Inicio Blog Página 91

Reboira | Patricia Sabín – Enrique M. Blanco

[:es]

Conocíamos la zona, Reboira, en la que se ubicaría la vivienda. Las hermosas vistas sobre la ría, la tranquilidad del emplazamiento y el arbolado boscoso que rodea la parcela por tres laterales, su pendiente, la cota elevada sobre el vial y el extraño planeamiento.

Reboira | Patricia Sabín – Enrique M. Blanco
Reboira | Patricia Sabín – Enrique M. Blanco

La orientación oeste coincide con las vistas sobre el mar en la lejanía, y es además por el oeste por donde se produce el acceso a la parcela, lo que nos ofrecía grandes posibilidades…pero la mejor de estas posibilidades fue, sin duda, la ofrecida por los clientes: una pareja joven que llegó a nosotros porque querían una «casa cúbica» y que resultaron ser unos clientes abiertos y muy sinceros en todos los aspectos, sus necesidades, su economía, sus deseos… fundamentales herramientas de trabajo para el arquitecto.

La integración en el contexto era primordial, queriendo que este enriqueciese la vida cotidiana de los usuarios y que fuese parte imprescindible del disfrute de la vivienda, más allá de la casa y su programa. La armonía entre lo construido y lo existente nos preocupaba en gran medida.

Nuestras prioridades estaban claras: por un lado ofrecer el mejor servicio y solución a las demandas del cliente y por otro ofrecer el mejor servicio y solución a las demandas del lugar.

Atendiendo a la topografía les propusimos una casa «semi-enterrada» que se aprovecharía de la orientación y el privilegiado entorno.

La idea de vivienda enterrada es primigenia, realizar un hueco en el que cobijarse. La pendiente era cómplice y sus necesidades básicas. Teníamos que conseguir, además, trabajar con la luz, garantizando ésta en todas las estancias, de ahí la aparición de patios traseros que permiten además ver la roca en la que se enclava. El agua mirando al oeste y la tierra al este. La cubierta volvería a ser naturaleza en la que crezca la vegetación, haciendo que el volumen desapareciese desde la parte alta de la parcela.

A modo de roca clavada en el terreno, la tosquedad de una sólida estructura de hormigón abujardado contrasta con los espacios interiores luminosos, los patios para las ardillas y la calidez de sus materiales, pretendiendo de la futura piscina que sea el elemento de mayor presencia.

Materialmente la primera decisión fue utilizar elementos duros al uso y amables al trato, que además nos permitiesen aprovechar las posibilidades de inercia, así como el potencial del acabado, o sus diferentes acabados, acomodando siempre estos a un presupuesto ajustado. El uso del hormigón nos permite que el mismo material sea estructura, contención o acabado en sus diferentes texturas. Decidimos utilizarlo abujardado al exterior, de un modo más rudo y sin este tratamiento en los espacios exteriores cubiertos.

Poco que mostrar y mucho que vivir…

Obra: Vivienda en Reboira
Autores: Patricia Sabín + Enrique M. Blanco
Cliente: Rafael Ramírez Gómez
Empresa constructora: Construcciones Serantes
Emplazamiento: Lugar da Reboira, Vilarmaior, A Coruña, Galicia, España
Año: 2008-2009
Presupuesto: 154.351,00 €
Superficie construida: 295,00 m2 (con patios)
Colaboradores: Marcos Álvarez, arquitecto, Patricia Liñares, estudiante, AROE (3D)
Dirección de obra: Patricia Sabín + Enrique M. Blanco, Rebeca Blanco, arquitecto técnico
Fotografía: Roi Alonso
+ sabin-blanco.com

[:en]

We knew the zone, Reboira, in which the housing would be located. Beautiful conference on her laugh, the tranquility of the emplacement and the wooded woodland that surrounds the plot for three wings, his earring, the level raised on the road one and the strange planning.

S+B_REBOIRA_01_ext01

The orientation west coincides with the sights on the sea with the distance, and is in addition for the west where the access to the plot produces to itself, which was offering us big possibilities … but the best of these possibilities was, undoubtedly, the offered one for the clients: a young pair who came to us because they wanted a «cubic house» and that they turned out to be a few opened and very sincere clients in all the aspects, his needs, his economy, his desires … fundamental tools of work for the architect.

The integration in the context was basic, queriendo that this one was enriching the daily life of the users and that it was an indispensable part of the enjoyment of the housing, beyond the house and his program. The harmony between the constructed and the existing thing was worrying us to a great extent.

Our priorities were clear: on the one hand to offer the best service and solution to the demands of the client and for other one offering the best service and solution to the local demands.

Attending to the topography we proposed them a «semi-buried» house of that he would take advantage of the orientation and the privileged environment.

The idea of buried housing is original, to realize a hollow in which to hide. The earring was accomplice and his basic needs. We had to manage to work, in addition, with the light, guaranteeing this one in all the stays, of there the appearance of back courts that allow to see in addition the rock in the one that is nailed. The water looking in the western part and the land in the eastern part. The cover would return to be a nature in which the vegetation grows, doing that the volume was eliminating from the high part of the plot.

Like rock fixed in the area, the crudeness of a solid structure of concrete abujardado contrasts with the interior luminous spaces, the courts for the squirrels and the warmth of his materials, claiming of the future swimming pool that it is the element of major presence.

Materially the first decision was to use hard elements to the use and nice to the treatment, of which in addition the possibilities of inertia were allowing us to take advantage, as well as the potential of the finished one, or his different ended, accommodating always these to an exact budget. The use of the concrete allows us that the same material should be structure, containment or ended in his different textures. We decide to use it abujardado on the outside, in a rougher way and without this treatment in the exterior covered spaces.

So that to show and much through that to live…

Work: House in Reboira
Authors: Patricia Sabín + Enrique M. Blanco
Client: Rafael Ramírez Gómez
Construction company: Construcciones Serantes
Location: Lugar da Reboira, Vilarmaior, A Coruña, Galicia, Spain
Year: 2008-2009
Budget: 154.351,00 €
Constructed surface: 295,00 m2 (with courts)
Collaborators: Marcos Álvarez, architect, Patricia Liñares, student, AROE (3D)
Direction of work: Patricia Sabín + Enrique M. Blanco, Rebeca Blanco, Technical architect
Photography: Roi Alonso
+ sabin-blanco.com

[:gl]

Coñeciamos a zona, Reboira, na que se situaría a vivenda. As fermosas vistas sobre a ría, a tranquilidade do emprazamento e o arboledo boscoso que rodea a parcela por tres laterais, o seu pendente, a cota elevada sobre o viario e o estraño plan.

S+B_REBOIRA_01_ext01

A orientación oeste coincide coas vistas sobre o mar ao lonxe, e é ademais polo oeste por onde se produce o acceso á parcela, o que nos ofrecía grandes posibilidades…pero a mellor destas posibilidades foi, sen dúbida, a ofrecida polos clientes: unha parella nova que chegou a nós porque querían unha «casa cúbica» e que resultaron ser uns clientes abertos e moi sinceros en todos os aspectos, as súas necesidades, a súa economía, os seus desexos… fundamentais ferramentas de traballo para o arquitecto.

