael Moneo, Jaume Bach y Gabriel Mora, Antonio Cruz, Anton Capitel y Manolo Casas. Portela, a quien por supuesto llamé César por muchos años, se fue haciendo amigo cercano. Promovió mi invitación a un Seminario sobre Arquitectura Institucional que se organizó en los primeros noventa en Santiago de Compostela, que fue una de las mejores experiencias que he tenido en mi vida en ese tipo de eventos. A los días pasados allá le debo un reencuentro que marcó mi vida con la tierra de mis antepasados por parte de mi padre. Pude saber de los Tenreiro de Pontedeume y conocí a un pariente pintor y arquitecto, Antonio Tenreiro Brochon (fallecido en 2003), quien me regaló una acuarela que está muy cerca de donde me siento diariamente a comer. Hasta llegó a llamarme por teléfono una señora que había visto mi nombre en una entrevista periodística, para indagar por un tío que se había ido años atrás con dirección a nuestras tierras.
2 Y Portela desde entonces volvió a Venezuela varias veces, invitado en dos ocasiones e incluso recibiendo el encargo de un Proyecto, por la Gobernación del Estado Bolívar en tiempos de Andrés Velásquez. En algunas de esas visitas participó en excursiones de trabajo con nuestro grupo de estudiantes hacia el oriente venezolano (Guiria, Macuro) que lo hicieron conocer esa región del país de un modo intenso y gratificante. Siempre que vino posteriormente, y es este un detalle importante porque señala el carácter de nuestra relación, se alojó en mi propia casa.
Tuvo Portela un papel promotor para que Carlos Meijide, entrañable amigo, también arquitecto gallego, muerto en un accidente en 2001, me invitara a dictar clases a fines de 1994 durante un trimestre, en el doctorado de la Escuela de Arquitectura de La Coruña, experiencia en la que también nacieron otras amistades que conservo.
Podría seguir muy largo sobre las distintas incidencias de nuestra relación pero terminaré con una: Karl Heinz Schmitz, profesor en la Escuela de Arquitectura de la Bauhaus Universitätt, me invitó junto a Portela en 2003 a un curso de verano de una semana en el que trabajamos juntos con los estudiantes hasta llegar a dar una charla conjunta (cada uno con sus trabajos) en la cual actué de traductor al inglés de la exposición de mi amigo y colega. De ese curso quedó una sencilla publicación editada por esa universidad con nuestros dos nombres en la portada. Y fue en esa ocasión, en Weimar, la última vez que lo vi, a mediados del 2003.
He relatado todas estas cosas para dar una idea de lo estrecho de mi relación con César Portela, relación en la cual, por lo demás, privó siempre un mutuo respeto profesional que nos llevó en distintas oportunidades a hablar positivamente, en foros o a través de textos de lo que cada quien había hecho o intentaba hacer. Fue una relación que me enriqueció, de eso no hay duda alguna.
3 Pero hubo una vez un invento revolucionario petrolero y caudillista dirigido por un encantador de multitudes ambicioso de Poder que arropó y puso a su servicio las instituciones venezolanas. Y su ambición lo ocupó todo. Inventó una revolución pagada en muchos dólares que revive, una vez más en la historia, el deseo de salvar a la gente a base de proclamas y enfebrecidas declaraciones inspiradas en los lugares comunes de la izquierda internacional. Y ese invento creó niveles de Poder. Y esos niveles de Poder cayeron en manos de amigos cercanos que por decisión propia devinieron en serviciales y bien dispuestos ejecutores de las decisiones del Caudillo. Amigos convencidos de las virtudes de una revolución sacada de una chistera bien financiada, gentes dignas de todo respeto que cayeron fulminadas en su personal camino hacia Damasco. Y se convirtieron. Su vida cambió. La llamada fue a formar filas, no importa si en ello se pierden cosas importantes como la amistad. Es una vida nueva la del convertido, se distancia de todo lo anterior, lo desecha y se abre a nuevos valores y relaciones que pueden ir en contra de lo que siempre creyeron.
4 Sabía que Portela era un marxista que simpatizaba con las causas difíciles y que no veía mal, por ejemplo, a la Revolución Cubana, asunto por cierto, en el cual diferíamos. Pero para mí era una persona de convicciones democráticas que, precisamente por creer en el juego de partidos, se acercaba al Bloque Nacionalista Gallego, partido de izquierdas actuante en Galicia. Y como nunca he sido un conservador, nuestra relación era de personas con una posición política cercana, no igual pero sí próxima. Su apertura a la experiencia venezolana, claramente democrática, como fue la de la Causa R, la cual llevó al Poder Regional a Andrés Velásquez y abrió un espacio importante de actuación a la arquitectura de la ciudad, me hacía pensar que estábamos en posiciones afines, una sensación confortable que privó a lo largo de los años.
Pero no estaba en mí presentir lo que iba a sucederle en relación al nuevo contexto venezolano. Lo que venía ocurriendo aquí parecía ofrecerle un espacio para actitudes y puntos de vista que estaban ocultos o semidormidos en su espíritu. O que yo no tuve la agudeza de percibirlos. Y resolvió hacer militancia a favor de su personal visión de lo que nos conviene (¿?) a los de este lado del Atlántico.
Ya se habían marcado distancias insalvables con algunos compañeros de ruta de los tiempos universitarios y profesionales. Y supongo que a César, ahora para mí Portela a secas (tan directamente me afecta que alguien acompañe la locura a la que ha sido sometido mi país), también lo fulminó, cuando ya el drama venezolano había avanzado, o la claridad que para algunos emana de las ejecutorias del Gran Conductor y sus aliados cercanos, o el hecho de que entre esos aliados hubiera ascendido a las alturas un colega muy cercano, gallego por añadidura.
5 Y reitero que es en este delicado espacio, en el de los relaciones personales que parecían fundadas en un terreno ético bien asimilado, donde más me ha afectado la situación venezolana. No pude imaginar que el magnetismo del Poder tuviera tantas ramificaciones que se infiltran en las rendijas de ese escudo tutelar de las relaciones humanas que es la amistad. Las sorpresas han sido tan grandes y definitivas que me he visto obligado a buscar símiles que lo expliquen. Uno de ellos, que puede suscitar sonrisas, es el del divorcio, experiencia que también ha sido mía. Una de las más definitivas expresiones de vinculación personal como es la de engendrar hijos, sufre un golpe durísimo en la separación definitiva de los padres. Pero también los deseos que se compartían, los objetivos, afinidades, esperanzas, flaquezas, parece que se desdibujan ante la presencia de la voluntad de separación, voluntad que con frecuencia está impulsada por el nacimiento de otro vínculo que con su fuerza oculta al anterior, lo reduce a inexistente llevándolo al olvido, un olvido psíquico.
Que eso ocurre con la amistad y de un modo igualmente definitivo, tajante, es lo que he aprendido.
6 Cuando veo que César Portela habla en los términos en los que lo ha hecho sobre las experiencias de construcción del Régimen tropical con el que simpatiza, se renueva en mí ese mismo estupor. Me pregunto si es que no se ha dado cuenta, como no se han dado cuenta sus amigos de aquí que ejercen cargos burocráticos como si fuesen pequeños dictadores (pequeños pero administradores discrecionales de enormes cantidades de dinero), que están hablando también para una comunidad de colegas que son sus pares, no sus súbditos. Hablan con una no disimulada arrogancia y dicen cosas, insisto en ello, que jamás se atreverían a decir si no estuvieran investidos de la autoridad que les ha concedido una persona que detenta un Poder de muy dudosa legitimidad por lo absoluto y carente de límites. Y no puedo negar que me indigno, porque al expresarse de esa manera Portela repite lo que criticó con valentía y con toda la razón del mundo en otros, aquí o en su país. Por lo visto no percibe (y eso es lo grave de sustituir la ética personal por la ética del Poder), que está hablando desde la arrogancia, desde la arbitrariedad. Aquí se lo hago notar, en nombre de lo que nos unió en el pasado.
Los procesos de ida y vuelta por la memoria o el pasado suelen iniciarse cuando nos percatamos de que existen contradicciones en alguno de nuestros paradigmas contemporáneos. En ese momento surge la necesidad de revisar las hipótesis y argumentos desde los que estos se formulan para, necesariamente, tomar partido y reaccionar.
Cuando estas contradicciones se hicieron evidentes se presentó la oportunidad de redactar esta publicación que intenta transmitir esa posición previa a la reacción desde la cual empezar futuras investigaciones, proyectos y argumentos propios, una toma de partido coherente con lo aprendido y compartido en estos últimos años.
Contra suelo es una recopilación de argumentos expuestos en dos trabajos fin de máster realizados en la Universidad de Sevilla que se sostienen en la elaboración de un andamiaje y urdimbre de ideas ajenas reconociendo las distintas capas y realidades de dos territorios en particular: La Cartuja de Sevilla y el Parque Natural de Doñana.
«La ida y vuelta hacia el pasado reinterpretando las condiciones que generan nuestro presente es una de las características que define el pensamiento de los últimos años. Para esto se hacen necesarias lecturas que pongan en crisis y desestabilicen lo que consideramos y aceptamos como el estado real de la cultura contemporánea.
“La memoria más que un instrumento para inspeccionar el pasado es el medio por el cual esa inspección acontece”,
con estas palabras Walter Benjamin sugiere que nuestra aproximación al pasado puede realizarse como una excavación en la que volvemos una y otra vez sobre el mismo estado de las cosas, esparciendo, mezclando y removiendo la tierra. Así, en este proceso, lo encontrado y reunido nos debe servir para algo más que su conservación o archivo. Debemos utilizar estos hallazgos de manera productiva situándolos y reinterpretándolos en el presente, ir más allá de su inventario e indicar necesariamente en qué lugar se encuentran y cómo están colocados en el suelo actual, de qué estrato proceden y qué otros estratos tuvimos que atravesar para llegar hasta ellos. Es a estas actuaciones a las que podremos llamar contextualizar el estado actual de las cosas.» […]
Os procesos de ida e volta pola memoria ou o pasado adoitan iniciarse cando nos decatamos de que existen contradicións nalgún dos nosos paradigmas contemporáneos. Nese momento xorde a necesidade de revisar as hipóteses e argumentos desde os que estes se formulan para, necesariamente, tomar partido e reaccionar.
Cando estas contradicións fixéronse evidentes presentouse a oportunidade de redactar esta publicación que tenta transmitir esa posición previa á reacción desde a cal empezar futuras investigacións, proxectos e argumentos propios, unha toma de partido coherente co aprendido e compartido nestes últimos anos.
Contra chan é unha recompilación de argumentos expostos en dous traballos fin de máster realizados na Universidade de Sevilla que se sosteñen na elaboración dun andamiaje e urdimbre de ideas alleas recoñecendo as distintas capas e realidades de dous territorios en particular: A Cartuxa de Sevilla e o Parque Natural de Doñana.
«A ida e volta cara ao pasado reinterpretando as condicións que xeran o noso presente é unha das características que define o pensamento dos últimos anos. Para isto fanse necesarias lecturas que poñan en crises e desestabilicen o que consideramos e aceptamos como o estado real da cultura contemporánea.
“A memoria máis que un instrumento para inspeccionar o pasado é o medio polo cal esa inspección acontece”,
con estas palabras Walter Benjamin suxire que a nosa aproximación ao pasado pode realizarse como unha escavación na que volvemos unha e outra vez sobre o mesmo estado das cousas, esparciendo, mesturando e removendo a terra. Así, neste proceso, o atopado e reunido débenos servir para algo máis que a súa conservación ou arquivo. Debemos utilizar estes achados de maneira produtiva situándoos e reinterpretándolos no presente, ir máis aló do seu inventario e indicar necesariamente en que lugar atópanse e como están colocados no chan actual, de que estrato proceden e que outros estratos tivemos que atravesar para chegar ata eles. É a estas actuacións ás que poderemos chamar contextualizar o estado actual das cousas.» […]
The return processes for the memory or the past are in the habit of beginning when we notice that contradictions exist in someone of our contemporary paradigms. In this moment there arises the need to check the hypotheses and arguments from these those who are formulated, necessarily, to take sides and to react.
When these contradictions became evident one presented the opportunity to write this publication that tries to transmit this position before the reaction from which beginning future investigations, projects and own arguments, a capture of coherent party with the learned and shared in the latter years.
Against soil it is a summary of arguments exposed in two works end of máster realized in the University of Seville that is supported in the production of a scaffolding and warp of foreign ideas recognizing the different caps and realities of two territories especially: La Cartuja in Sevilla and Doñana Nature reserve.
«The going and return towards the past reinterpreting the conditions that generate our present it is one of the characteristics that defines the thought of last years. For this there are done necessary readings that they put in crisis and destabilize what we consider and accept as the royal condition of the contemporary culture.
“The memory more than an instrument to inspect the past is the way for which this inspection happens”,
with these words Walter Benjamin suggests that our approximation to the past can realize as an excavation in which we return again and again on the same state of affairs, spreading, mixing and removing the land. This way, in this process, the opposing thing and assembled it must to us serve for something more than his conservation or file. We must use these findings of a productive way placing them and reinterpreting them in the present, to go beyond his inventory and to indicate necessarily in what place they are and how they are placed in the current soil, from what stratum they come and what other strata we had to cross to come up to them. It is to these actions to which we will be able to call contextualizar the current condition of the things.» […]
Previa a la construcción de las piscinas, el Monte do Gozo contiene el espacio de graderío y escenario para grandes conciertos con capacidad para 36.000 personas. Las piscinas aprovechan, con una pequeña reforma, la taquilla, aseos y cafetería del lado oeste. El proyecto, original de Alfonso Penela, construyó estas piezas combinando muros de hormigón, muros de mampostería de granito y elementos de cierres y portalones en acero corten. 25 años después, y tras un uso escaso, su arquitectura sigue vigente.
El graderío, y todo su espacio perimetral, pasa a ser espacio de solárium y esparcimiento de las piscinas. Y no solo se comparte el espacio acotado por la instalación ya que, este lugar, se abre completamente a la vista lejana de la ciudad de Santiago.
Santiago es una ciudad difícil de contemplar desde la distancia y desde su interior es una ciudad sin horizonte, sin vistas lejanas.
El Monte do Gozo y en particular este lugar busca salir a la luz como el nuevo espacio de esparcimiento de la ciudad. El lugar donde los peregrinos ven la Catedral y es antesala del final del camino es también el lugar donde Santiago es redescubierto por los vecinos.
Construir una piscina en una laguna, en el interior de una laguna. Construir una nueva playa fluvial para la ciudad de Santiago y nuestros visitantes. Aprovechar la magnífica instalación del graderío e instalaciones del auditorio, reutilizar los edificios y sacar a luz un espacio oculto para los vecinos.
Estas son las preguntas y estas las respuestas:
1. Todo el conjunto de vestuarios actuales próximos al acceso se acondicionan para el uso de la playa fluvial.
2. El acceso se produce por la taquilla actual.
3. El bar existente se convierte en parte de la instalación.
4. La playa fluvial se extiende por todo el espacio del graderío. El auditorio, con orientación sur, soleado todo el día, se convierte en espacio de juegos y reunión. Todos los alrededores pasan a ser espacios de estancia sobre el césped. Intervenciones lógicas y mínimas.
Este espacio, cerrado y escondido hasta ahora, pasa a ser “la playa” de Santiago de Compostela.
5. Las piscinas están dentro del agua. Bañarse dentro de la laguna. Sobre las aguas las plataformas de hormigón y piedra construyen los espacios para estar, pasear, sentarse y tomar el sol.
6. Las piscinas no funcionan todo el año, pero este nuevo parque debe ser disfrutado durante todo el año. Las piscinas se convierten en un puente que permite disfrutar del graderío para actividades deportivas. La construcción debe resistir el paso del tiempo. Su falta de uso en invierno el muy intenso en verano. El hormigón y la piedra como soporte del paso del tiempo.
7. Arquitectura pregnante, expuesta y tendida. Arquitectura para estar y pasear. Arquitectura para descansar sobre las aguas de una laguna.
Obra: Piscinas Monte do Gozo
Coste: 275.72 €/m2
Autor: Oscar Lopez Alba (OLA estudio)
año: 2017
Promotor: Axencia Galega de Turismo. Xunta de Galicia
Emplazamiento: Monte do Gozo, Santiago de Compostela, A Coruña, Galicia, España
Fotografías: Héctor Santos-Díez | BISimagenes + olaestudio.com
[:gl]
Aproveitamento de instalacións.
Previa á construción das piscinas, o Monte do Gozo contén o espazo de bancada e escenario para grandes concertos con capacidade para 36.000 persoas. As piscinas aproveitan, cunha pequena reforma, o despacho de billetes, aseos e cafetería ao lado oeste. O proxecto, orixinal de Alfonso Penela, construíu estas pezas combinando muros de formigón, muros de mampostería de granito e elementos de peches e portalóns en aceiro corten. 25 anos despois, e tras un uso escaso, a súa arquitectura segue vixente.
A bancada, e todo o seu espazo perimetral, pasa a ser espazo de solárium e esparexemento das piscinas. E non só compártese o espazo acoutado pola instalación xa que, este lugar, ábrese completamente á vista afastada da cidade de Santiago.
Santiago é unha cidade difícil de contemplar desde a distancia e desde o seu interior é unha cidade sen horizonte, sen vistas afastadas.
O Monte do Gozo e en particular este lugar busca saír á luz como o novo espazo de esparexemento da cidade. O lugar onde os peregrinos ven a Catedral e é antesala do final do camiño é tamén o lugar onde Santiago é redescubierto polos veciños.
Construir unha piscina nunha lagoa, no interior dunha lagoa. Construir unha nova praia fluvial para a cidade de Santiago e os nosos visitantes. Aproveitar a magnifica instalación do graderio e instalacións do auditorio, aproveitar os edificios e sacar a luz un espazo escondido para os veciños.
Estas son as preguntas e estas son as respostas.
1. Todo o conxunto de vestiarios actuais próximos o albergue acondiciónanse para o uso de praia fluvial.
2. O aceso prodúcese polas taquillas actuais.
3. O bar actual pasa a formar parte da instalación.
4. A praia fluvial esténdese por todo o espazo do graderío. O auditorio, con orientación sur, soleado todo o día, convertese en espazo de estancia, de xogos, de reunión. Todos os arredores convértense nos espazos para estar sobre o céspede. Esta instalación xa está pechada en equipada co que a intervención e mínima.
De súpeto, este espazo pechado e agochado, pasa a ser a nova praia fluvial de Santiago.
5. As piscinas están dentro da auga. Bañarse dentro da lagoa. Sobre as augas unhas plataformas de formigón e pedra constrúen os espazos de estar e pasar. De sentar e tomar o sol. De bañarse. A piscina tamén se converten en ponte. Os hexágonos que constrúen o conxunto conectan unha beira ca outra. Deste xeito acótase o espazo de cativos no espazo máis facilmente controlable.
6. As piscinas non funcionan todo o ano, pero este novo parque si debe ser disfrutado todo o ano. As piscinas ponte permiten ter aberto o graderío durante o inverno para todo tipo de actividades e deportes. A forma e material das piscinas ten que resistir o paso do tempo e a súa falta de uso en inverno. O formigón e a pedra dan resposta a esta pregunta.
7. Arquitectura pregnante, exposta e tendida. Arquitectura para estar e pasear. Arquitectura para descansar sobre as augas dunha lagoa.
Obra: Piscinas Monte do Gozo
Coste: 275.72 €/m2
Autor: Oscar Lopez Alba (OLA estudio)
Ano: 2017
Promotor: Axencia Galega de Turismo. Xunta de Galicia
Emprazamento: Monte do Gozo, Santiago de Compostela, A Coruña, Galicia, España
Fotografías: Héctor Santos-Díez | BISimagenes + olaestudio.com
[:en]
Utilization of facilities.
Before the construction of the swimming pools, the Monte do Gozo contains the space of graderío and scene for big concerts with capacity for 36.000 persons. The swimming pools there take advantage, with a small reform, the ticket office, bathroom and cafeteria of the side of west. The project, original of Alfonso Penela, he constructed these pieces combining walls of concrete, walls of masonry of granite and elements of closings and portalones in steel cut. 25 years later, and after a scanty use, his architecture is still in force.
The graderío, and all his space perimetral, happens to be space of solarium and scattering of the swimming pools. And not only the space annotated by the installation is shared since, this place, it is opened completely at sight distant of the city of Santiago.
Santiago is a city difficult to meditate from the distance and from his interior it is a city without horizon, without conference distant.
The Monte do Gozo and especially this place seeks to go out to the light as the new space of scattering of the city. The place where the pilgrims see the Cathedral and it is an anteroom of the end of the way is also the place where Santiago is re-discovered by the neighbors.
To construct a swimming pool in a lagoon, inside a lagoon. To construct a new fluvial beach for the city of Santiago and our visitors. To take advantage of the magnificent installation of the bleachers and facilities of the audience, to re-use the buildings and to extract to light a secret space for the neighbors.
These are the questions and these answers:
1. The whole set of current wardrobes next the access are conditioned for the use of the fluvial beach.
2. The access takes place for the current ticket office.
3. The existing bar turns partly of the installation.
4. The fluvial beach spreads over the whole space of the graderío. The audience, with south orientation, sunny the whole day, turns into space of games and meeting. All the surroundings happen to be spaces of stay on the lawn. Logical and minimal interventions.
This space, closed and hidden till now, happens to be “the beach” of Santiago de Compostela.
5. The swimming pools are inside the water. To bath inside the lagoon. On the waters the platforms of concrete and stone construct the spaces to be, to walk, to sit and to sunbathe.
6. The swimming pools do not work all the year round, but this new park must be enjoyed all the year round. The swimming pools turn into a bridge that it allows to enjoy the graderío for sports activities. The construction must resist the passage of time. His lack of use in winter the very intense one in summer. The concrete and the stone like support of the passage of time.
7. Architecture pregnante, exposed and stretched. Architecture to be and to walk. Architecture to rest on the waters of a lagoon.
Work: Monte do Gozo swimming pools
Cost: 275.72 €/m2
Author: Oscar Lopez Alba (OLA estudio)
Year: 2017
Promoter: Axencia Galega de Turismo. Xunta de Galicia
Location: Monte do Gozo, Santiago de Compostela, A Coruña, Galicia, Spain
Photography: Héctor Santos-Díez | BISimagenes + olaestudio.com
[:es]Carlos Arniches y Martín Domínguez. La Arquitectura y la Vida
La muestra, producida por la Fundación ICO, recorre la trayectoria vital y profesional de una de las sociedades de arquitectos más creativas del siglo XX en España, integrantes de la generación del 25.
El Museo ICO presenta a partir del próximo 4 de octubre la exposición: Carlos Arniches y Martín Domínguez “La Arquitectura y la Vida”. La muestra, producida por la Fundación ICO, recorre la trayectoria vital y profesional de una de las sociedades de arquitectos más creativas del siglo XX en España, integrantes de la generación del 25.
Entre 1923 y 1937, Carlos Arniches y Martín Domínguez formaron una de las sociedades de arquitectos más creativas del s.XX en España.
Influidos por las ideas de la Institución Libre de Enseñanza y de la Residencia de Estudiantes, donde Domínguez fue residente, sus proyectos en los ámbitos de la educación, el turismo o el ocio fueron el reflejo de su compromiso con las nuevas corrientes de pensamiento europeo. Realizaron algunas obras brillantes como el Instituto Escuela (1931), los Albergues de Carretera (1928-1935) y, especialmente, el Hipódromo de la Zarzuela (1935), proyectado junto a Eduardo Torroja. Tras la Guerra Civil, sus carreras se separaron. Arniches comenzó un largo exilio interior. Domínguez se exilió y desarrolló una destacada carrera en Cuba, donde sobresalió en el ámbito de la vivienda, para exiliarse nuevamente en 1960 a los Estados Unidos. Sus últimos diez años los pasó como docente en la Universidad de Cornell (Ithaca, Nueva York).
El exilio es un castigo político y social que trasciende al momento concreto y perdura más allá del tiempo vital. El olvido no sólo enturbia el pasado, sino que redefine el futuro. Esta exposición tratará de recuperar su memoria.
“La muestra recupera la memoria de estos dos arquitectos, destacados integrantes de la generación del 25.”
Las obras de estos arquitectos se enmarcan en el contexto de la época, caracterizado por la transformación social, cultural, educativa y económica. Ambos se habían formado en la Escuela de Arquitectura de Madrid y este último también en la Residencia de Estudiantes, institución en la que en pocos años coincidieron con toda una generación brillante de artistas, científicos e intelectuales, como Federico García Lorca, Salvador Dalí, Severo Ochoa o Luis Buñuel. De esos años son algunas de sus obras más importantes como el Instituto Escuela, el auditorio de la Residencia de Estudiantes y especialmente el Hipódromo de la Zarzuela.
“Sus proyectos fueron el reflejo de su compromiso con las nuevas corrientes de pensamiento europeo.”
Con el fin de la República,la guerra civil y el exilio de ambos arquitectos -de carácter interior el de Carlos Arniches y en Cuba y Estados Unidos el de Martín Domínguez- lo que había sido una trayectoria conjunta, se bifurca definitivamente a finales de 1936.
“Una exposición inédita que recorre la trayectoria vital y profesional de ambos artistas, autores de obras tan emblemáticas como el Hipódromo de Madrid.”
Comisariada por Pablo Rabasco y Martín Domínguez Ruz podrá verse en el Museo ICO desde el próximo 4 de octubre hasta el 21 de enero.
[:gl]
A mostra, producida pola Fundación ICO, percorre a traxectoria vital e profesional dunha das sociedades de arquitectos máis creativas do século XX en España, integrantes da xeración do 25.
O Museo ICO presenta a partir do próximo 4 de outubro a exposición: Carlos Arniches e Martín Domínguez “A Arquitectura e a Vida”. A mostra, producida pola Fundación ICO, percorre a traxectoria vital e profesional dunha das sociedades de arquitectos máis creativas do século XX en España, integrantes da xeración do 25.
Entre 1923 e 1937, Carlos Arniches e Martín Domínguez formaron unha das sociedades de arquitectos máis creativas do s.XX en España.
Influídos polas ideas da Institución Libre de Ensino e da Residencia de Estudantes, onde Domínguez foi residente, os seus proxectos nos ámbitos da educación, o turismo ou o lecer foron o reflexo do seu compromiso coas novas correntes de pensamento europeo. Realizaron algunhas obras brillantes como o Instituto Escola (1931), os Albergues de Estrada (1928-1935) e, especialmente, o Hipódromo da Zarzuela (1935), proxectado xunto a Eduardo Torroja. Tras a Guerra Civil, as súas carreiras separáronse. Arniches comezou un longo exilio interior. Domínguez exiliouse e desenvolveu unha destacada carreira en Cuba, onde sobresaíu no ámbito da vivenda, para exiliarse novamente en 1960 aos Estados Unidos. O seu últimos dez anos pasounos como docente na Universidade de Cornell (Ithaca, Nova York).
O exilio é un castigo político e social que transcende ao momento concreto e perdura máis aló do tempo vital. O esquecemento non só enturba o pasado, senón que redefine o futuro. Esta exposición tratará de recuperar a súa memoria.
“A mostra recupera a memoria destes dous arquitectos, destacados integrantes da xeración do 25.”
As obras destes arquitectos enmárcanse no contexto da época, caracterizado pola transformación social, cultural, educativa e económica. Ambos se formaron na Escola de Arquitectura de Madrid e este último tamén na Residencia de Estudantes, institución na que en poucos anos coincidiron con toda unha xeración brillante de artistas, científicos e intelectuais, como Federico García Lorca, Salvador Dalí, Severo Ochoa ou Luís Buñuel. Deses anos son algunhas das súas obras máis importantes como o Instituto Escola, o auditorio da Residencia de Estudantes e especialmente o Hipódromo da Zarzuela.
“Os seus proxectos foron o reflexo do seu compromiso coas novas correntes de pensamento europeo.”
Co fin da República,a guerra civil e o exilio de ambos os arquitectos -de carácter interior o de Carlos Arniches e en Cuba e Estados Unidos o de Martín Domínguez- o que fora unha traxectoria conxunta, bifúrcase definitivamente a finais de 1936.
“Unha exposición inédita que percorre a traxectoria vital e profesional de ambos os artistas, autores de obras tan emblemáticas como o Hipódromo de Madrid.”
Comisariada por Pablo Rabasco e Martín Domínguez Ruz poderá verse no Museo ICO desde o próximo 4 de outubro ata o 21 de xaneiro.
[:en]
The sample produced by the ICO Foundation, crosses the vital and professional path of one of the architects’ more creative companies of the 20th century in Spain, members of the generation of 25.
The Museum ICO presents from next October 4 the exhibition: Carlos Arniches and Martín Domínguez “The Architecture and the Life”.. The sample produced by the Foundation ICO, crosses the vital and professional path of one of the architects’ more creative companies of the 20th century in Spain, members of the generation of 25.
Between 1923 and 1937, Carlos Arniches and Martin Domínguez formed one of the architects’ more creative companies of s. The XXth in Spain.
Influenced by the ideas of the Free Institution of Education and of the Students’ Residence, where Domínguez was resident, his projects in the areas of the education, the tourism or the leisure were the reflection of his commitment with the new currents of European thought. Some brilliant works realized as the Institute School (1931), the Lodgings roads (1928-1935) and, specially, the Racetrack of the Operetta (1935), projected together with Eduardo Torroja. After the Civil war, his careers separated. Arniches began a long interior exile. Domínguez went into exile and developed an out-standing career in Cuba, where it stood out in the area of the housing, to go into exile again in 1960 to the United States. His last ten years it spent them as teacher in Cornell’s University (Ithaca, New York).
The exile is a political and social punishment that comes out of the concrete moment and lasts beyond the vital time. The oblivion not only muddies the past, but it re-defines the future. This exhibition will try to recover his memory.
“The sample recovers the memory of these two architects, emphasized members of the generation of 25.”
The works of these architects place in the context of the epoch, characterized by the social, cultural, educational and economic transformation. Both had been formed in the School of Architecture of Madrid and the latter also in the Students’ Residence, institution with which with a few years they coincided with the whole brilliant generation of artists, scientific and intellectual, as Federico García Lorca, Salvador Dalí, Severo Ochoa or Luis Buñuel. Of these years they are some of his more important works as the Institute School, the audience of the Students’ Residence and specially the Racetrack of the Operetta.
“His projects were the reflection of his commitment with the new currents of European thought.”
In order the Republic, the civil war and the exile of both architects – of interior character that of Carlos Arniches and in Cuba and The United States that of Martin Domínguez – what had been a joint path, one bifurcates definitively at the end of 1936.
“An unpublished exhibition that crosses the vital and professional path of both artists, authors of works as emblematic as the Racetrack of Madrid.”
Curated for Paul Rabasco and Martin Domínguez Ruz will be able turn in the ICO Museum from the next October 4 until January 21.
Carte de los años 30 con el Teatro ‘Bellevue’ de Arne Jacobsen
Como el verano ya lo tenemos encima, querido lector, quería compartir contigo el relato de lo que fue el “sueño deverano“ del arquitecto danés Arne Jacobsen(1902-71) para la playa de Bellevue, en la década de los años 30 del siglo pasado. Un episodio de modernidad escasamente reconocido por la historiografía de la arquitectura moderna europea, pero que cautiva a quienes (como tú y yo) amamos la buena y divertida arquitectura. Permíteme que use esa alusión al relato de Shakespeare, pero verás que las maravillas arquitectónicas que contiene bien justifican este título.
A principios de 1931 Arne Jacobsen ganó el concurso convocado por el municipio de Gentofte para proyectar las nuevas instalaciones para la playa de Bellevue en el sitio de Klampenborg. Situado a muy pocos kilómetros de la capital de Dinamarca, el lugar había sido recientemente alterado al haber desviado el trazado del Strandvejen, la carretera que discurre por el litoral oriental de la isla de Sjælland. El espacio liberado entre la orilla del mar y el nuevo Strandvej iba a convertirse en un nuevo parque urbano diseñado por el maestro paisajista C.Th.Sørensen.
Acuarela del Pabellón de Acceso a la playa Bellevue según propuesta de Arne Jacobsen para el concurso de proyectos de 1931.
El ayuntamiento se proponía dar servicio a 12.000-15.000 personas cada día en su nueva playa, y más tras el impulso de la conexión de Klampeborg-Copenhague a través de nuevos barcos de mayor tamaño y de la nueva línea de tranvía. Para su diseño, Jacobsen debía considerar albergar unas instalaciones de vestuarios, aseos y algún puesto de venta, aunque acabaría diseñando muchos más edificios e incluso hasta los tickets de acceso al recinto acotado de la playa.
Arne Jacobsen Puesto de venta de helados (izqda.) y diseño de tickets y tarrina de helados para la playa Bellevue (dcha.)
En apenas unos 6 años más acabaría completando todo un conjunto arquitectónico que aún hoy sigue siendo admirado y disfrutado por los ciudadanos daneses. Yo pude visitarlo ya hace más de una década para completar la investigación para mi tesis doctoral sobre Arne Jacobsen, y por eso sé que no me equivoco al recomendarte que lo visites sin vas a Dinamarca, querido lector.
Las nuevas instalaciones para el baño se ubicaron resolviendo el desnivel entre la pradera de césped del parque y la arena de la playa, cumpliendo así la exigencia del concurso acerca de no entorpecer las vistas desde cualquier lugar, al quedar semi-enterradas. Un muro de contención paralelo a la orilla del mar serviría de apoyo a las dos piezas de vestuarios, resueltas con un largo vestuario común junto al muro y una serie de 6 cuerpos cada uno para cubículos individuales rematados con una ducha en su testero. Los pabellones deaseos completaban el conjunto, situando los femeninos junto al acceso en descenso desde el parque, y los masculinos cerrando el recinto de baño por el lado norte. Hábiles decisiones sujetas a unos principios funcionalistas claros que Jacobsen había podido conocer de primera mano al visitar algunas instalaciones similares en el norte de Alemania recientemente.
Arne Jacobsen Plano original del conjunto de edificios proyectados para Bellevue (noviembre de 1935). Leyenda (0) Antiguo Hotel de la Playa existente en Klampenborg. (1) Pabellón de acceso al recinto de playa. (2a2b) Vestuarios femeninosmasculinos. (3a3b) Aseos femeninosmasculinos. (4) Club de piragüismo. (5) Escuela de hípica ‘Mattsson’. (6) Torre-mirador con el restaurante giratorio no construido. (7a7b) Teatro ‘Bellevue’ y restaurante adyacente. (8) Bloque de apartamentos ‘Bellavista’. (9) Futura ubicación del residencial ‘Soholm’ donde Jacobsen ubicaría su casa-estudio en 1951.
Pero así frente al rígido formalismo funcionalista, Jacobsen encontró aquí la ocasión de mostrar una versión mucho más amable para esa estética moderna que acababa de ser institucionalmente aceptada en los países nórdicos tras la celebración de la Exposición Internacional de Estocolmo de 1930 dirigida por E.G.Asplund, con quien Jacobsen mantenía una fluida relación profesional y una amistad personal como discípulo aventajado que el maestro sueco reconocía en él. La alegría de aquella exposición pareció trasladarse a Bellevue, y Jacobsen ideó un repertorio formal donde el rígido Sachlichtkeit se plegaba a fórmulas más joviales y espontáneas mediante colores y formas igualmente limpias pero sin esquematismos. Los formas respondían a su función eficazmente, sí, pero su expresión reflejaba esa joie de vivre de las vacaciones estivales, ese gozo relajante de del sol y el mar. Aquella ironía y espontaneidad con que había impregnado a sus modernas creaciones efímeras para la “Exposición de Construcción y Vivienda” en el Forum de Copenhague en 1929 (el bar C.L.O.C. y su “Casa del Futuro“) se respiraba en Bellevue por doquier, haciendo cómplices de ellas a sus usuarios.
El color blanco aludía a ese estallido de la vanguardia arquitectónica pero también a la luz del verano, y fue así usado como fondo común de todas las composiciones en Bellevue. Franjas de azul cobalto convertían a las paredes en materia textil, y ayudaba a reforzar ese anhelo de las virtudes del alejado clima mediterráneo. Pronto el blanco y los colores intensos darían pie a los matices pálidos del clima nórdico, pero antes de madurar esas ideas los colores mostraban la juventud un arquitecto que entonces apenas contaba con 29 años cuando empezó a proyectar Bellevue.
Desde las franjas onduladas del pabellón de control del acceso (incluido hasta en el propio diseño del ticket), el visitante quedaba ungido por esos colores y formas, que posteriormente iría descubriendo en quioscos, en puestos de venta de helados y frutas, en las colchonetas de los vestuarios y hasta en las cabinas cilíndricas del socorrista.
Arne Jacobsen Puesto de venta de helados (“IS” en danés) y carrito móvil para venta de souvenirs y otros artículos para la apertura de la playa de Bellevue en 1932.
Las formas eran tan variadas como la naturaleza y aludían a ella con una frescura inusitada. El arquitecto se divertía dando forma a ese sueño de verano, construyendo un paisaje de cierto surrealismo. El puesto de helados no era sino una ola levantada en medio de la arena; el carrito de souvenirs usaba el sistema de ruedas-oruga de un tanque pero su cañón era ahora una sombrilla; la cabina del socorrista quedaba abandonada en medio del mar, y solo se accedía a ella por barca desde una empinada escalerilla de barco que salvaba la altura de los 3 postes telefónicos con que se suspendía en el aire un liviano cilindro cubierto.
Todos estos irónicos acentos playeros del proyecto (1931-32) acabarían por consolidarse en el Teatro (y Restaurante) Bellevue, la última de las grandes piezas que completaría Jacobsen en ese conjunto de Klampenborg. Aunque la gran fantasía de Bellevue era el restaurante panorámico y giratorio ubicado en lo alto de un vertiginoso pilar hueco, es en el Teatro donde ese carácter onírico se expresan con más propiedad: hacia la carretera, su fachada cóncavo-convexa se convierte en un gran telón publicitario, con una marquesina dinámica que parece servir de cobijo a quienes llegan allí en un vehículo moderno; el patio de butacas se convierte en un mar con suave oleaje, haciendo una metáfora de las olas con las formas onduladas con que se trazan en continuidad los respaldos de las filas de asientos; las paredes se tapizan con textiles (de material ignífugo y fono-absorbente, eso sí) de franjas blancas y azules, sugiriendo un aire de acampada veraniega que se reforzaba por la posibilidad de disfrutar del cielo estival al construirse un techo corredizo motorizado sobre los espectadores. El efecto de perplejidad y la atmósfera veraniega debieron ser en su día verdaderamente impresionante.
Arne Jacobsen: Interior del Teatro ‘Bellevue’ (1935-37) con el patio de butacas convertido en suave oleaje, las paredes tapizadas con franjas de color azul y blanco, y el techo abierto al cielo.
El resto del conjunto de Bellevue lo completaban los apartamentos Bellavista, la escuela de hípica Mattsson, el club de piragüismo y la gasolinera Texaco. Cada uno de los edificios son resueltos con su propia lógica funcional pero con el mismo denominador común del resto del conjunto.
El edificio de apartamentos Bellavista persigue las vistas al estrecho del Øresund como leitmotiv a varias escalas: como bloque, pues se configura como una U orientada al mar con un patio central a modo de jardín estancial colectivo a una cota algo elevada respecto al Strandvej para evitar su ruido y poder disfrutar del mar sin obstáculos visuales; como serie de unidades agrupadas, pues en las 2 alas de la U perpendiculares al litoral los apartamentos se encadenan formando series de 3 parejas que se giran y escalonan para encontrar una solución que logre la intimidad de cada apartamento y disponga de vistas diagonales hacia el horizonte marino; y como apartamento, pues la terraza cubierta ose convierte en la pieza al aire libre fundamental que unifica espacialmente las dos estancias principales de cada piso.
Conjunto de edificios terminados en la playa Bellevue en 1937. De izquierda a derecha apartamentos ‘Bellavista’ (1931-34), Restaurante y Teatro ‘Bellevue'(1935-37) y escuela de hípica ‘Mattsson’ (1933-34). El club de piragüismo se contruiría al año siguiente justo frente al bloque residencial. El antiguo Hotel de la Playa aún permanecía flanqueando el acceso al recinto de la playa (derecha).
La escuela de hípica Mattsson es un recinto rectangular cubierto con una bóveda de cañón de hormigón, creando un espacio diáfano que se iluminaba cenitalmente con un interesante lucernario de piezas de vidrio encastrados en el encofrado. El club de piragüismo se integra semi-enterrado entre el paseo peatonal junto a la carretera y la arena de la playa, con unas formas blancas que se acompañan de troncos de madera para el porche exterior y de petos de esquinas redondeadas defendiendo la terraza al aire libre, elementos que había usado Jacobsen en su propia casa de Gudmidrup Lyng y en la cercana casa Rothemborg en esos años. Y la gasolinera Texaco, con su marquesina de hormigón pintada en un blanco esmaltado reluctante, se erige como icono simbólico del universo formal que el visitante descubrirá poco después, al estar situada justo antes de llegar a la playa de Klampenborg.
Perspectiva en acuarela del proyecto para la estación de servicio de la compañía ‘Texaco’ proyectada por Arne Jacobsen en 1937.
Es cierto, querido lector, que describir con palabras y acierto este conjunto de Bellevue resulta harto complicado. Lo que sí podemos asegurar es que de su resultado quedó muy satisfecho su autor, Arne Jacobsen, pues tras su exilio a Suecia (obligado por la invasión nazi de Dinamarca en la II Guerra Mundial) acabaría instalando a su familia y a su estudio en una misma casa situada en el nuevo residencial Søholm que construiría a finales de los años 40 y principios de los 50. Allí, en un sencillo “adosado”, Jacobsen reuniría su oficina profesional, su vida familiar y su ocio personal, que transcurría principalmente en su jardín. Convirtió a este espacio en un laboratorio paisajístico y botánico, pero también en un maravilloso recinto al aire libre donde hacer sus fotografías y acuarelas de aquellas plantas que él mismo cultivó con devoción hasta el final de sus días.
Hoy, pese a los cambios y alteraciones del uso original (como ocurrió con el Restaurante), Bellevue sigue siendo un lugar simbólico del verano en Dinamarca y gracias a intervenciones recientes se han recuperado algunas instalaciones como el Teatro. Otras han desaparecido por su carácter efímero original (los puestos de acceso y de venta de la playa), pero la gran mayoría han pervivido estos 80 años desde que se construyeron (apartamentos, club de piragüismo, hípica, vestuarios playeros), y conservan esa atmósfera estival con que una vez Jacobsen las soñó.
Feliz sueño de verano, sin duda…
Disfruta de él, querido lector, con esta pequeña secuencia de imágenes de lo que fue originalmente Bellevue que he querido preparar a modo de vídeo para la ocasión. Espero que te guste…
Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doctor arquitecto
Valladolid. julio 2017
La Plaza de Italia, en Nueva Orleans, pura imitación, puro fake efímero, le dio fama también efímera a Charles Moore, en los setenta.
Cuando yo estudiaba arquitectura teníamos un profesor cubano llamado Ricardo Porro Hudalgo (1925-2014), quien habría de construir en la Cuba fidelista unos años después una de las pocas obras de arquitectura digna de mención en el medio siglo de revolución cubana, una escuela de arte con bóvedas de ladrillo que ha sido muy elogiada. Porro, marxista militante en esa época (hoy vive en Francia y poco sé de él), gustaba de hacer proselitismo entre los estudiantes, y como era un hombre de amplia cultura, muy buen expositor y personalidad sobrada como decimos en Venezuela, resultaba muy difícil de contradecir. El hombre intimidaba.
Yo no era su estudiante porque el ejercía en los cursos inferiores, pero como difería ideológicamente de él y me molestaba su talante proselitista, me deslicé una vez en su curso una tarde cualquiera. No me acuerdo con precisión cual era el tema que Porro exponía, pero sí de mi desacuerdo, el cual expuse con toda la torpeza de mi corta edad. Pretendía yo refutarlo con argumentos que venían de mis vivencias personales y de determinadas convicciones, ante lo cual Porro quien me había oído muy respetuosamente me preguntó: ¿en cual autor te apoyas para decir lo que dices, en cual libro? Ante lo cual muy turbado le respondí que en ninguno pero que ese sentimiento, el que yo había expuesto, estaba en la gente con quien yo tenía contacto. Demás está decir que a Porro le convenció muy poco mi alegato y continuó su clase sin detenerse más.
Muchos años después me contaba el Ingeniero August E. Komendant (1906-1992) de quien tanto aprendí, que estando él gestionando permisos en las oficinas de control de la municipalidad de La Jolla, California, donde habría de construirse el Instituto Salk de Louis I. Kahn (1901-1974), edificio de cuya estructura había sido responsable, debía enfrentarse a la actitud dubitativa de los ingenieros a cargo, a quienes no convencían del todo las razones técnicas que Komendant daba, particularmente las relativas a su principio de la “elasticidad controlada” con el cual resolvía las solicitaciones sísmicas, muy exigentes en esa zona de los Estados Unidos. Los ingenieros le decían que el edificio no estaba conforme a las normas y que no encontraban justificaciones adecuadas en ningún libro consultado. Ante lo cual Komendant les respondió ¿Y quién escribe los libros? ¿No son acaso las personas? Con lo cual estaba en realidad invitándolos a aplicar sus conocimientos, su capacidad de razonamiento, frente a lo que oían de su interlocutor, quien obtuvo el permiso y hubo de comprobar lo acertado de su enfoque técnico en el terremoto de San Fernando de 1971 en el cual el edificio no sufrió ningún daño.
Lo que quiero recordar con las dos anécdotas es una verdad simple y muy olvidada: que no todo debe estar en los libros para que se constituya en un punto de vista capaz de ser sostenido y expresado. Y que no importa cuan joven uno pueda ser o cuan inadecuado sea frente a gente de mayores luces, para sostener un punto de vista lo que se necesita es sentido común y capacidad de argumentación, algo que por supuesto es alimentado por las lecturas y el conocimiento en general pero que no tiene por qué ser reprimido aunque desde luego se imponga, como en todo, la obligación de ser coherente.
Insisto en que lo que digo es elemental y propio de ceremonia de graduación de bachillerato pero las hipocresías de la vida académica me subrayan la importancia de razonar desde el sentido común y una mínima energía interior para sostener un punto de vista y me hacen dudar de la tendencia a repetir asuntos leídos aquí y allá que se acumulan como citas obligatorias sobre un escenario psíquico más o menos árido. Y si bien es cierto que el mundo académico exige como requisito que lo que sea dicho o escrito se apoye en referencias bibliográficas suficientemente meditadas, también es cierto que el mundo académico es con frecuencia un ambiente carente de frescura, asediado, precisamente, por los requisitos y las normativas.
Y todo esto viene al caso a propósito de la crítica, porque tal como lo digo en la nota de hoy, durante los primeros tiempos del posmodernismo parecía imposible cuestionar los supuestos que circulaban por todas partes porque no se habían escrito los libros (y nunca se escribieron, me parece) que dijeran lo que mucha gente quería decir.
Así que, lo digo en la nota, me pareció ya en los primeros ochenta que el libro debía escribirlo yo aunque tuviese muy pocos lectores.
Así que empecé a buscar el necesario alimento para sustentar lo que pensaba. En otras palabras, sabía lo que quería decir (de allí las anécdotas anteriores) y busqué sustento intelectual partiendo de allí. La convicción profunda, apasionada, sin respaldo puede terminar siendo el acicate para profundizar en el conocimiento.
Leí mucho en consecuencia. Al principio de manera desordenada, luego una lectura me llevó a otra y a la larga, no fue fácil, pude tener a la mano fundamentos que más nunca se separarían de mi conciencia. En esos tiempos y en los inmediatamente anteriores, hace casi treinta años, fue que me encontré con la concepción de la filosofía de Wittgenstein, con su pensamiento en general, al cual me había acercado, lo he escrito varias veces, un simple comentario en un foro de la Facultad de Arquitectura del colega arquitecto y profesor de Historia, Manuel López. Me interesó tanto que me llevó hacia este hombre excepcional, a quien veo hoy como uno de los pensadores más significativos del siglo veinte. Nos liberó de muchas cargas innecesarias que abrieron campo a una nueva forma de filosofar, nos centró en lo esencial, podría decirse.
Y desde entonces pude situarme más cómodamente, sin la ansiedad anterior, ante la Crítica y los críticos de arquitectura. Pude diferenciar mejor. Separar la hojarasca de lo más esencial.
Es lo que me llevó a escribir el texto al cual me referí en mi nota que llamé “Crítica y Arquitectura, Sociedad de Responsabilidad Limitada” En él, aparte de definir mejor mis puntos de vista sobre algunos temas que se discutieron en un momento dado en el ambiente latinoamericano, como el de la Identidad, redacté un capítulo central en el que pude situar mejor los diferentes ropajes de la actividad crítica. Lo concluí con una serie de comentarios en forma aforística que buscaban ilustraban mis puntos de vista sobre distintos temas vistos desde la arquitectura.
Y confieso que me sentí liberado. Escribir fue el instrumento.3
Y entre otras cosas, ya puedo decidir con más libertad cuando la crítica es pensamiento auténtico y cuando hay, simplemente, que ignorarla.
Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, noviembre 2012, Entre lo Cierto y lo Verdadero
Notas:
1 Decía la semana pasada que hace algunos años, casi veinte, movido por la incomodidad ante el rumbo que tomaba la discusión sobre arquitectura, escribí un texto que pretendía increpar al mundo de la crítica y los críticos más allá de las visiones especializadas. Hablar desde fuera buscando incidir en un debate que me parecía ensimismado. Pero una interpelación desde un lugar más o menos oscuro del mundo cultural como es el nuestro, que además se caracteriza por un fuerte estancamiento, tiene muy leves consecuencias. Lo cual no quiere decir que la incomodidad ante la deriva del pensamiento arquitectónico que cobró forma en los años finales de la década de los setenta no estuviera presente en el ánimo de muchos.
En cualquier lugar donde uno escarbara un poco, en los países centrales como en los periféricos, en la opulencia como en la escasez, se sentía la incomodidad. Pero no conseguía expresarse porque era un tiempo de transición, de tránsito hacia una nueva perspectiva. Junto a una necesaria revisión de ciertos supuestos de la modernidad se incurrió en demasiadas simplificaciones, se restauraron viejos ídolos, y, sobre todo, se quiso postular forzadamente algo así como un nuevo comienzo. Era un río muy caudaloso que se llamó a sí mismo posmodernismo.
Ante esa situación era muy poco lo que podía hacerse. Me viene a la memoria lo primero que leí en mi vida de Carl Gustav Jung, hace ya demasiado tiempo. Un ensayo dedicado a la promulgación por el Papa Pio XII, en 1950, del dogma de la Asunción de la Virgen María, una lectura de gran interés que me marcó mucho, yo muy joven. En la introducción al ensayo, hablaba Jung del Espíritu de los Tiempos (en alemán el zeitgeist, palabra que se usó hasta el exceso entre los críticos de arquitectura anglosajones hasta hacerla ingresar al diccionario inglés) haciendo notar que era desaconsejable hablar a contracorriente con él. Y que por eso mismo, Jung evitaba hacerlo.
2 En esos tiempos de ebullición posmodernista lo que predominaba era la afición por las palabras-conceptos con apariencia de novedades. Era cuesta arriba persistir en el uso de un lenguaje más directo, menos recargado de retórica y sobre todo libre de prejuicios frente a la herencia moderna. La discusión sobre arquitectura prescindió en gran medida de la arquitectura construida y los valores que la justifican para dar paso a la especulación puramente formal, a la visión del edificio como objeto, al dibujo especulativo como sustitución de la construcción, a la reivindicación del estilo. Algunos de esos polvos habrían de traer buena parte de los lodos actuales ¿lo presintió el mundo de la crítica?
En algunos casos sí. Recuerdo muy bien cuando Kenneth Frampton ante un grupo de mis estudiantes aquí en Caracas comenzó una conversación diciendo que el posmodernismo era un tigre de papel. De él oí por primera vez los nombres de los arquitectos españoles que en cierto modo resistían. O los de los portugueses Alvaro Siza y Fernando Távora. Esa toma de posición le valió a Frampton muchas dificultades. Que tal vez tienen un papel en su adopción de una cierta ambigüedad que le impedía dos cosas: ser claro en sus rechazos y mostrar la arquitectura que le interesaba. Lo aquejaba otra de las debilidades del crítico: la precisión resta mercado.
Y también está el caso de William Curtis, quien tuvo el mérito de defender los valores más intemporales en el legado de Le Corbusier, aparte de su claro rechazo a los lugares comunes del discurso de moda en los ochenta, lo cual también le concitó, como a Frampton la antipatía de quienes presumían de estar al dia. Un caso muy opuesto al del célebre de entonces, Charles Jencks, quien después de haber escrito un buen libro sobre el viejo Le Corbusier que fue muy leído y comentado, pasó a convertirse en conocido propagandista del posmoderno y acuñador de la otra etiqueta favorita de esos tiempos: tardo-moderno, clasificación ad-hoc para desacreditar a los más rutinarios.
3 Y es legítimo decir que la definición más superficial del posmodernismo es fundamento ideológico del populismo. ¿No es el lema “todo vale” un concepto típicamente populista? Veamos: no se privilegia un canon estético (que es lo mismo que un canon moral) sino se recurre a muchos según convenga, se desdeñan los modelos por excluyentes y se aceptan muchos, aún siendo contradictorios, no hay una dirección preferencial para la marcha de las cosas sino muy diversas aún a riesgo de ser regresivas, hay estilos y se escoge el que calza en mi gusto o mis esquemas, no hay la cultura sino las culturas (es lo que se ha respondido, por ejemplo, a las inquietudes de Vargas Llosa) y tanto la baja como la altacultura pueden equipararse. Y podríamos seguir. El populismo es la disposición a aceptar lo que complace o convenga a la oportunidad o al gusto de las mayorías. El populismo es el reino de lo efímero que bien puede ser falso como la famosa Plaza de Italia de Charles Willard Moore (1925-1993). Y la ciudad populista por excelencia es Las Vegas, símbolo del americano inculto y deseoso de reproducir escenarios para no tener la molestia de viajar y expresarse en otro idioma. Y no es casualidad que Robert Venturi, el arquitecto que vino a ser como el heraldo del posmodernismo haya sido el autor del libro “Aprendiendo de Las Vegas” que no era otra cosa que un deseo de elevar el mal gusto y el paroxismo de lo fake de ese lugar del mundo al nivel de expresión cultural de derecho propio tan digna de admiración como cualquier milenaria ciudad europea.
Desde allí no había sino un paso corto para llegar a muchas de las distorsiones actuales. Lo falso se puso (y aún está) de moda. Y no doy ejemplos por varias razones, entre ellas por lo del espíritu de los tiempos.
Tras el periodo vacacional retomamos las entrevistas en la sección Baliza. En esta ocasión nos desplazamos hasta Bilbao para charlar con Libe Fdez. Torróntegui, arquitecta con posgrado en «Rehabilitación y restauración arquitectónica» por la Universidad Politécnica de Cataluña (Barcelona, 2012) y fundadora de reharq*. Libe es una entusiasta de la comunicación que trabaja para que el patrimonio se experimente como lo que es: identidad, cultura, disfrute, tradición y futuro lo que la ha llevado a ser miembro del Consejo de Gobierno de UNESCO País Vasco y primera corresponsal de España para la plataforma social media de Europa Nostra y EHV.
Esta pasión por el patrimonio le ha llevado a fundar reharq*, consultoría creativa especializada en patrimonio cultural, una apuesta por un nuevo enfoque en la comunicación del patrimonio le ha hecho merecedora de varios reconocimientos empresariales internacionales. Este planteamiento puede verse reflejado en su publicación digital con formato de enternainment ya que vincula el conocimiento del patrimonio con experiencias más lúdicas.
Sin más preámbulos os dejamos con la entrevista que tuvimos la oportunidad de realizar.
Foto de Workshop Experience para Libe Fdez. Torróntegui en Zinc Shower 2016
Hace ya casi 5 años de aquello… y surgió por pura necesidad, tanto personal como social. Por un lado, adoro comunicar y vi en la crisis la oportunidad para darme una licencia y probar en lo que siempre había deseado hacer: escribir. Por otro, me había pasado un año entero leyendo tratados y devorando textos sobre patrimonio. Documentos infumables para muchos pero con contenido de gran valor para todos.
Reharq nació para acercar el patrimonio, los aspectos más técnicos y la pasión de la historia de la arquitectura a los más profanos en la materia pero siendo sustancial para los especialistas. Creció siendo una de las publicaciones digitales referentes en el ámbito de la difusión del patrimonio. Se desarrolló mutando a consultoría creativa. Y hoy, además de formar parte de la estrategia de marketing de mi empresa, es por encima de todo un lugar, a veces virtual otras 1.0, donde confluye gente estupenda. Por si esto fuera poco, es también una actividad que me mantiene en constante enriquecimiento cultural y profesional.
¿Por qué te has enfocado en el patrimonio, un campo amplio de por sí?
En 2012 cursé un posgrado en «Rehabilitación y restauración arquitectónica» en la Universidad Politécnica de Cataluña. Lo recuerdo como un año brutal pese a viajar todas las semanas desde Bilbao a Barcelona. ¿Sabes cuando casi no duermes y estás a tope, pero lo gozas? Así fue aquel año para mí. Me especialicé y me reencontré con mi yo curioso, estudioso y disfrutón de la profesión. Feliz. Acababa de descubrir mi vocación dentro de la arquitectura.
¿Cuáles son tus referencias?
Personas brillantes con empresas normales. Recuerdo que mi primera referencia fue una arquitecta valenciana con un blog de lifestyle. Me parecen muy inspiradores los profesionales que a partir de la buena identidad digital de un blog han logrado vender servicios y productos. En materia de estrategias de comunicación, diseño… tienen modelos ya muy testados, por lo que los profesionales de otras disciplinas podemos guiarnos por su experiencia.
Alegre, al fin y al cabo, estoy viviendo de lo que me he formado y mejor sé hacer. Y, tras este verano, con un nuevo propósito (creo que lo he cumplido dos días de 23, también te diré…): trabajar media jornada. Eso, siempre y cuando no esté viajando. Algo, por otro lado muy habitual.
Has recibido numerosos reconocimientos por tu labor en reharq ¿qué han supuesto para ti y para el proyecto?
Personalmente, cada premio ha sido reconfortante. En la anterior pregunta respondía que aspiro a trabajar media jornada, porque durante los años anteriores he perdido la cuenta de las horas, noches, fines de semana y vacaciones que he invertido en mi empresa. Como te decía, los premios siempre eran una palmadita en la espalda en forma de ‘vas bien’.
Profesionalmente, ganas en reconocimiento y, por ende, en popularidad, acceso a clientes y honorarios. Acabo de recordar un momentazo relacionado con un premio. Probablemente no es el que más repercusión tuvo pero fue inolvidable cuando acudí al Parlamento Europeo, en el marco de unos premios de emprendimiento, para hablar sobre cómo otras formas de comunicar el patrimonio y recalar en la sociedad son posibles.
¿Cómo desarrollas ese “nuevo enfoque para la difusión del patrimonio arquitectónico”?
La línea editorial elegida es sumamente entusiasta y se desmarca del tono rígido, gris y académico utilizado en este ámbito. Su objetivo: redescubrir el patrimonio yendo a la esencia de las personas y su vinculación con éste, y explicando los detalles más técnicos, desde el rigor pero con emoción.
A este nuevo enfoque yo le llamo di(ver)fusión del patrimonio, pues es contenido experiencial, propio, fresco y de calidad.
¿Cómo y para qué utilizas las “nuevas tecnologías”? ¿La “red” ha facilitado tu labor?
¿Que si la ha facilitado? El poder de alcance de la red es maravilloso. Primero porque te permite conocer a gente con la que conectas increíble. Segundo porque el abanico de ofertas profesionales se abre al mundo entero. Mi consultoría creativa especializa en patrimonio cultural es de ámbito internacional gracias a la inexistencia de fronteras en las nuevas tecnologías. Trabajar en La Habana, Uruguay o recientemente en Ecuador no entraba dentro del plan de desarrollo empresarial, sin embargo, la red me unió a personas que necesitaban mis servicios al otro lado del charco. No seré yo quien se niegue a estas oportunidades laborales tan vibrantes… ;-)
Libe Fdez. Torróntegui impartiendo en la Universidad de Cuenca (Ecuador) el workshop «Creatividad y valores, aliados de la difusión del patrimonio en la sociedad del s. XXI.».
Como “emprendedora” ¿qué opinas de los arquitectos que “abren y/o recuperan” nuevos campos y/o enfoques de la profesión?
Fíjate que yo estos enfoques no los veo tan nuevos: ya en la carrera quería trabajar en el mundo editorial (a ver, y voy ya para los 40…). Al final, nuestra formación es muy amplia y puede dar pie a que se desarrollen nuestros talentos.
¿Estás contenta con la trayectoria realizada hasta ahora? ¿Qué proyectos de futuro te esperan?
Tu entrevista me ha debido de dar suerte pues mientras te escribía acaba de llegarme un mail con una noticia fantástica. Factoría Cultural Madrid me ha seleccionado para llevar a cabo un proyecto en el ámbito del turismo patrimonial. Y empiezo la próxima semana así que… esto es lo que me espera en mi futuro inmeditísimo.
Para acabar, ¿qué le aconsejarías a los actuales estudiantes y futuros profesionales de arquitectura?
Un consejo práctico. La arquitectura es una profesión preciosa y creativa pero es eso: una profesión y no un hobby, y como tal la remuneración ha de ser proporcional al trabajo realizado.
Si cuando digo yo que los blogs son armas de unión masiva de buena gente… Gracias Alberto por la propuesta.
Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco y Alberto Alonso Oro. Agradecer a Libe su tiempo y predisposición con este pequeño espacio.
[:gl]
Tras o período vacacional retomamos as entrevistas na sección Baliza. Nesta ocasión desprazámonos ata Bilbao para charlar con Libe Fdez. Torróntegui, arquitecta con posgrao en «Rehabilitación e restauración arquitectónica» pola Universidade Politécnica de Cataluña (Barcelona, 2012) e fundadora de reharq*. Libe é unha entusiasta da comunicación que traballa para que o patrimonio experiméntese como o que é: identidade, cultura, gozar, tradición e futuro o que a levou a ser membro do Consello de Goberno de UNESCO País Vasco e primeira correspondente de España para a plataforma social media de Europa Nostra e EHV.
Esta paixón polo patrimonio levoulle a fundar reharq*, consultoría creativa especializada en patrimonio cultural, unha aposta por un novo enfoque na comunicación do patrimonio fíxolle merecedora de varios recoñecementos empresariais internacionais. Esta formulación pode verse reflectido na súa publicación dixital con formato de enternainment xa que vincula o coñecemento do patrimonio con experiencias máis lúdicas.
Sen máis preámbulos deixámosvos coa entrevista que tivemos a oportunidade de realizar.
Foto de Workshop Experience para Libe Fdez. Torróntegui no Zinc Shower 2016
Fai xa case 5 anos daquilo… e xurdiu por pura necesidade, tanto persoal como social. Por unha banda, adoro comunicar e vi na crise a oportunidade para darme unha licenza e probar no que sempre desexara facer: escribir. Por outro, pasárame un ano enteiro lendo tratados e devorando textos sobre patrimonio. Documentos infumables para moitos pero con contido de gran valor para todos.
Reharq naceu para achegar o patrimonio, os aspectos máis técnicos e a paixón da historia da arquitectura aos máis profanos na materia pero sendo substancial para os especialistas. Creceu sendo unha das publicacións dixitais referentes no ámbito da difusión do patrimonio. Desenvolveuse mutando a consultoría creativa. E hoxe, ademais de formar parte da estratexia de márketing da miña empresa, é por encima de todo un lugar, ás veces virtual outras 1.0, onde conflúe xente estupenda. Por se isto fose pouco, é tamén unha actividade que me mantén en constante enriquecemento cultural e profesional.
Por que che enfocaches no patrimonio, un campo amplo de seu?
En 2012 cursei un posgrao en «Rehabilitación e restauración arquitectónica» na Universidade Politécnica de Cataluña. Lémbroo como un ano brutal a pesar de viaxar todas as semanas desde Bilbao a Barcelona. Sabes cando case non dormes e estás a lume de biqueira, pero gózalo? Así foi aquel ano para min. Especialiceime e reencontreime co meu eu curioso, estudioso e disfrutón da profesión. Feliz. Acababa de descubrir a miña vocación dentro da arquitectura.
Cales son as túas referencias?
Persoas brillantes con empresas normais. Recordo que a miña primeira referencia foi unha arquitecta valenciana cun blogue de lifestyle. Parécenme moi inspiradores os profesionais que a partir da boa identidade dixital dun blogue lograron vender servizos e produtos. En materia de estratexias de comunicación, deseño… teñen modelos xa moi testados, polo que os profesionais doutras disciplinas podemos guiarnos pola súa experiencia.
Alegre, á fin e ao cabo, estou a vivir do que me formei e mellor se facer. E, tras este verán, cun novo propósito (creo que o cumprín dous días de 23, tamén che direi…): traballar media xornada. Iso, a condición de que non estea a viaxar. Algo, doutra banda moi habitual.
Recibiches numerosos recoñecementos polo teu labor en reharq, que supuxeron para ti e para o proxecto?
Persoalmente, cada premio foi reconfortante. Na anterior pregunta respondía que aspiro a traballar media xornada, porque durante os anos anteriores hei perdido a conta das horas, noites, fins de semana e vacacións que investín na miña empresa. Como che dicía, os premios sempre eran unha palmadita nas costas en forma de ‘vas ben’.
Profesionalmente, ganas en recoñecemento e, polo tanto, en popularidade, acceso a clientes e honorarios. Acabo de lembrar un momentazo relacionado cun premio. Probablemente non é o que máis repercusión tivo pero foi inesquecible cando acudín ao Parlamento Europeo, no marco duns premios de emprendemento, para falar sobre como outras formas de comunicar o patrimonio e recalar na sociedade son posibles.
Como desenvolves ese “novo enfoque para a difusión do patrimonio arquitectónico”?
A liña editorial elixida é sumamente entusiasta e desmárcase do ton ríxido, gris e académico utilizado neste ámbito. O seu obxectivo: redescubrir o patrimonio indo á esencia das persoas e a súa vinculación con este, e explicando os detalles máis técnicos, desde o rigor pero con emoción.
A este novo enfoque eu chámolle di(ver)fusión do patrimonio, pois é contido experiencial, propio, fresco e de calidade.
Como e para que utilizas as “novas tecnoloxías”? A “rede” facilitou o teu labor?
Que se a facilitou? O poder de alcance da rede é marabilloso. Primeiro porque che permite coñecer a xente coa que conectas incrible. Segundo porque o abanico de ofertas profesionais ábrese ao mundo enteiro. A miña consultoría creativa especializa en patrimonio cultural é de ámbito internacional grazas á inexistencia de fronteiras nas novas tecnoloxías. Traballar na Habana, Uruguai ou recentemente en Ecuador non entraba dentro do plan de desenvolvemento empresarial, con todo, a rede uniume a persoas que necesitaban os meus servizos alén do charco. Non serei eu quen se negue a estas oportunidades laborais tan vibrantes… ;-)
Alegre, al fin y al cabo, estoy viviendo de lo que me he formado y mejor sé hacer. Y, tras este verano, con un nuevo propósito (creo que lo he cumplido dos días de 23, también te diré…): trabajar media jornada. Eso, siempre y cuando no esté viajando. Algo, por otro lado muy habitual.
La línea editorial elegida es sumamente entusiasta y se desmarca del tono rígido, gris y académico utilizado en este ámbito. Su objetivo: redescubrir el patrimonio yendo a la esencia de las personas y su vinculación con éste, y explicando los detalles más técnicos, desde el rigor pero con emoción.
A este nuevo enfoque yo le llamo di(ver)fusión del patrimonio, pues es contenido experiencial, propio, fresco y de calidad.
Libe Fdez. Torróntegui impartindo na Universidade de Cuenca (Ecuador) o obradoiro «Creatividade e valores, aliados da difusión do patrimonio na sociedade do s. XXI.».
Como “emprendedora” que opinas dos arquitectos que “abren e/ou recuperan” novos campos e/ou enfoques da profesión?
Fíxache que eu estes enfoques non os vexo tan novos: xa na carreira quería traballar no mundo editorial (a ver, e vou xa para os 40…). Ao final, a nosa formación é moi ampla e pode dar pé a que se desenvolvan os nosos talentos.
Estás contenta coa traxectoria realizada ata agora? Que proxectos de futuro espéranche?
A túa entrevista debeume de dar sorte pois mentres che escribía acaba de chegarme un mail cunha noticia fantástica. Factoría Cultural Madrid seleccionoume para levar a cabo un proxecto no ámbito do turismo patrimonial. E empezo a próxima semana así que… isto é o que me espera no meu futuro inmeditísimo.
Para acabar, que lle aconsellarías aos actuais estudantes e futuros profesionais de arquitectura?
Un consello práctico. A arquitectura é unha profesión preciosa e creativa pero é iso: unha profesión e non un hobby, e como tal a remuneración ha de ser proporcional ao traballo realizado.
Se cando digo eu que os blogues son armas de unión masiva de boa xente… Grazas Alberto pola proposta.
Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco e Alberto Alonso Oro. Agradecer a Libe o seu tempo e predisposición con este pequeno espazo.
[:en]
After the vacation period we take again the interviews in the section It marks with beacons. In this occasion we move up to Bilbao to chat with Libe Fdez. Torróntegui, arquitecta with posgrado in «Rehabilitation and architectural restoration» for the Technical University of Catalonia (Barcelona, 2012) and founder of reharq*. Drink she is an enthusiast of the communication who works in order that the heritage is experienced as what is: identity, culture, enjoyment, tradition and future what has led her to being a member of the Advice of Government of UNESCO Basque Country and first correspondent of Spain for the social average platform of Europa Nostra and EHV.
This passion for the heritage has led him to founding reharq*, creative consultancy specialized in cultural heritage, a bet for a new approach in the communication of the heritage has made him deserving of several managerial international recognitions. This exposition can turn reflected in his digital publication with format of enternainment since it links the knowledge of the heritage with more playful experiences.
Ado preambles we leave you with the interview that we had the opportunity to realize.
Workshop Experience’s photo for Libe Fdez. Torróntegui in Zinc Shower 2016
It does already almost 5 years of that one … and it arose for pure need, both personal and social. On the one hand, I adore to report and I saw in the crisis the opportunity to give me a license and to try in what always it had wanted to do: to write. For other one, an entire year had happened to me reading agreements and devouring texts on heritage. Ungood for smoking documents for many but with content of great value for all.
Reharq was born to bring over the heritage, the most technical aspects and the passion of the history of the architecture to the most profane in the matter but being substantial for the specialists. It grew being one of the digital relating publications in the area of the diffusion of the heritage. It developed mutating to creative consultancy. And today, beside forming a part of the strategy of marketing of my company, it is over the whole place, sometimes virtually other 1.0, where marvellous people come together. For if this was small, it is also an activity that supports me in constant cultural and professional enrichment.
Why have you focused in the heritage, a wide field of for yes?
In 2012 I dealed a posgrado in «Rehabilitation and architectural restoration» in the Technical University of Catalonia. I remember it as a brutal year in spite of travelling every week from Bilbao to Barcelona. You know when almost you do not sleep and are to ceiling, but you enjoy it? This way it was that year for me. I specialized myself and met again with my curious, studious me and disfrutón of the profession. Happy. It had just discovered my vocation inside the architecture.
Which are your references?
Brilliant persons with normal companies. I remember that my first reference was a Valencian arquitecta with a blog of lifestyle. There seem to me to be very inspiring the professionals who from the good digital identity of a blog have managed to sell services and products. As for strategies of communication, design… they have already very tested models, for what the professionals of other disciplines we can guide by his experience.
Make happy, in the end, I am living of what I have been formed and better I know do. And, after this summer, with a new intention (I think that I have fulfilled it two days of 23, also I will say to you…): half a day works. It, as long as he is not travelling. A little, on the other hand very habitual.
Have you got numerous recognitions for your labor in reharq what have they supposed for you and for the project?
Personally, every prize has been recomforting. In the previous question it was answering that I aspire to work half a day, because during the previous years I have lost the account of the hours, nights, weekends and vacations that I have invested in my company. As he was saying to you, the prizes always were a pat in the back in the shape of ‘you are OK’.
Professionally, you win in recognition and, for ende, in popularity, I access to clients and fees. I have just remembered a great moment related to a prize. Probably it is not the fact that more repercussion had but was unforgettable when I came to the European Parliament, in the frame of a few prizes of emprendimiento, to speak on how other ways of communicating the heritage and of ending up at the company are possible.
How you develop this “new approach for the diffusion of the architectural heritage”?
The publishing chosen line is extremely an enthusiast and is unmarked of the rigid, gray tone and academician used in this area. His aim: to re-discover the heritage going to the essence of the persons and his entail with this one, and explaining the most technical details, from the rigor but emotionally.
To this new approach I call him say di(ver)fusión of the heritage, since it is contained experiencial, own, freshly and of quality.
How and why do you use the “new technologies”? Has “network” facilitated your labor?
That if it has facilitated it? The power of scope of the network is wonderful. First because it allows yourself to know people with whom you connect incredibly. I come second because the range of professional offers is opened for the entire world. My creative consultancy specializes in cultural heritage is of international area thanks to the nonexistence of borders in the new technologies. To be employed at Havana, Uruguay or recently Ecuador it was not entering inside the plan of managerial development, nevertheless, the network it me joined persons who needed my services to another side of the puddle. I will not be I who refuses to these labor so vibrant opportunities …;-)
Libe Fdez. Torróntegui giving in the University of Cuenca (Ecuador) the workshop » Creativity and values allied of the diffusion of the heritage in the company of s. The XXI.st».
Since “enterprising” what do you think of the architects who “open and / or recover” new fields and/or approaches of the profession?
Notice that I do not see these approaches so new: already in the career it wanted to be employed at the publishing world (to seeing, and I go already for the 40 …). Ultimately, our formation is very wide and can give course that develop our talents.
Are you satisfied with the path realized till now? What projects of future do wait?
Your interview has owed me of giving luck so while he was writing to you it finishes of me an e-mail comes with a fantastic news. Cultural factory Madrid has selected me to carry out a project in the area of the patrimonial tourism. And I begin next week so … this is what waits for me in my future inmediate.
Finishing, what would you advise the current students and future professionals of architecture?
A practical advice. The architecture is a precious and creative profession but it is it: a profession and not a hobby, and as such the remuneration has to be proportional to the realized work.
If when I say that the blogs are weapon of massive union of good people… Thank you Alberto for the offer.
La arquitectura se debate constantemente entre dualidades. Intervenir en un lugar a través de la edificación es en la mayoría de las ocasiones una deliberación entre opciones opuestas, y buscar el equilibrio y coherencia de ello a través de relaciones espaciales, visuales, compositivas, y constructivas no es otra cosa que el primer paso del juego de la arquitectura.
Intervenir en un lugar con preexistencias históricas, o un entorno natural, o un casco urbano consolidado, requerirá siempre un posicionamiento, una decisión de estrategia presente que permita satisfacer necesidades vinculadas a un contexto, pero que al mismo tiempo se enfrente a situaciones cambiantes a lo largo de los años, solventándolas con autodeterminación, resiliencia y calidad.
Una sencilla construcción de 76 m2 de parcela en la Adsubia (Alicante) se convierte en el ejemplo perfecto para ilustrar este debate de la arquitectura: la Font de l’Art, de nomarq |estudi d’arquitectura.
El proyecto consiste en una edificación unifamiliar entre medianeras inicialmente, en una parcela trapezoidal en esquina del casco histórico del pequeño pueblo de la Adsubia, dominada por una orientación sur hacia la calle principal, y volcando al norte hacia un barranco y las vistas al resto del pueblo.
La parcela viene marcada por una identidad propia, ya que en el pasado albergó una almazara para la molienda del aceite, y tanto su carácter tipológico de «antiguo almacén» como sus vestigios constructivos perviven hoy en él: un muro de mampostería de piedra de proporciones mayúsculas acapara la imagen por el norte, y extendiéndose también al oeste, con continuidad en parcelas colindantes, cose el tejido consolidado, estrechamente vinculado aún a lo tradicional. La intervención en este muro significará no sólo la reconstrucción de la imagen urbana, sino una reactivación del gran valor sentimental de una construcción con tales implicaciones locales.
En este entorno se eleva la nueva construcción, compuesta por una planta sótano, planta baja con acceso por la fachada sur, planta primera y una cubierta transitable. Respondiendo a un programa de usos definido por el propietario donde la flexibilidad de espacios sea premisa, el diálogo entre lo heredado y lo aportado, entre la comprensión del patrimonio material y la necesaria contemporaneidad, queda establecido.
La construcción se proyectará como vivienda, principalmente desarrollada en la planta primera, contando con una baja de acceso y cochera, y un gran almacén o zona de trabajo en el sótano; del mismo modo podría vivirse como un espacio para invitados o residentes en la planta primera, una sala de exposiciones en la baja, y un gran taller en el sótano. Y es que la configuración de la edificación lleva en su ADN una adaptación a situaciones muy diversas, como si nomarq | estudi d’arquitectura hubieran conseguido recrear ese gran almacén, un contenedor de actividad heterogénea que sin embargo no difiere, ni aunque quisiera, del modo de vida del lugar.
Las diferentes plantas se configuran como espacios diáfanos, alterables, marcados por elementos singulares y de conexión vertical: el gran muro de mampostería se consolida y abraza la nueva construcción enlazando unas plantas con otras; la escalera actúa como un elemento escultórico, sutil, recto, tenaz, que guía el movimiento a través de la vivienda; en la última planta, una cocina y un baño, integrados casi como piezas de un mobiliario fijo pero invisible, acotan el espacio; y la luz atraviesa toda la edificación como un elemento más de la construcción. Este intimismo interior en contraste con la rotundidad exterior, este diálogo callado que se produce entre los diferentes ámbitos y las diferentes fases, nace de una cercanía independiente, una integración no forzada entre las preexistencias y la nueva construcción, entre el paisaje y el interior de la arquitectura. Toda la vivienda se sustenta por cuatro únicos pilares metálicos HEB sobre los que apoya un forjado de chapa colaborante, retranqueados respecto de la linde. Éstos, unidos por sendas vigas en perfil IPE, permiten liberar al fondo norte una doble altura entre sótano y baja, y propiciar una terraza en planta primera, cuyo pavimento transparente inunda de luz indirecta toda la edificación. La escalera, al igual que la luz, cuelga de los elementos horizontales.
Así, la nueva vivienda integra tanto el paisaje en forma de vistas, como el cultural en forma de reminiscencias constructivas, pero solo rozándolos, sin invadirlos ni acosarlos, y sin construir una rigidez de forma de vida que impida que esa conversación se corte en épocas venideras.
Nomarq ha conseguido una vivienda que se adapta al día a día no sólo de su propietario, sino de los vecinos del pueblo, que aún encuentran en ese muro de mampuesto el sustento a conversaciones y paseos. Y nos da que pensar cómo una construcción con ingenio, donde el arquitecto no tiene el control de todo lo que ocurre, puede generar un diálogo entre posiciones que podrían parecer opuestas. Una arquitectura lienzo, donde se pone el soporte para que el usuario pueda desarrollar su propia obra, donde tanto lo hecho como lo no-hecho, produce arquitectura.
Obra: La Font de l’Art. Vivienda entre medianeras
Tipo: Obra nueva / Restructuración
Localización: l’Adsubia, La Marina Alta, España
Año: 2016
Autor: Estudio nomarq | estudi d’arquitectura
Promotor: «ALDO NONIS»
Proyectista: Ramón Riera Cervera
Constructor: Nova Construcció i Reformes 1970, S.L.
Director de obra: Ramón Riera Cervera
Director de ejecución de obra: Pascual Ortolá Mengual
Fotografía: Milena Villalba
Texto: Ana Asensio
Traducción: Natalia Dalinkevicius + nomarq.com [:gl]
A arquitectura debátese constantemente entre dualidades. Intervir nun lugar a través da edificación é na maioría das ocasións unha deliberación entre opcións opostas, e buscar o equilibrio e coherencia diso a través de relacións espaciais, visuais, compositivas, e construtivas non é outra cousa que o primeiro paso do xogo da arquitectura.
Intervir nun lugar con preexistencias históricas, ou unha contorna natural, ou un centro urbano consolidado, requirirá sempre un posicionamento, unha decisión de estratexia presente que permita satisfacer necesidades vinculadas a un contexto, pero que ao mesmo tempo se enfronte a situacións cambiantes ao longo dos anos, liquidándoas con autodeterminación, resiliencia e calidade.
Unha sinxela construción de 76 m2 de parcela na Adsubia (Alacante) convértese no exemplo perfecto para ilustrar este debate da arquitectura: a Font de l’Art, de nomarq |estudi d’arquitectura.
O proxecto consiste nunha edificación unifamiliar entre medianeiras inicialmente, nunha parcela trapezoidal en esquina do centro histórico do pequeno pobo da Adsubia, dominada por unha orientación sur cara á rúa principal, e envorcando ao norte cara a un barranco e as vistas ao resto do pobo.
A parcela vén marcada por unha identidade propia, xa que no pasado albergou unha almazara para a moenda do aceite, e tanto o seu carácter tipológico de «antigo almacén» como os seus vestixios construtivos perviven hoxe nel: un muro de mampostería de pedra de proporcións maiúsculas acapara a imaxe polo norte, e estendéndose tamén ao oeste, con continuidade en parcelas lindeiras, cose o tecido consolidado, estreitamente vinculado aínda ao tradicional. A intervención neste muro significará non só a reconstrución da imaxe urbana, senón unha reactivación do gran valor sentimental dunha construción con tales implicacións locais.
Nesta contorna elévase a nova construción, composta por unha planta soto, planta baixa con acceso pola fachada sur, planta primeira e unha cuberta transitable. Respondendo a un programa de usos definido polo propietario onde a flexibilidade de espazos sexa premisa, o diálogo entre o herdado e o achegado, entre a comprensión do patrimonio material e a necesaria contemporaneidad, queda establecido.
A construción proxectarase como vivenda, principalmente desenvolvida na planta primeira, contando cunha baixa de acceso e cocheira, e un gran almacén ou zona de traballo no soto; do mesmo xeito podería vivirse como un espazo para convidados ou residentes na planta primeira, unha sala de exposicións na baixa, e un gran taller no soto. E é que a configuración da edificación leva no seu ADN unha adaptación a situacións moi diversas, coma se nomarq | estudi d’arquitectura conseguisen recrear ese gran almacén, un colector de actividade heteroxénea que con todo non difire, nin aínda que quixese, do modo de vida do lugar.
As diferentes plantas configúranse como espazos diáfanos, alterables, marcados por elementos singulares e de conexión vertical: o gran muro de mampostería consolídase e abraza a nova construción enlazando unhas plantas con outras; a escaleira actúa como un elemento escultórico, sutil, recto, tenaz, que guía o movemento a través da vivenda; na última planta, unha cociña e un baño, integrados case como pezas dun mobiliario fixo pero invisible, acoutan o espazo; e a luz atravesa toda a edificación como un elemento máis da construción. Este intimismo interior en contraste coa rotundidade exterior, este diálogo calado que se produce entre os diferentes ámbitos e as diferentes fases, nace dunha proximidade independente, unha integración non forzada entre as preexistencias e a nova construción, entre a paisaxe e o interior da arquitectura. Toda a vivenda susténtase por catro únicos alicerces metálicos HEB sobre os que apoia un forxado de chapa colaborante, retranqueados respecto da linde. Estes, unidos por senllas vigas en perfil IPE, permiten liberar ao fondo norte unha dobre altura entre soto e baixa, e propiciar unha terraza en planta primeira, cuxo pavimento transparente alaga de luz indirecta toda a edificación. A escaleira, do mesmo xeito que a luz, colga dos elementos horizontais.
Así, a nova vivenda integra tanto a paisaxe en forma de vistas, como o cultural en forma de reminiscencias construtivas, pero só rozándoos, sen invadilos nin acosalos, e sen construír unha rixidez de forma de vida que impida que esa conversación córtese en épocas vindeiras.
Nomarq conseguiu unha vivenda que se adapta ao día a día non só do seu propietario, senón dos veciños do pobo, que aínda atopan nese muro de mampuesto o sustento a conversacións e paseos. E dános que pensar como unha construción con enxeño, onde o arquitecto non ten o control de todo o que ocorre, pode xerar un diálogo entre posicións que poderían parecer opostas. Unha arquitectura lenzo, onde se pon o soporte para que o usuario poida desenvolver a súa propia obra, onde tanto o feito como o non-feito, produce arquitectura.
Obra: La Font de l’Art. Vivenda entre medianeiras
Tipoloxía: Obra nova / Restructuración
Emprazamento: l’Adsubia, La Marina Alta, España
Ano: 2016
Autor: Estudio nomarq | estudi d’arquitectura
Promotor: «ALDO NONIS»
Proxectista: Ramón Riera Cervera
Constructor: Nova Construcció i Reformes 1970, S.L.
Director de obra: Ramón Riera Cervera
Director de execución de obra: Pascual Ortolá Mengual
Fotografía: Milena Villalba
Texto: Ana Asensio
Traducción: Natalia Dalinkevicius + nomarq.com [:en]
Architecture is constantly debating between dualities. To intervene in a place through edifications, in most cases, a deliberation between opposite options and, looking for the balance and coherence of it through spatial, visual, compositional and constructive relations, is nothing but the first step of the architectural game.
Intervening in a place with historical meaning, or in a natural environment, or in a consolidated urban area, will require always a posture, a strategy decision which allows to fulfil needs related to a context, but that at the same time can deal with changing situations over the years, solving them with self-determination, resilience and quality.
A simple construction of 76 m2 plot in Adsubia (Alicante) turns into the perfect example to illustrate this debate in architecture: the Font de l’Art, of nomarq | estudi d’arquitectur.
The project, at the beginning, is about a single family building between party walls, in a trapezoid shape plot at the corner of the historic area of the small town of Adsubia, dominated by a south facing orientation towards the main street, and overturning north towards a ravine and the view of the rest of the town.
The plot is marked by its own identity; since in the past it harbored an oil press, its typological character of “old warehouse” as well as its constructive vestiges still survive in it: a wall of Stone masonry of large proportions hoards up the image on the north, also extending to the west, continuing in adjoining plots, sews the consolidated tissue, narrowly linked to tradition. The intervention in this Wall will mean not only the reconstruction of the urban image, but also a recovery of the great sentimental value of a construction with such a local implication.
In this environment rises the new construction, made up by a basement, a ground level with Access through the southern facade, first floor and a walkable roof. Responding to a defined-use program by the owner where the flexibility of spaces is a must, the dialogue between the inherited and the gained, between the comprehension of the material heritage and the necessary contemporaneity, is established.
The construction will be projected as housing, mainly developed in the first floor, with a ground level and a garage, and a big warehouse or working area in the basement; it could also be seen as a guest or residents area in the first floor, an exhibition hall in the ground floor, and a big studio in the basement. Is the building configuration which carries in its DNA the chance of adapting to very diverse situations, as if nomarq | estudi d’arquitectura had managed to recreate this big warehouse, a container of heterogeneous activity that however does not differ, even if it wanted to, from the lifestyle of the place.
The different storeys are configured as diaphanous spaces, alterable, marked by singular elements and of vertical connection: the great wall of Stone masonry consolidates and embraces the new construction binding one Storey with the other; the stairs act as a sculptural element, subtle, straight, tenacious, that guides the movement all through the house; in the last storey, a kitchen and a bathroom, integrated almost as pieces of a fixed furniture but invisible, narrow the space; and the light goes through the building as an extra element of the building. This inner intimacy in contrast with the exterior outright, this quiet dialogue held between different spaces and different phases, is born from an independent closeness, a non-forced integration between the pre-existences and the new construction, between the landscape and the interior of the architecture. The whole house is sustained by four metal HEB pillars, above them leans a corrugated sheet metal slab, backed on the edge. These, joined by IPE beams, allow setting free in the back north a double height between the basement and the ground level, and creating a terrace in the first storey, whose transparent floor floods with indirect light the whole building. The stairs, the same as the light, hangs from the horizontal elements.
In this way, the new house integrates the landscape in the form of a view, as well as the culture in the form of constructive reminiscences, but only touching them, without invading or harassing them, and without creating a stiffness that prevents this Exchange from being cut off in future times. Nomarq has achieved to create a house that adapts not only to the owner’s day to day, but also to the villagers, who still find in this masonry the nourishment for their conversations and walks. This makes us think how such a clever construction, where the architect doesn’t have control of everything that happens, can create a dialogue between positions that might seem to be opposite. A canvas architecture, where the user can develop his own work on it, where what is done as much as what is not done,
produces architecture.
Work: Font de l’Art Adsubia. A single family building between party walls
Typology: New work / Restructuring
Location: l’Adsubia, La Marina Alta, Spain
Year: 2016
Author: Estudio nomarq | estudi d’arquitectura
Promoter: «ALDO NONIS»
Designer: Ramón Riera Cervera
Buidinlg Company: Nova Construcció i Reformes 1970, S.L.
Constructor manager: Ramón Riera Cervera
Constructor manager: Pascual Ortolá Mengual
Photography: Milena Villalba
Text: Ana Asensio
Traslate: Natalia Dalinkevicius + nomarq.com [:]
Sumido y puesto al servicio del absolutismo del espectáculo, el ejercicio de la crítica de arquitectura oscila hoy, complaciente, entre la nostalgia y la farsa. Contra esa pasividad, es preciso recuperar la crítica como herramienta de choque. La crítica como estado de alerta desde el CUAL promover la duda, cuestionar mitos y generar debates. No para cautivar con nuevos dogmas sino para desestabilizar.