A integración no contexto era primordial, querendo que este enriquecese a vida cotiá dos usuarios e que fose parte imprescindible do goce da vivenda, máis aló da casa e o seu programa. A harmonía entre o construído e o existente preocupábanos en gran medida.

As nosas prioridades estaban claras: por unha banda ofrecer o mellor servizo e solución ás demandas do cliente e por outro ofrecer o mellor servizo e solución ás demandas do lugar.

Atendendo á topografía propuxémoslles unha casa «semi-enterrada» que se aproveitaría da orientación e a privilexiada contorna.

A idea de vivenda enterrada é primigenia, realizar un oco no que acubillarse. A pendente era cómplice e as súas necesidades básicas. Tiñamos que conseguir, ademais, traballar coa luz, garantindo esta en todas as estancias, de aí a aparición de patios traseiros que permiten ademais ver a roca na que se enclava. A auga mirando ao oeste e a terra ao leste. A cuberta volvería ser natureza na que creza a vexetación, facendo que o volume desaparecese desde a parte alta da parcela.

A modo de roca cravada no terreo, a tosquedad dunha sólida estrutura de formigón abujardado contrasta cos espazos interiores luminosos, os patios para as ardillas e a calidez dos seus materiais, pretendendo da futura piscina que sexa o elemento de maior presenza.

Materialmente a primeira decisión foi utilizar elementos duros ao uso e amables ao trato, que ademais nos permitisen aproveitar as posibilidades de inercia, así como o potencial do acabado, ou os seus diferentes acabados, acomodando sempre estes a un orzamento axustado. O uso do formigón permítenos que o mesmo material sexa estrutura, contención ou acabado nas súas diferentes texturas. Decidimos utilizalo abujardado ao exterior, dun modo máis rudo e sen este tratamento nos espazos exteriores cubertos.

Pouco que mostrar e moito que vivir…

Obra: Vivenda en Reboira
Autores: Patricia Sabín + Enrique M. Blanco
Cliente: Rafael Ramírez Gómez
Empresa constructora: Construccións Serantes
Emprazamento: Lugar da Reboira, Vilarmaior, A Coruña, Galicia, España
Ano: 2008-2009
Presuposto: 154.351,00 €
Superficie construida: 295,00 m2 (con patios)
Colaboradores: Marcos Álvarez, arquitecto, Patricia Liñares, estudante, AROE (3D)
Dirección de obra: Patricia Sabín + Enrique M. Blanco, Rebeca Blanco, arquitecto técnico
Fotografía: Roi Alonso
+ sabin-blanco.com

[:]

Vacío, sustracción y silencio. Jornadas n’UNDO. Llamada a participantes Emptiness, subtraction and silence. n’UNDO Conferences. Call for participants Baleiro, subtracción e silencio. Xornadas n’UNDO. Chamada a participantes

0

Vacío, sustracción y silencio. Jornadas n’UNDO. Llamada a participantes
Vacío, sustracción y silencio. Jornadas n’UNDO. Llamada a participantes

Vacío, sustracción y silencio. Jornadas n’UNDO de crítica, reflexión y conocimiento.

Bajo el título Vacío, Sustracción y Silencio. Resta y Renuncia en el proceso creativo, se plantea un encuentro de carácter interdisciplinar,  como un lugar común de intercambio, crítica, y conocimiento. La Resta y la Renuncia como materia de procesos, investigaciones, intervenciones y obras permiten la reflexión desde diferentes ámbitos y disciplinas.

Las jornadas, que tendrán lugar en La Casa Encendida (Madrid) durante los días 16 y 17 de noviembre de 2016, tienen como fin crear un lugar de encuentro entorno al vacío, la sustracción y el silencio, con especial atención a la importancia que la resta y la renuncia tienen en el proceso creativo de cualquier disciplina.

El contenido de las jornadas se desarrollará en diferentes formatos: ponencias, debates, mesas de reflexión, talleres, interpretación musical, exposición de obras y proyectos y exposición oral de comunicaciones.

Para ello se ha convocado como ponentes a un grupo de personas cuya trayectoria y proyectos tienen especial relevancia en la temática. Además, se abre una llamada a comunicaciones y proyectos, donde se convoca a todas aquellas personas o instituciones cuyas inquietudes, trabajos, proyectos, obras o escritos sean afines al tema.

Estas jornadas surgen de la inquietud de n´UNDO en el desarrollo de su base teórica y son posibles gracias a la generosidad de los ponentes, así como a la disposición por parte de patrocinadores y colaboradores.

Toda la información acerca del proyecto se encuentra disponible en su web.

Lanzamiento de la llamada a comunicaciones y proyectos.

Con el fin de ampliar el círculo de la reflexión se convoca la participación mediante un envío de comunicaciones a todas aquellas personas, instituciones, grupos o colectivos que quieran compartir sus conocimientos, reflexiones, proyectos o inquietudes en relación al tema: Vacío, sustracción y silencio. Resta y Renuncia en el proceso creativo. El acercamiento puede ser desde cualquier disciplina. Se valorará especialmente la referencia a procesos intelectuales, creativos y proyectuales así como a sus acciones derivadas.

El proceso de recepción de comunicaciones y proyectos estará abierto hasta las 23:59 del 17 de abril de 2016, momento en el cual pasarán a ser valoradas por el comité científico para su aceptación. Toda la información relativa al envío y las bases puede ser consultada aquí.

Las comunicaciones validadas por el comité científico darán la oportunidad a los autores de publicar un artículo sobre el tema en una publicación digital y física o de exponer la obra o proyecto presentado. Ocho de las comunicaciones serán expuestas de forma oral durante las jornadas y se seleccionarán comunicaciones para su participación dentro de las mesas de reflexión.

Vacío, sustracción y silencio. Jornadas n’UNDO. Llamada a participantes
Emptiness, subtraction and silence. n’UNDO Conferences. Call for participants

Emptiness, subtraction and silence. n’UNDO conference of critique, reflection and knowledge.

Under the Empty title, Subtraction and Silence. Subtraction and Resignation in the creative process, a meeting character considers to interdiscipline, as a common place of exchange, critique, and knowledge. The Subtraction and the Resignation like matter of processes, investigations, interventions and works allow the reflection from different areas and disciplines.

The days, which will take place in Casa Encendida (Madrid) during the 16th and 17th of November, 2016, have as end create a place of meeting I half-close to the emptiness, the subtraction and the silence, with special attention to the importance that the subtraction and the resignation have in the creative process of any discipline.

The content of the days will develop in different formats: presentations, debates, tables of reflection, workshops, musical interpretation, exhibition of works and projects and oral exhibition of communications.