“En medio del naufragio ideológico en esta sociedad pos-posmoderna, rodeados por la –sin– razón de nuestra cultura contemporánea, surge el «crítico de choque» que logra salir a la superficie indemne y que acomete cáusticamente contra aquellas publicaciones, premios, obras construidas e irreversibles discursos funcionales a la impuesta constelación de las estrellas del cielo arquitectónico.
Fredy Massad expone con intransigentes y filosas palabras, los modos de ofrecer arquitectura a esta insaciable sociedad del espectáculo, cada vez más destructiva y que todos los lunes exige lo nuevo, lo mejor, lo fabuloso.
El crítico es como un caballero moderno que, con su palabra, expone los esqueletos detrás de la maquinaria propagandística que no cesa de generar productos culturales que no desafían el statu quo, para que todo se mueva sin que nada cambie.
Acomete cáusticamente contra las publicaciones consagradas, los premios, las obras construidas y los irreversibles discursos que son funcionales a la impuesta constelación de las estrellas del cielo arquitectónico. Expone con intransigentes y filosas palabras a esos starchitects y transita los intersticios que dejan las poses de los aplaudidores o de los antisistema. En medio del naufragio ideológico en esta sociedad pos-pos moderna, rodeados por la –sin– razón de la cínica posverdad, esa máquina infame de borrosas imágenes predigeridas, surge este crítico de choque que logra salir a la superficie indemne”.
Edgardo C. Freysselinard, autor de Fractales de la modernidad, tomo I de esta misma colección, galardonado con el Premio DESIGN AND DESIGN INTERNATIONAL AWARD, otorgado en París, Francia, en 2014.
Todos aquellos lectores que deseen comprar este ejemplar deben remitir un correo electrónico a la siguiente dirección criticadechoque@gmail.com
[:gl]
Sumido e posto ao servizo do absolutismo do espectáculo, o exercicio da crítica de arquitectura oscila hoxe, compracente, entre a nostalxia e a farsa. Contra esa pasividade, é preciso recuperar a crítica como ferramenta de choque. A crítica como estado de alerta desde o CAL promover a dúbida, cuestionar mitos e xerar debates. Non para cativar con novos dogmas senón para desestabilizar.
“No medio do naufraxio ideolóxico nesta sociedade pos-posmoderna, rodeados pola -sen- razón da nosa cultura contemporánea, xorde o «crítico de choque» que logra saír á superficie indemne e que acomete cáusticamente contra aquelas publicacións, premios, obras construídas e irreversibles discursos funcionais á imposta constelación das estrelas do ceo arquitectónico.
Fredy Massad expón con intransixentes e filosas palabras, os modos de ofrecer arquitectura a esta insaciable sociedade do espectáculo, cada vez máis destrutiva e que todos os luns esixe o novo, o mellor, o fabuloso.
O crítico é como un cabaleiro moderno que, coa súa palabra, expón os esqueletos detrás da maquinaria propagandística que non cesa de xerar produtos culturais que non desafían o statu quo, para que todo móvase sen que nada cambie.
Acomete cáusticamente contra as publicacións consagradas, os premios, as obras construídas e os irreversibles discursos que son funcionais á imposta constelación das estrelas do ceo arquitectónico. Expón con intransixentes e filosas palabras a eses starchitects e transita os intersticios que deixan as poses dos aplaudidores ou dos antisistema. No medio do naufraxio ideolóxico nesta sociedade pos-pos moderna, rodeados pola -sen- razón da cínica posverdad, esa máquina infame de borrosas imaxes predigeridas, xorde este crítico de choque que logra saír á superficie indemne”.
Edgardo C. Freysselinard, autor de Fractales da modernidade, tomo I desta mesma colección, galardoado co Premio DESIGN AND DESIGN INTERNATIONAL AWARD, outorgado en París, Francia, en 2014.
Todos aqueles lectores que desexen comprar este exemplar deben remitir un correo electrónico á seguinte dirección criticadechoque@gmail.com
[:en]
Plunged and position to the service of the absolutism of the spectacle, the exercise of the critique of architecture ranges today, complaisent, between the nostalgia and the farce. Against this passiveness, it is necessary to recover the critique as tool of shock. The critique like state of alert from WHICH to promote the doubt, to question myths and to generate debates. Not to captivate with new dogmas but to destabilize.
“In the middle of the ideological shipwreck in this pos-postmodern company, surrounded by her – without – reason of our contemporary culture, there arises the «critic of shock» who manages to go out to the unharmed surface and who attacks cáusticamente against those publications, prizes, constructed works and irreversible functional speeches to the well versed constellation of the stars of the architectural sky.
Fredy Massad exposes with intransigent and sharp words, the manners of offering architecture to this insatiable company of the spectacle, increasingly destructive and that every Monday demands the new thing, the better thing, the fabulous thing.
The critic is like a modern gentleman who, with his word, exposes the skeletons behind the propaganda machinery that does not stop generating cultural products that do not defy the statu quo, in order that everything moves without nothing changes.
It attacks cáusticamente against the consecrated publications, the prizes, the constructed works and the irreversible speeches that are functional to the well versed constellation of the stars of the architectural sky. It exposes with intransigent and sharp words these starchitects and travels the interstices that stop put them of the applauders or of the antisistema. In the middle of the ideological shipwreck in this company pos-pos modern, surrounded for her – without – reason of the cynic postruth, this infamous machine of blurry images predigeridas, there arises this critic of shock who manages to go out to the unharmed surface”.
Edgardo C. Freysselinard, Author of Fractales de la modernidad, volume I of the same collection, award winner with the Prize DESIGN AND DESIGN INTERNATIONAL AWARD, granted in Paris, France, in 2014.
All those readers who want to buy this copy must send an e-mail to the following direction criticadechoque@gmail.com
[:es]Fragmento de la obra Evanescencias, Berlín-Mies 1995, de Miquel Codorniu, desaparecido desde el año 2002 misteriosamente | axonometrica.wordpress.com
La percepción que tenemos del paisaje urbano es siempre múltiple, lateral y solapada. No es solamente la visión la que domina la percepción, el oído, el olfato y el tacto tienen un papel importante. La amalgama de información multisensorial que concurre al convivir con un entorno urbano determinado, construye un arquetipo que de forma instantánea confrontamos con nuestra memoria del lugar, o de lugares parecidos.
Es más, la manera como nos relacionamos con un paisaje determinado viene fuertemente influenciada por nuestro estado de ánimo. Un mismo lugar puede parecernos agresivo, cuando unas semanas antes lo contemplábamos con placidez. Para acabar de complicarlo todo, en un espacio urbano determinado se dan pautas más o menos repetitivas a lo largo del día o la semana, pero existen un sinfín de aspectos que no se repiten y que van ligados con el momento desde el que se observa. La luz, la temperatura, la estación del año, la meteorología, y una larga lista de interacciones hacen que no hay un solo paisaje igual, dentro del mismo paisaje.
En otras palabras, la construcción de un paisaje urbano viene mediada por una constelación interactiva de estímulos y relaciones y no por una realidad física determinada y asilada. Ya sabemos que la arquitectura nunca existe aislada.
Cada edificio tiene cierta conexión con los otros que están junto a él, detrás de él, al doblar la esquina o en la misma calle, con independencia de que su arquitecto lo pretendiese o no.1
Lo que ocurre con los objetos arquitectónicos individuales es que interaccionan con otros objetos cercanos, con los vacíos que en forma de calles o plazas, lo circundan, y sobre todo, con los objetos arquitectónicos que tenemos instalados en la memoria. Y es que la
arquitectura consiste en la creación de lugares y en la creación de memoria.
Así es imposible determinar las claves del éxito de un paisaje urbano a priori, y en el mejor de los casos, solamente podemos entender el valor de un trozo de ciudad a posteriori, al experimentar ese espacio, al aprender de él y posteriormente reflexionar sobre él.
Entonces, ¿Cómo reconocemos un lugar como propio? ¿Qué mecanismos se dan en un paisaje urbano determinado para que lo hagamos nuestro? No hay una respuesta sencilla.
En realidad sospecho que la percepción de un paisaje determinado solamente construye una pequeña parte de la realidad. La otra, la parte más importante la construye el observador. Sospecho que lo que fundamentalmente ocurre es que construimos una idealización de un paisaje urbano determinado, y esa construcción nos ayuda a parametrizar la información recibida al volver una y otra vez a un lugar. Quiero decir que construimos una fenomenología propia idealizada, a través de la cual hacemos pasar el paisaje que observamos.
El resultado es que percibimos un paisaje transparente, un paisaje que no está presente de forma material, sino que viene inducidamente construido a partir de nuestras experiencias acumuladas en él, y su confrontación con una construcción idealizada que nos hacemos del mismo.
En definitiva, dada una realidad física urbana concreta, cada observador construye un paisaje urbano propio, idealizado, personal e intransferible, a partir del cual reacciona y fragua una relación, tanto emocional como intelectual. Nos relacionamos con el mundo a partir de paisajes transparentes, que solo habitan en nuestra consciencia. Podría decirse que la ciudad es un sinfín de paisajes transparentes superpuestos.
Max Nordau tiene un pasaje escrito en 1892 que ejemplifica la dimensión multiformato y sobrestimulante que tiene el paisaje contemporáneo.
El final del siglo veinte albergará a una generación a la que no le molestará leer una docena de metros cuadrados de periódicos al día, que le llamen por teléfono constantemente, pensar en los cinco continentes del planeta de forma simultánea, pasar la mitad de sus vidas en vagones de tren o máquinas de volar y que sabrá cómo encontrar la tranquilidad en medio de una ciudad poblada por millones de personas.2
Por ser una predicción de hace más de un siglo, no estamos demasiado lejos de lo escrito por Nordau. ¿Quiere esto decir que no importa la intencionalidad en el proyectar urbano, si finalmente múltiples situaciones, algunas de ellas ni tan siquiera programadas, van a surgir, y afectarán la lectura y la percepción que se tenga de la ciudad resultante?
¿Cómo entonces es posible proyectar un entorno urbano desde una disposición tan fluida de pequeñas certezas, y de cambios constantes? ¿Puede realizarse el acto de proyectar desde una multivalencia?
Pensar, proyectar y vivir la ciudad siempre será complejo, y fascinante. En realidad, actuar sobre una realidad urbana y transformarla, es un acto de valentía sin precedentes. En primer lugar, el espacio destinado a su uso nunca será en primera persona. Es decir, proyectaremos sobre los otros, para los otros y de hecho a partir de los otros.
Quizás una de las claves para entender el proyecto contemporáneo de la arquitectura, el urbanismo y el paisaje es entender que no cerramos propuestas, sino que creamos condiciones. Condiciones para que la vida urbana tenga lugar con usos y vivencias, previstos y no previstos. Condiciones para un confort razonable, una comodidad y una construcción de múltiples identidades posibles, condiciones para que miles y miles de historias personales encuentren su lugar, y que ese lugar, será percibido e idealizado de formas muy diferentes.
El proyecto, dicho así en singular, no puede ser un espacio cerrado a otras realidades que la del proyectista. Al contrario, proyectar significa proponer una situación delimitada físicamente, técnicamente, operativamente, para que sea posible la producción de realidades múltiples. Es otras palabras, en arquitectura debemos entender la realidad física construida como una infraestructura para la vida, más que como una estructura significativamente cerrada. De esta forma daremos la oportunidad a que ese espacio se vuelva productivo a partir, y según, la actividad que miles o millones de usuarios desconocidos le vayan a dar.
Dar a nuestros proyectos una dimensión temporal, con capacidades como la mutabilidad, la transformación, y dotar los proyectos con la potencialidad de usos no previstos, debería ser nuestra aportación de valor como responsables de la construcción de la ciudad. No podemos forjar la imagen que de cada rincón de la ciudad va a tener cada uno de nuestros conciudadanos. Pero si podemos dotar de las mejores condiciones para que el paisaje urbano se vuelva productivo, ya esté basada esta producción en la construcción de identidades culturales, la interacción de relaciones sociales cohesionadas, la manifestación de acciones políticas en tanto que individuos de la polis, la creación de valor económico traducido en plusvalías que reviertan directa o indirectamente en el ciudadano, o entender la ciudad como un campo de desarrollo tecnológico para la producción, la acumulación, la distribución y el consumo de energía e información.
Si llegamos a proyectar desde estas claves y dejamos que fenomenológicamente el espacio resultante llegue al usuario final, conseguiremos aportar los ingredientes clave para que cada individuo consiga realizar la construcción de su paisaje transparente, íntimo e incondicional.
Y lo conseguiremos porque será un paisaje vivo y vivido por los demás.
Miquel Lacasta. Doctor arquitecto
Barcelona, febrero 2013
2 NORDAU, Max, Degenerations(1892), Suspensiones de la percepción, atención, espectáculo y cultura moderna, Akal, Madrid, 2008
[:gl]Fragmento de la obra Evanescencias, Berlín-Mies 1995, de Miquel Codorniu, desaparecido desde el año 2002 misteriosamente | axonometrica.wordpress.com
La percepción que tenemos del paisaje urbano es siempre múltiple, lateral y solapada. No es solamente la visión la que domina la percepción, el oído, el olfato y el tacto tienen un papel importante. La amalgama de información multisensorial que concurre al convivir con un entorno urbano determinado, construye un arquetipo que de forma instantánea confrontamos con nuestra memoria del lugar, o de lugares parecidos.
Es más, la manera como nos relacionamos con un paisaje determinado viene fuertemente influenciada por nuestro estado de ánimo. Un mismo lugar puede parecernos agresivo, cuando unas semanas antes lo contemplábamos con placidez. Para acabar de complicarlo todo, en un espacio urbano determinado se dan pautas más o menos repetitivas a lo largo del día o la semana, pero existen un sinfín de aspectos que no se repiten y que van ligados con el momento desde el que se observa. La luz, la temperatura, la estación del año, la meteorología, y una larga lista de interacciones hacen que no hay un solo paisaje igual, dentro del mismo paisaje.
En otras palabras, la construcción de un paisaje urbano viene mediada por una constelación interactiva de estímulos y relaciones y no por una realidad física determinada y asilada. Ya sabemos que la arquitectura nunca existe aislada.
Cada edificio tiene cierta conexión con los otros que están junto a él, detrás de él, al doblar la esquina o en la misma calle, con independencia de que su arquitecto lo pretendiese o no.1
Lo que ocurre con los objetos arquitectónicos individuales es que interaccionan con otros objetos cercanos, con los vacíos que en forma de calles o plazas, lo circundan, y sobre todo, con los objetos arquitectónicos que tenemos instalados en la memoria. Y es que la
arquitectura consiste en la creación de lugares y en la creación de memoria.
Así es imposible determinar las claves del éxito de un paisaje urbano a priori, y en el mejor de los casos, solamente podemos entender el valor de un trozo de ciudad a posteriori, al experimentar ese espacio, al aprender de él y posteriormente reflexionar sobre él.
Entonces, ¿Cómo reconocemos un lugar como propio? ¿Qué mecanismos se dan en un paisaje urbano determinado para que lo hagamos nuestro? No hay una respuesta sencilla.
En realidad sospecho que la percepción de un paisaje determinado solamente construye una pequeña parte de la realidad. La otra, la parte más importante la construye el observador. Sospecho que lo que fundamentalmente ocurre es que construimos una idealización de un paisaje urbano determinado, y esa construcción nos ayuda a parametrizar la información recibida al volver una y otra vez a un lugar. Quiero decir que construimos una fenomenología propia idealizada, a través de la cual hacemos pasar el paisaje que observamos.
El resultado es que percibimos un paisaje transparente, un paisaje que no está presente de forma material, sino que viene inducidamente construido a partir de nuestras experiencias acumuladas en él, y su confrontación con una construcción idealizada que nos hacemos del mismo.
En definitiva, dada una realidad física urbana concreta, cada observador construye un paisaje urbano propio, idealizado, personal e intransferible, a partir del cual reacciona y fragua una relación, tanto emocional como intelectual. Nos relacionamos con el mundo a partir de paisajes transparentes, que solo habitan en nuestra consciencia. Podría decirse que la ciudad es un sinfín de paisajes transparentes superpuestos.
Max Nordau tiene un pasaje escrito en 1892 que ejemplifica la dimensión multiformato y sobrestimulante que tiene el paisaje contemporáneo.
El final del siglo veinte albergará a una generación a la que no le molestará leer una docena de metros cuadrados de periódicos al día, que le llamen por teléfono constantemente, pensar en los cinco continentes del planeta de forma simultánea, pasar la mitad de sus vidas en vagones de tren o máquinas de volar y que sabrá cómo encontrar la tranquilidad en medio de una ciudad poblada por millones de personas.2
Por ser una predicción de hace más de un siglo, no estamos demasiado lejos de lo escrito por Nordau. ¿Quiere esto decir que no importa la intencionalidad en el proyectar urbano, si finalmente múltiples situaciones, algunas de ellas ni tan siquiera programadas, van a surgir, y afectarán la lectura y la percepción que se tenga de la ciudad resultante?
¿Cómo entonces es posible proyectar un entorno urbano desde una disposición tan fluida de pequeñas certezas, y de cambios constantes? ¿Puede realizarse el acto de proyectar desde una multivalencia?
Pensar, proyectar y vivir la ciudad siempre será complejo, y fascinante. En realidad, actuar sobre una realidad urbana y transformarla, es un acto de valentía sin precedentes. En primer lugar, el espacio destinado a su uso nunca será en primera persona. Es decir, proyectaremos sobre los otros, para los otros y de hecho a partir de los otros.
Quizás una de las claves para entender el proyecto contemporáneo de la arquitectura, el urbanismo y el paisaje es entender que no cerramos propuestas, sino que creamos condiciones. Condiciones para que la vida urbana tenga lugar con usos y vivencias, previstos y no previstos. Condiciones para un confort razonable, una comodidad y una construcción de múltiples identidades posibles, condiciones para que miles y miles de historias personales encuentren su lugar, y que ese lugar, será percibido e idealizado de formas muy diferentes.
El proyecto, dicho así en singular, no puede ser un espacio cerrado a otras realidades que la del proyectista. Al contrario, proyectar significa proponer una situación delimitada físicamente, técnicamente, operativamente, para que sea posible la producción de realidades múltiples. Es otras palabras, en arquitectura debemos entender la realidad física construida como una infraestructura para la vida, más que como una estructura significativamente cerrada. De esta forma daremos la oportunidad a que ese espacio se vuelva productivo a partir, y según, la actividad que miles o millones de usuarios desconocidos le vayan a dar.
Dar a nuestros proyectos una dimensión temporal, con capacidades como la mutabilidad, la transformación, y dotar los proyectos con la potencialidad de usos no previstos, debería ser nuestra aportación de valor como responsables de la construcción de la ciudad. No podemos forjar la imagen que de cada rincón de la ciudad va a tener cada uno de nuestros conciudadanos. Pero si podemos dotar de las mejores condiciones para que el paisaje urbano se vuelva productivo, ya esté basada esta producción en la construcción de identidades culturales, la interacción de relaciones sociales cohesionadas, la manifestación de acciones políticas en tanto que individuos de la polis, la creación de valor económico traducido en plusvalías que reviertan directa o indirectamente en el ciudadano, o entender la ciudad como un campo de desarrollo tecnológico para la producción, la acumulación, la distribución y el consumo de energía e información.
Si llegamos a proyectar desde estas claves y dejamos que fenomenológicamente el espacio resultante llegue al usuario final, conseguiremos aportar los ingredientes clave para que cada individuo consiga realizar la construcción de su paisaje transparente, íntimo e incondicional.
Y lo conseguiremos porque será un paisaje vivo y vivido por los demás.
Miquel Lacasta. Doctor arquitecto
Barcelona, febrero 2013
2 NORDAU, Max, Degenerations(1892), Suspensiones de la percepción, atención, espectáculo y cultura moderna, Akal, Madrid, 2008
[:en]Fragmento de la obra Evanescencias, Berlín-Mies 1995, de Miquel Codorniu, desaparecido desde el año 2002 misteriosamente | axonometrica.wordpress.com
La percepción que tenemos del paisaje urbano es siempre múltiple, lateral y solapada. No es solamente la visión la que domina la percepción, el oído, el olfato y el tacto tienen un papel importante. La amalgama de información multisensorial que concurre al convivir con un entorno urbano determinado, construye un arquetipo que de forma instantánea confrontamos con nuestra memoria del lugar, o de lugares parecidos.
Es más, la manera como nos relacionamos con un paisaje determinado viene fuertemente influenciada por nuestro estado de ánimo. Un mismo lugar puede parecernos agresivo, cuando unas semanas antes lo contemplábamos con placidez. Para acabar de complicarlo todo, en un espacio urbano determinado se dan pautas más o menos repetitivas a lo largo del día o la semana, pero existen un sinfín de aspectos que no se repiten y que van ligados con el momento desde el que se observa. La luz, la temperatura, la estación del año, la meteorología, y una larga lista de interacciones hacen que no hay un solo paisaje igual, dentro del mismo paisaje.
En otras palabras, la construcción de un paisaje urbano viene mediada por una constelación interactiva de estímulos y relaciones y no por una realidad física determinada y asilada. Ya sabemos que la arquitectura nunca existe aislada.
Cada edificio tiene cierta conexión con los otros que están junto a él, detrás de él, al doblar la esquina o en la misma calle, con independencia de que su arquitecto lo pretendiese o no.1
Lo que ocurre con los objetos arquitectónicos individuales es que interaccionan con otros objetos cercanos, con los vacíos que en forma de calles o plazas, lo circundan, y sobre todo, con los objetos arquitectónicos que tenemos instalados en la memoria. Y es que la
arquitectura consiste en la creación de lugares y en la creación de memoria.
Así es imposible determinar las claves del éxito de un paisaje urbano a priori, y en el mejor de los casos, solamente podemos entender el valor de un trozo de ciudad a posteriori, al experimentar ese espacio, al aprender de él y posteriormente reflexionar sobre él.
Entonces, ¿Cómo reconocemos un lugar como propio? ¿Qué mecanismos se dan en un paisaje urbano determinado para que lo hagamos nuestro? No hay una respuesta sencilla.
En realidad sospecho que la percepción de un paisaje determinado solamente construye una pequeña parte de la realidad. La otra, la parte más importante la construye el observador. Sospecho que lo que fundamentalmente ocurre es que construimos una idealización de un paisaje urbano determinado, y esa construcción nos ayuda a parametrizar la información recibida al volver una y otra vez a un lugar. Quiero decir que construimos una fenomenología propia idealizada, a través de la cual hacemos pasar el paisaje que observamos.
El resultado es que percibimos un paisaje transparente, un paisaje que no está presente de forma material, sino que viene inducidamente construido a partir de nuestras experiencias acumuladas en él, y su confrontación con una construcción idealizada que nos hacemos del mismo.
En definitiva, dada una realidad física urbana concreta, cada observador construye un paisaje urbano propio, idealizado, personal e intransferible, a partir del cual reacciona y fragua una relación, tanto emocional como intelectual. Nos relacionamos con el mundo a partir de paisajes transparentes, que solo habitan en nuestra consciencia. Podría decirse que la ciudad es un sinfín de paisajes transparentes superpuestos.
Max Nordau tiene un pasaje escrito en 1892 que ejemplifica la dimensión multiformato y sobrestimulante que tiene el paisaje contemporáneo.
El final del siglo veinte albergará a una generación a la que no le molestará leer una docena de metros cuadrados de periódicos al día, que le llamen por teléfono constantemente, pensar en los cinco continentes del planeta de forma simultánea, pasar la mitad de sus vidas en vagones de tren o máquinas de volar y que sabrá cómo encontrar la tranquilidad en medio de una ciudad poblada por millones de personas.2
Por ser una predicción de hace más de un siglo, no estamos demasiado lejos de lo escrito por Nordau. ¿Quiere esto decir que no importa la intencionalidad en el proyectar urbano, si finalmente múltiples situaciones, algunas de ellas ni tan siquiera programadas, van a surgir, y afectarán la lectura y la percepción que se tenga de la ciudad resultante?
¿Cómo entonces es posible proyectar un entorno urbano desde una disposición tan fluida de pequeñas certezas, y de cambios constantes? ¿Puede realizarse el acto de proyectar desde una multivalencia?
Pensar, proyectar y vivir la ciudad siempre será complejo, y fascinante. En realidad, actuar sobre una realidad urbana y transformarla, es un acto de valentía sin precedentes. En primer lugar, el espacio destinado a su uso nunca será en primera persona. Es decir, proyectaremos sobre los otros, para los otros y de hecho a partir de los otros.
Quizás una de las claves para entender el proyecto contemporáneo de la arquitectura, el urbanismo y el paisaje es entender que no cerramos propuestas, sino que creamos condiciones. Condiciones para que la vida urbana tenga lugar con usos y vivencias, previstos y no previstos. Condiciones para un confort razonable, una comodidad y una construcción de múltiples identidades posibles, condiciones para que miles y miles de historias personales encuentren su lugar, y que ese lugar, será percibido e idealizado de formas muy diferentes.
El proyecto, dicho así en singular, no puede ser un espacio cerrado a otras realidades que la del proyectista. Al contrario, proyectar significa proponer una situación delimitada físicamente, técnicamente, operativamente, para que sea posible la producción de realidades múltiples. Es otras palabras, en arquitectura debemos entender la realidad física construida como una infraestructura para la vida, más que como una estructura significativamente cerrada. De esta forma daremos la oportunidad a que ese espacio se vuelva productivo a partir, y según, la actividad que miles o millones de usuarios desconocidos le vayan a dar.
Dar a nuestros proyectos una dimensión temporal, con capacidades como la mutabilidad, la transformación, y dotar los proyectos con la potencialidad de usos no previstos, debería ser nuestra aportación de valor como responsables de la construcción de la ciudad. No podemos forjar la imagen que de cada rincón de la ciudad va a tener cada uno de nuestros conciudadanos. Pero si podemos dotar de las mejores condiciones para que el paisaje urbano se vuelva productivo, ya esté basada esta producción en la construcción de identidades culturales, la interacción de relaciones sociales cohesionadas, la manifestación de acciones políticas en tanto que individuos de la polis, la creación de valor económico traducido en plusvalías que reviertan directa o indirectamente en el ciudadano, o entender la ciudad como un campo de desarrollo tecnológico para la producción, la acumulación, la distribución y el consumo de energía e información.
Si llegamos a proyectar desde estas claves y dejamos que fenomenológicamente el espacio resultante llegue al usuario final, conseguiremos aportar los ingredientes clave para que cada individuo consiga realizar la construcción de su paisaje transparente, íntimo e incondicional.
Y lo conseguiremos porque será un paisaje vivo y vivido por los demás.
Miquel Lacasta. Doctor arquitecto
Barcelona, febrero 2013
Vengo ocupándome desde hace cierto tiempo del tema del populismo. Otras veces lo he tocado, aclarando que no me refiero sólo al populismo político1 sino al populismo en general. A los arquitectos el tema nos concierne porque si hay algo que daña la visión general que se tiene de la arquitectura es el populismo.
Esto no parece tan a la mano para un europeo porque en ese medio cultural la arquitectura está bien establecida, pero entre nosotros sirve de apoyo muy activo al argumento de que lo importante es la mínima eficacia del edificio y no los valores arquitectónicos. Se hace esencial satisfacer la necesidad inmediata de las mayorías aunque con ello se sacrifiquen valores importantes y entre ellos los contenidos culturales de la arquitectura.
Pero el populismo tiene múltiples caras. Y así como reduce en nombre de una supuesta eficacia también amplifica y distorsiona en nombre de la siempre deseada popularidad. Que varía entre sitios disímiles del mundo. De tal modo que en sociedades opulentas el populismo se expresará de modo aparentemente contrario al que asume en sociedades empobrecidas. En el Primer Mundo puede hacerse entonces sustento de la arquitectura del espectáculo, carnada para el gusto mayoritario, ávido de novedades brillantes y efectistas. Desdeña, también allí, los contenidos culturales.
No cabe duda entonces de que el verdadero antídoto del populismo es el esfuerzo por ir más allá de las apariencias y las presiones circunstanciales de la opinión masificada. La reflexión, la justificación racional de lo que se desea hacer es su principal enemigo.
Y uno puede jugar un poco con las diferentes caras del populismo.
A mí particularmente, desde un tiempo a esta parte, me ha llamado mucho la atención la forma como el populismo ha tomado posesión del espacio religioso.
Nosotros los arquitectos recibimos lecciones que vienen desde la más remota antigüedad, de la arquitectura religiosa. Y en mi caso personal puedo decir que las principales experiencias que he tenido de la capacidad expresiva de la arquitectura me vienen de templos del pasado, viejos lugares de culto que traen hasta nosotros desde tiempos remotos las intenciones de hacer perdurable la Fe mediante la construcción como su símbolo. Templos paganos y templos cristianos, deidades múltiples o el Único Dios. Y en este último caso, el templo católico viene dejando una huella primordial en el paisaje desde los más remotos siglos.
Y he aquí que los esfuerzos de clérigos y jerarcas de esa misma Fe en países como el nuestro donde la pobreza es mayoritaria, insisten en que la dignidad del templo reside en su eficacia y no en sus valores arquitectónicos. Y la pobreza exige simple construcción, no austeridad que tendría mucho sentido sino una no-arquitectura, podría decirse. Los templos son entonces espacios supuestamente neutros, como galpones industriales donde en lugar de máquinas o mercancía hay fieles y un altar. O en otros casos se ofician los ritos en el mismo sitio donde se juega algún deporte o se celebran festividades, como ocurre en tantos colegios católicos venezolanos. Y para completar el triste cuadro, la música de los cantos piadosos que acompañan el rito es una mezcla de melodías tomadas de algún bolero de moda. Sólo falta el tongoneo de las coristas de un cantante con guitarra eléctrica para completar el decadente cuadro. ¿No es ese un típico panorama populista? ¿Cual es el criterio que lleva a considerar que la gente más humilde tomaría como ofensivo para la solidez de su Fe que el templo sea un lugar en cierto modo superior, especial, que tenga condiciones que le son específicas y exigen un esfuerzo económico de mayor nivel? ¿Y por qué la música debe ser, no ya sencilla en su estructura, que podría justificarse con reservas, sino ramplona, vulgar, adocenada, ridícula?
Pero el soplo populista nos puede afectar a todos, porque los más observantes insisten en que debemos superar esas minucias, recomendación que poco tiene de religioso sino mucho de simple ideología…populista.
Describo más abajo lo que ocurrió en los tiempos políticos de mi adolescencia que en cierto modo reproducen los que se han vivido en mi país2 a lo largo de dos siglos, tiempos de comienzo en los que prevalece una mirada superficial, arrogante, que pretende iniciar la historia y prescindir de lo anterior. Y me viene a la memoria mi actitud de ese tiempo, a mis dieciocho años, recién iniciado el proceso democrático en 1958, cuando me dio por considerar por ejemplo la Ciudad Universitaria de Villanueva, donde habían transcurrido mis primeros tres años de estudio, como que si hubiese sido una empresa dispendiosa, parcialmente injustificada ante tantas carencias populares. Me había conquistado el populismo. Hasta enfrascarme en una discusión con el hoy colega Gerónimo Puig sosteniendo que lo que se había hecho en estos edificios que hoy admiro era excesivo. Él me lo recriminaba y hoy me doy cuenta de lo falso de mis argumentos de entonces y de lo fuerte que puede ser la seducción del populismo. Ante lo cual pido excusas medio siglo después al compañero universitario.
Populistas son sin duda los argumentos que se esgrimen hoy en el Primer mundo en crisis, cuando se trata de corregir los excesos que condujeron a la situación actual. He escrito varias veces que el tono que adoptan algunos de los comentaristas de diarios y revistas importantes es como el del convertido que explota en denuestos contra su antigua fe. Suena falso y sobre todo muy insincero. Hace poco leía por cierto, a propósito de la Bienal Iberoamericana de Arquitectura unas expresiones laudatorias por parte de una comentarista que parecía como el descubrimiento de una verdad hasta el momento oculta, cuando en definitiva lo que ha habido por parte de Europa (y de gentes como ella misma, es decir divulgadores de la arquitectura) es pura y simple ignorancia de toda geografía alejada de los principales ejes de Poder.
Este rasgarse las vestiduras que se ha puesto de moda es rampante populismo.3 Revela además el eterno mirarse a sí mismo del mundo occidental de primer rango, que convierte el arrepentimiento por no haber dicho lo que había que decir en su momento en descubrimiento apresurado de virtudes cediendo a la urgencia creada por la mala conciencia. Se yerra entonces cuando se buscan méritos, y se señala equivocadamente, con superficialidad, desconociendo antecedentes y trayectorias que han estado ocultas y que sin embargo tienen mucho que decir.
Hay autenticidad en el mundo nuestro. Como hemos vivido en constante lucha con crisis y contradicciones de mucho calibre, hay, bien es verdad, pocos logros Nosotros mismos los hemos relegado, pero existen y deberán tomar su verdadero lugar en el debate4 más amplio más allá de los arranques populistas.
Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, octubre 2012, Entre lo Cierto y lo Verdadero
Notas:
1 Recuerdo con claridad el estado de ánimo que imperaba en Venezuela en los tiempos inmediatos a la caída del régimen de Marcos Pérez Jiménez, la que pensábamos sería nuestra última dictadura, el 23 de Enero de 1958. Había un ambiente festivo que facilitaba la percepción de algo así como un todos a una que llegaba hasta el curioso sentimiento de que la autoridad ya no era necesaria porque las cosas de la ciudad, el respeto a la ley por ejemplo, se resolvían sin necesidad de intermediarios. Era una situación de utopía, obviamente más psicológica que fundada en hechos pero no por ello menos real. Al menos para la gente de mi edad, 18 años, y además universitario comprometido, lo que lo hacía a uno parte de los buenos y por ello mismo dotado de una autoridad moral que los más entusiastas veían como autoridad real. La policía, envuelta en acciones represivas el 21 y el 22, cuando había estallado la revuelta, se había esfumado y tal vez sólo quedaban (no alcanzo a recordarlo bien) lo que en Venezuela acostumbramos a llamar fiscales de tránsito o sea policía de circulación.
En esa situación ser estudiante universitario era ser capaz de desfacer entuertos; hasta el punto de que llegué junto con algunos compañeros, provisto de un brazalete que nos identificaba como de la brigada estudiantil, a ser llamado para resolver problemas entre familias que habían ocupado los apartamentos recién terminados de los superbloques al norte de lo que hoy se llama barrio Pinto Salinas. Una familia Russian, orientales de Carúpano, Edo. Sucre, alegaba precedencia para ocupar un apartamento frente a otra familia cuyo nombre no recuerdo y nosotros los estudiantes teníamos que decidir quien tenía razón. Menudo problema dejar la justicia en manos tan jojotas.
2 Cuento esto para recordar que esa sensación de que la historia del país comienza con uno, flota en la mente de todos los venezolanos. Porque si a nosotros nos pasó lo que describo, a nuestros padres también les ocurrió en grado menor cuando la muerte de Gómez 23 años antes, a los abuelos 27 años más atrás cuando Gómez sustituyó a Castro, quien sostenía que el país comenzaba con su Revolución Restauradora. Y desde allí hasta los tiempos donde nació nuestra historia institucional republicana se sucedieron innumerables comienzos, cada uno prometedor, arrogante, recargado siempre de palabras destinadas a ser mentira.
El populismo es muy amigo de los comienzos, cuando estos desdeñan las herencias, los procesos, conflictivos o no, que los causaron. Todo comienzo que desprecia el pasado trata de complacer al afán de las multitudes por dar forma inmediata a lo nuevo, a lo que corrige errores anteriores. En cierta manera, los comienzos siempre generan sesgos ideológicos populistas, por más equilibrados que ellos sean.
Así pues, que sin abundar más en terrenos tan complicados, podemos decir que el constante comenzar venezolano a lo largo de dos siglos puede ser una de las razones del apego nuestro por el populismo, presente en todos los mundos y mundillos, en todas las mentalidades. Y de un modo tan agudo que pareciera que lo llevamos en la sangre.
3 El populismo ha venido a convertirse en un rasgo característico de los tiempos que corren gracias sin duda al acceso masivo a la información. Eso de la arquitectura del espectáculo es populismo en estado puro. Y si al ver que se ha ido demasiado lejos se quiere cambiar de rumbo al instante, a base de manipulaciones propagandísticas, otorgando privilegios selectivos aquí y allá, como fue el caso de la Bienal de Venecia, eso también es populismo.
Hace unos dos años recibía yo por Internet un Power Point de la Ciudad de las Artes y las Ciencias de Santiago Calatrava, consistente en una serie de fotografías con leyendas laudatorias de esta obra, ya para entonces muy ajena a mi interés. Seis meses después pude conocerla y cuando a los dos días expresé en un foro de la Universidad de Valencia mis reservas ante ella tuve la impresión de que pisaba terreno delicado, sensible. Y cuando poco tiempo después escribí algo en este espacio, recibí un E-mail que me increpaba por mi atrevimiento. Más recientemente sin embargo, habiendo estallado ya abiertamente la crisis económica, se empezó a convertir en un lugar común hablar mal de ese conjunto. Y la desconfianza ante el ingeniero-arquitecto valenciano ha llegado a un nivel tal que hace poco recibí otro Power Point sobre el despilfarro en España que incluía una veintena de edificios entre los que figuraba un edificio de Calatrava, el Palacio de Congresos de Oviedo, de estridentes voladizos no necesariamente más gratuitos o efectistas que los de Valencia. Este paso del elogio o el silencio aquiescente al rechazo militante, en tiempos tan inmediatos, no puede ser explicado sino como resultado de la exigencia populista.
Y tiene entonces todo el sentido del mundo preguntarse donde estaba la crítica en estos años, no sólo en el caso de Calatrava sino de muchos de los arquitectos que hicieron de la disciplina un juego estilístico justificado sólo en una suerte de histeria expresiva ensimismada y onerosa.
4 Surge en este caso y en muchos otros la necesidad de interpelar a la crítica, de hacerle preguntas a quienes han pretendido marcar las pautas del debate sobre arquitectura en muchos casos enfrascados en juegos de lenguaje para iniciados o académicos; y en otros, sobre todo en la última década. Sirviendo de compañeros de auto-celebración de las figuras aceptadas y consagradas.
E interpelar fue mi intención, hace ya largos quince años, al escribir un texto que llegué a discutir de modo muy somero con colegas de la Universidad. Volveré sobre el tema. El asunto exige espacio.
ARQUITASA es una Sociedad de Tasación HOMOLOGADA por el BANCO DE ESPAÑA, con 30 años de existencia e implantación en todo el territorio español y en varios países latinoamericanos.
ARQUITASA está integrada en el grupo empresarial AGIFI, (GIA, en Latinoamérica) junto a las empresas GINPROSA, INZAMAC,FUCTURA e ION, desarrollando, además de sus trabajos de valoración, tasación y avalúos, una labor de CAPACITACIÓN de profesionales, asesoramiento a Administraciones Públicas y empresas privadas, elaboración de Informes Sectoriales, etc… ARQUITASA edita varias publicaciones periódicas, organiza Foros, Congresos y tiene una con considerable presencia e influencia en el mundo digital, con su web, blog y actividad en las redes sociales.
Dentro de su proceso de expansión, ARQUITASA precisa incorporar a su equipo profesional, tanto colaboradores externos, como colaboradores internos estables. Estos colaboradores deben tener experiencia general y específica en al menos dos campos concretos de los trece existentes en el ámbito de las valoraciones y conocer la nueva legislación.
ARQUITASA ha diseñado y desarrollado el PROGRAMA DE FORMACIÓN “ENc_17024” para FORMAR, CAPACITAR Y HOMOLOGAR profesionales, tanto arquitectos y arquitectos técnicos, como ingenieros, economistas o abogados, además de a otros profesionales de sectores más específicos, como “expertos en arte” u otros. Todo ello con las nuevas exigencias del sector.
Los cursos de MADRID van dirigidos, principalmente a ARQUITECTOS Y ARQUITECTOS TÉCNICOS, por tratarse de formación en VALORACIONES INMOBILIARIAS, aunque pueden cursarlos otros profesionales.
ARQUITASA seleccionará TRES PROFESIONALES, por provincia, territorio o por cada millón de habitantes, entre los alumnos que tras cursar los TRES NIVELES del PROGRAMA DE FORMACIÓN, superen la “PRUEBA EVALUADORA FINAL” y obtengan la preceptiva CERTIFICACIÓN.
ES DECIR, SELECCIONARÁ A TRES PROFESIONALES.
Estos TRES PROFESIONALES pasarán a integrarse en el “EQUIPO PROFESIONAL ESTABLE” de ARQUITASA. Con el resto de profesionales que logren la HOMOLOGACIÓN, ARQUITASAestablecerá una RELACIÓN DE COLABORACIÓN, tanto con ella, como con el resto de las empresas del GRUPO AGIFI, en el que está integrada ARQUITASA, en el ámbito de las valoraciones, pero también en los demás campos profesionales, relacionados con la ARQUITECTURA y la EDIFICACIÓN, en los que trabajan las empresas del grupo.
ARQUITASA impartirá el PROGRAMA DE FORMACIÓN “ENc_17024” en la ciudad de BARCELONA. El primero de los cursos del PROGRAMA DE FORMACIÓN o NIVEL I, “CURSO DE INICIACIÓN A LA VALORACIÓN INMOBILIARIA. PRINCIPIOS, MÉTODOS Y CRITERIOS” se impartirá, los próximos 18 y 19 de Octubre 2017, con una carga lectiva de 15 horas.
Trabajar en el tiempo y en los bienes y arquitecturas que otros pensaron y construyeron antes que nosotros, tiene un deje a colaborar con esos otros arquitectos que ya no están. Si Viollec Le Duc dice que restaurar es devolver la sangre original al edificio, lo que él llama el estilo, también lo es devolver en cierta manera a quien proyectó en primer lugar, el derecho a ver su obra tal como la pensó o como la ejecutó.
En ese sentido restaurar es redescubrir los sentimientos, los rasgos del pensamiento de otro a través de una colaboración en el tiempo con alguien que ya no está. Muy parecido, pero sin su presencia, a colaborar con el maestro que le enseña el oficio a sus asistentes, o a cuando se suman fuerzas con compañeros para llevar a buen puerto un proyecto complejo o un concurso inabarcable por nosotros mismos, siempre con el máximo respeto por el otro, para poder aprender, siempre.
Esta vez tener la posibilidad de ser colaboradores de D. Alejandro Rodríguez Sesmero arquitecto insigne de la renovación urbana de la Pontevedra de finales del s. XIX, tal vez el mejor arquitecto de la ciudad en aquel siglo, antes de que a la misma plaza llegase en el siglo siguiente otro maestro y otro D. Alejandro….
Una suerte reconstituir la verdad, la sangre original de su arquitectura, con el susurro de las técnicas constructivas del buen hacer tradicional mediante la atenta lectura de las extraordinarias proporciones y motivos ornamentales escogidos por él para esta arquitectura del mejor espacio público del s. XIX en Caldas de Reis.
Fonte da Burga. Caldas de Reis.
Las obras de Fonte da Burga se enmarcan en un programa municipal de puesta en valor de las fuentes del Camino de Santiago, denominado Fontes no Camiño. La Fonte da Burga, ubicada en la confluencia de las calles Laureano Salgado y Real, es uno de los elementos más significativos del dominio público municipal y del patrimonio histórico de la villa termal. La Fuente de A Burga fue construida en 1881 por el Ayuntamiento de Caldas siendo alcalde Antonio Román López, procediéndose en aquel momento al cubrimiento de lo que era un espacio de baño público con aguas termales, que era conocido como Fonte do Baño, sin formalización alguna.
Tras 135 años de vida e historia, revertir el progresivo deterioro constructivo de los materiales originales (granito, forja, fundición y bronces) y también mejorar el entorno del manantial para devolverle el estado funcional, ambiental y urbano adecuado a la calidad de este bien, fueron el doble objetivo que se perseguía con los trabajos de restauración de la Fonte da Burga. La rehabilitación contó con el dictamen favorable del Comité Asesor del Camino de Santiago y la aprobación de la Dirección Xeral de Patrimonio Cultural de la Xunta.
Vasos ornamentales de la fundición francesa de Vall d`Osne.
Durante el proceso de redacción del proyecto de restauración de “A Fonte da Burga”, surgió la sospecha, debido a la claridad de la organización, modulación y riqueza ornamental de la fuente -de un carácter más culto de lo común, como por ejemplo en la elección de los vasos ornamentales de la fundición francesa de Vall d`Osne-, de que su origen y diseño debía responder a una mano específica y no tan anónima como pudiera parecer.
Esta sospecha unida al conocimiento de que muy poco después de que se inaugurase esta construcción termal D. Alejandro Rodríguez Sesmero trabajó en años sucesivos en las Escuelas y asilo de Ancianos de Caldas de Reis llevó a la investigación en los archivos municipales, que concretó el pago a D. Rodriguez Sesmero por la realización de los trabajos de adecuación de esta área urbana de la calle Real y también otros pagos al responsable de la cantería y fundición de la fuente, para que resolviesen con el arquitecto responsable de la dirección de la misma, lo cual afianzó y terminó de confirmar la teoría de su intervención como arquitecto original de este emblemático elemento de la villa de Caldas de Reis.
La restauración del elemento de 1881 fue terminada en Julio de 2017.
Obra: Restauración de la Fonte da Burga. Promotor: Concello de Caldas de Reis, Localización: Caldas de Reis. Pontevedra, Galicia, España Autores: Luis Gil Pita – Cristina Nieto Peñamaria. ARQUITECTOS, Aparejadora Mónica Balado, Colaboradores: Beatriz Asorey diseñadora, Alberto Alonso Arquitecto. Constructor: Ramón Suárez – Obradoiro Compostela constructora/ Renovatio Restauración –Forxa Chago herrero- Fotografía estado inicial y proceso: Luis Gil Pita Fotografía de obra:Roi Alonso- Roi Alonso fotografía de arquitectura. Año: 2016-17 + gilpitanietopenamariaarquitectos.com
[:gl]
Traballar no tempo e nos bens e arquitecturas que outros pensaron e construíron antes que nós, ten un deixe a colaborar con eses outros arquitectos que xa non están. Se Viollec Lle Duc di que restaurar é devolver o sangue orixinal ao edificio, o que el chama o estilo, tamén o é devolver en certa maneira a quen proxectou en primeiro lugar, o dereito para ver a súa obra tal como pensouna ou como a executou.
Nese sentido restaurar é redescubrir os sentimentos, os trazos do pensamento doutro a través dunha colaboración no tempo con alguén que xa non está. Moi parecido, pero sen a súa presenza, a colaborar co mestre que lle ensina o oficio aos seus asistentes, ou a cando se suman forzas con compañeiros para levar a bo porto un proxecto complexo ou un concurso inabarcable por nós mesmos, sempre co máximo respecto polo outro, para poder aprender, sempre.
Esta vez ter a posibilidade de ser colaboradores de D. Alejandro Rodríguez Sesmero arquitecto insigne da renovación urbana da Pontevedra de finais do s. XIX, talvez o mellor arquitecto da cidade naquel século, antes de que á mesma praza chegase no século seguinte outro mestre e outro D. Alejandro…
Unha sorte reconstituir a verdade, o sangue orixinal da súa arquitectura, co rumoreo das técnicas construtivas do bo facer tradicional mediante a atenta lectura das extraordinarias proporcións e motivos ornamentais escollidos por el para esta arquitectura do mellor espazo público do s. XIX en Caldas de Reis.
Fonte da Burga. Caldas de Reis.
As obras de Fonte dá Burga enmárcanse nun programa municipal de posta en valor das fontes do Camiño de Santiago, denominado Fontes non Camiño. A Fonte dá Burga, situada na confluencia das rúas Laureano Salgado e Real, é un dos elementos máis significativos do dominio público municipal e do patrimonio histórico da vila termal. A Fonte da Burga foi construída en 1881 polo Concello de Caldas sendo alcalde Antonio Román López, procedéndose naquel momento ao cubrimiento do que era un espazo de baño público con augas termais, que era coñecido como Fonte do Baño, sen formalización algunha.
Tras 135 anos de vida e historia, reverter a progresiva deterioración construtiva dos materiais orixinais (granito, forxa, fundición e bronces) e tamén mellorar a contorna do manancial para devolverlle o estado funcional, ambiental e urbano adecuado á calidade deste ben, foron o dobre obxectivo que se perseguía cos traballos de restauración da Fonte da Burga. A rehabilitación contou co ditame favorable do Comité Asesor do Camiño de Santiago e a aprobación da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural da Xunta.
Vasos ornamentais de fundición francesa de Vall d`Osne.
Durante o proceso de redacción do proxecto de restauración de “A Fonte da Burga”, xurdiu a sospeita, debido á claridade da organización, modulación e riqueza ornamental da fonte -dun carácter máis culto do común, por exemplo na elección dos vasos ornamentais da fundición francesa de Vall d`Osne-, de que a súa orixe e deseño debía responder a unha man específica e non tan anónima como puidese parecer.
Esta sospeita unida ao coñecemento de que moi pouco despois de que se inaugurase esta construción termal D. Alejandro Rodríguez Sesmero traballou en anos sucesivos nas Escolas e asilo de Anciáns de Caldas de Reis levou á investigación nos arquivos municipais, que concretou o pago a D. Rodriguez Sesmero pola realización dos traballos de adecuación desta área urbana da rúa Real e tamén outros pagos ao responsable da cantería e fundición da fonte, para que resolvesen co arquitecto responsable da dirección da mesma, o cal afianzou e terminou de confirmar a teoría da súa intervención como arquitecto orixinal deste emblemático elemento da vila de Caldas de Reis.
A restauración do elemento de 1881 terminou en xullo de 2017.
Obra: Restauración da Fonte da Burga. Promotor: Concello de Caldas de Reis, Localización: Caldas de Reis. Pontevedra, Galicia, España Autores: Luis Gil Pita – Cristina Nieto Peñamaria. ARQUITECTOS, Aparelladora Mónica Balado, Colaboradores: Beatriz Asorey deseñadora, Alberto Alonso Arquitecto. Constructor: Ramón Suárez – Obradoiro Compostela constructora/ Renovatio Restauración –Forxa Chago herrero- Fotografía estado inicial e proceso: Luis Gil Pita Fotografía de obra:Roi Alonso- Roi Alonso fotografía de arquitectura. Año: 2016-17 + gilpitanietopenamariaarquitectos.com
[:en]
To be employed at the time and at the goods and architectures that others thought and constructed before that we, it has an after-taste to collaborate with these other architects who already are not. If Viollec Le Duc says that restoring is to return the original blood to the building, which it is called the style, also it is to return in certain way whom it projected first, the right to see his like work her thought or since he her executed.
In this sense restoring is to re-discover the feelings, the features of the thought of other one across a collaboration in the time with someone who already is not. Very similar, but without his presence, to collaborating with the teacher who teaches the trade to his assistants, or to when forces add with companions to take to good port a complex project or a contest inabarcable for us themselves, always with the maximum respect for other one, to be able to learn, always.
This time to have the possibility of being collaborators of D. Alejandro Rodríguez Sesmero celebrated architect of the urban renovation of the Pontevedra of ends of s. The XIXth, maybe the best architect of the city in that century, before to the same square another teacher and another D. Alejandro was coming in the following century …. Always.
A luck to re-constitute the truth, the original blood of his architecture, with the sigh of the constructive technologies of the good one to do traditionally by means of the attentive reading of the extraordinary proportions and ornamental motives chosen by him for this architecture of the best public space of s. The XIXth in Caldas de Reis.
Fonte da Burga. Caldas de Reis.
Fonte da Burga’s works place in a municipal program of putting in value of the sources of the Way of Santiago, named Fontes not Camiño. The Fonte da Burga is located in the confluence of the streets Laureano Salgado and Royal, is one of the most significant elements of the public municipal domain and of the historical heritage of the thermal villa. The Source of was constructed Burga in 1881 by the Town hall of Caldas being a mayor Antonio Roman Lopez, they coming in that moment to the coverage from what was a space of public bath with thermal waters, which it was known as Fonte do I bathe, without any formalization.
After 135 years of life and history, to revert the progressive constructive deterioration of the original materials (granite, forge, smelting and bronzes) and also to improve the environment of the spring to return to him the functional, environmental and urban condition adapted to the quality of this good, were the objective double that was chased by the works of restoration of the Fonte da Burga. The rehabilitation possessed the favorable opinion of the Committee Adviser of the Way of Santiago and the approval of the Dirección Xeral de Patrimonio Cultural de la Xunta.
Ornamental glasses of the French smelting by Vall d`Osne.
During the process of draft of the project of restoration of “A Fonte da Burga”, the suspicion arose, due to the clarity of the organization, modulation and ornamental wealth of the source – of a more educated character of the common thing, since for example in the choice of the ornamental glasses of French smelting by Vall d`Osne-, of that his origin and design had to answer to a hand specific and not as anonymous as it could seem.
This suspicion joined knowledge that very shortly after this thermal construction was inaugurated D. Alejandro Rodríguez Sesmero was employed in the successive years at the Schools and retirement home of Caldas de Reis led to the investigation in the municipal files, which the payment made concrete to D. Rodriguez Sesmero for the accomplishment of the works of adequacy of this urban area of the Royal street and also other payments to the person in charge of the hewn stone and smelting of the source, in order that they were resolving with the architect responsible for the direction of the same one, which guaranteed and stopped confirming the theory of his intervention as original architect of this emblematic element of the villa of Caldas de Reis.
La restauración del elemento de 1881 fue terminada en Julio de 2017.
Work: Restoration of Fonte da Burga in Caldas de Reis. Promoter: Concello de Caldas de Reis, Locationn: Caldas de Reis. Pontevedra, Galicia, Spain Autores: Luis Gil Pita – Cristina Nieto Peñamaria. ARCHITECTS, Rigger, Mónica Balado, Collabotors: Beatriz Asorey, designer, Alberto Alonso, architect. Builder Company: Ramón Suárez – Obradoiro Compostela constructora/ Renovatio Restauración –Forxa Chago herrero- Initial condition and process photography: Luis Gil Pita End photography:Roi Alonso- Roi Alonso fotografía de arquitectura. Year: 2016-17 + gilpitanietopenamariaarquitectos.com
Documental presentado por La2 de TVEFunción y Forma – Una Mirada al Diseño y la Innovación en España dirigido por Benet Román y producido por La Chula Productions y TVE donde el espectador a través de sus 59 minutos de duración realizará un recorrido por los últimos 50 años del diseño en España de la mano de algunos de los profesionales más reconocidos del sector como Javier Mariscal, Óscar Mariné, Alberto Corazón, Miguel Fluxá, Pati Núñez o Carlos Moro entre muchos otros.
Documental que muestra la importancia que ha tenido en el desarrollo industrial y económico de España el diseño. Se realiza un recorrido cronológico y explicativo del diseño en España desde los años 60 hasta la actualidad.
[:gl]https://youtu.be/gDdecWi3Cqo
Documental presentado por a La2 de TVEFunción e Forma – Unha Mirada ao Deseño e a Innovación en España dirixido por Benet Román e producido pola Chula Productions e TVE onde o espectador a través dos seus 59 minutos de duración realizará un percorrido polos últimos 50 anos do deseño en España da man dalgúns dos profesionais máis recoñecidos do sector como Javier Mariscal, Óscar Mariné, Alberto Corazón, Miguel Fluxá, Pati Núñez ou Carlos Mouro entre moitos outros.
Documental que mostra a importancia que tivo no desenvolvemento industrial e económico de España o deseño. Realízase un percorrido cronolóxico e explicativo do deseño en España desde os anos 60 ata a actualidade.
[:en]https://youtu.be/gDdecWi3Cqo
Documentary presented for La2 of TVEFunction and Form – A look to the Design and the Innovation in Spain directed by Benet Román and produced by La Chula Productions and TVE where the spectator across his 59 minutes of duration will realize a tour for the last 50 years of the design in Spain of the hand of some of the most recognized professionals of the sector as Javier Mariscal, Oscar I Marinaded, Alberto Corazón, Michael Fluxá, Pati Núñez or Carlos Moro between different many.
Documentary that shows the importance that has had in the industrial and economic development of Spain the design. There is realized a chronological and explanatory tour of the design in Spain from the 60s up to the current importance.
Acabo de leer una buena frase de Rem Koolhaas en el blog de Cosas de Arquitectos. El titular dice:
«La arquitectura por definición es una aventura caótica».
La frase completa no la copio para que así les hagáis una visita a estos chicos, que lo merecen, (Frasecica).
Hacer arquitectura es coordinar aspectos que en principio no son coordinables, y es dar cancha a muchas solicitaciones diversas. Estoy de acuerdo con lo que dice Koolhaas, sólo que yo utilizaría como conclusión (y titular) prácticamente la contraria: La arquitectura es una aventura que siempre lucha contra el caos.
¿Que pierde? Vale, también nosotros, todos, nos pasamos la vida luchando contra la muerte y al final perdemos. La vida es una enfermedad mortal, y la arquitectura es una aventura caótica que acaba naufragando en el caos. Sí, de acuerdo. Pero es un naufragio extraordinario, fruto de la convicción de que se puede y se debe luchar.
Eso es lo que le da gracia y sentido a la aventura. Sentimos trágica, unamunianamente, la vida. Tenemos miedo a morir, a desaparecer sin dejar nada, a dejar de ser. Pero por eso mismo nos aferramos a la vida y la disfrutamos. Si no muriéramos nunca no tendría sentido nada; todo sería un aburrimiento.
Por el mismo motivo, si nuestro mundo fuera un ente ordenado no habría por qué hacer arquitectura, ya que nos vendría todo dado, y cualquier chabolo (o cualquier montón de trastos) colocado y dispuesto de cualquier manera sería armonioso y bello, útil y funcional, y sus proporciones, dimensiones y características varias serían siempre gratas.
Pero no es así. La entropía es una puñetera. (Es una puñetera y al mismo tiempo una estimuladora y una entusiasmadora. Es la que nos hace saltar de la cama todas las mañanas y lanzarnos a la lucha diaria).
El universo es un inextricable (y divino) laberinto de causas y efectos, pero el ser humano jamás renunciará a soñar con un plano del laberinto, y a trabajar duramente para dibujarlo.
Tal vez en muchos siglos sólo sea capaz de cartografiar un par de giros o recodos, pero no se desanimará ante el ingente trabajo que le queda, sino que celebrará haber reconocido esos dos giros, y estará siempre dispuesto a descifrar el siguiente, aunque le lleve otro milenio.
Esa es la condición humana
En arquitectura, no sólo una obra tiene que luchar contra mil dificultades, y no triunfa nunca completamente y casi nunca parcialmente, sino que las pocas veces que sale más o menos airosa se levanta en medio de un entorno hostil. (¿Cuántas veces hemos ido en peregrinación a ver una obra mítica y nos la hemos encontrado casi tapada por un concesionario de coches o por un restaurante de comida rápida, que los fotógrafos de arquitectura evitan hábilmente?). Ya no es que no podamos hacer una buena obra de arquitectura: Es que no podemos cambiar el mundo.
Y sin embargo seguimos.
He puesto antes un enlace al concepto «entropía» de la wikipedia, y me ha sorprendido (y agradado especialmente) que la palabra proceda del griego «evolución» o «transformación». Yo ya sabía que era una medida del desorden, y que era una energía que no produce trabajo, una energía inútil, una gaita. Y además significa la irreversibilidad de los procesos y, en definitiva, la tragedia de la vida (El Sentimiento Trágico de la Vida). Pero lo que no me esperaba (pero, por lo demás, es obvio) es que eso mismo fuera la evolución o la transformación.
Bruno Zevi, cordial odiador de simetrías y de esquemas rígidos en arquitectura, escribió que sólo los cementerios están ordenados. Yo añado que «perfecto» significa «terminado» y, en muchos sentidos, muerto.
Por lo tanto, bendito desorden y bendita imperfección. (Y aún más: Bendito afán de luchar siempre contra el desorden y contra la imperfección. Y aún más todavía: Bendita maldición de ser siempre derrotados en ese afán).
Lo dicho: una tragedia sin solución.
Este blog tiene un perfil de lectores insultantemente jóvenes. Eso no es malo de suyo, pero les priva, por ejemplo, de haber conocido a Maxwell Smart, el Superagente 86.
Don Adams como Maxwell Smart y Barbara Feldon como la Agente 99 | 1965 | wikepedia.org
Les contaré a todos ellos (pobrecillos) que este formidable agente secreto luchaba contra el mal. El mal residía en la agencia KAOS, y él militaba en CONTROL.
Eso es: Control contra Kaos
El superagente siempre ganaba, pero pichís pichás. No es que fueran victorias apabullantes, casi siempre eran pírricas, y también ridículas.
O sea, que ahora, después de tantos años, me doy cuenta de que Maxwell Smart era el símbolo de la arquitectura, su más ardiente metáfora. No, si al final resulta que me decidí a ser arquitecto por su culpa.
José Ramón Hernández Correa
Doctor Arquitecto y autor deArquitectamos locos?
Toledo · septiembre 2013
[:gl]
Acabo de ler unha boa frase de Rem Koolhaas no blogue de Cosas de Arquitectos. O titular di:
«A arquitectura por definición é unha aventura caótica».
A frase completa non a copio para que así lles fagades unha visita a estes rapaces, que o merecen (Frasecica).
Facer arquitectura é coordinar aspectos que en principio non son coordinables, e é dar cancha a moitas solicitudes diversas. Estou de acordo co que di Koolhaas, só que eu utilizaría como conclusión (e titular) practicamente a contraria: A arquitectura é unha aventura que sempre loita contra o caos.
Que perde? Vale, tamén nós, todos, nos pasamos a vida loitando contra a morte e ao final perdemos. A vida é unha enfermidade mortal, e a arquitectura é unha aventura caótica que acaba naufragando no caos. Si, de acordo. Pero é un naufraxio extraordinario, froito da convicción de que se pode e se debe loitar.
Iso é o que lle dá graza e sentido á aventura. Sentimos tráxica, unamunianamente, a vida. Temos medo a morrer, a desaparecer sen deixar nada, a deixar de ser. Pero por iso mesmo aferrámonos á vida e gozámola. Se non morrésemos nunca tería sentido nada; todo sería un aburrimento.
Polo mesmo motivo, se o noso mundo fose un ente ordenado non habería por que facer arquitectura, xa que nos viría todo dado, e calquera chabolo (ou calquera chea de trastes) colocado e disposto de calquera xeito sería armonioso e belo, útil e funcional, e as súas proporcións, dimensións e características varias serían sempre gratas.
Pero non é así. A entropía é unha maldita. (É unha maldita e ao mesmo tempo unha estimuladora e unha entusiasmadora. É a que nos fai saltar da cama todas as mañás e lanzarnos á loita diaria).
O universo é un inextricable (e divino) labirinto de causas e efectos, pero o ser humano xamais renunciará a soñar cun plano do labirinto, e a traballar duramente para debuxalo.
Talvez en moitos séculos só sexa capaz de cartografiar un par de xiros ou recodos, pero non se desanimará ante o inxente traballo que queda, senón que celebrará recoñecer eses dous xiros, e estará sempre disposto a descifrar o seguinte, aínda que lle leve outro milenio.
Esa é a condición humana.
En arquitectura, non só unha obra ten que loitar contra mil dificultades, e non triunfa nunca completamente e case nunca parcialmente, senón que as poucas veces que sae máis ou menos airosa levántase no medio dunha contorna hostil. (Cantas veces fomos en peregrinación a ver unha obra mítica e atopámonola/atopámosnola case tapada por un concesionario de coches ou por un restaurante de comida rápida, que os fotógrafos de arquitectura evitan hábilmente?). Xa non é que non podamos facer unha boa obra de arquitectura: É que non podemos cambiar o mundo.
E con todo seguimos.
Puxen antes unha ligazón ao concepto «entropía» da wikipedia, e sorprendeume (e agradado especialmente) que a palabra proceda da grego «evolución» ou «transformación». Eu xa sabía que era unha medida da desorde, e que era unha enerxía que non produce traballo, unha enerxía inútil, unha gaita. E ademais significa a irreversibilidad dos procesos e, en definitiva, a traxedia da vida (O Sentimento Tráxico da Vida). Pero o que non me esperaba (pero, polo demais, é obvio) é que iso mesmo fose a evolución ou a transformación.
Bruno Zevi, cordial odiador de simetrías e de esquemas ríxidos en arquitectura, escribiu que só os cemiterios están ordenados. Eu engado que «perfecto» significa «terminado» e, en moitos sentidos, morto.
Por tanto, bendita desorde e bendita imperfección. (E aínda máis: Bendito afán de loitar sempre contra a desorde e contra a imperfección. E aínda máis aínda: Bendita maldición de ser sempre derrotados nese afán).
O devandito: unha traxedia sen solución.
Este blogue ten un perfil de lectores insultantemente novos. Iso non é malo de seu, pero prívalles, por exemplo, de coñecer a Maxwell Smart, o Superagente 86.
Don Adams como Maxwell Smart e Barbara Feldon como a Axente 99 | 1965 | wikepedia.org
Contareilles a todos eles (pobrecillos) que este formidable axente secreto loitaba contra o mal. O mal residía na axencia KAOS, e el militaba en CONTROL.
Iso é: Control contra Kaos.
O superagente sempre gañaba, pero pichís pichás. Non é que fosen vitorias humillantes, case sempre eran pírricas, e tamén ridículas.
Ou sexa, que agora, despois de tantos anos, doume conta de que Maxwell Smart era o símbolo da arquitectura, a súa máis ardente metáfora. Non, se ao final resulta que me decidín a ser arquitecto pola súa culpa.
José Ramón Hernández Correa
Doctor Arquitecto e autor deArquitectamos locos?
Toledo · setembro 2013
[:en]
I have just read a good phrase of Rem Koolhaas in the blog Cosas de Arquitectos. The holder says:
«The architecture for definition is a chaotic adventure».
The phrase completes I do not copy it in order that this way you do a visit to these boys, who deserve it, (Frasecica).
To do architecture is to coordinate aspects that at first are not coordinables, and it is to give field to many diverse solicitations. I agree with what Koolhaas says, only that I would use as conclusion (and to title) practically contradicts it: The architecture is an adventure that always fights against the chaos.
That loses? It costs, also we, all, we spend the life to ourselves fighting against the death and ultimately we lose. The life is a mortal disease, and the architecture is a chaotic adventure that ends up by sinking in the chaos. Yes, in agreement. But it is an extraordinary shipwreck, fruit of the conviction of which one can and it is necessary to to fight.
It is what gives him grace and sense to the adventure. We feel tragic, unamunianamente, the life. We are afraid to dying, to disappearing without leaving anything, to stopping being. But because of it same we stick to the life and enjoy it. If we were not dying sense would never ma anything; everything would be a boredom.
For the same motive, if our world was a tidy entity it would not have why to do architecture, since it us would come quite given, and any chabolo (or any heap of utensils) placed and arranged anyhow would be harmonious and beautiful, useful and functional, and his proportions, dimensions and different characteristics would be always pleasing.
But it is not like that. The entropy is a puñetera. (It is a puñetera and at the same time an estimuladora and an entusiasmadora. It is the one that makes us jump of the bed every morning and throw to the daily fight).
Another poem of the gifts, of Jorge Luis Borges, it begins this way:
The universe is the inextricable one (and divine) labyrinth of reasons and effects, but the human being will never give up dreaming of a plane of the labyrinth, and working duramente to draw it.
Maybe in many centuries only there is capable of cartografiar a couple of drafts or bends, but he will not lose heart before the enormous work that he still has, but it will celebrate to have recognized these two drafts, and to be always ready to decipher the following one, though it takes another millenium to him.
This it is the human condition.
In architecture, not only a work has to fight against thousand difficulties, and never triumphs completely and almost partially, but rarely that works out more or less airy gets up in the middle of a hostile environment ever. (How many times we have been going in peregrination to see a mythical work and we have been her almost covered by a concessionaire of cars or for a restaurant of snack food, which the photographers of architecture avoid skilfully?). Already it is not that we could not do a good work of architecture: It is that we cannot change the world.
And nevertheless we continue.
I have put before a link to the concept «entropy» of the wikipedia, and I have surprised (and pleased specially) that the word comes from the Greek «evolution» or «transformation». I already knew that it was a measure of the disorder, and that was an energy that does not produce work, a useless energy, a bagpipe. And in addition it means the irreversibility of the processes and, definitively, the tragedy of the life (The Tragic Feeling of the Life). But what was not waiting for me (but, for the rest, it is obvious) is that it itself was the evolution or the transformation.
Bruno Zevi, cordial odiador of symmetries and of rigid schemes in architecture, wrote that only the cemeteries are tidy. I add that «perfect» it means «finished» and, in many senses, dead man.
Therefore, blessed disorder and blessed blemish. (And furthermore: Blessed zeal to fight always against the disorder and against the blemish. And furthermore still: Blessed curse of being defeated always in this zeal).
The above mentioned thing: a tragedy without solution.
This blog has a readers’ profile insultantemente young. It is not bad of his, but it forbids them to have known, for example, Maxwell Smart, the Superagent 86.
Don Adams as Maxwell Smart and Barbara Feldon as the Agent 99 | 1965 | wikepedia.org
I will tell all of them (pobrecillos) that this formidable secret agent was fighting against the evil. The evil was residing in the agency KAOS, and he militaba in CONTROL.
It is: Control against Kaos.
The superagent always was winning, but pichís pichás. It is not that they were resounding victories, almost always they were pírricas, and also ridiculous.
Or, that now, after so many years, I realize that Maxwell Smart was the symbol of the architecture, his more ardent metaphor. Not, if ultimately it turns out that I decided to be an architect for his fault.
José Ramón Hernández Correa
PhD Architect and author ofArquitectamos locos?
Toledo · september 2013
Una de las piezas de mobiliario más fascinantes de la historia es la que pinta Antonello da Messina para San Jerónimo. Mediante sucesivas operaciones de encapsulamiento y como si de una narración de Borges se tratase, el pintor renacentista ubica un espacio dentro de otro y este dentro de uno más. El cuadro enmarca una pared, cuya puerta enmarca un espacio gótico dentro del cual una compleja pieza de mobiliario enmarca al santo que da nombre al cuadro.
La serie de enmarcaciones sucesivas no se acaba en el protector Scriptorium construido entorno a la persona de San Jerónimo. La mirada del santo nos dirige hacia la cápsula definitiva, un contenedor en cuyo interior cabe todo: un libro. A San Jerónimo se atribuye la primera traducción al latín del antiguo testamento conocido como la vulgata. Es precisamente ese libro el que brilla con luz propia en el centro “aureo” del cuadro y constituye el contenedor definitivo: la narración.
Tanto el pintor como el traductor centran su mirada en ese libro, si bien ambos lo contemplan desde la distancia. La pose hierática del santo es tan rígida como la sucesión de enmarcaciones del pintor. El complejo y rígido aparato formado por el mobiliario es como el complejo y rígido aparato de la perspectiva. Dos productos culturales destinados a enmarcar la narración, a dirigir nuestra mirada hacia ella. Apuntar hacia una narración que explica y da sentido a cuanto le rodea, tal es el propósito de la escenografía representada en el cuadro, del diseño del mobiliario, y, por qué no, el propósito de estas líneas.
Elías Cueto, arquitecto
Santiago de Compostela, julio 2011 Publicado en Nº 313 [sillas…]
[:gl]Scriptorium
Unha das pezas de mobiliario máis fascinantes da historia é a que pinta Antonello da Messina para San Jerónimo. Mediante sucesivas operacións de encapsulamiento e coma se dunha narración de Borges tratásese, o pintor renacentista sitúa un espazo dentro doutro e este dentro de uno máis. O cadro enmarca unha parede, cuxa porta enmarca un espazo gótico dentro do cal unha complexa peza de mobiliario enmarca ao santo que dá nome ao cadro.
A serie de enmarcaciones sucesivas non se acaba no protector Scriptorium construído contorna á persoa de San Jerónimo. A mirada do santo diríxenos cara á cápsula definitiva, un colector en cuxo interior cabe todo: un libro. A San Jerónimo atribúese a primeira tradución ao latín do antigo testamento coñecido como a vulgata. É precisamente ese libro o que brilla con luz propia no centro “aureo” do cadro e constitúe o colector definitivo: a narración.
Tanto o pintor como o tradutor centran a súa mirada nese libro, aínda que ambos o contemplan desde a distancia. A pose hierática do santo é tan ríxida como a sucesión de enmarcaciones do pintor. O complexo e ríxido aparello formado polo mobiliario é como o complexo e ríxido aparello da perspectiva. Dous produtos culturais destinados a enmarcar a narración, a dirixir a nosa mirada cara a ela. Apuntar cara a unha narración que explica e dá sentido a canto lle rodea, tal é o propósito da escenografía representada no cadro, do deseño do mobiliario, e, por que non, o propósito destas liñas.
Elías Cueto, arquitecto
Santiago de Compostela, xullo 2011 Publicado en Nº 313 [sillas…]
[:en]Scriptorium
One of the more fascinating pieces of furniture of the history is the one that Antonello da Messina paints for San Jerónimo. By means of successive operations of encapsulamiento and as if about a story of Borges it was treating itself, the Renaissance painter locates a space inside other one and this inside one more. The picture frames a wall, which door frames a Gothic space inside which a complex piece of furniture frames the saint who gives name to the picture.
The series of enmarcaciones successive is not ended in the protector constructed Scriptorium I half-close the person of San Jerónimo. The look of the saint directs us to the definitive capsule, a container in whose interior fits everything: a book. It attributes the first translation to San Jerónimo to the Latin of the former testament known as the vulgata. It is precisely this book the one that shines with own light in the “aureum” center of the picture and constitutes the definitive container: the story.
Both the painter and the translator centre his look on this book, though both contemplate it from the distance. Put it hierática of the saint it is so rigid as the succession of enmarcaciones of the painter. The complex and rigid device formed by the furniture is like the complex and rigid device of the perspective. Two cultural products destined to frame the story, to directing our look to her. To appear towards a story that explains and gives sense all that it surrounds, such is the intention of the scenery represented in the picture, of the design of the furniture, and, why not, the intention of these lines.
Elías Cueto, architect
Santiago de Compostela, july 2011 Published in Nº 313 [sillas…]
Madrid acogerá del 29 de septiembre al 8 de octubre la XIV Semana de la Arquitectura, durante la cual se celebrarán exposiciones, actos y conferencias y se podrán visitar más de una treintena de edificios de reconocido valor arquitectónico e histórico, teniendo este año a París como ciudad invitada.
La cita está organizada por el Colegio Oficial de Arquitectos de Madrid (COAM) y la Fundación Arquitectura COAM, que este año colaboran con la iniciativa Tándem París-Madrid 2017 incluyendo las actividades relacionadas con la arquitectura y el urbanismo en la programación de la XIV Semana de la Arquitectura.
Tándem París-Madrid 2017 está organizado por el Ayuntamiento de París, el Ayuntamiento de Madrid y el Instituto francés (Institut française), en colaboración con la Embajada de Francia y el Institut français de España y la Embajada de España y el Instituto Cervantes en Francia. Tiene como objetivo activar un diálogo que sirva para enraizar el conocimiento mutuo entre las dos ciudades y se centra en la transformación urbana a través de la cultura.
De manera simultánea, se desarrollarán diferentes actividades en Place de la Nation en París, y en la Plaza Jardines del Arquitecto Ribera en Madrid, así como en otros lugares de las dos ciudades. Por otro lado, las sedes madrileñas del Institut français y de Alliance Française acogerán las exposiciones ‘Réinventer Paris’ y ‘Co-urbanismo’, Pavillon de l’Arsenal.
Conferencias y exposiciones.
Las conferencias y encuentros profesionales tendrán como invitados a expertos españoles e internacionales y versarán sobre la profesión de los arquitectos, los desafíos de las grandes ciudades o el urbanismo táctico y las políticas urbanas.
La exposición ’10 años Premios COAM’, recoge los 170 proyectos galardonados por los prestigiosos Premios COAM durante una década, de los cuales 17 han sido premios principales.
Como en ediciones anteriores, también están programadas las actividades infantiles para compartir en familia y el mercado de diseño de arquitectos Pop Arq Store.
Visitas guiadas e itinerarios urbanos.
Durante la XIV Semana de la Arquitectura, el COAM y la Fundación Arquitectura COAM organizan visitas guiadas a edificios históricos y peculiares con especial valor arquitectónico. Las visitas son gratuitas previa inscripción y los guías son arquitectos del COAM.
Se abrirán las puertas de más de una treintena de edificios entre los que destacan el Instituto de Patrimonio Cultural, de Fernando Higueras y conocido como la Corona de Espinas; el edificio La Vela de BBVA de Herzog & de Meuron; el Gimnasio Maravillas de Alejandro de la Sota; o el Banco de España.
Sobre los itinerarios urbanos, se podrán realizar Jardines de Palacio; El Madrid de los Austrias; Malasaña: Barroco y Romanticismo o Grandes Maestros Modernos entre otras propuestas. Este año, como novedad, se incorporan itinerarios familiares, que tendrán lugar los fines de semana, como Madrid Río; Parque del Capricho; Parque Quinta de los Molinos; o Retiro.
[:gl]
Madrid acollerá do 29 de setembro ao 8 de outubro a XIV Semana da Arquitectura, durante a cal se celebrarán exposicións, actos e conferencias e poderanse visitar máis dunha trintena de edificios de recoñecido valor arquitectónico e histórico, tendo este ano a París como cidade convidada.
A cita está organizada polo Colexio Oficial de Arquitectos de Madrid (COAM) e a Fundación Arquitectura COAM, que este ano colaboran coa iniciativa Tándem París-Madrid 2017 incluíndo as actividades relacionadas coa arquitectura e o urbanismo na programación da XIV Semana da Arquitectura.
Tándem París-Madrid 2017 está organizado polo Concello de París, o Concello de Madrid e o Instituto francés (Institut française), en colaboración coa Embaixada de Francia e o Institut français de España e a Embaixada de España e o Instituto Cervantes en Francia. Ten como obxectivo activar un diálogo que sirva para enraizar o coñecemento mutuo entre as dúas cidades e céntrase na transformación urbana a través da cultura.
De maneira simultánea, desenvolveranse diferentes actividades en Place da Nation en París, e na Praza Xardíns do Arquitecto Ribeira en Madrid, así como noutros lugares das dúas cidades. Doutra banda, as sedes madrileñas do Institut français e de Alliance Française acollerán as exposicións ‘Réinventer Paris’ e ‘Co-urbanismo’, Pavillon de l’Arsenal.
Conferencias e exposicións.
As conferencias e encontros profesionais terán como convidados a expertos españois e internacionais e versarán sobre a profesión dos arquitectos, os desafíos das grandes cidades ou o urbanismo táctico e as políticas urbanas.
A exposición ’10 anos Premios COAM’, recolle os 170 proxectos galardoados polos prestixiosos Premios COAM durante unha década, dos cales 17 foron premios principais.
Como en edicións anteriores, tamén están programadas as actividades infantís para compartir en familia e o mercado de deseño de arquitectos Pop Arq Store.
Visitas guiadas e itinerarios urbanos.
Durante a XIV Semana da Arquitectura, o COAM e a Fundación Arquitectura COAM organizan visitas guiadas a edificios históricos e peculiares con especial valor arquitectónico. As visitas son gratuítas previa inscrición e os guías son arquitectos do COAM.
Abriranse as portas de máis dunha trintena de edificios entre os que destacan o Instituto de Patrimonio Cultural, de Fernando Higueras e coñecido como a Coroa de Espiñas; o edificio A Vela de BBVA de Herzog & de Meuron; o Ximnasio Marabillas de Alejandro da Sota; ou o Banco de España.
Sobre os itinerarios urbanos, poderanse realizar Xardíns de Palacio; O Madrid dos Austrias; Malasaña: Barroco e Romanticismo ou Grandes Mestres Modernos entre outras propostas. Este ano, como novidade, incorpóranse itinerarios familiares, que terán lugar os fins de semana, como Madrid Río; Parque do Capricho; Parque Quinta dos Muíños; ou Retiro.
[:en]
Madrid will receive from September 29 to October 8 The XIVth Architecture Week in Madrid, during which exhibitions will be celebrated, acts and conferences and will be able to visit more than one treintena of buildings of recognized architectural and historical value, having this year Paris as invited city.
The appointment is organized by the Architects’ Official College of Madrid (COAM) and the Foundation Architecture COAM, that this year they collaborate with the initiative Tandem Paris – Madrid 2017 including the activities related to the architecture and the urbanism in the programming of XIVth Architecture Week.
Tándem París-Madrid 2017 is organized by the Town hall of Paris, the Town hall of Madrid and the French Institute (Institut française), in collaboration with the Embassy of France and the Institut français of Spain and the Embassy of Spain and the Institute Cervantes in France. It has as aim activate a dialog that serves to take root the mutual knowledge between both cities and centres on the urban transformation across the culture.
In a simultaneous way, different activities will develop in Place de la Nation in Paris, and in the Plaza Gardens of the Architect Bank in Madrid, as well as in other places of both cities. On the other hand, the headquarters of Madrid of the Institut français and of Alliance Française will receive the exhibitions ‘Réinventer Paris’ and ‘Co-urbanismo’, Pavillon de l’Arsenal.
Conferences and exhibitions.
The conferences and professional meetings will take as guests Spanish and international experts and will turn on the profession of the architects, the challenges of the big cities or the tactical urbanism and the urban policies.
The exhibition ’10 years Prizes COAM’, gathers 170 projects rewarded by the prestigious Prizes COAM during a decade, of which 17 have been principal prizes.
Since in previous editions, also the infantile activities are programmed to share in family and the market of architects’ design Pop Arq Store.
Holding a permit visits and urban itineraries.
During The XIVth Architecture Week in Madrid, the COAM and the Foundation Architecture COAM organize visits guided to historical and peculiar buildings with special architectural value. The visits are free previous inscription and the guides are architects of the COAM.
The doors will be opened of more than one building treintena between those who emphasize the Institute of Cultural Heritage, of Fernando Higueras and acquaintance as the Crown of Thorns; the building BBVA’s Candle of Herzog and De Meuron; the Maravilla Gymnasium by Alejandro de la Sota; or the Bank of Spain.
On the urban itineraries, Gardens of Palace will be able to be realized; Madrid of the Austrias; Malasaña: Baroque and Romanticism or Big Modern Teachers between other offers. This year, as innovation, there join familiar itineraries, which will take place the weekends, as Madrid Río; Capricho Park; Quinta de los Molinos Park; or Retiro.
Aprovechar la idea de apertura al público de una cárcel, espacio celular y disciplinar, subvirtiendo los principios de vigilancia y custodia en principios de búsqueda, muestra y aprecio de valores culturales y sociales.
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Proponer una compartimentación abierta, trabajando cada uno de los espacios de una manera flexible con grados de apertura y de intervención relacionados con los usos. Observación, diálogo e interacción como nuevas premisas y calidades para unos espacios que, en este edificio, en su contraste con las originales de control y seguridad, adquieren una fuerza comunicadora y expresiva única.
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
La interpretación del edificio bajo esta óptica permite intervenir en el Edificio de la Antigua Cárcel casi sin tocarlo, aprovechándolo íntegramente, recuperando parte de su estado originario, concebido ahora como itinerario de relación, experimentación, información e intercambio, entre espacios polivalentes dedicados al arte y a la cultura con muchas posibilidades de recorrido, parada, atajo y visión cruzada.
Esta es la identidad del conjunto que lo sitúa como un equipamiento singular en el contexto de la Unión europea y que está implícita en su recuperación como imagen de referencia de un entorno urbano que debe ser más claro y libre: observatorio de la ciudad.
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Cambiar este criterio de aceptación y puesta en valor del espacio celular en el caso del Antiguo Edificio de Servicios de la cárcel (módulo posterior) y en el Edificio Judicial (hoy sede de la Policía Local y módulo de acceso), donde las sucesivas transformaciones sufridas en su interior llevan a una intervención más honda y estructural que permite, en un primer caso, manteniendo su volumen, distribuirlo de una manera unitaria para uso del servicio de arqueología, y en el segundo, manteniendo su fachadas, convertirlo en el espacio principal de acogida, situando en el los usos mas públicos de documentación e información, auditorio e, en su cubierta, con una visión de la muralla y de la ciudad, el espacio de interpretación de la gastronomía.
Utilizar el gran valor que tiene el vacío como espacio de descanso y memoria, tanto de los ejes visuales y de recorrido que atraviesan el edificio, como de los patios y recinto perimetral, concibiendo su conjunto como una red infraestructura construida con una misma textura que multiplica las posibilidades de acceso, permite diferentes sectorizaciones que pueden llegar a englobar usos distintos, y al mismo tiempo, dotar de independencia, no solo a cada uno de los edificios, sino también a los espacios de uso colectivo principales como son el auditorio, biblioteca, terraza-restaurante, sala de usos múltiples, salas de seminarios o sala de cine; todos ellos, de alguna manera, con proyección exterior y vínculos, con la ciudad.
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Finalmente, proponer una ordenación conjunta de esta parte de la ciudad, marcando la preferencia peatonal del ámbito mediante la concepción de la calle Anxo López como boulevard / paseo arbolado, la propuesta de unificación de pavimento pétreo en el espacio entorno de la cárcel y de la estación de autobuses y el tratamiento con tierra compactada en la plaza en la búsqueda de una actuación cuidada de limpieza de elementos, interpretando la imagen histórica del espacio de relación entre la cárcel y la puerta de la muralla (Obispo Izquierdo), devolviendo protagonismo a los árboles como definidores espaciales, tanto en el entorno de la calle Soto Freire como en la propuesta de continuidad del boulevard.
Obra: Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural
Arquitectos: Juan Creus y Covadonga Carrasco. CREUSeCARRASCO
Colaboradores: Belén Salgado, Bárbara Mesquita, Laura Coladas, Nuria Casais, Cristina Canto, Elisa Moreira, Celsa Pesqueira, Sara Escudero, Alicia Balbás, Elena Junquera.
Félix Suárez (estructura / dirección de ejecución)
Isabel Francos (ingeniera)
José Luís García (medición)
Francisco Hervés (arqueología)
Fotógrafo: Luis Díaz Díaz
Promotor: Concello de Lugo
Localización: Lugo, Galicia, España
Fecha de proyecto: Octubre 2009 / Terminación: Marzo 2017
Superficie útil: 2725,85m² / Superficie exterior: 1060,15m² / Superficie construida: 3766,11m²
Premio: 1º Premio concurso de ideas
Dirección de Obra: CREUSeCARRASCO
Constructora: San José
Jefe de Obra: Beatriz Rey / Jesús Longarela / Ana Alvela + creusecarrasco.es[:gl]
Aproveitar a idea de apertura ao público dun cárcere, espazo celular e disciplinar, subvertendo os principios de vixilancia e custodia en principios de procura, mostra e aprecio de valores culturais e sociais.
Propoñer unha compartimentación aberta, traballando cada un dos espazos dunha maneira flexible con graos de apertura e de intervención relacionados cos usos. Observación, diálogo e interacción como novas premisas e calidades para uns espazos que, neste edificio, no seu contraste coas orixinais de control e seguridade, adquiren unha forza comunicadora e expresiva única. A interpretación do edificio baixo esta óptica permite intervir no Edificio do Antigo Cárcere case sen tocalo, aproveitándoo integramente, recuperando parte do seu estado orixinario, concibido agora como itinerario de relación, experimentación, información e intercambio, entre espazos polivalentes dedicados á arte e á cultura con moitas posibilidades de percorrido, parada, atallo e visión cruzada. Esta é a identidade do conxunto que o sitúa como un equipamento singular no contexto da Unión europea e que está implícita na súa recuperación como imaxe de referencia dunha contorna urbana que debe ser máis claro e libre: observatorio da cidade.
Cambiar este criterio de aceptación e posta en valor do espazo celular no caso do Antigo Edificio de Servizos do cárcere (módulo posterior) e no Edificio Xudicial (hoxe sede da Policía Local e módulo de acceso), onde as sucesivas transformacións sufridas no seu interior levan a unha intervención máis fonda e estrutural que permite, nun primeiro caso, mantendo o seu volume, distribuílo dunha maneira unitaria para uso do servizo de arqueoloxía, e no segundo, mantendo a súa fachadas, convertelo no espazo principal de acollida, situando no os usos mais públicos de documentación e información, auditorio e, na súa cuberta, cunha visión da muralla e da cidade, o espazo de interpretación da gastronomía.
Utilizar o gran valor que ten o baleiro como espazo de descanso e memoria, tanto dos eixos visuais e de percorrido que atravesan o edificio, como dos patios e recinto perimetral, concibindo o seu conxunto como unha rede infraestrutura construída cunha mesma textura que multiplica as posibilidades de acceso, permite diferentes sectorizaciones que poden chegar a englobar usos distintos, e ao mesmo tempo, dotar de independencia, non só a cada un dos edificios, senón tamén aos espazos de uso colectivo principais como son o auditorio, biblioteca, terraza-restaurante, sala de usos múltiples, salas de seminarios ou sala de cinema; todos eles, dalgunha maneira, con proxección exterior e vínculos, coa cidade.
Finalmente, propoñer unha ordenación conxunta desta parte da cidade, marcando a preferencia peonil do ámbito mediante a concepción da rúa Anxo López como boulevard / paseo arborizado, a proposta de unificación de pavimento pétreo no espazo contorna do cárcere e da estación de autobuses e o tratamento con terra compactada na praza na procura dunha actuación coidada de limpeza de elementos, interpretando a imaxe histórica do espazo de relación entre o cárcere e a porta da muralla (Bispo Izquierdo), devolvendo protagonismo ás árbores como definidores espaciais, tanto na contorna da rúa Soto Freire como na proposta de continuidade do boulevard.
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Obra: Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación do antigo cárcere de Lugo para centro cultural
Arquitectos: Juan Creus e Covadonga Carrasco. CREUSeCARRASCO
Colaboradores: Belén Salgado, Bárbara Mesquita, Laura Coadas, Nuria Casais, Cristina Canto, Elisa Moreira, Celsa Pesqueira, Sara Escudeiro, Alicia Balbás, Elena Junquera.