For it it has been summoned as referees for a group of persons whose path and projects have special relevancy in the subject matter. In addition, a call is opened for communications and projects, where it is summoned for all those persons or institutions which worries, works, projects, works or writings are related to the topic.

These days arise from n’UNDO‘s worry in the development of his theoretical base and are possible thanks to the generosity of the referees, as well as to the disposition on the part of sponsors and collaborators.

All the information brings over of the project is available in his web.

Launch of the call for communications and projects.

In order to extend the circle of the reflection the participation is summoned by means of a sending of communications for all those persons, institutions, groups or groups that want to share his knowledge, reflections, projects or worries in relation to the topic: Emptiness, subtraction and silence. Subtraction and Resignation in the creative process. The approximation can be from any discipline. There will be valued specially the reference to intellectual, creative processes and proyectuales as well as to his derivative actions.

The process of receipt of communications and projects will be opened until 23:59 of April 17, 2016, moment for which they will happen to be valued by the scientific committee for his acceptance. All the information relative to the sending and the bases can be consulted here.

The communications validated by the scientific committee will give the opportunity to the authors to publish an article about the topic in a digital and physical publication or to expose the work or presented project. Eight of the communications will be exposed of oral form during the days and communications will be selected for his participation inside the tables of reflection.

Vacío, sustracción y silencio. Jornadas n’UNDO. Llamada a participantes
Baleiro, subtracción e silencio. Xornadas n’UNDO. Chamada a participantes

Baleiro, subtracción e silencio. Xornadas n’UNDO de crítica, reflexión e coñecemento.

Baixo o título Baleiro, Subtracción e Silencio. Resta e Renuncia no proceso creativo, exponse un encontro de carácter interdisciplinar, como un lugar común de intercambio, crítica, e coñecemento. Réstaa e a Renuncia como materia de procesos, investigacións, intervencións e obras permiten a reflexión desde diferentes ámbitos e disciplinas.

As xornadas, que terán lugar na Casa Encendida (Madrid) durante os días 16 e 17 de novembro de 2016, teñen como fin crear un lugar de encontro contorna ao baleiro, a subtracción e o silencio, con especial atención á importancia que a resta e a renuncia teñen no proceso creativo de calquera disciplina.

O contido das xornadas desenvolverase en diferentes formatos: relatorios, debates, mesas de reflexión, talleres, interpretación musical, exposición de obras e proxectos e exposición oral de comunicacións.

Para iso convocouse como relatores a un grupo de persoas cuxa traxectoria e proxectos teñen especial relevancia na temática. Ademais, ábrese unha chamada a comunicacións e proxectos, onde se convoca a todas aquelas persoas ou institucións cuxas inquietudes, traballos, proxectos, obras ou escritos sexan afíns ao tema.

Estas xornadas xorden da inquietude de n´UNDO no desenvolvemento da súa base teórica e son posibles grazas á xenerosidade dos relatores, así como á disposición por parte de patrocinadores e colaboradores.

Toda a información achega do proxecto atópase dispoñible no súa web.

Lanzamento da chamada a comunicacións e proxectos.

Co fin de ampliar o círculo da reflexión convócase a participación mediante un envío de comunicacións a todas aquelas persoas, institucións, grupos ou colectivos que queiran compartir os seus coñecementos, reflexións, proxectos ou inquietudes en relación ao tema: Baleiro, subtracción e silencio. Resta e Renuncia no proceso creativo. O achegamento pode ser desde calquera disciplina. Valorarase especialmente a referencia a procesos intelectuais, creativos e proyectuales así como ás súas accións derivadas.

O proceso de recepción de comunicacións e proxectos estará aberto ata as 23:59 do 17 de abril de 2016, momento no cal pasarán a ser valoradas polo comité científico para a súa aceptación. Toda a información relativa ao envío e as bases pode ser consultada aquí.

As comunicacións validadas polo comité científico darán a oportunidade aos autores de publicar un artigo sobre o tema nunha publicación dixital e física ou de expoñer a obra ou proxecto presentado. Oito das comunicacións serán expostas de forma oral durante as xornadas e seleccionaranse comunicacións para a súa participación dentro das mesas de reflexión.

Óscar Niemeyer | Óscar Tenreiro Degwitz

[:es]

Edificio Copan (1951-57), Oscar Niemeyer | Fuente: wikimedia.org

Supero el cerco que la realidad política nos tiende diariamente a todos y decido hablar1 de Oscar Niemeyer (1907-2012) cuya longevidad cesó en diciembre de 2012.

Ya una vez escribí que había tenido el privilegio de conversar con él en su estudio de la Avenida Atlántica frente a Copacabana en 1994. Hablamos de su Memorial de América Latina, conjunto que se había terminado hacía poco (1989), de su casa en Río-Gávea que nunca he dejado de admirar y de otras cosas que ya olvidé, aderezadas con algunos recuerdos de su ya muy lejana visita a Caracas en 1956 para el proyecto del Museo de Arte Moderno encargado por Inocente Palacios (1908-1996).

Hombre de voz queda y hablar pausado, de baja estatura y cordialidad más bien escueta, fue muy comunicativo y hasta cariñoso durante la hora y tantos que me dedicó, siempre teniendo sobre la mesa un pliego de papel de croquis en el cual, con pequeños dibujos explicativos, documentaba su discurso. El día anterior yo había estado con Lucio Costa2 (1902-1998) quien me había hablado de João da Gama Filgueiras Lima, Lelé (1932) como un arquitecto interesante de las nuevas generaciones, así que se lo mencioné y se expresó en términos admirativos y de amistad sobre alguien de una generación más joven. Pero hasta allí llegaron sus comentarios hacia lo de afuera, porque Niemeyer parecía estar totalmente entregado a sí mismo, muy consciente de su valor personal y poco dispuesto a hablar de otros, incluyendo a quienes podían haberlo influido, como por ejemplo Le Corbusier, respecto a quien le pedí un comentario recordándole su colaboración con él para el Ministerio de Educación en Rio de Janeiro, 1936.

Dijo muy poco pese a ser indudable que la obra temprana de Niemeyer fue influida por el suizo-francés y que además lo unía a él una admiración natural que se deja ver en la carta fechada en Enero de 1963, publicada en las Obras Completas de Le Corbusier, en la que dice de la obra:

¡Qué hermosura! ¡Qué obra extraordinaria! ¡Qué lección de idealismo y convicción profesional!

Una admiración que no implicaba sujeción sino capacidad para entender no sólo al otro, al diverso, al distinto, sino también al Maestro. De quien fue diferenciándose a medida que re-elaboraba con sus puntos de vista personales el legado moderno.

Porque nada hay más superficial que pretender, como insisten en señalar los periodistas anglosajones (ver el obituario de The Ecomomist) que Niemeyer es una refutación del funcionalismo moderno de Le Corbusier, al cual le dio poesía. Comentario que muestra, además de ignorancia, la manía norteamericana (y muy de periodista) de clasificar para evitar pensar.