Félix Suárez (estrutura / dirección de execución)
Isabel Francos (enxeñeira)
José Luís García (medición)
Francisco Hervés (arqueoloxía)
Fotógrafo: Luis Díaz Díaz
Promotor: Concello de Lugo
Localización: Lugo, Galicia, España
Data de proxecto: Outubro 2009 / Terminación: Marzo 2017
Superficie útil: 2725,85m² / Superficie exterior: 1060,15m² / Superficie construída: 3766,11m²
Premio: 1º Premio concurso de ideas
Dirección de Obra: CREUSeCARRASCO
Construtora: San José
Xefe de Obra: Beatriz Rey / Jesús Longarela / Ana Alvela + creusecarrasco.es[:en]
To take advantage of the idea of opening to the public of a jail, cellular space and to discipline, subverting the beginning of vigilance and custody in beginning of search, sample and appreciation of cultural and social values.
Propossing an opened compartimentación, working each of the spaces in a flexible way with degrees of opening and of intervention related to the uses. Observation, dialog and interaction like new premises and qualities for a few spaces that, in this building, in his contrast with the original ones of control and safety, they acquire a force comunicadora and expressive only. The interpretation of the building under this optics allows to intervene in the Building of the Antigua Jail almost without touching it, taking advantage of it entirely, recovering part of his original condition, conceived now as itinerary of relation, experimentation, information and exchange, between polyvalent spaces dedicated to the art and to the culture with many possibilities of tour, stop, short-cut and crossed vision. This one is the identity of the set that places it as a singular equipment in the context of the European Union and that is implicit in his recovery as image of reference of an urban environment that must be clearer and free: observatory of the city.
Changing this criterion of acceptance and putting into value of the cellular space in case of the Former Building of Services of the jail (later module) and into the Judicial Building (today headquarters of the City police and module of access), where the successive transformations suffered in his interior lead to a deeper and structural intervention that it allows, in the first case, supporting his volume, to distribute it in an unitary way for use of the service of archaeology, and in the second one, supporting his fronts, to turn it into the principal space of reception, placing in the uses mas public of documentation and information, audience and, in his cover, with a vision of the wall and of the city, the space of interpretation of the gastronomy.
Using the great value that takes the emptiness as space of rest and memory, so much of the visual axes and of tour that they cross the building, since of the courts and enclosure perimetral, concibiendo his set as a network infrastructure constructed with the same texture that multiplies the possibilities of access, it allows different sectorizaciones that can manage to include different uses, and at the same time, to provide with independence, not only to each of the buildings, but also to the principal spaces of collective use since they are the audience, library, terrace – restaurant, room of multiple uses, rooms of seminars or cinema; all of them, somehow, with exterior projection and links, with the city.
Finally, to propossing a joint arrangement of this part of the city, marking the pedestrian preference of the area by means of the conception of the street Anxo Lopez as boulevard / wooded walk, the offer of unification of stony pavement in the space I half-close of the jail and of the bus station and the treatment with land compacted in the square in the search of an action taken care of cleanliness of elements, interpreting the historical image of the space of relation between the jail and the door of the wall (Left Bishop), returning protagonism to the trees as spatial definers, so much in the environment of the street Grove Freire as in the offer of continuity of the boulevard.
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Edificio Vello Cárcere. Rehabilitación de la antigua cárcel de Lugo para centro cultural | CREUSeCARRASCO
Work: Vello Cárcere Building. Rehabilitation of the former jail in Lugo for cultural center
Architects: Juan Creus and Covadonga Carrasco. CREUSeCARRASCO
Collaborators: Belén Salgado, Bárbara Mesquita, Laura Coladas, Nuria Casais, Cristina Canto, Elisa Moreira, Celsa Pesqueira, Sara Escudero, Alicia Balbás, Elena Junquera.
Félix Suárez (structure / Directorate for execution)
Isabel Francos (engineer)
José Luís García (measurement)
Francisco Hervés (archaeology)
Photography: Luis Díaz Díaz
Promoter: Lugo Town Council
Location: Lugo, Galicia, España
Project date: October, 2009 / Completion: March, 2017
Useful floor area: 2725,85m² / Exterior floor area: 1060,15m² / Built floor area: 3766,11m²
Award: 1 º Prize contest of ideas
Construction management: CREUSeCARRASCO
Building Company: San José
Construction foreman: Beatriz Rey / Jesús Longarela / Ana Alvela + creusecarrasco.es[:]
El Arquitecto Roberto Dávila Carson nació en Santiago de Chile el 27 de enero de 1889, y falleció en esta misma ciudad el 28 de abril de 1971. Estudio la carrera de arquitectura en la Universidad de Chile, llegando a ser ayudante de Josué Smith Miller entre 1915 y 1920.
Después de vivir en el extranjero vuele a su país natal donde tiene la oportunidad de hacer importantes y osadas innovaciones técnicas a mediados de la década del treinta, gracias a su trabajo logró acopiar un considerable material consistente en notas, croquis, apuntes, dibujos u bocetos de las edificaciones del período 1650 – 1800.
https://youtu.be/CoyLk8Dm_zA[:gl]
O Arquitecto Roberto Dávila Carson naceu en Santiago de Chile o 27 de xaneiro de 1889, e faleceu nesta mesma cidade o 28 de abril de 1971. Estudo a carreira de arquitectura na Universidade de Chile, chegando a ser axudante de Josué Smith Miller entre 1915 e 1920.
Despois de vivir no estranxeiro voe ao seu país natal onde ten a oportunidade de facer importantes e ousadas innovacións técnicas a mediados da década do trinta, grazas ao seu traballo logrou amorear un considerable material consistente en notas, esbozos, apuntamentos, debuxos ou bosquexos das edificacións do período 1650 – 1800.
https://youtu.be/CoyLk8Dm_zA[:en]
The Architect Roberto Dávila Carson was born in Santiago of Chile on January 27, 1889, and expired in the same city on April 28, 1971. I study the career of architecture in the University of Chile, managing to be an assistant of Josué Smith Miller between 1915 and 1920.
After living abroad fly to his natal country where it has the opportunity to do important and daring technical innovations in the middle of the decade of thirty, thanks to his work it managed to gather a considerable material consisting of notes, sketch, notes, drawings or sketches of the buildings of the period 1650 – 1800.
Cuando me preguntan por qué hace más de seis años viajo a dictar clases a Chiclayo, respondo que es porque considero que el futuro de nuestro país está en ciudades como esta, nodos comerciales y de servicios, que articulan la producción de diferentes pueblos y ciudades con los grandes centros de distribución a escala nacional e internacional.
Chiclayo tiene esa particularidad, por ello me refiero siempre a ella como una “gran plaza”, en el sentido de ser un espacio donde se desarrollan con intensidad intercambios de toda índole, sumando como fortaleza el hecho de ser la puerta de entrada y salida a la sierra y selva norte del país. En lugares como los mercados Modelo y Moshoqueque, desbordados de puestos y carretillas, así como en las veredas de la Avenida Balta o a la salida del Real Plaza, vemos ese gran valor aún en bruto que debe ser el principal motor de desarrollo de la ciudad.
Mercado Modelo de Chiclayo. Foto: Google Earth 2017 | Mercado Modelo de Chiclayo. Foto: www.liiiisho.blogspot.pe
Chiclayo también es agua, la riqueza agrícola de la provincia se debe a la ingeniería de los antiguos que supieron canalizar en forma de drenes a los ríos principales que surcan su territorio, transformando el desierto en valle; sirviendo además como desfogue para las lluvias producto del Fenómeno del Niño.
Mercado Moshoqueque. Foto: Google Earth 2017 | Mercado de Moshoqueque. Foto: Aldo Facho Dede 2011
Plaza y agua, dos grandes valores que debieran caracterizar la estructura urbana de la ciudad, y que hoy, mal resueltos, son el origen de los mayores problemas que aquejan sistemáticamente a sus ciudadanos.
Hace pocos meses hemos padecido una vez más la falta de planificación y diseño urbano que ha llevado al colapso calles y barrios ante las intensas lluvias, y seguro que en un año o dos volveremos a lamentar similares pérdidas.
Como siempre, ante la crisis aparecen oportunistas que intentar resolver las urgencias con parches más que con verdaderas soluciones, y como también sucede, pasada la noticia las obras se ralentizan y quedan finalmente inconclusas. Me he cansado de ver, en los años que vengo viajando a Chiclayo, obras a medio hacer, calles rotas, basura en las acequias y las calles, árboles talados, entre otros sinsentidos.
En general, me he cansado de ver como la ciudad se deteriora día a día por falta de planificación e interés, siendo igualmente responsables autoridades y ciudadanos.
Aldo G. Facho Dede · Arquitecto Lima · Septiembre 2017 Autor del Blog Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad
Cando me preguntan por que fai máis de seis anos viaxo a ditar clases a Chiclayo, respondo que é porque considero que o futuro do noso país está en cidades como esta, nodos comerciais e de servizos, que articulan a produción de diferentes pobos e cidades cos grandes centros de distribución a escala nacional e internacional.
Chiclayo ten esa particularidade, por iso refírome sempre a ela como unha “gran praza”, no sentido de ser un espazo onde se desenvolven con intensidade intercambios de toda índole, sumando como fortaleza o feito de ser a porta de entrada e saída á serra e selva norte do país. En lugares como os mercados Modelo e Moshoqueque, desbordados de postos e carretillas, así como nas veredas da Avenida Balta ou á saída da Real Praza, vemos ese gran valor aínda en bruto que debe ser o principal motor de desenvolvemento da cidade.
Mercado Modelo de Chiclayo. Foto: Google Earth 2017 | Mercado Modelo de Chiclayo. Fonte: liiiisho.blogspot.pe
Chiclayo tamén é auga, a riqueza agrícola da provincia débese á enxeñería dos antigos que souberon canalizar en forma de drenes aos ríos principais que sucan o seu territorio, transformando o deserto en val; servindo ademais como desfogue para as choivas produto do Fenómeno do Neno.
Mercado Moshoqueque. Foto: Google Earth 2017 | Mercado de Moshoqueque. Foto: Aldo Facho Dede 2011
Praza e auga, dous grandes valores que debesen caracterizar a estrutura urbana da cidade, e que hoxe, mal resoltos, son a orixe dos maiores problemas que afectan sistematicamente aos seus cidadáns.
Hai poucos meses padecemos unha vez máis a falta de planificación e deseño urbano que levou ao colapso rúas e barrios ante as intensas choivas, e seguro que nun ano ou dous volveremos lamentar similares perdas.
Como sempre, ante a crise aparecen oportunistas que tentar resolver as urxencias con parches máis que con verdadeiras solucións, e como tamén sucede, pasada a noticia as obras retárdanse e quedan finalmente inconclusas. Canseime de ver, nos anos que veño viaxando a Chiclayo, obras a medio facer, rúas rotas, lixo nas acequias e as rúas, árbores talladas, entre outros sensentidos.
En xeral, canseime de ver como a cidade deteriórase día a día por falta de planificación e interese, sendo igualmente responsables autoridades e cidadáns.
Aldo G. Facho Dede · Arquitecto Lima · Setembro 2017 Autor do Blogue Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad
When they ask me why it does more than six years I travel to dictate classes to Chiclayo, answer that it is because I think that the future of our country is in cities as this one, commercial nodes and of services, which articulate the production of different peoples and cities with the big centers of distribution on a national scale and internationally.
Chiclayo has this particularity, for it I refer always to her as a “great square”, in the sense of being a space where there develop with intensity exchanges of any nature, addend as strength the fact of being the door of entry and exit to the saw and north jungle of the country. In places like the markets I Shape and Moshoqueque exceeded of positions and push-carts, as well as in the paths of the Avenue Balta or to the exit of Real Square, we see this great value still in brute who must be the principal engine of development of the city.
Modelo Marketplace in Chiclayo. Photo: Google Earth 2017 | Modelo Marketplace de Chiclayo. Source: liiiisho.blogspot.pe
Chiclayo also is a water, the agricultural wealth of the province owes to the engineering of the former ones that they could canalize in the shape of drenes to the principal rivers that furrow his territory, transforming the desert into valley; serving in addition since there vents for the rains product of the Phenomenon of the Child.
Plaza and water, two big values that must characterize the urban structure of the city, and that today, badly solved, are the origin of the major problems that afflict systematicly his citizens.
A few months ago we have suffered once again the lack of planning and urban design that has taken to the collapse streets and neighborhoods before the intense rains, and insurance that in one year or two we will return to be sorry about similar losses.
Since always, before the crisis there appear opportunists that to try to solve the urgencies with you patch more that with real solutions, and since also it happens, spent the news the works slow down and remain finally incomplete. I have got tired of seeing, in the years that I come travelling to Chiclayo, works to way to do, torn streets, garbage in the irrigation ditches and the streets, felled trees, between other senseless.
In general, I have got tired of seeing as the city it deteriorates day after day for lack of planning and interest, being equally responsible authorities and citizens.
Aldo G. Facho Dede · Architect Lima · September 2017 Author of the Blog Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad
El espacio es la distancia entre dos cuerpos. El diccionario siempre tan concluyente1. He aquí la definición exacta, acotada y aparentemente objetiva de un contumaz incontable, contenedor de todo lo que existe: el espacio, distancia entre dos cuerpos. El aspecto inofensivo de esta precisión geométrica sobre el espacio, en realidad limita la condición espacial a la constelación de relaciones entre sus elementos marginales: el suelo y la mesa, el árbol y la ventana, el puente y el avión… fronteras sin las cuales, y ésta es la cuestión, el espacio no existiría.
De forma precisa, Luis Moreno Mansilla introduce los dispositivos visión y límite como los instrumentosnecesarios para la aparición del espacio:
«La idea del espacio, como tal, en sí mismo, quizás no exista. Toma forma, se hace visible, aparece a través de la conciencia o la visión de sus límites. Y así, podemos definir un espacio como aquello que queda entre ese muro y esa línea, entre aquel confín y ésta frontera, en el interior de un marco».2
La expansión de los límites libera el espacio y consuela la mirada de los hombres, algo que el propio Le Corbusier debió comprender desde la visión panorámica que se despliega a varios miles de pies sobre los paisajes de Río, Sâo Paulo, Montevideo, Argel o Buenos Aires3.
Existe sin embargo otra condición del espacio, una especie inversa a la desplegada por la geografía de las cosas. Se trata del espacio plegado hacia nosotros, el espacio más acá de las distancias y las fronteras. Difícil explicar con palabras su naturaleza, quizá podamos solo preguntarnos si se trata del espacio de nuestra propia existencia: el espacio de la memoria o el vacío que el segundero excava minuciosa y sistemáticamente:
«cada mañana / junto a las alpargatas / mi vida».4
La plegaria de Chantal Maillard recuerda los zapatos de Alison y Peter Smithson flotando de manera ordenada bajo la escalera de Upper Lawn. Junto a ellos reposan las huellas de granjas y caminos de todo el condado de Whiltshire, pasos acelerados por el estudio de Londres, miles de kilómetros recorridos a bordo de su Citröen DS. Como si la existencia y el espacio constituyeran en realidad una experiencia indisoluble, interior y exterior a un tiempo. Experiencia y deseo. Geografía y memoria. Preguntas sobre el espacio.
Miguel Ángel Díaz Camacho. Doctor Arquitecto
Madrid. Mayo 2015. Autor de Parráfos de arquitectura. #arquiParrafos
Notas:
1 Definición séptima de la palabra espacio recogida en el Diccionario de la Lengua Española, RAE, 2001, pág. 971.
2 Luis Moreno Mansilla, «Los márgenes de los ojos», CIRCO nº99, 2002, pág. 3.
3 La fascinación de Le Corbusier por los aviones y la mirada desde el aire le hizo recorrer miles de millas entre 1928 y 1958, su último viaje. Para más información sobre este tema recomendamos «Conquistar el aire para mirar la tierra» en el libro de Ramón Pico Valimaña «Robert Smithson. Aereal Art«, Sevilla, IUACC, 2013, págs. 31-52.
Tras el correspondiente descanso veraniego y con ganas de empezar nuevamente, traemos para nuestros lectores un nuevo sorteo, en esta ocasión de la mano de Ediciones Asimétricas.
El sorteo Espacio para la enseña consistirá en dos pack formados por los cuatro ejemplares de la colección y que se llevará aquel lector que deje un comentario indicando cuál y por qué es su obra preferida dentro del ámbito docente.
¿Cómo participar? Muy sencillo simplemente tendréis que dejar un comentario o bien al final de esta entrada en la zona habilitada para ello o si lo preferís en la entrada correspondiente de Facebook.
El periodo del sorteo será desde el jueves 7 de septiembre al jueves 5 de octubre de 2017 (hasta las 00:00).
El ganador será escogido de entre todos los comentarios por los miembros que conforman Ediciones Asimétricas.
¡Suerte y esperamos vuestras preferencias!
Los cuatro libros que forman la colección son:
Espacios para la enseñanza I
El libro aborda el estudio de los proyectos que, dentro del ámbito docente, han desarrollado algunos de los mejores arquitectos españoles de la segunda mitad del s. XX. Un artículo introductorio estudia los principales modelos internacionales, tanto teóricos como construidos, que pudieron servir de referentes a los arquitectos españoles seleccionados.
Bajo este prisma con visión global se analizan las aportaciones que Miguel Fisac, Francisco Javier Sáenz de Oiza, Julio Cano Lasso, Fernando Higueras, Rafael Moneo y Alberto Campo Baeza a la arquitectura docente española. En el libro se repasan desde la primera modernización que suponen los Institutos laborales de Fisac hasta la consagración internacional de las escuelas norteamericanas de Moneo, pasando por experiencias tan interesantes como el «útero docente» de las escuelas de Batán de Oiza, la clara sintaxis de los centros de formación profesional de Cano Lasso, el progresismo activo del colegio Estudio y las posteriores propuestas de Higueras o los colegios de geometrías esenciales de volúmenes puros de Campo Baeza.
Paneles del concurso de Institutos Laborales de Miguel Fisac (inéditos) y lleva un desplegable con plantas a escala.
Espacios para la enseñanza II
Como adelantamos en la anterior publicación, esta investigación tiene por objeto el estudio de todos aquellos documentos, en su mayoría inéditos, que se conservan en los archivos de algunos de los principales protagonistas de la arquitectura española contemporánea referidos a la arquitectura docente. Los arquitectos que nos ocupan son Miguel Fisac, Francisco Javier Saénz de Oíza, Julio Cano Lasso, Fernando Higueras, Rafael Moneo y Alberto Campo Baeza y con los documentos que se han encontrado podemos poner a disposición de la comunidad científica, y del público interesado en general, un valioso material que puede servir de sólida base para otras futuras investigaciones, tanto en este campo de la arquitectura para la enseñanza como en el de la obra en general de nuestros maestros o de la época que representan.
En esta segunda fase que ahora publicamos nos hemos centrado en los procesos de proyecto de aquellas obras que hemos considerado representativas tanto del pensamiento como del modo de trabajar de sus autores. En ella hemos hallado numerosos planos, fotografías y textos, hasta hoy inéditos, muchos de los cuales presentamos en este libro.
Espacios para la enseñanza III
En estos tres años hemos estudiado todos los documentos que, relativos a la arquitectura docente, se conservan en los archivos particulares de seis de los principales arquitectos españoles: Miguel Fisac, Francisco Javier Sáenz de Oíza, Julio Cano Lasso, Fernando Higueras, Rafael Moneo y Alberto Campo Baeza. La información encontrada, una vez analizada, nos ha permitido poner a disposición de la comunidad científica, y del público interesado en general, una valiosa documentación formada por veinte ensayos y análisis críticos sobre arquitectura docente, tanto a nivel general como particular, más de 130 planos y croquis inéditos y, aproximadamente, cien esquemas analíticos dibujados para la ocasión con los que se han estudiado tanto el contexto y las referencias originales como la evolución en el tiempo de los edificios y su actual validez. Finalmente, hemos ampliado el ámbito previsto en nuestro proyecto incorporando una exhaustiva investigación sobre el uso de la cerámica por parte de los arquitectos estudiados y cuyos resultados se incluyen en este tercer tomo.
Nuestro trabajo concluye con unas reflexiones acerca del estado actual de los edificios que nos parecieron más representativos en la primera fase de investigación, así como del papel que pueden jugar, como modelos de referencia, en la nueva arquitectura docente del siglo XXI. Si bien es verdad que unos han tenido mejor suerte que otros, todos siguen siendo ejemplos de un altísimo nivel arquitectónico que cualquier investigador o proyectista que trabaje en este ámbito debería conocer.
Espacios para la enseñanza IV
Esta publicación recoge la cuarta fase del proyecto de investigación que, bajo el título ESPACIOS PARA LA ENSEÑANZA, desarrolla el Grupo de Investigación Arquitectura Contemporánea Española de la Escuela Politécnica Superior de la universidad San Pablo CEU.
El proyecto, financiado con una beca-puente concedida por el Banco de Santander y la Universidad San Pablo CEU (referencia USP BS APP6 2015), aborda el estudio de los proyectos que, dentro del ámbito docente, han desarrollado alguno de los principales protagonistas de la arquitectura española de las últimas décadas.
[:gl]
Tras o correspondente descanso estival e con ganas de empezar novamente, traemos para os nosos lectores un novo sorteo, nesta ocasión da man de Edicións Asimétricas.
O sorteo Espazo para a insinanza consistirá en douspacks formado polos catro exemplares da colección e que levará aquel lector que deixe un comentario indicando cal e por que é a súa obra preferida dentro do ámbito docente.
Como participar? Moi sinxelo simplemente teredes que deixar un comentario ou ben ao final desta entrada na zona habilitada para iso ou se o preferides na entrada correspondente de Facebook.
O período do sorteo será desde o xoves 7 de setembro ao xoves 5 de outubro de 2017 (ata as 00:00).
O gañador será escollido de entre todos os comentarios polos membros que conforman Edicións Asimétricas.
Sorte e esperamos as vosas preferencias!
Os catro libros que forman a colección son:
Espazos para a ensinanza I
O libro aborda o estudo dos proxectos que, dentro do ámbito docente, desenvolveron algúns dos mellores arquitectos españois da segunda metade do s. XX. Un artigo introductorio estuda os principais modelos internacionais, tanto teóricos como construídos, que puideron servir de referentes aos arquitectos españois seleccionados.
Baixo este prisma con visión global analízanse as achegas que Miguel Fisac, Francisco Javier Sáenz de Oiza, Xullo Cano Lasso, Fernando Higueras, Rafael Moneo e Alberto Campo Baeza á arquitectura docente española. No libro repásanse desde a primeira modernización que supoñen os Institutos laborais de Fisac ata a consagración internacional das escolas norteamericanas de Moneo, pasando por experiencias tan interesantes como o «útero docente» das escolas de Batán de Oiza, a clara sintaxe dos centros de formación profesional de Cano Lasso, o progresismo activo do colexio Estudo e as posteriores propostas de Higueras ou os colexios de xeometrías esenciais de volumes puros de Campo Baeza.
Paneis do concurso de Institutos Laborais de Miguel Fisac (inéditos) e leva un despregable con plantas a escala.
Espazos para a ensinanza II
Como adiantamos na anterior publicación, esta investigación ten por obxecto o estudo de todos aqueles documentos, na súa maioría inéditos, que se conservan nos arquivos dalgúns dos principais protagonistas da arquitectura española contemporánea referidos á arquitectura docente. Os arquitectos que nos ocupan son Miguel Fisac, Francisco Javier Saénz de Oíza, Xullo Cano Lasso, Fernando Higueras, Rafael Moneo e Alberto Campo Baeza e cos documentos que se atoparon podemos poñer a disposición da comunidade científica, e do público interesado en xeral, un valioso material que pode servir de sólida base para outras futuras investigacións, tanto neste campo da arquitectura para o ensino como no da obra en xeral dos nosos mestres ou da época que representan.
Nesta segunda fase que agora publicamos centrámonos nos procesos de proxecto daquelas obras que consideramos representativas tanto do pensamento como do modo de traballar dos seus autores. Nela achamos numerosos planos, fotografías e textos, ata hoxe inéditos, moitos dos cales presentamos neste libro.
Espazos para a ensinanza III
Nestes tres anos estudamos todos os documentos que, relativos á arquitectura docente, consérvanse nos arquivos particulares de seis dos principais arquitectos españois: Miguel Fisac, Francisco Javier Sáenz de Oíza, Xullo Cano Lasso, Fernando Higueras, Rafael Moneo e Alberto Campo Baeza. A información atopada, unha vez analizada, permitiunos poñer a disposición da comunidade científica, e do público interesado en xeral, unha valiosa documentación formada por vinte ensaios e análises críticos sobre arquitectura docente, tanto a nivel xeral como particular, máis de 130 planos e esbozos inéditos e, aproximadamente, cen esquemas analíticos debuxados para a ocasión cos que se estudaron tanto o contexto e as referencias orixinais como a evolución no tempo dos edificios e a súa actual validez. Finalmente, ampliamos o ámbito previsto no noso proxecto incorporando unha exhaustiva investigación sobre o uso da cerámica por parte dos arquitectos estudados e cuxos resultados se inclúen neste terceiro tomo.
O noso traballo conclúe cunhas reflexións achega do estado actual dos edificios que nos pareceron máis representativos na primeira fase de investigación, así como do papel que poden xogar, como modelos de referencia, na nova arquitectura docente do século XXI. Aínda que é verdade que uns tiveron mellor sorte que outros, todos seguen sendo exemplos dun altísimo nivel arquitectónico que calquera investigador ou proyectista que traballe neste ámbito debería coñecer.
Espacios para la enseñanza IV
Esta publicación recolle a cuarta fase do proxecto de investigación que, baixo o título ESPAZOS PARA O ENSINO, desenvolve o Grupo de Investigación Arquitectura Contemporánea Española da Escola Politécnica Superior da universidade San Pablo CEU.
O proxecto, financiado cunha bolsa-ponte concedida polo Banco de Santander e a Universidade San Pablo CEU (referencia USP BS APP6 2015), aborda o estudo dos proxectos que, dentro do ámbito docente, desenvolveron algún dos principais protagonistas da arquitectura española das últimas décadas.
[:en]
After the corresponding summer rest and with desire of beginning again, we bring for our readers a new drawing, in this occasion of the hand of Ediciones Asimétricas.
The drawing I Spread for it her teaches it will consist of two packaging formed by four copies of the collection and that there will take to himself that reader who leaves a comment indicating which and why it is his work preferred inside the educational area.
How to take part? Very simple simply you will have to leave a comment or at the end of this entry in the zone enabled for it or if you prefer it in Facebook‘s corresponding entry.
The period of the drawing will be from Thursday, the 7th from September to Thursday, the 5th of October, 2017 (up to them 00:00).
The winner will be chosen of between all the comments by the members who shape Ediciones Asimétricas.
Luck and we wait for your preferences!
Four books that form the collection are:
Area for the education I
The book approaches the study of the projects that, inside the educational area, there have developed some of the best Spanish architects of the second half of s. The XXth. An introductory article studies the principal international, both theoretical and constructed models, that could use as modals the Spanish selected architects.
Under this prism with global vision the contributions are analyzed that Miguael Fisac, Francisco Javier Sáenz de Oiza, Julio Cano Lasso, Fernando Higueras, Rafael Moneo and Alberto Campo Baeza to the educational Spanish architecture. In the book they are revised from the first modernization that there suppose Fisac’s labor Institutes up to the international consecration of the North American schools of I Clown around, happening for experiences as interesting as the » educational uterus » of the schools of Oiza’s Fulling mill, the clear syntax of the centers of vocational training of Grey-haired Lasso, the active progressism of the college I Study and the later offers of Fig trees or the colleges of essential geometries of pure volumes of Field Baeza.
Panels of the contest of Miguel Fisac’s Labor (unpublished) Institutes and it takes a folder with plants to scale.
Area for the education II
Since we improve in the previous publication, this investigation takes as an object the study of all those documents, in the main unpublished, that remain in the files of some of the principal protagonists of the Spanish contemporary architecture referred to the educational architecture. The architects who occupy us are Miguel Fisac, Francisco Javier Saénz de Oíza, Julio Cano Lasso, Fernando Higueras, Rafael Moneo and Alberto Campo Baeza and with the documents that they have found we can put at the disposal of the scientific community, and of the interested public in general, a valuable material that can use as solid base for other future investigations, so much in this field of the architecture for the education as in that of the work in general as our teachers or as the epoch that they represent.
In this second phase that now we publish we have centred on the project processes of those works that we have considered to be representative both of the thought and of the way of working of his authors. In her we have found numerous planes, photographies and texts, up to today unpublished, many of which let’s sense beforehand in this book.
Area for the education III
In these three years we have studied all the documents that, relative to the educational architecture, remain in the particular files of six of the principal Spanish architects: Miguel Fisac, Francisco Javier Sáenz de Oíza, Julio Cano Lasso, Fernando Higueras, Rafael Moneo and Alberto Campo Baeza. The opposing information, once analyzed, has allowed us to put at the disposal of the scientific community, and of the interested public in general, a valuable documentation formed by twenty tests and critical analyses on educational architecture, so much to general as particular level, more than 130 planes and unpublished and, sketches approximately, hundred analytical schemes drawn for the occasion with which there have been studied both the context and the original references and the evolution in the time of the buildings and his current validity. Finally, we have extended the area foreseen in our project incorporating an exhaustive investigation on the use of the ceramics on the part of the studied architects and whose results are included in this third volume.
Our work concludes with a few reflections brings over of the current condition of the buildings that seemed to us to be more representative in the first phase of investigation, as well as of the paper that they can play, as models of reference, in the new educational architecture of the 21st century. Though it is true that some have had better luck that different, they all continue being examples of the highest architectural level that any investigator or designer who is employed at this area should know.
Area for the education IV
This publication gathers the fourth phase of the project of investigation that, under the title SPACES FOR THE EDUCATION, there develops the Group of Investigation Contemporary Spanish Architecture of the Technical Top School of the university San Paul CEU.
The project financed with a scholarship – bridge granted by the Bank of Santander and the University San Paul CEU (reference USP BS APP6 2015), approaches the study of the projects that, inside the educational area, they have developed someone of the principal protagonists of the Spanish architecture of last decades.
“La ciudad de los muertos ha sido tradicionalmente una versión escueta de la de los vivos, y un laboratorio de arquitectura, jardinería y escultura. De las urnas en forma de cabaña a los panteones palaciegos o los nichos colmena de sepultura social, la naturaleza y las fracturas de una cultura pueden discernirse en sus enterramientos.”
Luis Fdez Galiano, Memento Mori.
En este tiempo en que la calidad de la arquitectura funeraria sigue en su degradación a la de la ciudad de los vivos conviene salvar los rastros tradicionales y cultos de esta arquitectura de otros tiempos. Tiempos en los que la muerte era normal y no como Baudrillard refiere, en que la muerte cotidiana se interpreta como una desviación, una anomalía impensable y vergonzante que esconder a no ser que pertenezca al espectáculo de la violencia de la guerra y el desastre susceptible de ser transformado en noticia.
Localización, emplazamiento y lindes.
El panteón familiar de los Glez Barros de 1925 se encuentra dentro de los limites definidos y cerrados del cementerio parroquial de Sta María Magdalena en el núcleo de Soutelo de Montes en el Concello de Forcarei (Pontevedra). Se accede desde la puerta principal caminando al frente hacia el borde a naciente del recinto. El recinto de cementerio en esa zona se compone por las propias traseras de las edificaciones que hacen espalda con la propiedad y zonas libres del colegio público de Soutelo de Montes.
Definición arquitectónica y constructiva de la cubierta del inmueble.
El conjunto a restaurar consta de dos enterramientos colindantes y paralelos que comparten un muro. Uno exterior en granito y otro de muros ciclópeos de hormigón mampostería recebada en forma de panteón-capilla a su izquierda. Ambas construcciones fueron construidas en torno a 1920.
1.- El enterramiento exterior, de mayor antigüedad, tradicional de carácter culto en su configuración arquitectónica consta de dos túmulos funerarios superpuestos con acceso desde lápida frontal donde se encuentran las inscripciones. Este enterramiento de doble altura posee también un frente lateral a la derecha haciendo fachada al acceso a un pequeño local comunitario del cementerio.
Constructivamente se caracteriza por tener su frente constituido por una labra en granito tanto en jambas como dinteles, así como los remates, cornisas y adornos generales. El resto de los laterales se encuentran formalmente unidos con las labras de granito del frente por una secuencia de idénticas líneas de composición a partir de una solución de recebos y enfocados en mortero de cemento sobre fábrica de ladrillo.
2.- El enterramiento en forma de panteón-capilla posee una configuración espacial está organizada por una pequeña nave anterior donde se emplazan 8 enterramientos adultos y 4 infantiles y una cabecera posterior con un altarcillo de ofrendas de una altura menor. La zona anterior donde se sitúan los enterramientos posee ocho espacios funerarios básicos, estructurados en dos zonas a derecha e izquierda con cuatro túmulos en altura a cada lado. Sobre ambas filas otros cuatro enterramientos de mitad de espacio, dos a cada lado, infantiles. Al centro del pasillo de acceso se encuentra un nicho bajo el pavimento de paso que hace de espacio de guardado de cenizas de antiguos enterramientos.
Constructivamente al exterior no presenta elementos labrados en granito. Todas las figuras y diseño de elementos formales,arco conopial, pilastras, cornisas, volutas, frisos, etc son elementos realizados por imitación de los comunes en granito mediante enfoscados de cemento sobre muros ciclópeos.
Descripción de estado actual y patologías observadas.
Es importante para analizar los trabajos a realizar separar, los desperfectos y patologías detectadas por el paso del tiempo, entre los que se detectan al exterior y al interior.
Exterior.
Se observan envejecimientos propios de la falta de mantenimiento en el tiempo en las superficies de ambos enterramientos.
En las superficies exteriores del enterramiento en tipología de panteón se observan degradaciones y fisuraciones concretas de importante dimensión que se manifiestan en amplias grietas en las zonas de remate. También se observan deterioros por la separación de los morteros de algunos ornamentos que están próximos a su desprendimiento. La cubierta principal y su canalón interior no realizan su función impermeable dejando pasar al interior de los túmulos parte del agua de lluvia. La cubierta de la zona de capilla se encuentra.
Interior.
Al interior del enterramiento en tipología de panteón se advierten deterioros en la práctica totalidad de las superficies debido principalmente a la falta de cualidad en el acabado original de las superficies. Éstas no eran superficies fratasadas con un empastado fino sino realizadas con enfoscados de superficie rugosa sobre la que se fueron aplicando con el paso de los años continuas superposiciones de diferentes tipos de pintura, muchas de ellas impermeables. El resultado de esta superposición, sin un saneado y tratado del fondo sobre el que se aplican, es que la superficie forma ante la falta de respiración, burbujas y embolsamientos que terminan por deteriorar y precipitar el pintado, circunstancia que se agrava con la suma de capas de pinturas de muy diferente naturaleza.
Se observan depósitos de microorganismos, líquenes, musgos y mohos en zonas amplias, que muy probablemente tienen que ver con algunas filtraciones y también con diferencias térmicas entre zonas macizas y vacías en los nichos. También se observan oxidaciones en algunos perfiles de remate de las juntas entre enterramientos.
Propuesta de acciones reparadoras y de mantenimiento.
Debido a un prolongado e inadecuado mantenimiento en el tiempo se ha producido un envejecimiento que precisa de acciones reparadoras urgentes y profundas para la reconstitución de las superficies tanto al interior como al exterior de los elementos funerarios. Estas tareas, en el caso que nos ocupa, deberán ir más allá de un mantenimiento común pues se hacen necesarias reparaciones y reconstituciones que lleven las superficies, muchas de ellas con amplias zonas fisuradas (al exterior) o bien por descomposición de los morteros y pinturas originales (al interior) a un punto cero para comenzar de nuevo un mantenimiento ordenado y pautado en el tiempo que impidan la aparición de futuras patologías del mismo signo de las detectadas.
Para evitar las filtraciones de agua desde la cubierta y canalones se propone la sustitución de la degradada actual cubierta de teja curva por una cubierta ventilada y estanca de zinc. También con el pretexto de aliviar formalmente la presencia de la cubierta respecto a las fachadas y de entonar su naturaleza de cielo con el horizonte plomizo de este área geográfica. Toda la rematería de zinc respetará los enlaces con la decoración de remate original del panteón.
Se recuperan también los huecos de los laterales de la capilla que habían sido cegados y que obstruían no sólo el paso de la luz si no la respiración natural del local en el testero. Se colocan unos vidrios circulares atados con varilla roscada que permiten como solución el paso de la luz y de la corriente de aire.
Pinturas al exterior que recuperan el doble tono y la diferenciación de los entrepaños y los motivos decorativos de los remates que configuran la estructura formal del conjunto. Blancos rotos con marrón puro al 20% y blancos rotos al 60% de negro.
Retirada de toda la iconografía y vasos de vidrio que se habían degradado y sustitución por un círculo focal de mármol macael como figura pura y abstracta que reordena el conjunto.
Obra: Restauración del Panteón de la Familia Glez Barros. Localización: Soutelo de Montes- Pontevedra, Galicia, España. Autores: Luis Gil Pita – Cristina Nieto Peñamaria. ARQUITECTOS Constructor: Ramón Suárez – Obradoiro Compostela Constructora/ A&T canalón -Cubierta y rematería de Zinc Fotógrafo:Roi Alonso- Roi Alonso fotografía de arquitectura. Año: 2016 + gilpitanietopenamariaarquitectos.com
[:gl]
Devolver vida á arquitectura funeraria.
“A cidade dos mortos foi tradicionalmente unha versión concisa da dos vivos, e un laboratorio de arquitectura, xardinería e escultura. Das urnas en forma de cabana aos panteóns palaciegos ou os nichos colmea de sepultura social, a natureza e as fracturas dunha cultura poden discernirse nos seus enterramentos.”
Luis Fdez Galiano, Memento Mori.
Neste tempo en que a calidade da arquitectura funeraria segue na súa degradación á da cidade dos vivos convén salvar os rastros tradicionais e cultos desta arquitectura doutros tempos. Tempos nos que a morte era normal e non como Baudrillard refire, en que a morte cotiá interprétase como unha desviación, unha anomalía impensable e vergonzante que esconder a non ser que pertenza ao espectáculo da violencia da guerra e o desastre susceptible de ser transformado en noticia.
Localización, emprazamento e lindes.
O panteón familiar dos Glez Barros de 1925 atópase dentro de limítelos definidos e pechados do cemiterio parroquial de Sta. María Magdalena no núcleo de Soutelo de Montes no Concello de Forcarei (Pontevedra). Accédese desde a porta principal camiñando á fronte cara ao bordo a nacente do recinto. O recinto de cemiterio nesa zona componse polas propias traseiras das edificacións que fan costas coa propiedade e zonas libres do colexio público de Soutelo de Montes.
Definición arquitectónica e construtiva da cuberta do inmoble.
O conxunto para restaurar consta de dous enterramentos lindeiros e paralelos que comparten un muro. Un exterior en granito e outro de muros ciclópeos de formigón mampostería recebada en forma de panteón-capela á súa esquerda. Ambas as construcións foron construídas ao redor de 1920.
1.- O enterramento exterior, de maior antigüidade, tradicional de carácter culto na súa configuración arquitectónica consta de dúas túmulos funerarios superpostos con acceso desde lápida frontal onde se atopan as inscricións. Este enterramento de dobre altura posúe tamén unha fronte lateral á dereita facendo fachada ao acceso a un pequeno local comunitario do cemiterio.
Constructivamente caracterízase por ter a súa fronte constituída por unha labra en granito tanto en jambas como dinteles, así como os remates, cornixas e adornos xerais. O resto dos laterais atópanse formalmente unidos con lábralas de granito da fronte por unha secuencia de idénticas liñas de composición a partir dunha solución de recebos e enfocados en morteiro de cemento sobre fábrica de ladrillo.
2.- O enterramento en forma de panteón-capela posúe unha configuración espacial está organizada por unha pequena nave anterior onde se emprazan 8 enterramentos adultos e 4 infantís e unha cabeceira posterior cun altarcillo de ofrendas dunha altura menor. A zona anterior onde se sitúan os enterramentos posúe oito espazos funerarios básicos, estruturados en dúas zonas a dereita e esquerda con catro túmulos en altura a cada lado. Sobre ambas as filas outros catro enterramentos de metade de espazo, dous a cada lado, infantís. Ao centro do corredor de acceso atópase un nicho baixo o pavimento de paso que fai de espazo de gardado de cinzas de antigos enterramentos.
Constructivamente ao exterior non presenta elementos labrados en granito. Todas as figuras e deseño de elementos formais,arco conopial, pilastras, cornixas, volutas, frisos, etc son elementos realizados por imitación dos comúns en granito mediante enfoscados de cemento sobre muros ciclópeos.
Descrición de estado actual e patoloxías observadas.
É importante para analizar os traballos para realizar separar, os danos e patoloxías detectadas polo paso do tempo, entre os que se detectan ao exterior e ao interior.
Exterior.
Obsérvanse envellecementos propios da falta de mantemento no tempo nas superficies de ambos os enterramentos.
Nas superficies exteriores do enterramento en tipoloxía de panteón obsérvanse degradacións e fisuraciones concretas de importante dimensión que se manifestan en amplas gretas nas zonas de remate. Tamén se observan deterioracións pola separación dos morteiros dalgúns ornamentos que están próximos ao seu desprendemento. A cuberta principal e o seu canlón interior non realizan a súa función impermeable deixando pasar ao interior dos túmulos parte da auga de choiva. A cuberta da zona de capela atópase.
Interior.
Ao interior do enterramento en tipoloxía de panteón advírtense deterioracións na práctica totalidade das superficies debido principalmente á falta de calidade no acabado orixinal das superficies. Estas non eran superficies fratasadas cun empastado fino senón realizadas con enfoscados de superficie rugosa sobre a que se foron aplicando co paso dos anos continuas superposiciones de diferentes tipos de pintura, moitas delas impermeables. O resultado desta superposición, sen un saneado e tratado do fondo sobre o que se aplican, é que a superficie forma ante a falta de respiración, burbullas e embolsamientos que terminan por deteriorar e precipitar o pintado, circunstancia que se agrava coa suma de capas de pinturas de moi diferente natureza.
Obsérvanse depósitos de microorganismos, líquenes, brións e mofos en zonas amplas, que moi probablemente teñen que ver con algunhas filtracións e tamén con diferenzas térmicas entre zonas macizas e baleiras nos nichos. Tamén se observan oxidaciones nalgúns perfís de remate das xuntas entre enterramentos.
Proposta de accións reparadoras e de mantemento.
Debido a un prolongado e inadecuado mantemento no tempo produciuse un envellecemento que precisa de accións reparadoras urxentes e profundas para a reconstitución das superficies tanto ao interior como ao exterior dos elementos funerarios. Estas tarefas, no caso que nos ocupa, deberán ir máis aló dun mantemento común pois se fan necesarias reparacións e reconstituciones que leven as superficies, moitas delas con amplas zonas fisuradas (ao exterior) ou ben por descomposición dos morteiros e pinturas orixinais (ao interior) a un punto cero para comezar de novo un mantemento ordenado e pautado no tempo que impidan a aparición de futuras patoloxías do mesmo signo das detectadas.
Para evitar as filtracións de auga desde a cuberta e canlóns proponse a substitución da degradada actual cuberta de tella curva por unha cuberta ventilada e estanca de zinc. Tamén co pretexto de aliviar formalmente a presenza da cuberta respecto das fachadas e de entoar a súa natureza de ceo co horizonte plomizo desta área xeográfica. Toda a rematería de zinc respectará as ligazóns coa decoración de remate orixinal do panteón.
Recupéranse tamén os ocos dos laterais da capela que foran cegados e que obstruían non só o paso da luz se non a respiración natural do local no testero. Colócanse uns vidros circulares atados con varilla roscada que permiten como solución o paso da luz e da corrente de aire.
Pinturas ao exterior que recuperan o dobre ton e a diferenciación dos entrepaños e os motivos decorativos dos remates que configuran a estrutura formal do conxunto. Brancos rotos con marrón puro ao 20% e brancos rotos ao 60% de negro.
Retirada de toda a iconografía e vasos de vidro que se degradaron e substitución por un círculo focal de mármore macael como figura pura e abstracta que reordena o conxunto.
Obra: Restauración del Panteón de la Familia Glez Barros. Localización: Soutelo de Montes- Pontevedra, Galicia, España. Autores: Luis Gil Pita – Cristina Nieto Peñamaria. ARQUITECTOS Constructor: Ramón Suárez – Obradoiro Compostela Constructora/ A&T canalón -Cubierta y rematería de Zinc Fotógrafo:Roi Alonso- Roi Alonso fotografía de arquitectura. Año: 2016 + gilpitanietopenamariaarquitectos.com
[:en]
Returning life to the funeral architecture.
“The city of the dead men has been traditionally a succinct version of that of the alive ones, and a laboratory of architecture, gardening and sculpture. Of the urns in the shape of cabin to the palatial pantheons or the niches beehive of social grave, the nature and the fractures of a culture can be discerned in his burials.”
Luis Fdez Galiano, Memento Mori.
In this time in which the quality of the funeral architecture continues in his degradation to that of the city of the alive ones it suits to save the traditional and educated tracks of this architecture of other times. Times in which the death was normal and not as Baudrillard it recounts, in that the daily death is interpreted as a diversion, an unthinkable and embarrassing anomaly that to hide unless it belongs to the spectacle of the violence of the war and the disaster capable of being transformed into news.
Location, emplacement and boundaries.
The Glez Barros familiar pantheon of 1925 is inside the definite and closed limits of Sta Maria’s parochial cemetery Sponge-cake in Soutelo’s core of Mounts in the Concello de Forcarei (Pontevedra). One accedes from the principal door walking to the front towards the edge to east of the enclosure. The enclosure of cemetery in this zone consists for the own backs of the buildings that do back with the property and zones free of Soutelo de Montes’s public college.
Architectural and constructive definition of the cover of the building.
The set to restoring is clear of two adjacent and parallel burials that they share a wall. One exterior in granite and other one of Cyclopean walls of concrete masonry re-fed in the shape of pantheon – chapel to his left side. Both constructions were constructed concerning 1920.
1.- The exterior burial, of major antiquity, traditional of educated character in his architectural configuration consists of two funeral tombs superposed with access from frontal tablet where they find the inscriptions. This burial of double height possesses also a lateral front to the right doing front to the access to a small community place of the cemetery.
Constructivly it is characterized for having his front constituted by a working in granite so much in jambs as lintels, as well as the auctions, cornices and general adornments. The rest of the wings are formally joined with the workings granites of the front by a sequence of identical lines of composition from a solution of refodders and focused in cement mortar on factory of brick.
2.- The burial in the shape of pantheon – chapel possesses a spatial configuration is organized by a previous small ship where there are located 8 adult burials and 4 infantile ones and a later head-board by an altarcillo of offerings of a minor height. The previous zone where the burials place possesses eight funeral basic spaces structured in two zones to right and left side with four tombs in height to every side. On both rows other four burials of half of space, two to every side, infantile. To the center of the corridor of access one finds a niche under the pavement of step that it does of space of guarded ashes of former burials.
Constructivly on the outside he does not present elements worked in granite. All the figures and design of formal elements, arch conopial, pilasters, cornices, scrolls, friezes, etc are elements realized by imitation of the common ones in granite by means of cement plasters on Cyclopean walls.
Description of current condition and observed pathologies.
It is important to analyze the works to realizing to separate, the damages and pathologies detected by the passage of time, between that they are detected on the outside and to the interior.
Exterior.
They are observed envejecimientos own of the lack of maintenance in the time in the surfaces of both burials.
In the exterior surfaces of the burial in typology of pantheon degradations are observed and fisuraciones make concrete of important dimension that they demonstrate in wide cracks in the zones of auction. Also deteriorations observe for the separation of the mortars of some ornaments that they are next his detachment. The principal cover and his interior canalón do not realize his impermeable function stopping to go on to the interior of the tombs it departs from the water of rain. The cover of the zone of chapel is.
Interior.
To the interior of the burial in typology of pantheon they warn deteriorations in the practical totality of the surfaces owed principally to the lack of quality in the finished original one of the surfaces. These were not surfaces fratasadas with pasted I die but realized with plasters of rugose surface on which there were applied as the years went by continuous overlappings of different types of painting, many of impermeable them. The result of this overlapping, without the select one and agreement of the bottom on which they are applied, is that the surface forms before the lack of breathing, bubbles and embolsamientos that end for spoiling and to precipitate the identical one, circumstance that worsens with the sum of caps of paintings of very different nature.
Warehouses of microorganisms are observed, líquenes, mosses and mildews in wide zones, which very probably they have to see with some filtrations and also with thermal differences between massive and empty zones in the niches. Also oxidations are observed in some profiles of auction of the meetings between burials.
Offer of actions reparadoras and of maintenance.
Due to a long and inadequate maintenance in the time there has taken place an aging that is necessary actions reparadoras urgent and deep for the reconstitution of the surfaces so much to the interior as on the outside the funeral elements. These tasks, in the case that occupies us, will have to go beyond a common maintenance since there are done necessary repairs and reconstitutions that take the surfaces, many of them with wide zones fisuradas (on the outside) or for decomposition of the mortars and original paintings (to the interior) to a point zero to begin again a maintenance tidy and ruled in the time that they prevent the appearance of future pathologies of the same sign of the detected ones.
To avoid the water filterings from the cover and canalones one proposes the substitution of the degraded current cover of curved tile for a drafty cover and suspends of zinc. Also under the pretext of relieving formally the presence of the cover with regard to the fronts and of his nature of sky intones with the leaden horizon of this one geographical area. The whole rematería of zinc will respect the links with the decoration of original auction of the pantheon.
There recover also the hollows of the wings of the chapel that had been blocked up and that were obstructing not only the step of the light if not the natural breathing of the place in the testero. A few circular glasses tied with rod are placed roscada that allow as solution the step of the light and of the draught.
Paintings on the outside that recover the double tone and the differentiation of the piers and the decorative motives of the auctions that form the formal structure of the set. Whites broken with pure quoit to 20 % and whites broken to 60% of black.
Retreat of the whole iconography and glass glasses that had degenerated and substitution for a focal circle of marble macael as pure and abstract figure that reorders the set.
Work: Restoration of the Glez Barros Pantheon. Location: Soutelo de Montes- Pontevedra, Galicia, España. Authors: Luis Gil Pita – Cristina Nieto Peñamaria. ARQUITECTOS Building company: Ramón Suárez – Obradoiro Compostela Constructora/ A&T canalón – Cover and auctions of Zinc Photography:Roi Alonso- Roi Alonso fotografía de arquitectura. Year: 2016 + gilpitanietopenamariaarquitectos.com
Jung, el líder europeo en mecanismos eléctricos y sistemas de automatización para viviendas y edificios, ofrece con el nuevo Smart Visu Server una solución óptima para el control del hogar inteligente de hoy. Se trata de un dispositivo para empotrar o montar en carril, que permite acceder a través de un navegador de Internet al interfaz del sistema de configuración SV Control, como paso previo para crear de forma totalmente intuitiva una representación visual del sistema de automatización instalado en la vivienda, local o edificio.
El bien estructurado interfaz Smart Visu Home es el encargado de realizar las operaciones ordenadas por el usuario que, a su vez, podrá crear su propia configuración de escenarios y órdenes denominadas ‘acciones’. La herramienta de configuración SV Control, gracias a su tecnología web, puede utilizarse independientemente del sistema operativo del PC, portátil, smartphone o tablet empleado por el usuario.
Smart Visu Server
Inicialmente, la conexión con el sistema de automatización KNX se realiza a través de una interfaz o de un router IP. Una vez importada al sistema la configuración de la instalación existente, se pueden crear hasta 24 zonas o áreas, a las que posteriormente se asignarán funciones. Las denominadas ‘áreas’ pueden incluir los dispositivos disponibles en una estancia determinada o bien agrupar favoritos.
Dentro de cada área es posible crear funciones como, por ejemplo, ‘Motor’ para subir o bajar persianas. A su vez, cada función puede asignarse a una o varias áreas, de manera que ‘Motor’ puede servir para accionar las persianas del área ‘Salón’ o del área ‘Lectura’, aunque esta última sea en realidad un escenario que el usuario ha creado en otra estancia con su configuración favorita de iluminación.
Smart Visu Server
Con esto concluye el trabajo con Smart Visu Server de creación de la visualización, que podrá manejarse cómodamente a través de Smart Visu Home. En otras palabras, el usuario dispone a partir de este instante de una interfaz gráfica claramente organizada que le permite controlar no solo el sistema de automatización KNX instalado, sino también otros como el de luces de color Philips Hue. Todo ello desde un smartphone, tablet o PC.
Además, con estas herramientas, el usuario puede crear sus propias acciones para conectar o desconectar luces y dispositivos de forma temporizada o mediante condiciones y estados. Por ejemplo, sería posible crear una acción como ‘Buenos días’ que, al activarse, ejecutaría una serie de funciones típicas o rutinarias del momento de levantarse en el dormitorio o cualquier otra estancia deseada, como encender luces, subir persianas, etc. Asimismo, ‘Buenos días’ puede dispararse de forma manual (a voluntad), temporizada (a una hora determinada) o por condiciones (cuando haya luz en el exterior).
Smart Visu Server
Por último, cabe destacar la arquitectura modular del software del Smart Visu Server, que puede adaptarse con flexibilidad a nuevos dispositivos, desde los sistemas de entretenimiento doméstico hasta la nevera inteligente.
[:gl]Smart Visu Server
Jung, o líder europeo en mecanismos eléctricos e sistemas de automatización para vivendas e edificios, ofrece co novo Smart Visu Server unha solución óptima para o control do fogar intelixente de hoxe. Trátase dun dispositivo para encaixar ou montar en carril, que permite acceder a través dun navegador da internet ao interface do sistema de configuración SV Control, como paso previo para crear de forma totalmente intuitiva unha representación visual do sistema de automatización instalado na vivenda, local ou edificio.
O ben estruturado interface Smart Visu Home é o encargado de realizar as operacións ordenadas polo usuario que, á súa vez, poderá crear a súa propia configuración de escenarios e ordes denominadas ‘accións’. A ferramenta de configuración SV Control, grazas á súa tecnoloxía web, pode utilizarse independentemente do sistema operativo do PC, portátil, smartphone ou tablet empregado polo usuario.
Smart Visu Server
Inicialmente, a conexión co sistema de automatización KNX realízase a través dunha interface ou dun router IP. Unha vez importada ao sistema a configuración da instalación existente, pódense crear ata 24 zonas ou áreas, ás que posteriormente se asignarán funcións. As denominadas ‘áreas’ poden incluír os dispositivos dispoñibles nunha estancia determinada ou ben agrupar favoritos.
Dentro de cada área é posible crear funcións como, por exemplo, ‘Motor’ para subir ou baixar persianas. Á súa vez, cada función pode asignarse a unha ou varias áreas, de maneira que ‘Motor’ pode servir para accionar as persianas da área ‘Salón’ ou da área ‘Lectura’, aínda que esta última sexa en realidade un escenario que o usuario creou noutra estancia coa súa configuración favorita de iluminación.
Smart Visu Server
Con isto conclúe o traballo con Smart Visu Server de creación da visualización, que poderá manexarse comodamente a través de Smart Visu Home. Noutras palabras, o usuario dispón a partir deste instante dunha interface gráfica claramente organizada que lle permite controlar non só o sistema de automatización KNX instalado, senón tamén outros como o de luces de cor Philips Hue. Todo iso desde un smartphone, tablet ou PC.
Ademais, con estas ferramentas, o usuario pode crear as súas propias accións para conectar ou desconectar luces e dispositivos de forma temporizada ou mediante condicións e estados. Por exemplo, sería posible crear unha acción como ‘Bos días’ que, ao activarse, executaría unha serie de funcións típicas ou rutineiras do momento de levantarse no dormitorio ou calquera outra estancia desexada, como acender luces, subir persianas, etc. Así mesmo, ‘Bos días’ pode dispararse de forma manual (a vontade), temporizada (a unha hora determinada) ou por condicións (cando haxa luz no exterior).
Smart Visu Server
Por último, cabe destacar a arquitectura modular do software do Smart Visu Server, que pode adaptarse con flexibilidade a novos dispositivos, desde os sistemas de entretemento doméstico ata a neveira intelixente.
[:en]Smart Visu Server
Jung, the European leader in electrical mechanisms and systems of automation for housings and buildings, offers with the new Smart Visu Server an ideal solution for the control of the intelligent home of today. It is a question of a device to fix or to mount in rail, which Control allows to accede across an Internet mariner to the interface of the system of configuration SV, as previous step to create of totally intuitive form a visual representation of the system of automation installed in the housing, place or building.
The structured good interface Smart Visu Home is the manager of realizing the operations arranged by the user who, in turn, will be able to create his own configuration of scenes and orders named ‘actions’. The tool of configuration SV Control, thanks to his web technology, can be in use independently of the operating system of the PC, portable, smartphone or tablet used by the user.
Smart Visu Server
Initially, the connection with the system of automation KNX is realized across an interface or of a router IP. Once imported for the system the configuration of the existing installation, they can be created up to 24 zones or areas, to which later functions will be assigned. The ‘areas called’ can include the available devices in a certain stay or group favorites.
Inside every area it is possible to create functions like, for example, ‘Engine’ to rise or to lower blinds. In turn, every function can be assigned to one or several areas, so that ‘Engine’ can serve to drive the blinds of the area ‘Lounge’ or of the area ‘Reading’, though the latter is actually a scene that the user has created in another stay with his favorite configuration of lighting.
Smart Visu Server
With this he concludes the work with Smart Visu Server of creation of the visualization, who will be able to manage comfortably across Smart Visu Home. In other words, the user has from this instant of a graphical clearly organized interface that allows him to control not only the system of automation installed KNX, but also others as that of lights of color Philips Hue. All this from a smartphone, tablet or PC.
In addition, with these tools, the user can create his own actions to connect or to disconnect lights and devices of temporized form or by means of conditions and conditions. For example, it would be possible to create an action as ‘Good morning’ that, on having be activated, would execute a series of typical or routine functions of the moment to get up in the bedroom or any other wished stay, as to igniting lights, to raising blinds, etc. Likewise, ‘Good morning’ it can go off of manual form (to will), temporized (at a certain hour) or for conditions (when there is light in the exterior).
Smart Visu Server
Finally, it is necessary to emphasize the modular architecture of the software of the Smart Visu Server, who can adapt with flexibility to new devices, from the systems of domestic entertainment up to the intelligent icebox.
[:es]Fase, Fecha, Tendencia, Ciudad, Director Fundación, 1919-1923, Expresionismo, Weimar, Gropius Corrección, 1923-1925, De Stijl, Weimar, Gropius Consolidación, 1925-1928, Racionalismo, Dessau, Gropius Afirmación, 1928-1930, Funcionalismo, Dessau, Meyer Decadencia, 1930-1932, Formalismo, Dessau, Mies Final, 1932-1933, Nazismo, Berlín, Mies
1.
El mundo en el que se desarrolló la historia de la Bauhaus era muy distinto al actual, aunque su influencia en el arte, el diseño y la arquitectura se reconozca todavía de manera muy patente.
Su cronología coincide casualmente con la de la República de Weimar, más concretamente con el periodo que va desde el final de la primera guerra mundial hasta la subida al poder del partido nazi y la proclamación de Hitler como Canciller del estado alemán. Una época de transición que nace con el final de una guerra atroz y que muere con los albores de otra guerra todavía más cruel. Un periodo radical de angustia y abstracción, de revoluciones políticas y de fuertes fluctuaciones económicas. Una época, en definitiva, de profundos cambios ideológicos y estructurales.
Aunque, realmente, la historia de la Bauhaus empezó a principios del siglo XIX, cuando la revolución industrial impulsó la máquina y los nuevos materiales de construcción y su imparable actividad fue paulatinamente usurpando las funciones tradicionales de los artistas y los artesanos favoreciendo la producción mecanizada.
La exposición Universal de 1851 (Londres) celebraba con algarabía la proclamación de una nueva era y asombró al mundo con sus increíbles edificios de hierro y cristal y sus poderosas máquinas. Su emblema fue el gigantesco “Crystal Palace” de Paxton, lleno de fantásticos aparatos mecánicos.
Pero el fulgurante maquinismo empezó a tener opositores. Sobre todo en Inglaterra donde la industrialización supuso someter a las clases obreras a unas condiciones de vida particularmente crueles. Morris, influido por las precursoras ideas de Ruskin, creía que la producción industrial dañaba espiritualmente por igual al artesano y al consumidor, pensaba que robaba al artesano la alegría del trabajo bien hecho y negaba al público el placer de vivir en un entorno forjado con destreza y amor, denunciaba que “la máquina no tenía alma”. Se propuso entonces resucitar los oficios tradicionales y encaminar sus esfuerzos a reavivar la artesanía y reformar el diseño. Se creó el movimiento “Arts & Crafts” de gran influencia en toda Europa, y comenzaron a fomentarse las nuevas escuelas de Artes y Oficios.
Gottfried Semper, arquitecto alemán, crítico de la exposición universal, menos ingenuo que Morris que pretendía detener el avance de la industrialización, pensaba que había que reconocer que el proceso tecnológico era irreversible y que había que apostar por la educación de una nueva clase de artesanos que explotara con sensibilidad artística el potencial de la máquina. Fue el que introdujo, con este nuevo sesgo, el equivalente del Arts & Crafts en Alemania.
Henry Cole, inglés, amigo de Semper y organizador de la Exposición Universal, se dio cuenta de que, efectivamente, la única solución era promover una educación en la cual los Museos de Artesanía desempeñaran el mismo papel que las Escuelas de Artes y Oficios. La formación artística y artesana necesitaba una reforma urgente. Los artesanos tenían un sistema de aprendizaje medieval que se remontaba a la época de las catedrales, y los artistas se formaban en las Academias en las que se estudiaba con veneración la antigüedad manteniéndose ciegas a las vanguardias.
La arquitectura entró en crisis. Se cuestionó el uso de los nuevos materiales y la rigidez de sus formas, y por añadidura, había que solucionar el descontrolado crecimiento de las poblaciones urbanas, el alojamiento del proletariado urbano. Las viviendas habían llegado a ser alarmantemente precarias e insanas.
La invención de la “ciudad jardín” quiso solucionar el problema, primero en Inglaterra y pronto en el resto de Europa. Se crearon urbanizaciones ajardinadas para los trabajadores bajo la imagen anglosajona del “bosque habitado”. Efectivamente, el Reino Unido, en las últimas décadas del siglo XIX, había sido la potencia industrial del continente y se había caracterizado por la calidad de sus productos industriales, su artesanía, sus escuelas de Artes y Oficios, sus ciudades jardín y su arquitectura de casas modestas y sólidas. El resto de Europa la contempló con admiración.
Austria y Alemania, muy competitivas, se esforzaron notoriamente en pasar a la vanguardia. Hacia 1910 habían conseguido sobrepasar a los británicos en originalidad de ideas y calidad de soluciones con respecto a la formación en el mundo del arte, la artesanía, el diseño y la arquitectura.
Era la Viena de los artistas de vanguardia que se asociaron en el movimiento llamado “Secesión” y revitalizaron enérgicamente la arquitectura y los oficios, liberalizando la pintura y las artes en general del historicismo reinante. En la que se crearon los “Wiener Werkstate”, unos talleres artesanos que fabricaron muebles, objetos domésticos y textiles con un estilo simple y esencialmente geométrico. La ciudad de Adolf Loos, arquitecto de ideas radicales de notoria influencia, que impuso un camino nuevo para la arquitectura, una ideología estética que proponía como necesidad la ausencia de ornamentación.
En Alemania desembarcó Muthesius, arquitecto que había permanecido en Inglaterra largos años para estudiar la planificación urbana británica. Admirador de la sobria y funcional arquitectura inglesa persuadió a los grandes arquitectos alemanes de la época (Behrens, Poelzig, Taut) a que dirigieran escuelas de nueva formación e inclinaciones artísticas. También persuadió a los industriales para que impulsaran el diseño industrial. Pero su más importante logro fue que en 1907 reunió a un grupo de artistas e industriales para que fundaran la Werkbund, una asociación novedosa con un solo objetivo: la reconciliación entre el arte, la artesanía, la industria y el comercio. Esto supuso una clara mejoría para los productos alemanes e impulsó un nuevo concepto de formación artística y artesana.
En este contexto, un arquitecto como Behrens (fundador de la Werkbund) fue nombrado por la empresa AEG como diseñador jefe, y de su mano salieron no sólo los productos de la compañía (teléfonos, ventiladores, calderas y farolas) sino también sus edificios. La nave de turbinas AEG en Berlín supuso un hito arquitectónico de primera magnitud. Beherens había sido miembro en 1898 de la colonia de artistas de Darmstadt junto con Ölbrich, que perseguía el ejemplo del Arts & Crafts inglés. En 1903, nombrado por Muthesius, dirigió la escuela de Artes y Oficios de Dusseldorf insistiendo en el objetivo de vincular la artesanía tradicional con la producción mecanizada, allí se formó Adolf Meyer, socio de Gropius durante los primeros años de su ejercicio. Por su estudio de Berlín pasaron los arquitectos que iban a tener más relevancia en los años posteriores: Le Corbusier, Gropius y Mies Van der Rohe. En 1912 forma parte del grupo fundador de la Werkbund.
Otro miembro de la Werkbund, Henry van de Velde, un diseñador y arquitecto belga, funda, dirige y construye la escuela de Weimar en 1902, constituida como un instituto para apoyar el trabajo de la artesanía en la industria. El mismo Van de Velde, tras la guerra, iba a proponer a Gropius para sucederle lo que significaría el inicio de la Bauhaus.
Pero si la Bauhaus se origina como continuidad de una escuela inmersa en el espíritu de la Werkbund, su manifiesto de fundación de 1919 no está influido ni por Behrens ni por Van de Velde sino por el expresionismo de la preguerra. El grabado de Feininger que lo acompaña, con su estilo dinámico y astillado, simbolizaba la unión de las tres artes; la arquitectura, la pintura y la escultura sobre el emblema del trabajo en colaboración de la catedral, es decir, representa la búsqueda de un cambio social, rezaba:
“La catedral del futuro, que abarcará todo en una sola forma: arquitectura, escultura y pintura”.
El expresionismo perseguía la utopía de que el arte podía cambiar el mundo.
Ya en la exposición de la Werkbund de 1914 se reconocieron algunas muestras del expresionismo, sobretodo en el pabellón de cristal de Bruno Taut. Esta corriente de pensamiento, que se afianzó tras los desastres de la guerra, pensaba que el arquitecto podía cambiar el mundo y la conciencia de los hombres, y que lo importante era el trabajo en colaboración, buscando un trabajo artístico “total” a través de la combinación de las diferentes disciplinas. En el fondo se englobaban dentro de los objetivos revolucionarios de la izquierda. Gropius esperaba que su escuela se convirtiera en una fuente de cambio social gracias al arte.
2.
Cuando la Bauhaus abrió sus puertas en 1919, en el antiguo edificio de Van de Velde, Gropius tenía treinta y seis años. Había participado en la guerra y, aún cuando se proclamaba apolítico, simpatizaba con la izquierda porque pensaba que sólo una radical reforma social podía salvar a Alemania. Esto le llevó a pensar que se debía de poner énfasis en la artesanía en detrimento de la producción mecánica. Intentó entonces constituir una comunidad, empleando sobre todo a pintores, con un programa docente encaminado tanto a desarrollar la personalidad como a facilitar los conocimientos técnicos de los estudiantes.
Gropius, nacido en 1883, de padre arquitecto, había estudiado en Munich y Berlín y tras la carrera había trabajado con Behrens. A partir de 1910 funda su propio taller junto a Adolf Meyer. La fábrica Fagus de 1911, su primer encargo, pasa a la historia por sus revolucionarios muros cortina y su estética es una fiel representación de los esfuerzos de la Werkbund. En 1914, en la exposición de la Werkbund, vuelve a asombrar con su fábrica modelo.
A partir de 1919, tras la guerra, Gropius forma parte de una asociación de arquitectos llamada “Arbeitsrat für Kunst” (Consejo de los Trabajadores del Arte), de la que llegaría a ser enseguida su presidente. El objetivo de esta asociación era el compromiso directo de los creadores en la forja de un nuevo orden social, de acuerdo con su manifiesto (redactado por Taut) “El arte y el pueblo deben formar una unidad”. Pero Gropius en el fondo aborrecía toda política organizada, él pretendía fundar una comunidad “impolítica”. De cualquier modo, aunque su socialismo fuera utópico, nadie podía creer que el creador de la espléndida fábrica Fagus de antes de la guerra pudiera haberse transformado hasta el punto de llegar a crear el Monumento a la “Marcha de la Muerte” de 1921, de factura claramente expresionista, una dinámica pieza de hormigón tallada como un gran cristal.
La dirección de la Bauhaus fue el centro de su vida hasta que dimitiera en 1928. Se caracterizó por ser un administrador eficiente, políticamente perspicaz, y un hábil manipulador de personas y situaciones.
3.
En 1919 Alemania estaba sumida en el caos, acababa de perder una desastrosa guerra. Weimar, capital del estado de Turingia, era pequeña y no tenía prácticamente industria. La nueva escuela estatal, dados sus planteamientos de origen, comenzó con la oposición de algunos sectores de la población, sobre todo de los nacionalistas, por considerar la escuela peligrosamente cosmopolita y de izquierdas, y de los academicistas y los gremios de artesanos, que veían peligrar su posición social.
Los estudiantes no tenían apenas recursos económicos y Gropius había conseguido que todos los maestros fueran personajes de extraordinaria originalidad y gran capacidad. Eran casi todos pintores y se pretendía que instruyeran sobre los efectos y el empleo del color, en la forma y la composición, y en los fundamentos de la estética. El objetivo inicial era la formulación de una nueva gramática del diseño que no dependiera de los modelos históricos.
La escuela se estructuró entonces con la combinación de los maestros de taller, personajes de gran capacitación en sus oficios que proporcionaban habilidad manual y conocimiento técnico, y los maestros de forma, los pintores, que fomentaban la creatividad. Aun cuando la máxima de este primer periodo era la unidad del Arte y la Artesanía, con este sistema fragmentado había una separación real entre arte y oficio, ya que el “Consejo de Maestros” que era el órgano que tomaba las decisiones de la Bauhaus estaba formado únicamente por los maestros de forma.
Se formó una escuela moderna y abierta al futuro, en la que se pretendía derribar las barreras entre las Bellas Artes y los Oficios, caracterizada por la máxima de que “el fin de toda actividad artística es la Construcción”.
4.
Los primeros maestros contratados fueron dos pintores y un escultor. Itten, Feininger y Marcks. Todos ellos vinculados a la galería Berlinesa “Der Sturm”.
Itten era un pintor de creencias extrañas, con un gran carisma, mezcla de santo y charlatán. Claramente extravagante. Era suizo y había estudiado en Stuttgart con Hoelzel, pionero del arte abstracto. Ligado al círculo de Loos al tener una escuela privada en Viena, lo recomendó para la Bauhaus Alma Mahler, la mujer de Gropius.
Místico, opuesto a cualquier interpretación materialista, se caracterizaba por ser un ferviente seguidor de una extraña secta de origen indú; el “Mazdaznan”, y por ello implicaba a los alumnos en ejercicios físicos y mentales, en una dieta estrictamente vegetariana y en purificaciones periódicas con ayunos y edemas.
Creía que todos los seres humanos son innatamente creativos y que su doctrina podía abrir el talento artístico de cada uno. El “Mazdaznan” se apoderó durante los primeros años de la bauhaus porque Itten fue, sin duda, el profesor más influyente. Su principal aportación fue la introducción del curso preliminar, en sus manos una especie de lavado de cerebro, en el que el objetivo era liberar el potencial creativo latente dentro de cada alumno. El curso era selectivo y si no se superaba el alumno debía abandonar la escuela. En él se proponían diferentes ejercicios en forma de juego que manejaban texturas y formas, colores y tonos, en dos y tres dimensiones.
Creía que toda percepción tiene lugar en términos de contrastes: nada puede verse por sí mismo con independencia de otra cosa de cualidad distinta. Las tareas, por tanto, consistían en la disposición concordante de signos, tonos, colores y materiales en contraste.
A su vez se encargó de los talleres de talla de madera, metalistería, vidriería y pintura mural. Su omnipresencia y fuerte influencia llegaría a ser un problema para Gropius.
Gerhard Marcks, escultor conocido por sus esbeltas y gotizantes figuras y grabados fue también miembro de la Werkbund. Fue maestro de forma del taller de cerámica ya que tenía alguna experiencia con la industria. También contribuyó en su calidad de impresor, taller cuyo maestro era Feininger.
Lyonel Feininger, pintor germanoamericano autor del grabado del Manifiesto de 1919, fue el único que permaneció en la bauhaus desde el inicio hasta el final. En conjunto, sin embargo, enseñó poco. Había sido dibujante de cómics de éxito en Estados Unidos, su estilo, angular y gráfico, anticipaba la linealidad de sus pinturas. Le interesaba sobretodo la pintura de paisajes y motivos arquitectónicos y se sentía fascinado por el color. Puede que fuera el carácter arquitectónico de sus obras lo que atrajo a Gropius cuando le contrató.
5.
Si los maestros eran artistas consumados de muy diferente registro, los estudiantes eran un grupo muy heterogéneo. Había muchachos, hombres traumatizados por la guerra, estaban los sofisticados secuaces de Itten, y abundaban las mujeres (casi todas tejedoras). Eran admitidos por un periodo de prueba de seis meses que coincidía con el curso preliminar. Llevaban una vida austera pero bastante divertida. Se consideraban a sí mismos una élite y eran conscientes de que participaban en un experimento que estaba haciendo historia. Había pocas plazas y entrar en la Bauhaus era muy difícil. En conjunto, cuando acababan el programa de la Escuela, sabían pintar, fotografiar, diseñar muebles, moldear cerámica y esculpir, y algunos, proyectar edificios. Gropius dijo de ellos que
“los únicos que permanecerán fieles al arte serán los que estén preparados para pasar hambre”.
La Bauhaus tuvo como objetivo desde el principio tener autonomía financiera a través de la venta del trabajo de los talleres, pero en general esto nos e consiguió a excepción del taller de tejido y el de cerámica.
El primer proyecto de arquitectura en el que participó la Bauhaus como escuela fue la villa en Berlín para el empresario Sommerfeld, en 1921. La proyectaron Gropius y A. Meyer en colaboración con los talleres de la Bauhaus, y se puede reconocer en ella una clara influencia de Wright. El empleo de las vigas de teca fue una imposición del cliente que comerciaba con maderas. Los relieves son de Schmidt, el mobiliario de Breuer, se diseñaron también las lámparas, los herrajes y otros accesorios. Fue un éxito como proyecto cooperativo, pero exaltó una artesanía pasada de moda (no había nada de diseño industrial), el encargo no provino de ningún potentado industrial de Weimar y no se encargó directamente a la Bauhaus sino al taller particular de Gropius.
6.
Entre 1920 y 1922 hubo nuevas incorporaciones al Consejo de maestros de la bauhaus. Por su trascendencia se deben destacar Schlemmer, Muche, Klee y Kandinsky.
Gropius conocía a Schlemmer de la Werkbund, era un pintor de formación que se interesó enseguida por el teatro y, antes de la guerra, participó en obras expresionistas. Como pintor su único tema era la figura humana, figuras que parecían muñecos muy alejados del mundo clásico, situadas en espacios poco profundos con formas geométricas y de un aspecto muy arquitectónico. Fue el responsable del taller de pintura mural, aunque su principal cometido transcurrió en el taller de escultura, enseñó también dibujo en movimiento y, a partir de 1923, se encargó del taller de teatro, su más famosa aportación. Tenía una gran preocupación porque el arte fuera primariamente público, y consideraba el teatro como el más público de las artes. Se trata de una disciplina artística que combina diversos medios y eso la vincula con la arquitectura; requiere estrecha colaboración de gran cantidad de artistas y artesanos diferentes trabajando en equipo. Por eso interesó tanto en la Bauhaus. La producción más celebrada de Schlemmer fu el ballet triádico (1922). Una especie de teatro de guiñol en el que se escenigicaba una metáfora del perfecto e inocente ser humano. Fue sin duda uno de los más importantes profesores de la Bauhaus.
Muche empezó ayudando a Itten en el curso preliminar y enseñó diseño básico en los talleres. Era el profesor más joven y, cuando se marchó itten, le sustituyó en el curso preliminar. Fue maestro de forma del taller de tejido. Era un pintor expresionista con claras inclinaciones místicas, no en vano era de la cuerda de Itten, que llegó a la bauhaus con la esperanza de encontrar una comunidad artística. Se interesó por la arquitectura y proyecto, como veremos, dos casas experimentales.
Klee era un pintor excepcional, podría decirse que su obra es de otro mundo: fantástica, caprichosa e ingeniosa. Había madurado tarde y su audacia con el manejo de los colores sólo data de 1914 tras su viaje al norte de África. Estaba fascinado por los temas teóricos y era muy comunicativo y culto. Klee sucedió a Muche en el taller de encuadernación y , más tarde, se hizo cargo del taller de vidriería y el de tejido, aunque tuvo más influencia en el curso de diseño básico. La práctica de la enseñanza le obligó a reconsiderar su obra desde un nivel intelectual, a explicarse con precisión lo que venía haciendo inconscientemente. Su enseñanza se centraba en la consideración de las formas elementales de las que, para él, se derivaban todas las formas naturales. Una pintura, decía,
“se construye pieza a pieza, nos e diferencia de una casa”,
identificando pintura con arquitectura.
Kandinsky se unió a la bauhaus en la mitad de su carrera. Era ruso, pero había estudiado en Munich, y durante la guerra fue obligado a volver a Rusia, en 1921 regresó a Alemania ante los temores de una reacción contra el arte experimental en la unión Soviética. Era, sin duda, uno de los pintores abstractos más famosos del panorama internacional, en 1911 había escrito el libro “Acerca de lo espiritual en el arte” que fue de gran influencia en los círculos artísticos. Enseñaba el proceso de mirar, no de practicar la pintura. Teórico incansable, intentaba formular leyes objetivas que explicasen la experiencia subjetiva del arte. Sustituyó a Schlemmer como maestro de forma en el taller de pintura mural y desarrolló un curso de diseño básico junto a Klee. Su principal objetivo era propagar el concepto de objetividad en el arte.
7.
Lo que convertía en singular la enseñanza de la Bauhaus fue su curso preliminar, en definitiva, la cantidad y calidad de enseñanza teórica y el rigor intelectual con que se analizaba la esencia de la experiencia visual y la creatividad artística. En casi toda la historia de la Bauhaus el curso preliminar estuvo a cargo de Klee y Kandinsky aunque Itten fue el precursor.
Itten se tenía por un pintor colorista y creía que su principal aportación era su teoría del color. Estaba más interesado en las propiedades emocionales y espirituales del color que en sus aspectos científicos. Pensaba que era imposible considerar el color sin forma y viceversa. Partía siempre de los contrastes en el color, y esto le lleva a concebir no una rueda sino una esfera de colores. Las cualidades del color no eran, por supuesto, sólo ópticas. Los estados emocionales se comunicaban a través del color y la forma. Cada forma tenía su color local, el que emocionalmente le cuadraba mejor, así el cuadrado era rojo, el triángulo amarillo, y el círculo azul. Pretendía que los alumnos se volvieran sensibles al “significado interno de las formas”.
Kandinsky, que no entraría en la Bauhaus hasta 1922, creía en algo parecido. Aunque era Itten el que estaba influido por las teorías de su “Acerca de lo espiritual en el arte” de 1911. Se caracterizaba por gozar del don de la sinestesia, es decir, cuando se estimulaba uno de sus sentidos reaccionaba otro. Oía algo cuando miraba una imagen o un color, veía un color o una imagen cuando escuchaba música. Sus sentidos estaban comunicados, y su principal esfuerzo fue explicar objetivamente estas experiencias. Su curso preliminar constaba de dibujo analítico y estudio teórico del color y la forma, de forma muy estructurada casi científica. Para él, las distinciones fundamentales de los colores eran sus “temperaturas” y su tonos (luminosidad u oscuridad), luz y calor. Así, lo que determinaba la “temperatura” de un color era su tendencia al amarillo (caliente) o al azul (frio). Además, cada color no sólo tenía una “temperatura” sino también un “significado”. A su vez, su particular investigación en el mundo de la forma se iniciaba en el punto que puesto en movimiento se convertía en línea. Cada clase de línea, en función del tipo de fuerza ejercida en ella, posee cualidades análogas a cada tipo de color. Las verticales son cálidas, las horizontales frías. Con un curso tan riguroso los ojos de los estudiantes se abrieron a las posibilidades de un arte tan intelectualmente controlado como emocionalmente expresivo.
Klee era sugerente y dubitativo, frente a Kandinsky que era riguroso y dogmático. Como Kandinsky e Itten identificó paralelismos entre la pintura, la música y las empleó en la explicación de sus teorías. Era un violinista virtuoso y, como Itten, tenía acusadas inclinaciones místicas, creía que la expresión del arte no se podía explicar ni enseñar, lo que podía explicarse eran las etapas previas a esa expresión. Al igual que Kandinsky, empezaba sus clases sobre la forma con un discurso sobre el punto y la línea. Para él, la línea describe dos tipos básicos de la forma; la estructural y la individual. La estructural se alcanza si el mismo elemento visual se puede repetir indefinidamente para formar un todo, mientras que la forma individual no se le puede añadir o sustraer nada sin cambiar su carácter, el contorno de una figura con forma de pez sería su línea individual y el dibujo concéntrico y repetitivo de sus escamas sería su línea estructural. De este modo, los estudiantes se llegaban a acostumbrar a la potencialidad de una simple imagen. Para Klee, la finalidad de cada obra de arte era la creación de una armonía visual, un equilibrio entre los principios del “elemento masculino” y el “elemento femenino” de la mente y de la materia. Con todo, la relatividad era para él el factor más importante.
8.
Tras un intenso periodo inicial la presencia de Theo Van Doesburg en Weimar iba a ser la responsable de un cambio de rumbo en la Bauhaus.
Era arquitecto, teórico y fundador del movimiento de Stijl (neoplasticismo). En 1921 apareció en la ciudad de Weimar, y desde allí se puso a editar influyente revista “De Stijl”. Se podría decir que Itten y Doesburg eran las dos caras de la misma moneda. Ambos eran dogmáticos, altamente carismáticos y completamente distintos. Itten con ropas monacales, Doesburg con monóculo y camisa negra.
Doesburg era un miembro destacado de la vanguardia internacional, motor del movimiento neoplasticista “De Stijl”, junto con Mondrian y Rietveld, con una gran trascendencia y repercusión en la escena artística de aquel momento. Quiso organizar el congreso “Constructivista y dadaista” en Weimar en 1922 que apoyaba el arte cerebral inspirado en las máquinas. Y de 1921 hasta 1923 dio un curso “De Stijl” en Weimar compuesto casi por completo por alumnos de la Bauhaus.
Gropius había imaginado una escuela abierta a pintores diferentes, plural y moldeable, y esto no había sido posible por la fuerza del carácter de Itten, que lo dominaba todo. Con las nuevas influencias de Doesburg, claramente discrepantes con Itten, el énfasis en los oficios parecía cada vez más anacrónico.
Un signo claro del cambio de mentalidad que se estaba gestando en la Bauhaus fue la adaptación del sello oficial. El sello expresionista de Röhl fue sustituido por uno de Schlemmer, de gran claridad, economía y de influencia Neoplasticista. La influyente presencia de Doesburg en Weimar hizo reaparecer al Gropius de la fábrica Fagus, reprimido desde el comienzo de la guerra. Aunque el cambio de rumbo no era más que un sintoma de un cambio generalizado en todas las artes, especialmente sensibles en esta época de continuas vanguardias. Se proclamó la muerte del expresionismo, sustituyéndolo por un estilo más sobrio, disciplinado y “convencional”. A este periodo se le llamó la “nueva objetividad” dado su nuevo sentido práctico, concreto y directo. Más racional.
Itten fue convencido por Gropius para que se fuera, y fuera sustituido por un artista cercano a Doesburg: Lázló Moholy-Nagy.
Moholy-Nagy era húngaro, y participó en el congreso Dada y constructivista de Weimar de 1922. Si Itten tenía un aura de espiritualidad y comunión con lo trascendente, Nagy lucía mono de trabajador de la industria moderna, era un hombre sobrio, calculador y receloso de las emociones. Se identificaba con el movimiento constructivista, era seguidor de Tatlin y El Lissitzky, rechazaba todas las definiciones subjetivas del arte y despreciaba al artista como autor inspirado de obras únicas. Para Tatlin el artista era un productor, convencido de que la idea que hay detrás de una obra de arte era más importante que la forma de ejecutarla. Moholy era autodidacta, innovador, y estaba orgulloso de su adaptabilidad. Hizo construcciones, collages, era tipógrafo y diseñador, y pensaba que quien no supiera fotografiar era una especie de “analfabeto visual”. En efecto, su especialidad era la fotografía, más en concreto el fotograma, hechas sin cámara interponiendo objetos, luz y papel sensible. Sus pinturas eran abstractas sin concesiones. Pintaba de manera constructivista empleando elementos geométricos simples y titulaba sus obras con títulos pseudocientíficos (letras y números). Se cuenta, que llegó a encargar una pintura por teléfono.
Era un profesor brillante que rechazaba toda irracionalidad. Su estética constructivista de formas exactas y simuladamente técnicas era totalmente opuesta al expresionismo de sus predecesores. Era racional y con la cabeza clara. El fetiche de Nagy era la máquina. Con él, el curso preliminar de Itten se cambió por completo. Toda la metafísica, los ejercicios de respiración y relajación, intuición y captación emocional de las formas y colores se cambiaron por clases de introducción a las técnicas y materiales básicos y su uso racional. Su influencia en el taller de metalistería fue total. Antes los alumnos hacían candelabros, ahora se hacían, usando vidrio y metal, lámparas de globo, y teteras y cafeteras de formas simplificadas.
Si de 1919 a 1923 el eslogan fue “Arte y Artesanía”, a partir de 1923 iba a ser “Arte y tecnología”. En ese contexto los pintores empezaron a perder peso en la nueva Bauhaus. Un cambio radical se iba a llevar a cabo. Con objeto de buscar independencia económica y la cooperación de la industria, vendiendo diseños y patentes, se iba a huir de producir objetos únicos para ricos, se pasó a sistematizar e industrializar el diseño de objetos cotidianos.
Josef Albers, un antiguo estudiante, iba a ayudar a Moholy en el curso preliminar. Había empezado en la Bauhaus en 1920 a la edad de 31 años. Cursó con Itten cuando tenía la misma edad que su maestro. Fue uno de los estudiantes más destacados. Estaba fascinado por las propiedades de los materiales y su potencial cuando recibía forma (el papel es una sustancia frágil pero cortado y doblado convenientemente puede ser considerado fuerte y rígido). Usaba los materiales más simples y menos sugerentes para dar lecciones importantes sobre la naturaleza de la construcción. Decía “la economía de la forma depende de los materiales que empleemos”, y “conseguiréis más haciendo menos, así es el pensamiento constructivo”. Fue el complemento perfecto a Moholy y ambos ayudaron a Gropiuus a reconducir la Bauhaus por un nuevo camino.
9.
Como ya dijimos, la Bauhaus estaba amenazada por los gremios de artesanos, los aprtidarios de la academia, los políticos nacionalistas y el público en general, que no entendía nada. Por ello, la primera exposición a gran escala de los productos de la Bauhaus en 1923 supuso un éxito porque atrajo al público de toda Alemania y de toda Europa, y permitió a Gropius dispersar el mensaje de la nueva Bauhaus;
“Arte y tecnología: una nueva unidad”,
ya curado de artesanías románticas y de sueños utópicos. La Bauhaus se orientó hacia el diseño industrial y hacia la producción masiva de productos baratos de calidad.
Con Ford y su producción de automóviles en serie, América se había convertido en el modelo de la razón tecnológica, era la sociedad ideal donde la gente era rica e igual. La utopía capitalista había sustituido a la utopía socialista donde la máquina era el enemigo del hombre común. La tecnología pasó a ser un tema muy popular, como evidencia la película de Fritz Lang de aquella época “Metrópolis”.
En aquel momento tuvo especial relevancia la casa experimental “Am Horn” diseñada por Muche (asesorado por Adolf Meyer). Se trataba de una sencilla construcción cúbica hecha con paneles prefabricados de bastidor de acero relleno de hormigón. Tenía una planta anular en cuyo centro estaba la sala de estar de seis metros de lado, más alta que el anillo de estancias que la circundaban. Cada habitación tenía una función y un carácter concretos. La de los niños, por ejemplo, tenía paredes terminadas en encerado para que se pudiera pintar con tiza. La cocina supuso un hito en el diseño funcional. Marcel Breuer hizo la primera cocina con armarios inferiores separados de los superiores con encimera corrida enfrente de una ventana (no había mesa en el medio como era tradicional). La casa la financió Sommerfeld (casa en Berlín de 1920).
La exposición hizo milagros en el ánimo de la Escuela, supuso la edad de oro de la Bauhaus, por el reconocimiento del público y por la difusión de sus trabajos.
Pero en 1924 la derecha gana las elecciones en Turingia y los días de la Bauhaus en Weimar estaban contados.
10.
Aunque en 1925 el gobierno de Turingia, del que dependía oficialmente la Bauhaus, decidiera despedir y cerrar la escuela por motivos de afinidad política, la exposición de 1923 había conseguido para la escuela muchos amigos y admiradores. La Bauhaus de Weimar se cerró en marzo de 1925 y otras ciudades, como Breslau o Darmstadt, quisieron hacerse cargo de la escuela de Gropius. Dessau, sin embargo, hizo la oferta más generosa. Era más grande que Weimar, estaba mucho más industrializada y se encontraba más cerca de la capital, Berlín. El alcalde, Fritz Hesse, convenció a los industriales de la conveniencia de traer la escuela a su ciudad y obtuvo así un nutrido presupuesto para la Bauhaus. La subvención permitía la construcción de un nuevo edificio y sufragar el alojamiento de profesores y alumnos. Gropius proyectó entonces el nuevo edificio y las casas de los maestros.