De todos modos, a ese equívoco contribuyeron las poses recientes de Niemeyer al ser entrevistado3. Desde su regreso al Brasil post-dictadura en 1985, Niemeyer había empezado a ser un imitador de sí mismo un tanto afiebrado; y si en él seguía palpitando su genio de artista, sus obras de ese período comienzan a resentirse de un amaneramiento que roza el Kitsch. Del cual siempre padeció un poco pero que en sus años finales se exacerbó. Y ya después le dio por hacer literatura trivial y al gusto general con las curvas, la mujer y la poesía, de un modo que tuvo mucha audiencia pero tan superficial como su insistencia en glorificar su comunismo de salón.

Esa flaqueza se nota ya en el Mausoleo a Juscelino Kubitschek, obra de 1981 que se resiente de un monumentalismo basado en el tamaño y los efectos hasta convertir a JK en un Emperador. O en el Panteón de la Patria Tancredo Neves, construido en 1985, inmenso espacio oscuro en el que discurren miniaturizados, eventos museográficos vinculados a la historia del Brasil, sin consideración al grano fino que toda arquitectura exige.

En todo caso, tanto en estos edificios como en las obras que construyó en esas décadas finales late siempre el genio artístico de un hombre excepcional, quien hizo de sus obras parte del patrimonio artístico brasileño.

He tenido oportunidad, aparte de las obras de Brasilia, de visitar el Memorial en Sao Paulo y el Museo de Niteroi en los suburbios de Río de Janeiro. Si en lo que se refiere a Brasilia, no puede negarse que la Plaza de los Tres Poderes pero en particular el conjunto del Congreso enriquecido con los murales internos de Athos Bulcao y otras extraordinarias obras de arte, es arquitectura trascendente, creo que Itamaraty (Ministerio de Relaciones Exteriores) inaugurado en 1970, es una obra central del siglo veinte. No puedo decir lo mismo del Memorial o Niteroi. Por una parte me sumo a la crítica que le oí en Sao Paulo a Joaquim Guedes (1932-2008) en cuanto a los excesos estructurales del Memorial, pero lo peor es el muy torpe manejo de la luz natural en la Biblioteca y el ambiente de sala de juego del Auditorio. En cuanto a Niteroi me parece un mal Museo sin que eso me impida reconocer el efectismo impecable del inédito volumen blanco plantado en el litoral rocoso.

Por contraste casi todo lo que hizo Niemeyer desde Pampulha (1940-41) hasta Brasilia (1960) se sostiene en la tradición arquitectónica moderna con fuerza propia y vocación patrimonial sólida. Como es el caso del edificio Copan (1951-57), que aquí mostramos, sorprendente edificio de viviendas, comercios, cines y teatros cuyas características formales marcadas por los aleros de protección solar que reflejan la luz natural al interior de las viviendas, su trayectoria sinuosa y su riesgo como sede de usos diversos, superan con creces los problemas de habitabilidad que lo han afectado.

Y resumo diciendo que la arquitectura de Niemeyer alcanzó momentos muy altos, pero que el haber vivido tanto no lo ayudó y más bien lo tentó con la banalidad que muestran muchas de sus obras recientes.4

Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, febrero 2013,
Entre lo Cierto y lo Verdadero

Notas:

1. Al poco tiempo de entrar a estudiar arquitectura a fines de 1955, tuve en mis manos un libro sobre la obra de Oscar Niemeyer, firmado por Stamo Papadaki, alguien de quien poco he podido averiguar aparte de que era historiador y crítico cuyo legado reposa en la Biblioteca de la Universidad de Princeton en USA. Lo puso en mis manos mi hermano Jesús que ya por ese entonces se acercaba al final de la carrera, y pude ver entonces las imágenes de la obra de este arquitecto que empezaba a sonar en el mundo con mucha fuerza.

Estaba allí por supuesto la ya famosísima iglesia de Pampulha con los murales de azulejos de Cándido Portinari. Y su influencia entre nosotros se hacía notar a pocos metros del lugar donde nos sentábamos en las mañanas entre clases en el viejo edificio de la Facultad, hoy Ingenieria: en el comedor universitario que Villanueva había construido en 1951. Ese comedor, de techos abovedados a los cuales se llegaba por un pasillo techado sinuoso que arrancaba en un pequeño pabellón que era la librería universitaria y estaba revestido de azulejos, era un claro reflejo del impacto que había causado en nuestro arquitecto el conjunto de Pampulha construído en 1941 en Belo Horizonte por Niemeyer, bajo la iniciativa de Juscelino Kubitschek, para entonces Gobernador del Estado de Minas Gerais, Brasil. Nuestro comedor habría de ser demolido en los años setenta pese a la campaña en contra liderada por Paulina, la hija de Villanueva, quien se enfrentó sin éxito a esos arranques arrogantes de la democracia de entonces, perfectos antecedentes de la dictadura que hoy tenemos. Y al comedor que mucho nos gustaba lo sucedió un lamentable edificio encargado a un amigo del partido en el Poder entonces. Tal como hoy se hace. ¿Hay muchos motivos para extrañarse?

Pero sigamos, hablaba del libro de Papadaki. En él se mostraban una y otra vez los edificios del muy joven Niemeyer (48 años), los de volúmenes prismáticos, acompañados siempre de unos croquis que pretendían demostrar que seguir las columnas hasta el suelo era un error, que debían recogerse en columnas de dos puntas, de bordes redondeados, que liberaban la Planta baja y le conferían la deseada transparencia integradora con el paisaje circundante. Este gesto era una indudable influencia de Marsella-Corbusier, pero Niemeyer había elaborado el diseño mediante la elegancia que le era propia, hasta hacer de las columnas objetos autónomos (las de Marsella muestran más claramente su deuda con lo estrictamente constructivo) que anunciaban lo que habría de ocurrir apenas cinco años después en los primeros palacios de Brasilia.

Me impresionó personalmente eso que llamo elegancia, cuando en 1958 recorrí la Planta Baja del Hospital Sudamérica en Río de Janeiro, junto a la Lagõa, laguna natural que sirve de punto focal en una zona de la ciudad, uno de esos edificios de pórticos regulares y volumen prismático que Niemeyer construyó por ese tiempo. Me gustó mucho y me interesó especialmente la idea de separar el trayecto de médicos y pacientes del de los visitantes, en pasillos paralelos adyacentes a las fachadas, recurso que al parecer era demasiado costoso para tomarlo como ejemplo. Y la planta Baja, en efecto, permitía la integración visual hacia los bellos jardines que me parece eran de Roberto Burle Marx (y aquí acudo a la ayuda de Carola Barrios quien me ilustrará al respecto apenas lea esto).