Los docentes pasaron de ser maestros a profesores, se prescindió del sistema dual de maestros de grado y de taller, se contrataron artesanos expertos para los talleres pero ya sin distinción similar a la de los profesores, y se abandonó la democracia de Weimar; ahora las decisiones las tomaba exclusivamente el director.
Ya no se trataba de formar artesanos sino un “nuevo colaborador para la industria, los oficios y la construcción” que fuera maestro de la técnica y de la forma. El cambio mayor, sin embargo, fue la introducción del departamento de arquitectura, que lo iba a dirigir el suizo Hannes Meyer.
En 1925, la Bauhaus fundo una sociedad limitada para comercializar sus patentes y diseños, se empezó a editar una revista y a publicar los “libros de la Bauhaus”.
El nuevo edificio se construyó muy deprisa y en octubre de 1926 se inauguraba con una gran celebración. El nuevo edificio era experimental, con estructura de hormigón armado con forjados de losas ahuecadas sobre vigas, y cubiertas planas. Tenía instalaciones especialmente innovadoras como cintas transportadoras, montaplatos, terrazas jardín o un teatro de escenario central y espectadores a ambos lados. Contaba con un área de enseñanza (aulas), otra de talleres, un gimnasio, una cantina y 28 apartamentos/ estudio para los alumnos. Además de las casas, construidas a poca distancia, de los profesores, una individual para gropius y tres pareadas para el resto. Las fiestas de la Bauhaus se celebraban regularmente y eran espectaculares.
En Dessau se acudió para la enseñanza a antiguos alumnos, llamados jóvenes maestros, que introdujeron nuevos métodos y actividades. Los más destacados fueron Bayer, Breuer, Scheder, Schmidt y Stölz.
Herbert Bayer, era pintor y artista gráfico, fotógrafo, diseñador y tipógrafo, un brillante estudiante de la Bauhaus que había ingresado en 1921. Se interesó por la publicidad, el diseño de exposiciones, anuncios e identidad visual, tenía una acusada influencia de Moholy y De Stijl. Consideraba que los adornos caligráficos eran supérfluos, lo mismo que las letras mayúsculas, lo cual era bastante audaz dado que en alemán no sólo llevan mayúsculas los nombres propios sino también todos los sustantivos. Diseño caracteres sencillo y elegantes, introdujo los filetes gruesos y a veces con distinto color, y ayudó así a afianzar el carácter público de la Bauhaus.
Breuer entró en la Bauhaus en 1920, húngaro, pasó la mayor parte del tiempo en el taller de ebanistería. Al principio se interesó por el expresionismo y el primitivismo, después pasó por la fuerte influencia de Rietveld y De Stijl. Fue de gran originalidad e influencia posterior la fabricación de sillas empleando tubos de acero curvado además de cuero o tela para los asientos y respaldos. Fue el primer diseñador que introdujo los materiales cromados en las casas.
Scheper ingresó en la Bauhaus en 1919, fue uno de los primeros estudiantes en matricularse. Se encargó del taller de pintura mural, interesándose por la utilización de vastas superficies de color plano para crear un entorno agradable que realzara el espacio fijado por el diseño arquitectónico. Influenciado por De Stijl este uso del color era por entonces totalmente original y influenció notoriamente a muchos artistas y arquitectos posteriormente. Además, aportó un nuevo enfoque en el diseño de papel de paredes.
Schmidt fue estudiante de pintura de 1910 a 1914, por tanto ya era artista cuando llegó a la Bauhaus en 1919. Era el estudiante más capacitado del entorno de Schlemmer. Era un hábil tipógrafo, enseñó caligrafía en el taller de imprenta de Bayer. Aunque su principal cometido transcurrió en el taller de escultura.
Gunta Stölz era la única mujer de la plantilla, se formó en los talleres de telares. Era una de las mejores tejedoras de su generación, capaz de trasladar complejas composiciones formales a las alfombras, cortinas y tapices.
11.
En 1927 se estableció por primera vez un departamento de arquitectura al mismo nivel que el resto de talleres. Tras el curso preliminar los estudiantes podían optar por especializarse en arquitectura sin estar obligados a tener conocimientos de artesanía de ningún tipo. El arquitecto que aceptó el puesto de profesor de arquitectura fue el suizo Hannes Meyer.
El enfoque de Meyer era del todo diferente al de Gropius, creía fervientemente que el trabajo del arquitecto consistía en mejorar la sociedad por medio del diseño de edificios funcionales que mejoraran al hombre corriente. Decía:
“Todas las cosas de esta tierra son el producto de la fórmula: función x economía. La construcción es un proceso biológico, no es un proceso estético”, y añadía: “¿El arquitecto? Fue un artista y se está convirtiendo en un especialista en organización. La construcción es solamente organización: organización social, técnica, económica y mental”.
Bajo Meyer el departamento de arquitectura colaboró con Gropius en una serie de encargos. El más importante fue el proyecto de viviendas experimentales de Törten en Dessau. Se trataba de una urbanización completa, racionalmente planificada, construida casi por completo por elementos estandarizados, como cerramientos de hormigón, fabricados en la propia obra. La estandarización hizo más rápida y económica la obra, la fabricación “in situ” redujo notoriamente los costes de transporte. La construcción de cada casa duraba sólo tres días.
La presencia de Meyer inspiró resentimientos dentro de la Bauhaus. Se enfrentó a Moholy, Klee y Kandinsky, y Muche se fue.
Gropius dimitió en enero de 1928, porque quería dedicarse por completo a su profesión. Propuso a Mies Van der Rohe la dirección pero rehusó, precipitadamente e inexplicablemente para muchos le ofreció el puesto a Meyer. En ese momento Moholy dimitió, Breuer y Bayer se fueron poco después, Kandinsky se quedó como vicedirector, aunque lo hizo para minar la posición de Meyer.
El departamento de arquitectura se dividió en dos: teoría y práctica de la construcción y diseño de interiores, y todos los talleres se subordinaron al de arquitectura.
Aunque la arquitectura primara por completo, Klee y Kandinsky pudieron dar por primera vez clases de pintura, Schlemmer se encargó de un nuevo curso llamado “Hombre” que consistía en dibujo en movimiento y clases sobre biología humana y filosofía. Hilberseimer enseñó planificación urbana. Se enseñó sociología, teoría política marxista, física, ingeniería, psicología y economía. El cambio fue drástico.
Meyer insistía a todos los talleres que sus productos tenían que estar destinados a venderse en la industria, no para abastecer el mercado de lujo, sino para lograr artículos prácticos, baratos y seriables. Desvió la atención de la vivienda unifamiliar a la colectiva. Los talleres entonces se hicieron, por primera vez, muy rentables y la escuela se hizo autosuficiente. Era irónico que bajo el marxista Meyer la escuela se beneficiara tanto de los éxitos del sistema capitalista.
El descontento entre los pintores aumentó por el énfasis que se estaba produciendo por la construcción, la publicidad y el tratamiento sociológico de todo.
Pero el marxismo de Meyer y la gran politización de la escuela fueron utilizadas por al prensa para atacar a la Escuela y Hesse (el alcalde) tuvo que destituirle tras ser presionado fuertemente por varios frentes. Mies Van der Rohe sustituyó a Meyer en 1930.
12.
Mies tenía ganada una reputación como proyectista de elegantes edificios de acero y cristal. Como director su primera tarea fue restituir la reputación de la escuela, liberarla de tintes políticos. Su llegada fue turbulenta con motines y algaradas y tuvo que prohibir tajantemente las actividades políticas.
Aunque nunca dejó su estudio de Berlín convirtió la Bauhaus en aun más escuela de Arquitectura. La teoría lo dominaba todo y los talleres empezaron a estancarse y a producir cada vez menos, hasta paralizarse por completo. El dominio de la arquitectura era total. Dividió la escuela, al igual que Meyer, en dos: Construcción exterior y diseño interior. Era menos funcionalista que Meyer, acentuaba las cualidades formales, hasta el punto de calificarle como “formalista”, y exigía “corrección”, estética y elegancia.
La Bauhaus era entonces irreconocible. Casi todas las personalidades de antaño ya no estaban. Sólo permanecían Klee y Kandinsky, aunque Klee se fue poco después de llegar Mies. Los acontecimientos políticos amenazaban de nuevo a la Bauhaus, en 1931 el partido nazi consiguió el control del parlamento de Dessau y se repitió la historia de Weimar. La escuela era cosmopolita a los nacionalistas les molestaba por ser antialemán. Lo moderno, además, era sinónimo de comunismo. La escuela se cerró en 1932.
En un desesperado intento por salvar la Escuela Mies alquiló una fábrica en Berlín y la convirtió apresuradamente en Escuela, aunque se reabrió esta vez como institución privada.
A poco de reabrir la escuela, los nazis ganaban las elecciones y el control del estado. Hitler se convertía en canciller. El final llegó en abril de 1933. Los nazis cerraron definitivamente la escuela.
13.
La denodada hostilidad nacionalsocialista fue en gran medida la responsable de la rapidez con que creció la fama de la Bauhaus. Se hizo víctima de una causa contra la que luchaba el mundo entero, y esto la hizo muy popular.
Moholy-Nagy fundó la “Nueva Bauhaus” en Chicago en 1937, Gropius enseñó en Harvard y Albers en Yale. Y fue, en lo sucesivo, importantísima la influencia de las ideas y sistemas educativos de la Bauhaus en muchas escuelas de las escuelas de arte y arquitectura de todo el mundo, desde Londres a Tokio.
Cualquier cosa y todo lo que fuera geométrico, aparentemente funcional, que empleara colores primarios y estuviese hecho de materiales modernos era “estilo Bauhaus”. Hoy por hoy el diseño “Bauhaus” se sigue identificando con casi todo lo moderno, funcional y de líneas nítidas. No ha habido desde entonces un sistema educativo ni un conjunto de artistas unidas en un interés común de la relevancia de la Bauhaus.
La idea de la Bauhaus procede en cualquier caso de enfoques distintos: el de la Werkbund, antes de la primera guerra mundial, y el del medievalismo romántico de Morris y por extensión del expresionismo. Los conflictos entre ambos enfoques contrapuestos, pareja de opuestos en contraste que diría Itten, consiguieron liberar del historicismo de los cien años anteriores y abrir el campo hacia la revolución moderna.
Fue sin duda un momento decisivo y necesario para que el siglo XX diera definitivamente el espaldarazo que estaba necesitando desde hacía un siglo para la consecución de la revolución en las artes y la arquitectura. Sin la Bauhaus la arquitectura no se habría vinculado de manera tan sólida con el mundo del arte, del diseño y de los procesos industriales de construcción. Gracias a aquella escuela de vehementes artistas de vanguardia el mundo occidental pudo cambiar de registros estéticos y alejarse de la tiranía de los modelos clásicos.
Sergio de Miguel, arquitecto
Madrid, junio 2010[:gl]Fase, Data, Tendencia, Cidade, Director Fundación, 1919-1923, Expresionismo, Weimar, Gropius Corrección, 1923-1925, De Stijl, Weimar, Gropius Consolidación, 1925-1928, Racionalismo, Dessau, Gropius Afirmación, 1928-1930, Funcionalismo, Dessau, Meyer Decadencia, 1930-1932, Formalismo, Dessau, Mies Final, 1932-1933, Nazismo, Berlín, Mies
1.
O mundo no que se desenvolveu a historia da Bauhaus era moi distinto ao actual, aínda que a súa influencia na arte, o deseño e a arquitectura recoñézase aínda de maneira moi patente.
A súa cronoloxía coincide casualmente coa da República de Weimar, máis concretamente co período que vai desde o final da primeira guerra mundial ata a subida ao poder do partido nazi e a proclamación de Hitler como Chanceler do estado alemán. Unha época de transición que nace co final dunha guerra atroz e que morre cos albores doutra guerra aínda máis cruel. Un período radical de angustia e abstracción, de revolucións políticas e de fortes fluctuaciones económicas. Unha época, en definitiva, de profundos cambios ideolóxicos e estruturais.
Aínda que, realmente, a historia da Bauhaus empezou a principios do século XIX, cando a revolución industrial impulsou a máquina e os novos materiais de construción e a súa imparable actividade foi paulatinamente usurpando as funcións tradicionais dos artistas e os artesáns favorecendo a produción mecanizada.
A exposición Universal de 1851 (Londres) celebraba con algarabía a proclamación dunha nova era e asombrou ao mundo cos seus incribles edificios de ferro e cristal e as súas poderosas máquinas. O seu emblema foi o xigantesco “Crystal Palace” de Paxton, cheo de fantásticos aparellos mecánicos.
Pero o fulgurante maquinismo empezou a ter opositores. Sobre todo en Inglaterra onde a industrialización supuxo someter ás clases obreiras a unhas condicións de vida particularmente crueis. Morris, influído polas precursoras ideas de Ruskin, cría que a produción industrial danaba espiritualmente por igual ao artesán e ao consumidor, pensaba que roubaba ao artesán a alegría do traballo ben feito e negaba ao público o pracer de vivir nunha contorna forxada con destreza e amor, denunciaba que “a máquina non tiña alma”. Propúxose entón resucitar os oficios tradicionais e encamiñar os seus esforzos para reavivar a artesanía e reformar o deseño. Creouse o movemento “Arts & Crafts” de gran influencia en toda Europa, e comezaron a fomentarse as novas escolas de Artes e Oficios.
Gottfried Semper, arquitecto alemán, crítico da exposición universal, menos inxenuo que Morris que pretendía deter o avance da industrialización, pensaba que había que recoñecer que o proceso tecnolóxico era irreversible e que había que apostar pola educación dunha nova clase de artesáns que explotase con sensibilidade artística o potencial da máquina. Foi o que introduciu, con este novo rumbo, o equivalente do Arts & Crafts en Alemaña.
Henry Cole, inglés, amigo de Semper e organizador da Exposición Universal, deuse conta de que, efectivamente, a única solución era promover unha educación na cal os Museos de Artesanía desempeñasen o mesmo papel que as Escolas de Artes e Oficios. A formación artística e artesá necesitaba unha reforma urxente. Os artesáns tiñan un sistema de aprendizaxe medieval que se remontaba á época das catedrais, e os artistas formábanse nas Academias nas que se estudaba con veneración a antigüidade manténdose cegas ás vangardas.
A arquitectura entrou en crise. Cuestionouse o uso dos novos materiais e a rixidez das súas formas, e por riba, había que solucionar o descontrolado crecemento das poboacións urbanas, o aloxamento do proletariado urbano. As vivendas chegaran a ser alarmantemente precarias e insanas.
A invención da “cidade xardín” quixo solucionar o problema, primeiro en Inglaterra e pronto no resto de Europa. Creáronse urbanizacións axardinadas para os traballadores baixo a imaxe anglosaxoa do ?bosque habitado?. Efectivamente, o Reino Unido, nas últimas décadas do século XIX, fora a potencia industrial do continente e caracterizouse pola calidade dos seus produtos industriais, a súa artesanía, as súas escolas de Artes e Oficios, as súas cidades xardín e a súa arquitectura de casas modestas e sólidas. O resto de Europa contemplouna con admiración.
Austria e Alemaña, moi competitivas, esforzáronse notoriamente en pasar á vangarda. Cara a 1910 conseguiran exceder aos británicos en orixinalidade de ideas e calidade de solucións con respecto á formación no mundo da arte, a artesanía, o deseño e a arquitectura.
Era a Viena dos artistas de vangarda que se asociaron no movemento chamado “Secesión” e revitalizaron enerxicamente a arquitectura e os oficios, liberalizando a pintura e as artes en xeral do historicismo reinante. Na que se crearon os “Wiener Werkstate”, uns talleres artesáns que fabricaron mobles, obxectos domésticos e téxtiles cun estilo simple e esencialmente xeométrico. A cidade de Adolf Loos, arquitecto de ideas radicais de notoria influencia, que impuxo un camiño novo para a arquitectura, unha ideoloxía estética que propoñía como necesidade a ausencia de ornamentación.
En Alemaña desembarcou Muthesius, arquitecto que permanecera en Inglaterra longos anos para estudar a planificación urbana británica. Admirador da sobria e funcional arquitectura inglesa persuadiu aos grandes arquitectos alemáns da época (Behrens, Poelzig, Taut) a que dirixisen escolas de nova formación e inclinacións artísticas. Tamén persuadiu aos industriais para que impulsasen o deseño industrial. Pero o seu máis importante logro foi que en 1907 reuniu a un grupo de artistas e industriais para que fundasen a Werkbund, unha asociación nova cun só obxectivo: a reconciliación entre a arte, a artesanía, a industria e o comercio. Isto supuxo unha clara melloría para os produtos alemáns e impulsou un novo concepto de formación artística e artesá.
Neste contexto, un arquitecto como Behrens (fundador da Werkbund) foi nomeado pola empresa AEG como deseñador xefe, e da súa man saíron non só os produtos da compañía (teléfonos, ventiladores, caldeiras e farois) senón tamén os seus edificios. A nave de turbinas AEG en Berlín supuxo un fito arquitectónico de primeira magnitude. Beherens fora membro en 1898 da colonia de artistas de Darmstadt xunto con Ölbrich, que perseguía o exemplo do Arts & Crafts inglés. En 1903, nomeado por Muthesius, dirixiu a escola de Artes e Oficios de Dusseldorf insistindo no obxectivo de vincular a artesanía tradicional coa produción mecanizada, alí formouse Adolf Meyer, socio de Gropius durante os primeiros anos do seu exercicio. Polo seu estudo de Berlín pasaron os arquitectos que ían ter máis relevancia nos anos posteriores: Le Corbusier, Gropius e Mies Van der Rohe. En 1912 forma parte do grupo fundador da Werkbund.
Outro membro da Werkbund, Henry van de Velde, un deseñador e arquitecto belga, funda, dirixe e constrúe a escola de Weimar en 1902, constituída como un instituto para apoiar o traballo da artesanía na industria. O mesmo Van de Velde, tras a guerra, ía propoñer a Gropius para sucederlle o que significaría o inicio da Bauhaus.
Pero se a Bauhaus orixínase como continuidade dunha escola inmersa no espírito da Werkbund, o seu manifesto de fundación de 1919 non está influído nin por Behrens nin por Van de Velde senón polo expresionismo da preguerra. O gravado de Feininger que o acompaña, co seu estilo dinámico e astillado, simbolizaba a unión das tres artes; a arquitectura, a pintura e a escultura sobre o emblema do traballo en colaboración da catedral, é dicir, representa a procura dun cambio social, rezaba:
“A catedral do futuro, que abarcará todo nunha soa forma: arquitectura, escultura e pintura”.
O expresionismo perseguía a utopía de que a arte podía cambiar o mundo.
Xa na exposición da Werkbund de 1914 recoñecéronse algunhas mostras do expresionismo, abrigo no pavillón de cristal de Bruno Taut. Esta corrente de pensamento, que se afianzou tras os desastres da guerra, pensaba que o arquitecto podía cambiar o mundo e a conciencia dos homes, e que o importante era o traballo en colaboración, buscando un traballo artístico “total” a través da combinación das diferentes disciplinas. No fondo englobábanse dentro dos obxectivos revolucionarios da esquerda. Gropius esperaba que a súa escola convertésese nunha fonte de cambio social grazas á arte.
2.
Cando a Bauhaus abriu as súas portas en 1919, no antigo edificio de Van de Velde, Gropius tiña trinta e seis anos. Participara na guerra e, aínda cando se proclamaba apolítico, simpatizaba coa esquerda porque pensaba que só unha radical reforma social podía salvar a Alemaña. Isto levoulle a pensar que se debía de poñer énfase na artesanía en detrimento de a produción mecánica. Tentou entón constituír unha comunidade, empregando sobre todo a pintores, cun programa docente encamiñado tanto a desenvolver a personalidade como a facilitar os coñecementos técnicos dos estudantes.
Gropius, nacido en 1883, de pai arquitecto, estudara en Munich e Berlín e tras a carreira traballara con Behrens. A partir de 1910 funda o seu propio taller xunto a Adolf Meyer. A fábrica Fagus de 1911, o seu primeiro encargo, pasa á historia polos seus revolucionarios muros cortina e a súa estética é unha fiel representación dos esforzos da Werkbund. En 1914, na exposición da Werkbund, volve asombrar coa súa fábrica modelo.
A partir de 1919, tras a guerra, Gropius forma parte dunha asociación de arquitectos chamada “Arbeitsrat für Kunst” (Consello da Traballadores da arte), da que chegaría a ser enseguida o seu presidente. O obxectivo desta asociación era o compromiso directo dos creadores na forxa dunha nova orde social, de acordo co seu manifesto (redactado por Taut) “A arte e o pobo deben formar unha unidade”. Pero Gropius no fondo aborrecía toda política organizada, el pretendía fundar unha comunidade “impolítica”. De calquera modo, aínda que o seu socialismo fose utópico, ninguén podía crer que o creador da espléndida fábrica Fagus de antes da guerra puidese transformarse ata o punto de chegar a crear o Monumento á “Marcha da Morte” de 1921, de factura claramente expresionista, unha dinámica peza de formigón tallada como un gran cristal.
A dirección da Bauhaus foi o centro da súa vida ata que dimitise en 1928. Caracterizouse por ser un administrador eficiente, politicamente perspicaz, e un hábil manipulador de persoas e situacións.
3.
En 1919 Alemaña estaba sumida no caos, acababa de perder unha desastrosa guerra. Weimar, capital do estado de Turingia, era pequena e non tiña practicamente industria. A nova escola estatal, dados as súas formulacións de orixe, comezou coa oposición dalgúns sectores da poboación, sobre todo dos nacionalistas, por considerar a escola perigosamente cosmopolita e de esquerdas, e dos academicistas e os gremios de artesáns, que vían perigar a súa posición social.
Os estudantes non tiñan apenas recursos económicos e Gropius conseguira que todos os mestres fosen personaxes de extraordinaria orixinalidade e gran capacidade. Eran case todos pintores e pretendíase que instruísen sobre os efectos e o emprego da cor, na forma e a composición, e nos fundamentos da estética. O obxectivo inicial era a formulación dunha nova gramática do deseño que non dependese dos modelos históricos.
A escola estruturouse entón coa combinación dos mestres de taller, personaxes de gran capacitación nos seus oficios que proporcionaban habilidade manual e coñecemento técnico, e os mestres de forma, os pintores, que fomentaban a creatividade. Aínda cando a máxima deste primeiro período era a unidade da arte e a Artesanía, con este sistema fragmentado había unha separación real entre arte e oficio, xa que o “Consello de Mestres” que era o órgano que tomaba as decisións da Bauhaus estaba formado unicamente polos mestres de forma.
Formouse unha escola moderna e aberta ao futuro, na que se pretendía derrubar as barreiras entre as Belas Artes e os Oficios, caracterizada pola máxima de que “o fin de toda actividade artística é a Construción”.
4.
Os primeiros mestres contratados foron dous pintores e un escultor. Itten, Feininger e Marcks. Todos eles vinculados á galería Berlinesa “Der Sturm”.
Itten era un pintor de crenzas estrañas, cun gran carisma, mestura de santo e charlatán. Claramente extravagante. Era suízo e estudara en Stuttgart con Hoelzel, pioneiro da arte abstracto. Ligado ao círculo de Loos ao ter unha escola privada en Viena, recomendouno para a Bauhaus Alma Mahler, a muller de Gropius.
Místico, oposto a calquera interpretación materialista, caracterizábase por ser un fervente seguidor dunha estraña seita de orixe indú; o “Mazdaznan”, e por iso implicaba aos alumnos en exercicios físicos e mentais, nunha dieta estritamente vegetariana e en purificacións periódicas con xaxúns e edemas.
Cría que todos os seres humanos son innatamente creativos e que a súa doutrina podía abrir o talento artístico de cada un. O “Mazdaznan” apoderouse durante os primeiros anos da bauhaus porque Itten foi, sen dúbida, o profesor máis influente. A súa principal achega foi a introdución do curso preliminar, nas súas mans unha especie de lavado de cerebro, no que o obxectivo era liberar o potencial creativo latente dentro de cada alumno. O curso era selectivo e se non se superaba o alumno debía abandonar a escola. Nel propoñíanse diferentes exercicios en forma de xogo que manexaban texturas e formas, cores e tons, en dous e tres dimensións.
Cría que toda percepción ten lugar en termos de contrastes: nada pode verse en por si con independencia doutra cousa de calidade distinta. As tarefas, por tanto, consistían na disposición concordante de signos, tons, cores e materiais en contraste.
Á súa vez encargouse dos talleres de talla de madeira, metalistería, vidriería e pintura mural. O seu omnipresencia e forte influencia chegaría a ser un problema para Gropius.
Gerhard Marcks, escultor coñecido polas súas esveltas e gotizantes figuras e gravados foi tamén membro da Werkbund. Foi mestre de forma do taller de cerámica xa que tiña algunha experiencia coa industria. Tamén contribuíu na súa calidade de impresor, taller cuxo mestre era Feininger.
Lyonel Feininger, pintor germanoamericano autor do gravado do Manifesto de 1919, foi o único que permaneceu na bauhaus desde o inicio ata o final. En conxunto, con todo, ensinou pouco. Fora debuxante de cómics de éxito en Estados Unidos, o seu estilo, angular e gráfico, anticipaba a linealidad das súas pinturas. Interesáballe abrigo a pintura de paisaxes e motivos arquitectónicos e sentíase fascinado pola cor. Poida que fose o carácter arquitectónico das súas obras o que atraeu a Gropius cando lle contratou.
5.
Se os mestres eran artistas consumados de moi diferente rexistro, os estudantes eran un grupo moi heteroxéneo. Había raparigos, homes traumatizados pola guerra, estaban os sofisticados secuaces de Itten, e abundaban as mulleres (case todas tejedoras). Eran admitidos por un período de proba de seis meses que coincidía co curso preliminar. Levaban unha vida austera pero bastante divertida. Considerábanse a si mesmos unha elite e eran conscientes de que participaban nun experimento que estaba a facer historia. Había poucas prazas e entrar na Bauhaus era moi difícil. En conxunto, cando acababan o programa da Escola, sabían pintar, fotografar, deseñar mobles, moldear cerámica e esculpir, e algúns, proxectar edificios. Gropius dixo deles que
“os únicos que permanecerán fieis á arte serán os que estean preparados para pasar fame”.
A Bauhaus tivo como obxectivo desde o principio ter autonomía financeira a través da venda do traballo dos talleres, pero en xeral isto nos e conseguiu a excepción do taller de tecido e o de cerámica.
O primeiro proxecto de arquitectura no que participou a Bauhaus como escola foi a vila en Berlín para o empresario Sommerfeld, en 1921. Proxectárona Gropius e A. Meyer en colaboración cos talleres da Bauhaus, e pódese recoñecer nela unha clara influencia de Wright. O emprego das vigas de teca foi unha imposición do cliente que comerciaba con madeiras. Os relevos son de Schmidt, o mobiliario de Breuer, deseñáronse tamén as lámpadas, os herrajes e outros accesorios. Foi un éxito como proxecto cooperativo, pero exaltou unha artesanía pasada de moda (non había nada de deseño industrial), o encargo non proveu de ningún potentado industrial de Weimar e non se encargou directamente á Bauhaus senón ao taller particular de Gropius.
6.
Entre 1920 e 1922 houbo novas incorporacións ao Consello de mestres da bauhaus. Pola súa transcendencia débense destacar Schlemmer, Muche, Klee e Kandinsky.
Gropius coñecía a Schlemmer da Werkbund, era un pintor de formación que se interesou enseguida polo teatro e, antes da guerra, participou en obras expresionistas. Como pintor o seu único tema era a figura humana, figuras que parecían bonecos moi afastados do mundo clásico, situadas en espazos pouco profundos con formas xeométricas e dun aspecto moi arquitectónico. Foi o responsable do taller de pintura mural, aínda que o seu principal labor transcorreu no taller de escultura, ensinou tamén debuxo en movemento e, a partir de 1923, encargouse do taller de teatro, o seu máis famosa achega. Tiña unha gran preocupación porque a arte fose primariamente público, e consideraba o teatro como o máis público das artes. Trátase dunha disciplina artística que combina diversos medios e iso vincúlaa coa arquitectura; require estreita colaboración de gran cantidade de artistas e artesáns diferentes traballando en equipo. Por iso interesou tanto na Bauhaus. A produción máis celebrada de Schlemmer fu o ballet triádico (1922). Unha especie de teatro de monicreque no que se escenigicaba unha metáfora do perfecto e inocente ser humano. Foi sen dúbida un dos máis importantes profesores da Bauhaus.
Muche empezou axudando a Itten no curso preliminar e ensinou deseño básico nos talleres. Era o profesor máis novo e, cando se marchou itten, substituíulle no curso preliminar. Foi mestre de forma do taller de tecido. Era un pintor expresionista con claras inclinacións místicas, non en balde era da corda de Itten, que chegou á bauhaus coa esperanza de atopar unha comunidade artística. Interesouse pola arquitectura e proxecto, como veremos, dúas casas experimentais.
Klee era un pintor excepcional, podería dicirse que a súa obra é doutro mundo: fantástica, caprichosa e enxeñosa. Madurara tarde e a súa audacia co manexo das cores só data de 1914 tras a súa viaxe ao norte de África. Estaba fascinado polos temas teóricos e era moi comunicativo e culto. Klee sucedeu a Muche no taller de encadernación e , máis tarde, fíxose cargo do taller de vidriería e o de tecido, aínda que tivo máis influencia no curso de deseño básico. A práctica do ensino obrigoulle a reconsiderar a súa obra desde un nivel intelectual, a explicarse con precisión o que viña facendo inconscientemente. O seu ensino centrábase na consideración das formas elementais das que, para el, derivábanse todas as formas naturais. Unha pintura, dicía,
“constrúese peza a peza, nos e diferenza dunha casa”,
identificando pintura con arquitectura.
Kandinsky uniuse á bauhaus na metade da súa carreira. Era ruso, pero estudara en Munich, e durante a guerra foi obrigado a volver a Rusia, en 1921 regresou a Alemaña ante os temores dunha reacción contra a arte experimental na unión Soviética. Era, sen dúbida, un dos pintores abstractos máis famosos do panorama internacional, en 1911 escribira o libro “Acerca do espiritual na arte” que foi de gran influencia nos círculos artísticos. Ensinaba o proceso de mirar, non de practicar a pintura. Teórico incansable, tentaba formular leis obxectivas que explicasen a experiencia subxectiva da arte. Substituíu a Schlemmer como mestre de forma no taller de pintura mural e desenvolveu un curso de deseño básico xunto a Klee. O seu principal obxectivo era propagar o concepto de obxectividade na arte.
7.
O que convertía en singular o ensino da Bauhaus foi o seu curso preliminar, en definitiva, a cantidade e calidade de ensino teórico e o rigor intelectual con que se analizaba a esencia da experiencia visual e a creatividade artística. En case toda a historia da Bauhaus o curso preliminar estivo a cargo de Klee e Kandinsky aínda que Itten foi o precursor.
Itten tíñase por un pintor colorista e cría que a súa principal achega era a súa teoría da cor. Estaba máis interesado nas propiedades emocionais e espirituais da cor que nos seus aspectos científicos. Pensaba que era imposible considerar a cor sen forma e viceversa. Partía sempre dos contrastes na cor, e isto lévalle a concibir non unha roda senón unha esfera de cores. As calidades da cor non eran, por suposto, só ópticas. Os estados emocionais comunicábanse a través da cor e a forma. Cada forma tiña a súa cor local, o que emocionalmente lle cadraba mellor, así o cadrado era vermello, o triángulo amarelo, e o círculo azul. Pretendía que os alumnos se volvesen sensibles ao “significado interno das formas”.
Kandinsky, que non entraría na Bauhaus ata 1922, cría en algo parecido. Aínda que era Itten o que estaba influído polas teorías da súa “Acerca do espiritual na arte” de 1911. Caracterizábase por gozar do don da sinestesia, é dicir, cando se estimulaba un dos seus sentidos reaccionaba outro. Oía algo cando miraba unha imaxe ou unha cor, vía unha cor ou unha imaxe cando escoitaba música. Os seus sentidos estaban comunicados, e o seu principal esforzo foi explicar obxectivamente estas experiencias. O seu curso preliminar constaba de debuxo analítico e estudo teórico da cor e a forma, de forma moi estruturada case científica. Para el, as distincións fundamentais das cores eran as súas “temperaturas” e o seu tons (luminosidade ou escuridade), luz e calor. Así, o que determinaba a “temperatura” dunha cor era a súa tendencia ao amarelo (quente) ou ao azul (frio). Ademais, cada cor non só tiña unha ?temperatura? senón tamén un “significado”. Á súa vez, a súa particular investigación no mundo da forma iniciábase no punto que posto en movemento convertíase en liña. Cada clase de liña, en función do tipo de forza exercida nela, posúe calidades análogas a cada tipo de cor. As verticais son cálidas, as horizontais frías. Cun curso tan rigoroso os ollos dos estudantes abríronse ás posibilidades dunha arte tan intelectualmente controlado como emocionalmente expresivo.
Klee era suxestivo e dubitativo, fronte a Kandinsky que era rigoroso e dogmático. Como Kandinsky e Itten identificou paralelismos entre a pintura, a música e empregounas na explicación das súas teorías. Era un violinista virtuoso e, como Itten, tiña acusadas inclinacións místicas, cría que a expresión da arte non se podía explicar nin ensinar, o que podía explicarse eran as etapas previas a esa expresión. Do mesmo xeito que Kandinsky, empezaba as súas clases sobre a forma cun discurso sobre o punto e a liña. Para el, a liña describe dous tipos básicos da forma; a estrutural e a individual. A estrutural alcánzase se o mesmo elemento visual pódese repetir indefinidamente para formar un todo, mentres que a forma individual non se lle pode engadir ou subtraer nada sen cambiar o seu carácter, o contorno dunha figura con forma de peixe sería a súa liña individual e o debuxo concéntrico e repetitivo dos seus escamas sería a súa liña estrutural. Deste xeito, os estudantes chegábanse a afacer á potencialidade dunha simple imaxe. Para Klee, a finalidade de cada obra de arte era a creación dunha harmonía visual, un equilibrio entre os principios do “elemento masculino” e o “elemento feminino” da mente e da materia. Con todo, a relatividade era para el o factor máis importante.
8.
Tras un intenso período inicial a presenza de Theo Van Doesburg en Weimar ía ser a responsable dun cambio de rumbo na Bauhaus.
Era arquitecto, teórico e fundador do movemento de Stijl (neoplasticismo). En 1921 apareceu na cidade de Weimar, e desde alí púxose a editar influente revista “De Stijl”. Poderíase dicir que Itten e Doesburg eran as dúas caras da mesma moeda. Ambos eran dogmáticos, altamente carismáticos e completamente distintos. Itten con roupas monacales, Doesburg con monóculo e camisa negra.
Doesburg era un membro destacado da vangarda internacional, motor do movemento neoplasticista “De Stijl”, xunto con Mondrian e Rietveld, cunha gran transcendencia e repercusión na escena artística daquel momento. Quixo organizar o congreso “Constructivista e dadaista” en Weimar en 1922 que apoiaba a arte cerebral inspirada nas máquinas. E de 1921 ata 1923 deu un curso “De Stijl” en Weimar composto case por completo por alumnos da Bauhaus.
Gropius imaxinara unha escola aberta a pintores diferentes, plural e moldeable, e isto non fora posible pola forza do carácter de Itten, que o dominaba todo. Coas novas influencias de Doesburg, claramente discrepantes con Itten, a énfase nos oficios parecía cada vez máis anacrónico.
Un signo claro do cambio de mentalidade que se estaba xestando na Bauhaus foi a adaptación do selo oficial. O selo expresionista de Röhl foi substituído por un de Schlemmer, de gran claridade, economía e de influencia Neoplasticista. A influente presenza de Doesburg en Weimar fixo reaparecer ao Gropius da fábrica Fagus, reprimido desde o comezo da guerra. Aínda que o cambio de rumbo non era máis que un sintoma dun cambio xeneralizado en todas as artes, especialmente sensibles nesta época de continuas vangardas. Proclamouse a morte do expresionismo, substituíndoo por un estilo máis sobrio, disciplinado e “convencional”. A este período chamóuselle a “nova obxectividade” dado o seu novo sentido práctico, concreto e directo. Máis racional.
Itten foi convencido por Gropius para que se fose, e fóra substituído por un artista próximo a Doesburg: Lázló Moholy-Nagy.
Moholy-Nagy era húngaro, e participou no congreso Dada e constructivista de Weimar de 1922. Se Itten tiña un aura de espiritualidade e comuñón co transcendente, Nagy lucía mono de traballador da industria moderna, era un home sobrio, calculador e receloso das emocións. Identificábase co movemento constructivista, era seguidor de Tatlin e O Lissitzky, rexeitaba todas as definicións subxectivas da arte e desprezaba ao artista como autor inspirado de obras únicas. Para Tatlin o artista era un produtor, convencido de que a idea que hai detrás dunha obra de arte era máis importante que a forma de executala. Moholy era autodidacta, innovador, e estaba orgulloso da súa adaptabilidade. Fixo construcións, colaxes, era tipógrafo e deseñador, e pensaba que quen non soubese fotografar era unha especie de “analfabeto visual”. En efecto, a súa especialidade era a fotografía, máis en concreto o fotograma, feitas sen cámara interpoñendo obxectos, luz e papel sensible. As súas pinturas eran abstractas sen concesións. Pintaba de maneira constructivista empregando elementos xeométricos simples e titulaba as súas obras con títulos pseudocientíficos (letras e números). Cóntase, que chegou a encargar unha pintura por teléfono.
Era un profesor brillante que rexeitaba toda irracionalidad. A súa estética constructivista de formas exactas e simuladamente técnicas era totalmente oposta ao expresionismo dos seus predecesores. Era racional e coa cabeza clara. O fetiche de Nagy era a máquina. Con el, o curso preliminar de Itten cambiouse por completo. Toda a metafísica, os exercicios de respiración e relaxación, intuición e captación emocional das formas e cores cambiáronse por clases de introdución ás técnicas e materiais básicos e o seu uso racional. A súa influencia no taller de metalistería foi total. Antes os alumnos facían candelabros, agora facíanse, usando vidro e metal, lámpadas de globo, e teteras e cafeteras de formas simplificadas.
Se de 1919 a 1923 o slogan foi “Arte e Artesanía”, a partir de 1923 ía ser ?Arte e tecnoloxía?. Nese contexto os pintores empezaron a perder peso na nova Bauhaus. Un cambio radical ía levar a cabo. Con obxecto de buscar independencia económica e a cooperación da industria, vendendo deseños e patentes, ía fuxir de producir obxectos únicos para ricos, pasouse a sistematizar e industrializar o deseño de obxectos cotiáns.
Josef Albers, un antigo estudante, ía axudar a Moholy no curso preliminar. Empezara na Bauhaus en 1920 á idade de 31 anos. Cursou con Itten cando tiña a mesma idade que o seu mestre. Foi un dos estudantes máis destacados. Estaba fascinado polas propiedades dos materiais e o seu potencial cando recibía forma (o papel é unha sustancia fráxil pero cortado e dobrado convenientemente pode ser considerado forte e ríxido). Usaba os materiais máis simples e menos suxestivos para dar leccións importantes sobre a natureza da construción. Dicía “a economía da forma depende dos materiais que empreguemos”, e “conseguiredes máis facendo menos, así é o pensamento construtivo”. Foi o complemento perfecto a Moholy e ambos axudaron a Gropiuus a reconducir a Bauhaus por un novo camiño.
9.
Como xa dixemos, a Bauhaus estaba ameazada polos gremios de artesáns, os aprtidarios da academia, os políticos nacionalistas e o público en xeral, que non entendía nada. Por iso, a primeira exposición a gran escala dos produtos da Bauhaus en 1923 supuxo un éxito porque atraeu ao público de toda Alemaña e de toda Europa, e permitiu a Gropius dispersar a mensaxe da nova Bauhaus;
“Arte e tecnoloxía: unha nova unidade”,
xa curado de artesanías románticas e de soños utópicos. A Bauhaus orientouse cara ao deseño industrial e cara á produción masiva de produtos baratos de calidade.
Con Ford e a súa produción de automóbiles en serie, América converteuse no modelo da razón tecnolóxica, era a sociedade ideal onde a xente era rica e igual. A utopía capitalista había substituído á utopía socialista onde a máquina era o inimigo do home común. A tecnoloxía pasou a ser un tema moi popular, como evidencia a película de Fritz Lang daquela época “Metrópolis”.
Naquel momento tivo especial relevancia a casa experimental “Am Horn” deseñada por Muche (asesorado por Adolf Meyer). Tratábase dunha sinxela construción cúbica feita con paneis prefabricados de bastidor de aceiro recheo de formigón. Tiña unha planta anular en cuxo centro estaba a sala de estar de seis metros de lado, máis alta que o anel de estancias que a circundaban. Cada habitación tiña unha función e un carácter concretos. A dos nenos, por exemplo, tiña paredes terminadas en encerado para que se puidese pintar con xiz. A cociña supuxo un fito no deseño funcional. Marcel Breuer fixo a primeira cociña con armarios inferiores separados dos superiores con encimera corrida enfronte dunha xanela (non había mesa no medio como era tradicional). A casa financiouna Sommerfeld (casa en Berlín de 1920).
A exposición fixo milagres no ánimo da Escola, supuxo a idade de ouro da Bauhaus, polo recoñecemento do público e pola difusión dos seus traballos.
Pero en 1924 a dereita gana as eleccións en Turingia e os días da Bauhaus en Weimar estaban contados.
10.
Aínda que en 1925 o goberno de Turingia, do que dependía oficialmente a Bauhaus, decidise despedir e pechar a escola por motivos de afinidade política, a exposición de 1923 conseguira para a escola moitos amigos e admiradores. A Bauhaus de Weimar pechouse en marzo de 1925 e outras cidades, como Breslau ou Darmstadt, quixeron facerse cargo da escola de Gropius. Dessau, con todo, fixo a oferta máis xenerosa. Era máis grande que Weimar, estaba moito máis industrializada e atopábase máis preto da capital, Berlín. O alcalde, Fritz Hesse, convenceu aos industriais da conveniencia de traer a escola á súa cidade e obtivo así un nutrido orzamento para a Bauhaus. A subvención permitía a construción dun novo edificio e sufragar o aloxamento de profesores e alumnos. Gropius proxectou entón o novo edificio e as casas dos mestres.
Os docentes pasaron de ser mestres a profesores, prescindiuse do sistema dual de mestres de grao e de taller, contratáronse artesáns expertos para os talleres pero xa sen distinción similar á dos profesores, e abandonouse a democracia de Weimar; agora as decisións tomábaas exclusivamente o director.
Xa non se trataba de formar artesáns senón un “novo colaborador para a industria, os oficios e a construción” que fose mestre da técnica e da forma. O cambio maior, con todo, foi a introdución do departamento de arquitectura, que o ía a dirixir o suízo Hannes Meyer.
En 1925, a Bauhaus fundo unha sociedade limitada para comercializar as súas patentes e deseños, empezouse a editar unha revista e a publicar os “libros da Bauhaus”.
O novo edificio construíuse moi rápido e en outubro de 1926 inaugurábase cunha gran celebración. O novo edificio era experimental, con estrutura de formigón armado con forxados de laxas baleiradas sobre vigas, e cubertas planas. Tiña instalacións especialmente innovadoras como cintas transportadoras, montaplatos, terrazas xardín ou un teatro de escenario central e espectadores a ambos os dous lados. Contaba cunha área de ensino (aulas), outra de talleres, un ximnasio, unha cantina e 28 apartamentos/ estudo para os alumnos. Ademais das casas, construídas a pouca distancia, dos profesores, unha individual para gropius e tres pareadas para o resto. As festas da Bauhaus celebrábanse regularmente e eran espectaculares.
En Dessau acudiuse para o ensino a antigos alumnos, chamados mozos mestres, que introduciron novos métodos e actividades. Os máis destacados foron Bayer, Breuer, Scheder, Schmidt e Stölz.
Herbert Bayer, era pintor e artista gráfico, fotógrafo, deseñador e tipógrafo, un brillante estudante da Bauhaus que ingresara en 1921. Interesouse pola publicidade, o deseño de exposicións, anuncios e identidade visual, tiña unha acusada influencia de Moholy e De Stijl. Consideraba que os adornos caligráficos eran supérfluos, o mesmo que as letras maiúsculas, o cal era bastante audaz dado que en alemán non só levan maiúsculas os nomes propios senón tamén todos os substantivos. Deseño caracteres sinxelo e elegantes, introduciu os filetes grosos e ás veces con distinta cor, e axudou así a afianzar o carácter público da Bauhaus.