2. Mi reencuentro con la obra de Niemeyer sería ya en mayo de 1961 con una visita a Brasilia inaugurada el año anterior que motivó mi primer artículo sobre arquitectura, publicado en la revista de nuestra Facultad Punto, en el número de Noviembre de 1961. Ya allí, eso que llamo elegancia en el diseño y que podría merecer otro nombre, se manifestaba en las columnas de los palacios de la Plaza de los Tres Poderes. Su primera realización había sido en el Palacio de la Alvorada (maravilloso nombre por cierto), lejos de la Plaza, terminado tal vez dos años antes de la inauguración, cuyas imágenes habían circulado por el mundo. Ese modo de unir los pórticos entre sí en el sentido largo del edificio con gráciles vigas curvas de gran curvatura y el desarrollo de mayor a menor ancho desde su base hacia la punta superior, era un evento estético, escultural en el mejor sentido de la palabra y sobre todo, he de detenerme en esto, radicalmente originales. Siempre he querido visitar ese Palacio tan resguardado de los curiosos que sólo se ve a la distancia desde las verjas, porque creo que se trata de un edificio único, irrepetible, que resume lo mejor del lenguaje estético maduro de un gran artista, un icono del arte de quien he llamado una y otra vez hombre excepcional.

En el Palacio del Planalto, sede del Ejecutivo, hay otra versión de ellas que también está muy lograda por la escala especial de este gran edificio, cuyas plantas superiores, con oficinas que dan hacia unos hermosísimos jardines internos, pude visitar en ese entonces.

Mi visita siguió rumbos interesantes pero me detengo aquí porque considero que en este corto espacio debo hablar de otras cosas más bien anecdóticas.

3. Mencionar por ejemplo que fui testigo (muy jovencito, apenas quince años y me preparaba a entrar en la Facultad), de una conversación entre Niemeyer y nuestro Fruto Vivas (1928) en la que este le preguntaba por la “presencia del pueblo en la arquitectura”. No recuerdo la respuesta de Niemeyer pero sí la ocasión y el lugar. Fue en la terraza del edificio Sur de la Ave. Bolívar (Arq. Cipriano Domínguez 1904-1995) edificio directamente influido por el Ministerio de Educación de Niemeyer-Corbusier. Allí, en unas oficinas que me parecían fabulosas en cuya mezzanina funcionaba la Sociedad Venezolana de Arquitectos, entre volúmenes y muros sinuosos recubiertos de mosaico cerámico de una terraza con vista a la Ave. Bolívar en plena construcción, se realizaba la fiesta inaugural del IX Congreso Panamericano de Arquitectos, al cual permitían inscribirse a los estudiantes. Yo no lo era todavía, lo sería en un mes más porque el Congreso tuvo lugar en Sseptiembre de 1995 (¿o agosto?). Recuerdo esa conversación tal como recuerdo a Maurice Rotival (1892-1980) diciendo en inglés ante un grupo y señalando con un amplio gesto a todo el centro Simón Bolívar donde ya estaba concluida la estructura de las torres:

…“When I planned this…”

Ante la mirada un poco abobada de los presentes, yo incluído. Otras veces he escrito sobre esto, tan marcado lo tengo en el recuerdo, porque para mí, en cierto modo, refleja lo que era la Venezuela de entonces para los arquitectos jóvenes: tierra de muchas promesas.

Las circunstancias de la visita de Niemeyer me intrigan hoy. Fruto Vivas, a quien llamé para confrontar memorias, me dice que Niemeyer había venido para lo del proyecto del Museo de Arte Moderno y coincidió con el Congreso. Yo tengo otra versión porque recuerdo con toda claridad que cuando Oscar estaba en lo del Museo de Arte Moderno dio una charla en la Facultad de Arquitectura vieja a la cual yo asistí ya como estudiante. En ella Niemeyer habló por supuesto de las columnas de dos o tres puntas y su pertinencia; y de otros proyectos o edificios construidos, dibujando esquemas con carboncillo sobre papeles desplegados en un atril, a la mejor manera Le Corbusier. Lo hacía con extraordinaria destreza y al concluir la charla los estudiantes más cercanos al atril se abalanzaron sobre los dibujos para quedárselos.

Esa charla tuvo que haber sido a fines del 55 o en el 56, para que yo pudiera haber sido ya estudiante, aparte de que el 56 es la fecha que se reconoce para el proyecto del Museo. Ya esperaré el veredicto, aquí también, de Carola Barrios, pero entretanto contradigo a Fruto diciendo que Niemeyer vino dos veces con pocos meses de diferencia. Ya los protagonistas, en todo caso, se han ido yendo de nuestro mundo; incluyendo uno que podía haber zanjado la diferencia de fechas: Henrique Hernández (1930-2009) quien junto a Fruto y otros colaboró en el Proyecto del Museo.

También recuerdo otras cosas menores de esa fiesta que me resulta divertido mencionar aquí. Una que yo, a pesar de mi extrema juventud, me sentía como en casa; otra, que se servía un buffet en el cual había hasta lechones de esos que llevan una manzana en la boca; la tercera, que apenas se llegó al nivel alcohólico necesario los más jóvenes empezaron a bailar entusiasmados, destacándose casi como líder del grupo a Luis Jiménez (1933-1993) que la emprendió con un Charleston (era la moda-retro de entonces) teniendo como pareja, si mal no recuerdo, a Mariluz Bazcones; y la cuarta muy importante para mí: ese lugar, esa terraza del edificio Sur era un manifiesto exultante de la arquitectura moderna de ese tiempo. Y ello ocurría en un pequeño país de América Latina que se asomaba a la modernidad. Venezuela tenía entonces sólo 4 millones de habitantes y Caracas casi un millón.

4. Alargo hoy demasiado estas notas, pero no me puede quedar sin decir aquí algo que para nosotros los venezolanos debería ser enseñanza central.

Oscar Niemeyer ocupó un enorme espacio en la arquitectura brasileña durante toda su larguísima vida. En los años sesenta del siglo pasado, cuando apenas terminaba la experiencia de la primera Brasilia, acaparaba la escena. Porque Brasilia en sus edificios monumentales más importantes es su obra exclusiva.

No creo que eso haya sido cómodo para todos los arquitectos brasileños. Pero si fue así, muy poco trascendió hacia afuera. Había arquitectos de mucho peso (pensemos nada más en Vilanova Artigas, Rino Levi, Sergio Bernardes, Paulo Mendes Da Rocha, Joaquim Guedes, incluso el gran Alfonso Eduardo Reidy quien murió en el 64, o Lelé, a quien menciono en la nota, y muchos más que se me escapan) que tenían todas las credenciales para estar presentes en la capital del país de modo más destacado. Lelé tuvo una presencia decisiva, es verdad, en la Universidad de Brasilia (edificio conocido como el Minhocão- la serpiente o elro gusano) pero los demás muy poca, al menos la que se conoce.

Y lo que me interesa destacar es que, pese a toda esa presencia excesiva y permanente, los edificios de Oscar se han conservado impecables e incluso han sido ejecutados por todos los gobiernos, incluida la dictadura que lo llevó al exilio. Se han respetado y mantenido por encima de cualquier consideración personal y sobre todo de cualquier idea de exclusión política. Que eso sea un mérito atribuible al modo de ser brasileño, algo así como un respeto al talento especial, me parecería de un valor excepcional. No me atrevo a asegurarlo pero lo lanzo como una de las hipótesis. Otra podría ser que en Brasil, un país tan grande con un sector privado muy poderoso, en el cual, además, el Poder Público está muy descentralizado y las gobernaciones de los diferentes Estados tienen mucha autonomía, con Alcaldías económicamente fuertes, se mantuvieron espacios de participación para los arquitectos, independientemente de lo que hacía el gobierno federal. Esta última parece una hipótesis bastante plausible, pero lo que más interesa es que la presencia de Niemeyer estuvo en cierto modo asociada a una tranquila y muy madura aceptación de su valía, pese a que ya en los últimos años resultaba hasta irritante el peso de un hombre que acusaba senilidad.

“Todo esto, en definitiva, contrasta con la insólita actitud de exclusión política que ha sido típica del mundo venezolano. Que ha alcanzado niveles escandalosos en tiempos recientes para desgracia de nuestra arquitectura y nuestra cultura”.

[:gl]

Edificio Copan (1951-57), Oscar Niemeyer | oscartenreiro.com

Supero o cerco que a realidade política téndenos diariamente a todos e decido falar1 de Óscar Niemeyer (1907-2012) cuxa lonxevidade cesou en decembro de 2012.

Ya una vez escribí que había tenido el privilegio de conversar con él en su estudio de la Avenida Atlántica frente a Copacabana en 1994. Hablamos de su Memorial de América Latina, conjunto que se había terminado hacía poco (1989), de su casa en Río-Gávea que nunca he dejado de admirar y de otras cosas que ya olvidé, aderezadas con algunos recuerdos de su ya muy lejana visita a Caracas en 1956 para el proyecto del Museo de Arte Moderno encargado por Inocente Palacios (1908-1996).

Home de voz queda e falar pausado, de baixa estatura e cordialidade máis ben concisa, foi moi comunicativo e ata cariñoso durante a hora e tantos que me dedicou, sempre tendo sobre a mesa un prego de papel de esbozo no cal, con pequenos debuxos explicativos, documentaba o seu discurso. O día anterior eu estivera con Lucio Costa2 (1902-1998) quen me falaba de João da Gama Filgueiras Lima, Lelé (1932) como un arquitecto interesante das novas xeracións, así que llo mencionei e expresouse en termos admirativos e de amizade sobre alguén dunha xeración máis nova. Pero ata alí chegaron os seus comentarios cara ao de fóra, porque Niemeyer parecía estar totalmente entregado a si mesmo, moi consciente do seu valor persoal e pouco disposto a falar doutros, incluíndo a quen podía habelo influído, por exemplo Le Corbusier, respecto de quen lle pedín un comentario lembrándolle a súa colaboración con el para o Ministerio de Educación en Rio de Xaneiro, 1936.

Dixo moi pouco a pesar de ser indubidable que a obra temperá de Niemeyer foi influída polo suízo-francés e que ademais o unía a el unha admiración natural que se deixa ver na carta datada en xaneiro de 1963, publicada nas Obras Completas de Le Corbusier, na que di da obra:

Que fermosura! Que obra extraordinaria! Que lección de idealismo e convicción profesional!

Unha admiración que non implicaba suxeición senón capacidade para entender non só ao outro, ao diverso, ao distinto, senón tamén ao Mestre. De quen foi diferenciándose a medida que re-elaboraba cos seus puntos de vista persoais o legado moderno.

Porque nada hai máis superficial que pretender, como insisten en sinalar os xornalistas anglosaxóns (ver o obituario de The Ecomomist) que Niemeyer é unha refutación do funcionalismo moderno de Lle Corbusier, ao cal lle deu poesía. Comentario que mostra, ademais de ignorancia, a teima norteamericana (e moi de xornalista) de clasificar para evitar pensar.

De todos os xeitos, a ese equívoco contribuíron as poses recentes de Niemeyer ao ser entrevistado3. Desde o seu regreso ao Brasil post-ditadura en 1985, Niemeyer empezara a ser un imitador de si mesmo un tanto afiebrado; e se nel seguía palpitando o seu xenio de artista, as súas obras dese período comezan a resentirse dun amaneramiento que roza o Kitsch. Do cal sempre padeceu un pouco pero que nos seus anos finais se exacerbó. E xa despois deulle por facer literatura trivial e ao gusto xeral coas curvas, a muller e a poesía, dun modo que tivo moita audiencia pero tan superficial como a súa insistencia en glorificar o seu comunismo de salón.

Esa fraqueza nótase xa no Mausoleo a Juscelino Kubitschek, obra de 1981 que se resente dun monumentalismo baseado no tamaño e os efectos ata converter a JK nun Emperador. Ou no Panteón da Patria Tancredo Neves, construído en 1985, inmenso espazo escuro no que discorren miniaturizados, eventos museográficos vinculados á historia do Brasil, sen consideración ao gran fino que toda arquitectura esixe.

En todo caso, tanto nestes edificios como nas obras que construíu nesas décadas finais latexa sempre o xenio artístico dun home excepcional, quen fixo das súas obras parte do patrimonio artístico brasileiro.

Tiven oportunidade, á parte das obras de Brasília, de visitar o Memorial en Sao Paulo e o Museo de Niteroi nos suburbios de Río de Janeiro. Se no que se refire a Brasília, non pode negarse que a Praza dos Tres Poderes pero en particular o conxunto do Congreso enriquecido cos murais internos de Athos Bulcao e outras extraordinarias obras de arte, é arquitectura transcendente, creo que Itamaraty (Ministerio de Relacións Exteriores) inaugurado en 1970, é unha obra central do século vinte. Non podo dicir o mesmo do Memorial ou Niteroi. Por unha banda súmome á crítica que lle oín en Sao Paulo a Joaquim Guedes (1932-2008) en canto aos excesos estruturais do Memorial, pero o peor é o moi torpe manexo da luz natural na Biblioteca e o ambiente de sala de xogo do Auditorio. En canto a Niteroi paréceme un mal Museo sen que iso impídame recoñecer o efectismo impecable do inédito volume branco plantado no litoral rochoso.

Por contraste case todo o que fixo Niemeyer desde Pampulha (1940-41) ata Brasília (1960) sostense na tradición arquitectónica moderna con forza propia e vocación patrimonial sólida. Como é o caso do edificio Copan (1951-57), que aquí mostramos, sorprendente edificio de vivendas, comercios, cinemas e teatros cuxas características formais marcadas polos beirados de protección solar que reflicten a luz natural ao interior das vivendas, a súa traxectoria sinuosa e o seu risco como sede de usos diversos, superan con fartura os problemas de habitabilidade que o afectaron.