Breuer entrou na Bauhaus en 1920, húngaro, pasou a maior parte do tempo no taller de ebanistería. Ao principio interesouse polo expresionismo e o primitivismo, despois pasou pola forte influencia de Rietveld e De Stijl. Foi de gran orixinalidade e influencia posterior a fabricación de cadeiras empregando tubos de aceiro curvado ademais de coiro ou tea para os asentos e respaldos. Foi o primeiro deseñador que introduciu os materiais cromados nas casas.
Scheper ingresou na Bauhaus en 1919, foi un dos primeiros estudantes en matricularse. Encargouse do taller de pintura mural, interesándose pola utilización de vastas superficies de cor plana para crear unha contorna agradable que realzase o espazo fixado polo deseño arquitectónico. Influenciado por De Stijl este uso da cor era por entón totalmente orixinal e influenciou notoriamente a moitos artistas e arquitectos posteriormente. Ademais, achegou un novo enfoque no deseño de papel de paredes.
Schmidt foi estudante de pintura de 1910 a 1914, por tanto xa era artista cando chegou á Bauhaus en 1919. Era o estudante máis capacitado da contorna de Schlemmer. Era un hábil tipógrafo, ensinou caligrafía no taller de imprenta de Bayer. Aínda que o seu principal labor transcorreu no taller de escultura.
Gunta Stölz era a única muller do persoal, formouse nos talleres de teares. Era unha das mellores tejedoras da súa xeración, capaz de trasladar complexas composicións formais ás alfombras, cortinas e tapices.
11.
En 1927 estableceuse por primeira vez un departamento de arquitectura ao mesmo nivel que o resto de talleres. Tras o curso preliminar os estudantes podían optar por especializarse en arquitectura sen estar obrigados a ter coñecementos de artesanía de ningún tipo. O arquitecto que aceptou o posto de profesor de arquitectura foi o suízo Hannes Meyer.
O enfoque de Meyer era do todo diferente ao de Gropius, cría fervientemente que o traballo do arquitecto consistía en mellorar a sociedade por medio do deseño de edificios funcionais que mellorasen ao home corrente. Dicía:
“Todas as cousas desta terra son o produto da fórmula: función x economía. A construción é un proceso biolóxico, non é un proceso estético?, e engadía: ?O arquitecto? Foi un artista e estase convertendo nun especialista en organización. A construción é soamente organización: organización social, técnica, económica e mental”.
Baixo Meyer o departamento de arquitectura colaborou con Gropius nunha serie de encargos. O máis importante foi o proxecto de vivendas experimentais de Törten en Dessau. Tratábase dunha urbanización completa, racionalmente planificada, construída case por completo por elementos estandarizados, como cerramentos de formigón, fabricados na propia obra. A estandarización fixo máis rápida e económica a obra, a fabricación “in situ” reduciu notoriamente os custos de transporte. A construción de cada casa duraba só tres días.
A presenza de Meyer inspirou resentimentos dentro da Bauhaus. Enfrontouse a Moholy, Klee e Kandinsky, e Muche foise.
Gropius dimitiu en xaneiro de 1928, porque quería dedicarse por completo á súa profesión. Propuxo a Mies Van der Rohe a dirección pero rexeitou, precipitadamente e inexplicablemente para moitos lle ofreceu o posto a Meyer. Nese momento Moholy dimitiu, Breuer e Bayer fóronse pouco despois, Kandinsky quedou como vicedirector, aínda que o fixo para minar a posición de Meyer.
O departamento de arquitectura dividiuse en dúas: teoría e práctica da construción e deseño de interiores, e todos os talleres subordináronse ao de arquitectura.
Aínda que a arquitectura primase por completo, Klee e Kandinsky puideron dar por primeira vez clases de pintura, Schlemmer encargouse dun novo curso chamado “Home” que consistía en debuxo en movemento e clases sobre bioloxía humana e filosofía. Hilberseimer ensinou planificación urbana. Ensinouse socioloxía, teoría política marxista, física, enxeñería, psicoloxía e economía. O cambio foi drástico.
Meyer insistía a todos os talleres que os seus produtos tiñan que estar destinados a venderse na industria, non para abastecer o mercado de luxo, senón para lograr artigos prácticos, baratos e seriables. Desviou a atención da vivenda unifamiliar á colectiva. Os talleres entón fixéronse, por primeira vez, moi rendibles e a escola fíxose autosuficiente. Era irónico que baixo o marxista Meyer a escola beneficiásese tanto dos éxitos do sistema capitalista.
O descontento entre os pintores aumentou pola énfase que se estaba producindo pola construción, a publicidade e o tratamento sociolóxico de todo.
Pero o marxismo de Meyer e a gran politización da escola foron utilizadas pola o prensa para atacar á Escola e Hesse (o alcalde) tivo que destituírlle tras ser presionado fortemente por varias frontes. Mies Van der Rohe substituíu a Meyer en 1930.
12.
Mies tiña gañada unha reputación como proyectista de elegantes edificios de aceiro e cristal. Como director a súa primeira tarefa foi restituír a reputación da escola, liberala de tinguiduras políticas. A súa chegada foi turbulenta con motíns e algaradas e tivo que prohibir taxantemente as actividades políticas.
Aínda que nunca deixou o seu estudo de Berlín converteu a Bauhaus en aínda máis escola de Arquitectura. A teoría dominábao todo e os talleres empezaron a estancarse e a producir cada vez menos, ata paralizarse por completo. O dominio da arquitectura era total. Dividiu a escola, do mesmo xeito que Meyer, en dúas: Construción exterior e deseño interior. Era menos funcionalista que Meyer, acentuaba as calidades formais, ata o punto de cualificarlle como “formalista”, e esixía “corrección”, estética e elegancia.
A Bauhaus era entón irrecoñecible. Case todas as personalidades de outrora xa non estaban. Só permanecían Klee e Kandinsky, aínda que Klee foise pouco despois de chegar Mies. Os acontecementos políticos ameazaban de novo á Bauhaus, en 1931 o partido nazi conseguiu o control do parlamento de Dessau e repetiuse a historia de Weimar. A escola era cosmopolita aos nacionalistas molestáballes por ser antialemán. O moderno, ademais, era sinónimo de comunismo. A escola pechouse en 1932.
Nun desesperado intento por salvar a Escola Mies alugou unha fábrica en Berlín e converteuna apresuradamente en Escola, aínda que se reabriu esta vez como institución privada.
A pouco de reabrir a escola, os nazis gañaban as eleccións e o control do estado. Hitler convertíase en chanceler. O final chegou en abril de 1933. Os nazis pecharon definitivamente a escola.
13.
A denodada hostilidade nacionalsocialista foi en gran medida a responsable da rapidez con que creceu a fama da Bauhaus. Fíxose vítima dunha causa contra a que loitaba o mundo enteiro, e isto fíxoa moi popular.
Moholy-Nagy fundou a “Nova Bauhaus” en Chicago en 1937, Gropius ensinou en Harvard e Albers en Iale. E foi, en diante, importantísima a influencia das ideas e sistemas educativos da Bauhaus en moitas escolas das escolas de arte e arquitectura de todo o mundo, desde Londres a Tokio.
Calquera cousa e todo o que fose xeométrico, aparentemente funcional, que empregase cores primarias e estivese feito de materiais modernos era “estilo Bauhaus”. Neste momento o deseño “Bauhaus” séguese identificando con case todo o moderno, funcional e de liñas nítidas. Non houbo desde entón un sistema educativo nin un conxunto de artistas unidas nun interese común da relevancia da Bauhaus.
A idea da Bauhaus procede en calquera caso de enfoques distintos: o da Werkbund, antes da primeira guerra mundial, e o do medievalismo romántico de Morris e por extensión do expresionismo. Os conflitos entre ambos os enfoques contrapostos, parella de opostos en contraste que diría Itten, conseguiron liberar do historicismo dos cen anos anteriores e abrir o campo cara á revolución moderna.
Foi sen dúbida un momento decisivo e necesario para que o século XX dese definitivamente a lombeirada que estaba a necesitar desde facía un século para a consecución da revolución nas artes e a arquitectura. Sen a Bauhaus a arquitectura non se vinculou de maneira tan sólida co mundo da arte, do deseño e dos procesos industriais de construción. Grazas a aquela escola de vehementes artistas de vangarda o mundo occidental puido cambiar de rexistros estéticos e afastarse da tiranía dos modelos clásicos.
Sergio de Miguel, arquitecto
Madrid, xuño 2010[:en]Phase, Date, Trend, City, The Director Founding, 1919-1923, Expressionism, Weimar, Gropius Correction, 1923-1925, De Stijl, Weimar, Gropius Consolidation, 1925-1928, Rationalism, Dessau, Gropius Affirmation, 1928-1930, Functionalism, Dessau, Meyer Decadence, 1930-1932, Formalism, Dessau, Mies End, 1932-1933, Nazism, Berlín, Mies
1.
The world in the one that developed the history of the Bauhaus was very different from the current one, though his influence in the art, the design and the architecture is recognized still in a very clear way.
El mundo en el que se desarrolló la historia de la Bauhaus era muy distinto al actual, aunque su influencia en el arte, el diseño y la arquitectura se reconozca todavía de manera muy patente.
His chronology coincides by chance with that of the Republic of Weimar, more concretely with the period that Nazi and Hitler’s proclamation goes from the end of the first world war up to the raise to the power of the party as Foreign Minister of the German condition. An epoch of transition that it is born with the end of an atrocious war and that dies with the whiteness of another even crueller war. A radical period of distress and abstraction, of political revolutions and of strong economic fluctuations. An epoch, definitively, of deep ideological and structural changes.
Though, really, the history of the Bauhaus began at the beginning of the 19th century, when the industrial revolution stimulated the machine and the new materials of construction and his unstoppable activity was usurping gradually the traditional functions of the artists and the craftsmen favoring the mechanized production.
The Universal exhibition of 1851 (London) was celebrating with gabble the proclamation of a new age and he amazed to the world with his incredible buildings of iron and crystal and his powerful machines. His emblem was the gigantic “Crystal Palace” of Paxton, abundance of fantastic mechanical devices.
But the shining maquinismo started having opponents. Especially in England where the industrialization supposed submitting to the working classes to a few particularly cruel living conditions. Morris influenced by Ruskin’s precursor ideas, was thinking that the industrial production was damaging spiritually equally the craftsman and the consumer, was thinking that it was stealing from the craftsman the happiness of the made well work and was denying to the public the pleasure of living in a wrought environment nimbly and love, was denouncing that “the machine did not have soul”. It proposed then to revive the traditional trades and to direct his efforts to re-intensify the crafts and to reform the design. There was created the movement “Arts & Crafts” of great influence in the whole Europe, and there began to be promoted the new schools of Arts and Trades.
Gottfried Semper, German architect, critic of the universal exhibition, less ingenuous that Morris who was trying to detain the advance of the industrialization, was thinking that it was necessary to admit that the technological process was irreversible and that it was necessary to bet for the education of a craftsmen’s new class that was exploiting with artistic sensibility the potential of the machine. It was the one that introduced, with this new bias, the equivalent of the Arts and Crafts in Germany.
Henry Cole, Englishman, friend of Semper and organizer of the Universal Exhibition, realized that, really, the only solution was to promote an education in which the Museums of Crafts were recovering the same paper that the Schools of Arts and Trades. The artistic formation and artesana needed an urgent reform. The craftsmen had a system of medieval learning that was going back to the epoch of the cathedrals, and the artists were formed in the Academies in which the antiquity was studied by worship being kept blind to the forefronts.
The architecture entered crisis. There questioned the use of the new materials and the inflexibility of his forms, and in addition, it was necessary to solve the over-excited growth of the urban populations, the housing of the urban proletariat. The housings had managed to be alarmingly precarious and insane.
The invention of the “city garden” wanted to solve the problem, firstly in England and soon in the rest of Europa. There were created urbanizations landscaped for the workers under the Anglo-Saxon image of the “inhabited forest”. Really, the United Kingdom, in the last decades of the 19th century, had been the industrial power of the continent and had been characterized by the quality of his industrial products, his crafts, his schools of Arts and Trades, his cities garden and his architecture of modest and solid houses. The rest of Europa contemplated it with admiration.
Austria and Germany, very competitive, strained glaringly in going on to the forefront. About 1910 they had managed to exceed the Britishers in originality of ideas and quality of solutions with regard to the formation in the world of the art, the crafts, the design and the architecture.
It was the Vienna of the artists of forefront who associated in the movement called “Secession” and revitalized energetically the architecture and the trades, liberalizing the painting and the arts in general of the reigning historicismo. In that the “Wiener Werkstate”, was created, a few workshops craftsmen who made furniture, domestic and textile objects with a simple and essentially geometric style. The city of Adolf Loos, architect of radical ideas of well-known influence, who imposed a new way for the architecture, an aesthetic ideology that was proposing as need the absence of ornamentation.
In Germany it landed Muthesius, architect that it had remained in England long years to study the British town planning. Admirer of the sober and functional English architecture persuaded the big German architects of the epoch (Behrens, Poelzig, Taut) that they were directing schools of new formation and artistic inclinations. Also it persuaded the manufacturers in order that they were stimulating the industrial design. But his more important achievement was that in 1907 it assembled a group of artists and manufacturers in order that they were founding the Werkbund, a new association with an alone aim: the reconciliation between the art, the crafts, the industry and the trade. This supposed a clear improvement for the German products and stimulated a new concept of artistic formation and artesana.
In this context, an architect like Behrens (founder of the Werkbund) was named by the company AEG as designer chief, and of his hand there went out not only the products of the company (telephones, ventilators, boilers and lampposts) but also his buildings. The ship of turbines AEG in Berlin supposed an architectural milestone of the first magnitude. Beherens had been a member in 1898 of the artists’ colony of Darmstadt together with Ölbrich, that was chasing the example of the Arts and Crafts Englishman. In 1903 named by Muthesius, it directed the school of Arts and Trades of Dusseldorf insisting on the aim to link the traditional crafts with the mechanized production, there there was formed Adolf Meyer, partner of Gropius during the first years of his exercise. For his study of Berlin there happened the architects who were going to have more relevancy in the later years: Le Corbusier, Gropius and Mies Van der Rohe. In 1912 it forms a part of the founding group of the Werkbund.
Another member of the Werkbund, Henry van de Velde, a designer and Belgian architect, it founds, directs and constructs the school of Weimar in 1902, constituted as an institute to support the work of the crafts in the industry. The same one They Go of Velde, after the war, it was going to propose Gropius him it happened what it would mean the beginning of the Bauhaus.
But if the Bauhaus originates as continuity of an immersed school in the spirit of the Werkbund, his manifest of foundation of 1919 is not influenced not by Behrens not for Van de Velde but for the expressionism of the preguerra. Feininger’s engraving that he it accompanies, with his dynamic and splintered style, was symbolizing the union of three arts; the architecture, the painting and the sculpture on the emblem of the work in collaboration of the cathedral, that is to say, represents the search of a social change, it was praying:
“The cathedral of the future, which will include everything in an alone form: architecture, sculpture and painting”.
The expressionism was chasing the Utopia of which the art could change the world.
Already in the exhibition of the Werkbund of 1914 some samples of the expressionism were recognized, overcoat in the pavilion of Bruno Taut’s crystal. This current of thought, which became strong after the disasters of the war, was thinking that the architect could change the world and the conscience of the men, and that the important thing was the work in collaboration, looking for an artistic “total” work across the combination of the different disciplines. In the bottom they were included inside the revolutionary aims of the left side. Gropius was hoping that his school was turning into a source of social change thanks to the art.
2.
When the Bauhaus opened his doors in 1919, in the Van de Velde´s former building, Gropius was thirty six years old. It had taken part in the war and, still when it was proclaimed apolítico, was sympathizing with the left side because he was thinking that only a radical social reform could save Germany. This led him to thinking that it were necessary to to put emphasis in the crafts to the detriment of the mechanical production. It tried then to constitute a community, using especially painters, with an educational program directed so much to developing the personality as to facilitating the technical knowledge of the students.
Gropius, born in 1883, of father architect, had studied in Munich and Berlin and after the career it had worked with Behrens. From 1910 it founds his own workshop together with Adolf Meyer. The factory Fagus of 1911, his first order, goes on to the history for his revolutionary walls curtain and his aesthetics are a faithful representation of the efforts of the Werkbund. In 1914, in the exhibition of the Werkbund, it returns to amaze with his model factory.
From 1919, after the war, Gropius forms a part of an architects’ association called “Arbeitsrat für Kunst” (Advice of the Worker of the Art), of the one that would manage to be immediately his president. The aim of this association was the direct commitment of the creators in the forge of a new social order, of agreement with his manifest (written by Taut) “The art and the people must form a unit”. But Gropius in the bottom was detesting all organized politics, he was trying to found a “discourteous” community. Anyhow, though his socialism was Utopian, nobody could believe that the creator of the splendid factory Fagus of before the war could have transformed up to the point of managing to create the Monument to the “March of the Death” of 1921, of there invoices clearly expressionist, a dynamic piece of concrete carved as a great crystal.
The direction of the Bauhaus was the center of his life until it was resigning in 1928. It was characterized for being an efficient, politically perspicacious administrator, and a persons’ skilful manipulator and situations.
3.
In 1919 Germany was plunged in the chaos, it had just lost a disastrous war. Weimar, the capital of the condition of Thuringia, was small and did not have practically industry. The new state school, given his expositions of origin, began with the opposition of some sectors of the population, especially of the nationalists, for thinking the dangerously cosmopolitan school and of left sides, and of the academicistas and the craft guilds, that they saw his social position was in danger.
The students did not have scarcely economic resources and Gropius had achieved that all the teachers were prominent figures of extraordinary originality and great capacity. They were almost all painters and there was claimed that they were instructing on the effects and the employment of the color, in the form and the composition, and in the foundations of the aesthetics. The initial aim was the formulation of a new grammar of the design that was not depending on the historical models.
The school was structured then by the combination of the teachers of workshop, prominent figures of great training in his trades that were providing manual skill and technical knowledge, and the teachers of form, the painters, who were promoting the creativity. Even if the maxim of this first period was the unit of the Art and the Crafts, with this fragmented system there was a royal separation between art and trade, since the “Teachers’ Advice” that was the organ that was taking the decisions of the Bauhaus was formed only by the teachers of form.
There was formed a school modern and opened for the future, in which one was trying to knock down the barriers between the Fine arts and the Trades, characterized by the maxim of which “the end of any artistic activity is the Construction”.
4.
The first contracted teachers were two painters and a sculptor. Itten, Feininger and Marcks. All of them linked to the Berlin gallery “Der Sturm”.
Itten was a painter of strange beliefs, with a great charisma, mixture of saint and charlatan. Clearly extravagant. It was Swiss and had studied in Stuttgart with Hoelzel, pioneer of the abstract art. Ligature to Loos’s circle on having had a school deprived in Vienna, recommended it for the Bauhaus Alma Mahler, the woman of Gropius.
Mystical, opposite to any materialistic interpretation, it was characterized for being a fervent follower of a strange sect of origin indú; the “Mazdaznan”, and for it it was involving the pupils in physical and mental exercises, in a strictly vegetarian diet and in periodic purifications with fastings and edemas.
He was thinking that all the human beings are innately creative and that his doctrine could open the artistic talent of each one. The “Mazdaznan” got hold during the first years of the bauhaus because Itten was, undoubtedly, the most influential teacher. His principal contribution was the introduction of the preliminary course, in his hands a species of wash of brain, in which the aim was to liberate the creative latent potential inside every pupil. The course was selective and if it was not excelling itself the pupil had to leave the school. In him they were proposing different exercises in the shape of game that there were handling textures and forms, colors and tones, in two and three dimensions.
He was thinking that any perception takes place in terms of contrasts: nothing can turn for yes same with independence of another thing of different quality. The tasks, therefore, were consisting of the concordant disposition of signs, tones, colors and materials of contrast.
In turn he took charge of the workshops of height of wood, metalwork, glassware and wall painting. His omnipresence and fort influences it would manage to be a problem for Gropius.
Gerhard Marcks, sculptor known by his slender ones and gotizantes figures and engravings he was also a member of the Werkbund. He was a teacher of form of the workshop of ceramics since it had some experience with the industry. Also he contributed in his printer’s quality, workshop which teacher was Feininger.
Lyonel Feininger, painter germanoamericano author of the engraving of the Manifest of 1919, was the only one that it remained in the bauhaus from the beginning until the end. As a whole, nevertheless, it taught little. He had been a draftsman of cómics of success in The United States, his style, angular and graphically, was anticipating the linearity of his paintings. He was interested overcoat the painting of landscapes and architectural motives and was feeling fascinated by the color. It is possible that it was the architectural character of his works what attracted Gropius when it contracted him.
5.
If the teachers were perfect artists of very different record, the students were a very heterogeneous group. There were boys, men traumatized by the war, the sophisticated followers of Itten were, and there were abounding the women (almost all weavers). They were admitted by a probation period of six months that it was coinciding with the preliminary course. They were taking an austere but enterteining enough life. An elite was considered to yes same and was conscious that they were taking part in an experiment that was doing history. There were few squares and to enter the Bauhaus were very difficult. As a whole, when they were ending the program of the School, they could do, come out in photographs, design furniture, to mold ceramics and esculpir, and some, to project buildings. Gropius said of them that
“the only ones that will remain faithful to the art will be those who are prepared to spend hunger ”.
The Bauhaus had as aim from the beginning have financial autonomy across the sale of the work of the workshops, but in general this us and obtained with the exception of the workshop of fabric and that of ceramics.
The first project of architecture in the one that informed the Bauhaus as school was the villa in Berlin for the businessman Sommerfeld, in 1921. They projected Gropius and A. Meyer in collaboration with the workshops of the Bauhaus, and it is possible to recognize in her Wright’s clear influence. The employment of the girders of teak was an imposition of the client who was trading with wood. The reliefs are of Schmidt, Breuer’s furniture, there were designed also the lamps, the iron-works and other accessories. It was a success as cooperative project, but it exalted a crafts gone out of fashion (there was nothing of industrial design), the order did not come from any industrial tycoon of Weimar and did not take charge directly to the Bauhaus but to Gropius’s particular workshop.
6.
Between 1920 and 1922 there were new incorporations to the teachers’ Advice of the bauhaus. For his transcendency must be outlined Schlemmer, Muche, Klee and Kandinsky.
Gropius knew Schlemmer de la Werkbund, was a painter of formation who was interested immediately for the theatre and, before the war, it took part in works expressionists. As painter his only topic was the human figure, figures that were looking like dolls very removed from the classic world, placed in slightly deep spaces with geometric forms and of a very architectural aspect. He was the person in charge of the workshop of wall painting, though his principal assignment passed in the workshop of sculpture, taught also drawing in movement and, from 1923, his more famous contribution took charge of the workshop of theatre. It had a great worry because the art was primarily public, and was considering the theatre to be the most public of the arts. It is a question of an artistic discipline that it combines diverse means and it links her with the architecture; it needs narrow collaboration of great quantity of artists and different craftsmen being employed at equipment. Because of it it was interested so much in the Bauhaus. The most celebrated production of Schlemmer fu the ballet triádico (1922). A species of theatre of guiñol in that escenigicaba a metaphor of the perfect and innocent human being. He was undoubtedly one of the most important teachers of the Bauhaus.
Muche started by helping Itten in the preliminary course and taught basic design in the workshops. He was the teacher more young woman and, when it left itten, it replaced him in the preliminary course. He was a teacher of form of the workshop of fabric. He was a painter expressionist with clear mystical inclinations, not uselessly it was of Itten’s rope, which came to the bauhaus with the hope to find an artistic community. It was interested for the architecture and project, since we will see, two experimental houses.
Klee was an exceptional painter, it might be said that his work is of another world: fantastic, capricious and ingenious. It had matured late and his audacity with the managing of the colors only dates back of 1914 after his trip to the north of Africa. It was fascinated by the theoretical topics and was very communicative and educated. Klee happened to Muche in the workshop of binding and, later, it took charge of the workshop of glassware and that of fabric, though it had more influence in the course of basic design. The practice of the education forced him to reconsider his work from an intellectual level, to be explaining accurately what was coming doing unconsciously. His education was centring on the consideration of the elementary forms from which, for him, all the natural forms were stemming. A painting, he was saying,
“piece is constructed to piece, us and difference of a house”,
identifying painting with architecture.
Kandinsky joined the bauhaus in the half of his career. It was Russian, but he had studied in Munich, and during the war it was forced to turn to Russia, in 1921 it returned to Germany before the fears of a reaction against the experimental art in the Soviet union. He was, undoubtedly, one of the most famous abstract painters of the international panorama, in 1911 he had written the book “It brings over of the spiritual thing in the art” that was of great influence in the artistic circles. It was teaching the process of looking, not of practising the painting. Theoretical tireless, it was trying to formulate objective laws that were explaining the subjective experience of the art. It substituted Schlemmer as teacher of form in the workshop of wall painting and developed a course of basic design together with Klee. His principal aim was to spread the concept of objectivity in the art.
7.
What was turning in singularly the education of the Bauhaus was his preliminary course, definitively, the quantity and quality of theoretical education and the intellectual rigor with which there was analyzed the essence of the visual experience and the artistic creativity. In almost the whole history of the Bauhaus the preliminary course was at the expense of Klee and Kandinsky though Itten was the predecessor.
Itten took colourist as a painter and was thinking that his principal contribution was his theory of the color. It was more interested in the emotional and spiritual properties of the color that in his scientific aspects. He was thinking that it was impossible to consider the color without form and vice versa. It was departing always from the contrasts in the color, and this leads him to conceiving not a wheel but a sphere of colors. The qualities of the color were not, certainly, only optical. The emotional conditions were communicating across the color and the form. Every form had his local color, which emotionally was squaring better, like that the square was red, the yellow triangle, and the blue circle. He was claiming that the pupils were becoming sensitive to the “internal meaning of the forms”.
Kandinsky, which would not enter the Bauhaus until 1922, was believing in something similar. Though it was Itten the one that was influenced by the theories of his “It Brings over of the spiritual thing in the art” of 1911. It was characterized for enjoying the gift of the sinestesia, that is to say, when there was stimulated one of his senses other one was reacting. It heard something when it was looking at an image or a color, saw a color or an image when he was listening to music. His senses were communicated, and his principal effort was to explain objectively these experiences. His preliminary course was consisting of analytical drawing and theoretical study of the color and the form, of very structured almost scientific form. For him, the fundamental distinctions of the colors were his “temperatures” and his tones (luminosity or darkness), light and heat. This way, which was determining the “temperature” of a color was his trend to yellow (warm) or to the (cold) blue. In addition, every color not only had a “temperature” but also a “meaning”. In turn, his particular investigation in the world of the form was beginning in the point that put in movement was turning on line. Every class of line, depending on the type of force exercised in her, possesses analogous qualities to every type of color. The vertical ones are hot, the horizontal cold ones. With such a rigorous course the eyes of the students were opened for the possibilities of an art so intellectually controlled like emotionally expressively.
Klee was suggestive and doubtful, opposite to Kandinsky that was rigorous and dogmatic. As Kandinsky and Itten he identified parallelisms between the painting, the music and it used them in the explanation of his theories. He was a virtuous violinist and, as Itten, had marked mystical inclinations, was thinking that the expression of the art could not explain to teach, which could explain they were the stages before this expression. As Kandinsky, was beginning his classes on the form with a speech on the point and the line. For him, the line describes two basic types of the form; the structural one and individual. The structural one is reached if the same visual element can repeat indefinitely to form everything, whereas the individual form cannot add or remove anything without changing his character him, the contour of a figure with form of fish it would be his individual line and the concentric and repetitive drawing of his scales would be his structural line. Thus, the students were managing to be accustomed to the potential of a simple image. For Klee, the purpose of every work of art was the creation of a visual harmony, a balance between the beginning of the “masculine element” and the » feminine element” of the mind and of the matter. With everything, the relativity was for him the most important factor.
8.
After an intense initial period Theo Van Doesburg’s presence in Weimar was going to be the person in charge of a change of course in the Bauhaus.
He was an architect, theoretically and founder of Stijl’s movement (neoplasticism). In 1921 it appeared in the city of Weimar, and from there it put to edit influential magazine “De Stijl”. It might say that Itten and Doesburg were both faces of the same currency. Both were dogmatic, highly charismatic and completely different. Itten with monastic clothes, Doesburg with monocle and black shirt.
Doesburg was a member distinguished from the international forefront, motive from the movement neoplasticista “De Stijl”, together with Mondrian and Rietveld, with a great transcendency and repercussion in the artistic scene of that moment. It wanted to organize the congress “Constructivist and dadaist” in Weimar in 1922 that was supporting the cerebral art inspired by the machines. And of 1921 until 1923 it gave a course » Of Stijl » in compound Weimar almost completely for pupils of the Bauhaus.
Gropius had imagined a school opened different painters, plural and moldeable, and this had not been possible for the force of Itten’s character, which was dominating everything. With Doesburg’s new, clearly discrepant influences with Itten, the emphasis in the trades seemed to be increasingly anachronistic.
A clear sign of the change of mentality that was in preparation in the Bauhaus was the adjustment of the official stamp. The stamp expressionist of Röhl was replaced by one of Schlemmer, of great clarity, economy and of influence Neoplasticista. Doesburg’s influential presence in Weimar made reappear to the Gropius of the factory Fagus, suppressed from the beginning of the war. Though the change of course was not any more than a symptom than a change generalized in all the arts, specially sensitive in this epoch of continuous forefronts. The death of the expressionism was proclaimed, replacing it with a more sober, disciplined and “conventional” style. To this period there was called he the “new objectivity” in view of his new practical, concrete and direct sense. More rational.
Itten was convinced by Gropius in order that it went away, and it was replaced by an artist near to Doesburg: Lázló Moholy-Nagy.
Moholy-Nagy was Hungarian, and it took part in the congress Given and constructivista of Weimar of 1922. If Itten had an aura of spirituality and communion with the transcendent thing, Nagy was seeming monkey worker’s of the modern industry, was a sober, man calculating and rejealous of the emotions. He was identifying with the movement constructivista, was a follower of Tatlin and The Lissitzky, was rejecting all the subjective definitions of the art and was despising the artist as author inspired of the only works. For Tatlin the artist was a producer, convinced that the idea that exists behind a work of art was more important than the form of executing it. Moholy was self-taught, an innovator, and was proud of his adaptability. It did constructions, collages, he was a typographer and designer, and was thinking that the one who could not come out in photographs was a species of “illiterate visually”. In effect, his speciality was the photography, more in I make concrete the still, done without chamber interposing objects, light and sensitive paper. His paintings were abstract without concessions. It was doing of way constructivista using geometric simple elements and it was titling his works with pseudo scientific titles (letters and numbers). One tells him, that it managed to entrust a painting for telephone.
He was a brilliant teacher who was rejecting all irrationality. His aesthetics constructivista of exact forms and simuladamente technical it was totally opposite to the expressionism of his predecessors. It was rational and with the clear head. Nagy’s fetish was the machine. With him, Itten’s preliminary course changed completely. The whole metaphysics, the exercises of breathing and easing, intuition and emotional capture of the forms and colors changed for classes of introduction to the technologies and basic materials and his rational use. His influence in the workshop of metalwork was total. Before the pupils were doing chandeliers, now they were done, using glass and metal, lamps of globe, and tea-pots and coffee machines of simplified forms.
If from 1919 to 1923 the slogan was “Art and Crafts”, from 1923 “Art and technology” was going to be. In this context the painters started losing weight in the new Bauhaus. A radical change was going to be carried out. In order to look for economic independence and the cooperation of the industry, selling designs and patents, one was going to avoid producing the only objects for rich, one happened to systematize and industrialize the design of daily objects.
Josef Albers, a former student, was going to help Moholy in the preliminary course. It had begun in the Bauhaus in 1920 to the age of 31 years. It dealed with Itten when the same age had that his teacher. He was one of the most out-standing students. It was fascinated by the properties of the materials and his potential when it was receiving form (the paper is a fragile substance but cut and doubled suitably he can be considered to be strong and rigid). It was using the simplest and less suggestive materials to give important lessons on the nature of the construction. He was saying “the economy of the form depends on the materials that we use”, and “you will obtain more doing less, this way it is the constructive thought”. It was the perfect complement to Moholy and both helped Gropiuus to re-lead the Bauhaus for a new way.
9.
As already we said, the Bauhaus the nationalistic politicians and the public was threatened by the craft guilds, the aprtidarios of the academy, in general, that did not understand anything. For it, the first large-scale exhibition of the products of the Bauhaus in 1923 supposed a success because it attracted the public of the whole Germany and of the whole Europe, and allowed to Gropius to disperse the message of the new Bauhaus;
“Art and technology: a new unit”,
already treated of romantic crafts and of Utopian dreams. The Bauhaus was orientated towards the industrial design and towards the massive production of cheap products of quality.
With Ford and his production of cars in series, America had turned into the model of the technological reason, was the ideal company where the people were rich and equal. The capitalist Utopia had substituted the socialist Utopia where the machine was the enemy of the common man. The technology happened to be a very popular topic, since it demonstrates Fritz Lang’s movie of that epoch “Metrópolis”.
In that moment special relevancy had the experimental house «Am Horn» designed by Muche (advised by Adolf Meyer). It was a question of a simple cubic construction done with prefabricated panels of frame of stuffed steel of concrete. It had a plant annul in whose center was the room of being of six meters of side, higher than the ring stay than her they were surrounding. Every room had a function and a character concrete. That of the children, for example, had walls finished in waxing in order that it was possible to do with chalk. The kitchen supposed a milestone in the functional design. Marcel Breuer did the first kitchen with low cupboards separated from the Superiors with encimera bullfight opposite a window (there was no table in the way since traditional age). The house was financed By Sommerfeld (he marries in Berlin of 1920).
The exhibition did miracles in the spirit of the School, supposed the golden age of the Bauhaus, for the recognition of the public and for the diffusion of his works.
But in 1924 the right gains the choices in Thuringia and the days of the Bauhaus in Weimar they were few.
10.
Though in 1925 the government of Thuringia, on which the Bauhaus was depending officially, was deciding to dismiss and to close the school for motives of political affinity, the exhibition of 1923 had obtained for the school many friends and admirers. The Bauhaus of Weimar was closed in March, 1925 and other cities, as Breslau or Darmstadt, they wanted to take charge of Gropius’s school. Dessau, nevertheless, did the most generous offer. It was bigger than Weimar, was much more industrialized and was more near the capital, Berlin. The mayor, Fritz Hesse, convinced the manufacturers of the convenience to bring the school to his city and obtained this way a nourished budget for the Bauhaus. The subsidy was allowing the construction of a new building and to support the housing teacher and pupils. Gropius projected then the new building and the houses of the teachers.
The teachers happened of being teachers to teachers, one did without the teachers’ dual system of degree and without workshop, expert craftsmen contracted for the workshops but already without distinction similar to that of the teachers, and one left the democracy of Weimar; now the director was taking the decisions exclusively.
Already craftsmen but a “new collaborator was not a question to form for the industry, the trades and the construction” that was a teacher of the technology and of the form. The major change, nevertheless, was the introduction of the department of architecture, which it was going to be directed by the Swiss Hannes Meyer.
In 1925, the Bauhaus I found a company limited to commercialize his patents and designs, one started editing a magazine and publishing the “Books of the Bauhaus”.
The new building was constructed very fast and in October, 1926 it was inaugurated by a great celebration. The new building was experimental, with structure of reinforced concrete with forged of slabs hollowed on girders, and flat covers. It had specially innovative facilities like moving belts, dumbwaiter, terraces garden or a theatre of central scene and spectators to both sides. It was possessing an area of education (classrooms), other one of workshops, a gymnasium, a canteen and 28 apartamentos/study for the pupils. Besides the houses constructed few distance, of the teachers, the individual one for gropius and three pareadas for the rest. The holidays of the Bauhaus were celebrated regularly and were spectacular.
In Dessau one came for the education to former pupils, so called main young persons, who introduced new methods and activities. The most out-standing were Bayer, Breuer, Scheder, Schmidt and Stölz.
Herbert Bayer, was painter and graphical artist, photographer, designer and typographer, a brilliant student of the Bauhaus who had entered in 1921. It was interested for the advertising, the design of exhibitions, announcements and visual identity, it had a marked influence of Moholy and Of Stijl. He was thinking that the calligraphic adornments were supérfluos the same as the capital letters, which was bold enough provided that in German not only capital letters take the own names but also all the nouns. I design simple and elegant characters, it introduced the thick filets and sometimes with different color, and helped to guarantee this way the public character of the Bauhaus.
Breuer entered the Bauhaus 1920, Hungarian, most of the time happened in the workshop of cabinet-making. Initially it was interested for the expressionism and the primitivism, later it happened for the strong influence of Rietveld and Of Stijl. It was of great originality and later influence the manufacture of chairs using pipes of steel curled besides leather or fabric for the seats and supports. He was the first designer who introduced the materials cromados in the houses.
Scheper joined the Bauhaus 1919, was first one of the students in registering. He took charge of the workshop of wall painting, being interested for the utilization of vast surfaces of flat color to create an agreeable environment that was heightening the space fixed by the architectural design. Influenced for De Stijl this use of the color was for then totally originally and it influenced glaringly many artists and architects later. In addition, it contributed a new approach in the design of paper of walls.
Schmidt was a student of painting from 1910 to 1914, therefore already he was an artist when it came to the Bauhaus in 1919. He was the most qualified student of Schlemmer’s environment. He was a skilful typographer, it taught calligraphy in the workshop of Bayer’s press. Though his principal assignment passed in the workshop of sculpture.
Gunta Stölz was the only woman of the insole, he was formed in the workshops of looms. She was one of the best weavers of his generation, capable of moving complex formal compositions to the carpets, curtains and tapestries.
11.
In 1927 a department of architecture established for the first time to the same level that the rest of workshops. After the preliminary course the students could choose to specialize in architecture without there being forced to have knowledge of crafts of any type. The architect who accepted the teacher’s position of architecture was the Swiss Hannes Meyer.
Meyer’s approach was completely different from that of Gropius, was thinking fervently that the work of the architect was consisting of improving the company by means of the design of functional buildings that were improving the current man. He was saying:
“All the things of this land are the product of the formula: function x economy. The construction is a biological process, is not an aesthetic process «, and it was adding: » the architect? He was an artist and it is turning into a specialist into organization. The construction is only an organization: social, technical, economic and mental organization”.
Under Meyer the department of architecture collaborated with Gropius in a series of orders. The most important was the project of Törten’s experimental housings in Dessau. It was a question of a complete, rationally planned urbanization, constructed almost completely by standardized elements, as closings concrete made of the own work. The standardization made the work more rapid and economic, the manufacture “in situ” reduced glaringly the costs of transport. The construction of every house lasted only three days.
Meyer’s presence inspired resentments inside the Bauhaus. It faced Moholy, Klee and Kandinsky, and Muche went away.
Gropius resigned in January, 1928, because it wanted to devote completely to his profession. He proposed to Mies Van der Rohe the direction but it refused, hurriedly and inexplicably for many it offered the position to Meyer. In this moment Moholy it resigned, Breuer and Bayer went away small later, Kandinsky remained as vice-director, though it did it to mine Meyer’s position.
The department of architecture divided in two: theory and practice of the construction and design of interiors, and all the workshops subordinated themselves to that of architecture.
Though the architecture was occupying first place completely, Klee and Kandinsky could give for the first time classes of painting, Schlemmer took charge of a new course called “Man” who was consisting of drawing of movement and classes on human biology and philosophy. Hilberseimer taught town planning. There was taught sociology, political Marxist, physical theory, engineering, psychology and economy. The change was drastic.
Meyer was insisting to all the workshops that his products had to be destined to sell in the industry, not to supply the market of luxury, but to achieve practical, cheap articles and seriables. It turned aside the attention of the one-family housing to the collective one. The workshops at the time became, for the first time, very profitable and the school became self-sufficient. It was ironic that under the Marxist Meyer the school was benefiting so much of the successes of the capitalist system.
The dissatisfaction between the painters increased for the emphasis that was taking place for the construction, the advertising and the sociological treatment of everything.
But Meyer’s Marxism and the great politicization of the school were used for to the prensa to attack to the School and Hesse (the mayor) had to destroy him after being pressed strongly by several fronts. Mies Van der Rohe replaced Meyer in 1930.
12.
Mies had a reputation gained as designer of elegant buildings of steel and crystal. Since the director his first task was to return the reputation of the school, to liberate her of political dyes. His arrival was turbulent with riots and outcries and had to prohibit incisively the political activities.
Though it never left his study of Berlin it turned the Bauhaus into furthermore school of Architecture. The theory was dominating everything and the workshops started stagnating and producing less and less, up to be paralyzing completely. The domain of the architecture was total. It divided the school, as Meyer, in two: exterior Construction and interior design. It was fewer funcionalista that Meyer, was accentuating the formal qualities, up to the point of qualifying him as “formalist”, and was demanding “correction”, aesthetics and elegance.
The Bauhaus was at the time unrecognizably. Almost all the personalities of long ago already were not. Only they were remaining Klee and Kandinsky, though Klee went away soon after Mies came. The political events were threatening again the Bauhaus, in 1931 the party Nazi obtained the control of Dessau’s parliament and the history of Weimar repeated itself. The school was cosmopolitan to the nationalists was a nuisance for being an antiGerman. The modern thing, in addition, was synonymous of communism. The school was closed in 1932.
In a desperate attempt for saving the School Mies rented a factory in Berlin and turned her hurriedly into School, though this time was re-opened as private institution.
To little of re-opening the school, the Nazi were gaining the choices and the control of the condition. Hitler was turning into chancellor. The end came in April, 1933. The Nazi closed definitively the school.
13.
The bold hostility National Socialist was to a great extent the person in charge of the rapidity with which the reputation of the Bauhaus grew. She became a victim of a reason against which the entire world was fighting, and this made her very popular.
Moholy-Nagy founded the “New Bauhaus” in Chicago in 1937, Gropius taught in Harvard and Albers in Yale. And it was, from now on, the most important the influence of the ideas and educational systems of the Bauhaus in many schools of the schools of art and architecture of the whole world, from London to Tokyo.
Any thing and everything what was geometric, seemingly functional, that was using primary colors and was done of modern materials was a “Style Bauhaus”. Today for today the design “Bauhaus” continues being identified by almost everything modern, functional and of clear lines. There has been since then neither an educational system nor a set of artists joined in a common interest of the relevancy of the Bauhaus.
The idea of the Bauhaus proceeds in any case of different approaches: that of the Werkbund, before the first world war, and that of Morris’s romantic medievalism and for extension of the expressionism. The conflicts between both opposite approaches, pair of objected in contrast that Itten would say, managed to liberate of the historicismo of hundred previous years and to open the field towards the modern revolution.
It was undoubtedly a decisive and necessary moment in order that the 20th century was giving definitively the accolade that he needed from it was doing one century for the attainment of the revolution in the arts and the architecture. Without the Bauhaus the architecture would not have linked itself in a so solid way with the world of the art, of the design and of the industrial processes of construction. Thanks to that school of vehement artists of forefront the western world could change aesthetic records and to move away from the tyranny of the classic models.
We use cookies on our website to give you the most relevant experience by remembering your preferences and repeat visits. By clicking “Accept”, you consent to the use of ALL the cookies.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
Functional cookies help to perform certain functionalities like sharing the content of the website on social media platforms, collect feedbacks, and other third-party features.
Cookie
Duración
Descripción
mailmunch_second_pageview
never
Mailmunch sets this cookie to manage subscription service to mailing lists.
_mailmunch_visitor_id
never
Mailmunch sets this cookie to create a unique visitor ID for the Mailmunch mailing list software.
Performance cookies are used to understand and analyze the key performance indexes of the website which helps in delivering a better user experience for the visitors.
Analytical cookies are used to understand how visitors interact with the website. These cookies help provide information on metrics the number of visitors, bounce rate, traffic source, etc.
Cookie
Duración
Descripción
CONSENT
2 years
YouTube sets this cookie via embedded youtube-videos and registers anonymous statistical data.
_ga
2 years
The _ga cookie, installed by Google Analytics, calculates visitor, session and campaign data and also keeps track of site usage for the site's analytics report. The cookie stores information anonymously and assigns a randomly generated number to recognize unique visitors.
_gat_gtag_UA_11257418_2
1 minute
Set by Google to distinguish users.
_gid
1 day
Installed by Google Analytics, _gid cookie stores information on how visitors use a website, while also creating an analytics report of the website's performance. Some of the data that are collected include the number of visitors, their source, and the pages they visit anonymously.
Advertisement cookies are used to provide visitors with relevant ads and marketing campaigns. These cookies track visitors across websites and collect information to provide customized ads.
Cookie
Duración
Descripción
NID
6 months
NID cookie, set by Google, is used for advertising purposes; to limit the number of times the user sees an ad, to mute unwanted ads, and to measure the effectiveness of ads.
VISITOR_INFO1_LIVE
5 months 27 days
A cookie set by YouTube to measure bandwidth that determines whether the user gets the new or old player interface.
YSC
session
YSC cookie is set by Youtube and is used to track the views of embedded videos on Youtube pages.
yt-remote-connected-devices
never
YouTube sets this cookie to store the video preferences of the user using embedded YouTube video.
yt-remote-device-id
never
YouTube sets this cookie to store the video preferences of the user using embedded YouTube video.