E resumo dicindo que a arquitectura de Niemeyer alcanzou momentos moi altos, pero que o vivir tanto non o axudou e máis ben tentouno coa banalidade que mostran moitas das súas obras recentes.4

Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, febreiro 2013,
Entre lo Cierto y lo Verdadero

Notas:

1. Ao pouco tempo de entrar a estudar arquitectura a fins de 1955, tiven nas miñas mans un libro sobre a obra de Oscar Niemeyer, asinado por Stamo Papadaki, alguén de quen pouco puiden pescudar separadamente de que era historiador e critico cuxo legado repousa na Biblioteca da Universidade de Princeton en USA. Púxoo nas miñas mans o meu irmán Jesús que xa por ese entón achegábase ao final da carreira, e puiden ver entón as imaxes da obra deste arquitecto que empezaba a soar no mundo con moita forza.

Estaba alí por suposto a xa famosísima igrexa de Pampulha cos murales de azulexos de Cándido Portinari. E a súa influencia entre nós facíase notar a poucos metros do lugar onde nos sentabamos nas mañás entre clases no vello edificio da Facultade, hoxe Ingenieria: no comedor universitario que Villanueva construíra en 1951. Ese comedor, de teitos abovedados aos cales chegábase por un corredor techado sinuoso que arrincaba nun pequeno pabellón que era a librería universitaria e estaba revestido de azulexos, era un claro reflexo do impacto que causara no noso arquitecto o conxunto de Pampulha construído en 1941 en Belo Horizonte por Niemeyer, baixo a iniciativa de Juscelino Kubitschek, para entón Gobernador do Estado de Minas Gerais, Brasil. O noso comedor habería de ser demolido nos anos setenta pese á campaña en contra liderada por Paulina, a filla de Villanueva, quen se enfrontou sen éxito a eses arranques arrogantes da democracia de entón, perfectos antecedentes da ditadura que hoxe temos. E ao comedor que moito nos gustaba sucedeuno un lamentable edificio encargado a un amigo do partido no Poder entón. Tal como hoxe faise. Hai moitos motivos para estrañarse?

Pero sigamos, falaba do libro de Papadaki. Nel mostrábanse unha e outra vez os edificios do moi novo Niemeyer (48 anos), os de volumes prismáticos, acompañados sempre duns esbozos que pretendían demostrar que seguir as columnas ata o chan era un erro, que debían recollerse en columnas de dúas puntas, de bordos redondeados, que liberaban a Planta baixa e conferíanlle a desexada transparencia integradora coa paisaxe circundante. Este xesto era unha indubidable influencia de Marsella-Corbusier, pero Niemeyer elaborara o deseño mediante a elegancia que lle era propia, ata facer das columnas obxectos autónomos (as de Marsella mostran máis claramente a súa débeda co estritamente construtivo) que anunciaban o que habería de ocorrer apenas cinco anos despois nos primeiros palacios de Brasília.

Impresionoume persoalmente iso que chamo elegancia, cando en 1958 percorrín a Planta Baixa do Hospital Sudamérica en Río de Janeiro, xunto á Lagõa, lagoa natural que serve de punto focal nunha zona da cidade, un deses edificios de pórticos regulares e volume prismático que Niemeyer construíu por ese tempo. Gustoume moito e interesoume especialmente a idea de separar o traxecto de médicos e pacientes do dos visitantes, en corredores paralelos adxacentes ás fachadas, recurso que ao parecer era demasiado custoso para tomalo como exemplo. E a planta Baixa, en efecto, permitía a integración visual cara aos belos xardíns que me parece eran de Roberto Burle Marx (e aquí acudo á axuda de Carola Barrios quen me ilustrará respecto diso apenas lea isto).

2. O meu reencontro coa obra de Niemeyer sería xa en maio de 1961 cunha visita a Brasília inaugurada o ano anterior que motivou o meu primeiro artigo sobre arquitectura, publicado na revista de nosa Facultade Punto, no número de Novembro de 1961. Xa alí, iso que chamo elegancia no deseño e que podería merecer outro nome, manifestábase nas columnas dos palacios da Praza dos Tres Poderes. A súa primeira realización fora no Palacio da Alvorada (marabilloso nome por certo), lonxe da Praza, terminado talvez dous anos antes da inauguración, cuxas imaxes circularan polo mundo. Ese modo de unir os pórticos entre si no sentido longo do edificio con gráciles vigas curvas de gran curvatura e o desenvolvemento de maior a menor ancho desde a súa base cara á punta superior, era un evento estético, escultural no mellor sentido da palabra e sobre todo, hei de determe nisto, radicalmente orixinais. Sempre quixen visitar ese Palacio tan resgardado dos curiosos que só se ve á distancia desde os enreixados, porque creo que se trata dun edificio único, irrepetible, que resume o mellor da linguaxe estética madura dun gran artista, un icona da arte de quen chamei unha e outra vez home excepcional.

No Palacio do Planalto, sede do Executivo, hai outra versión delas que tamén está moi lograda pola escala especial deste gran edificio, cuxas plantas superiores, con oficinas que dan cara a uns hermosísimos xardíns internos, puiden visitar nese entón.

A miña visita seguiu rumbos interesantes pero detéñome aquí porque considero que neste curto espazo debo falar doutras cousas máis ben anecdóticas.

3. Mencionar por exemplo que fun testemuña (moi jovencito, apenas quince anos e preparábame a entrar na Facultade), dunha conversación entre Niemeyer e o noso Fruto Vivas (1928) na que este lle preguntaba pola “presenza do pobo na arquitectura”. Non lembro a resposta de Niemeyer pero si a ocasión e o lugar. Foi na terraza do edificio Sur da Ave. Bolívar (Arq. Cipriano Domínguez 1904-1995) edificio directamente influído polo Ministerio de Educación de Niemeyer-Corbusier. Alí, nunhas oficinas que me parecían fabulosas en cuxa mezzanina funcionaba a Sociedade Venezolana de Arquitectos, entre volumes e muros sinuosos recubertos de mosaico cerámico dunha terraza con vista á Ave. Bolívar en plena construción, realizábase a festa inaugural do IX Congreso Panamericano de Arquitectos, ao cal permitían inscribirse aos estudantes. Eu non o era aínda, o sería nun mes máis porque o Congreso tivo lugar en Sseptiembre de 1995 (ou agosto?). Lembro esa conversación tal como recordo a Maurice Rotival(1892-1980) dicindo en inglés ante un grupo e sinalando cun amplo xesto a todo o centro Simón Bolívar onde xa estaba concluída a estrutura das torres:

…“When I planned this…”

Ante a mirada un pouco abobada dos presentes, eu incluído. Outras veces escribín sobre isto, tan marcado téñoo no recordo, porque para min, en certo xeito, reflicte o que era a Venezuela de entón para os arquitectos novos: terra de moitas promesas.

As circunstancias da visita de Niemeyer me intrigan hoxe. Froito Vivas, a quen chamei para confrontar memorias, dime que Niemeyer había vindo para o do proxecto do Museo de Arte Moderna e coincidiu co Congreso. Eu teño outra versión porque recordo con toda claridade que cando Óscar estaba no do Museo de Arte Moderna deu unha charla na Facultade de Arquitectura vella á cal eu asistín xa como estudante. Nela Niemeyer falou por suposto das columnas de dúas ou tres puntas e a súa pertinencia; e doutros proxectos ou edificios construídos, debuxando esquemas con carboncillo sobre papeis despregados nun atril, á mellor maneira Lle Corbusier. Facíao con extraordinaria destreza e ao concluír a charla os estudantes máis próximos ao atril abalanzáronse sobre os debuxos para quedarllos.

Esa charla tivo que ser a fins do 55 ou no 56, para que eu puidese ser xa estudante, á parte de que o 56 é a data que se recoñece para o proxecto do Museo. Xa esperarei o veredicto, aquí tamén, de Carola Barrios, pero namentres contradigo a Froito dicindo que Niemeyer veu dúas veces con poucos meses de diferenza. Xa os protagonistas, en todo caso, fóronse indo do noso mundo; incluíndo un que podía resolver a diferenza de datas: Henrique Hernández (1930-2009) quen xunto a Froito e outros colaborou no Proxecto do Museo.

Tamén lembro outras cousas menores desa festa que me resulta divertido mencionar aquí. Unha que eu, a pesar da miña extrema mocidade, sentíame como na casa; outra, que se servía un buffet no cal había ata lechones deses que levan unha mazá na boca; a terceira, que apenas se chegou ao nivel alcohólico necesario os máis novos empezaron a bailar entusiasmados, destacándose case como líder do grupo a Luís Jiménez (1933-1993) que a emprendeu cun Charleston (era a moda-retro de entón) tendo como parella, se mal non recordo, a Mariluz Bazcones; e a cuarta moi importante para min: ese lugar, esa terraza do edificio Sur era un manifesto exultante da arquitectura moderna dese tempo. E iso ocorría nun pequeno país de América Latina que se asomaba á modernidade. Venezuela tiña entón só 4 millóns de habitantes e Caracas case un millón.

4. Alongo hoxe demasiado estas notas, pero non me pode quedar sen dicir aquí algo que para nós os venezolanos debería ser ensino central.

Óscar Niemeyer ocupou un enorme espazo na arquitectura brasileira durante toda a súa larguísima vida. Nos anos sesenta do século pasado, cando apenas terminaba a experiencia da primeira Brasília, acaparaba a escena. Porque Brasília nos seus edificios monumentais máis importantes é a súa obra exclusiva.

Non creo que iso fose cómodo para todos os arquitectos brasileiros. Pero se foi así, moi pouco transcendeu cara a fóra. Había arquitectos de moito peso (pensemos nada máis en Vilanova Artigas, Rino Levi, Sergio Bernardes, Paulo Mendes Da Rocha, Joaquim Guedes, incluso o gran Alfonso Eduardo Reidy quen morreu no 64, ou Lelé, a quen menciono na nota, e moitos máis que escápanlleme) que tiñan todas as credenciais para estar presentes na capital do país de modo máis destacado. Lelé tivo unha presenza decisiva, é verdade, na Universidade de Brasília (edificio coñecido como o Minhocão- a serpe ou elro verme) pero os demais moi pouca, polo menos a que se coñece.

E o que me interesa destacar é que, a pesar de toda esa presenza excesiva e permanente, os edificios de Óscar conserváronse impecables e mesmo foron executados por todos os gobernos, incluída a ditadura que o levou ao exilio. Respectáronse e mantido por encima de calquera consideración persoal e sobre todo de calquera idea de exclusión política. Que iso sexa un mérito atribuíble ao modo de ser brasileiro, algo así como un respecto ao talento especial, pareceríame dun valor excepcional. Non me atrevo a aseguralo pero lánzoo como unha das hipóteses. Outra podería ser que en Brasil, un país tan grande cun sector privado moi poderoso, no cal, ademais, o Poder Público está moi descentralizado e as gobernacións dos diferentes Estados teñen moita autonomía, con Alcaldías economicamente fortes, mantivéronse espazos de participación para os arquitectos, independentemente do que facía o goberno federal. Esta última parece unha hipótese bastante plausible, pero o que máis interesa é que a presenza de Niemeyer estivo en certo xeito asociada a unha tranquila e moi madura aceptación da súa valía, a pesar de que xa nos últimos anos resultaba ata irritante o peso dun home que acusaba senilidad.

“Todo isto, en definitiva, contrasta coa insólita actitude de exclusión política que foi típica do mundo venezolano. Que alcanzou niveis escandalosos en tempos recentes para desgraza da nosa arquitectura e a nosa cultura”.

[:en]

Copan Building (1951-57), Oscar Niemeyer | oscartenreiro.com

I overcome the fence that the political reality us stretches every day to all and decide to speak1 of Oscar Niemeyer (1907-2012) whose longevity stopped in December, 2012.

Already once I wrote that it had had the privilege of conversing with him in his study of the Atlantic Avenue opposite to Copacabana in 1994. We speak about his Brief of Latin America, joint that had finished it was doing (slightly (1989), of his house in Rio-Gávea that I have never stopped admiring and of other things that already I forgot, adorned with any recollections of his already very distant visit to Caracas in 1956 for the project of the Museum of Modern Art entrusted for nocente Palacios (1908-1996).

Man of voice stays and to speak interrupted, of low stature and rather succinct warmth, it was very communicative and up to affectionatly during the hour and so many people that he me dedicated, always having on the table a sheet of paper of sketch in which, with small explanatory drawings, it was documenting his speech. The previous day I had been with Lucio Costa2 (1902-1998) who had spoken to me about João da Gama Filgueiras Lima, Lelé (1932) gives Range as an interesting architect of the new generations, so I mentioned it and it expressed in admiring terms and of friendship on someone of a younger generation. But up to there his comments came towards it of out, because Niemeyer seemed to be totally delivered to yes same, very conscious of his value personal and slightly ready to speak about others, including to whom they it could have influenced, as for example Corbusier, with regard to whom I asked for a comment him remembering his collaboration with he for the Department of Education in Rio of Janeiro, 1936.

He said very little in spite of being undoubted that Niemeyer’s early work was influenced by the Swiss – Frenchman and that in addition it was joined to him by a natural admiration that is left to see in the letter dated in January, 1963, published in the Le Corbusier, complete works, in which he says of the work:

What a beauty! What an extraordinary work! What a lesson of idealism and professional conviction!

An admiration that was not implying subordination but aptitude to understand not only other one, to the diverse one, to the different one, but also to the Teacher. From whom it was differing as it was re-elaborating with his personal points of view the modern legacy.

Because nothing is more superficial that to claim, as insist on indicating the Anglo-Saxon journalists (to see The Ecomomist‘s obituary) that Niemeyer is a refutation of the modern funcionalism of Le Corbusier, to which it gave to him poetry. Comment that shows, besides ignorance, the North American obsession (and very of journalist) of classifying to avoid to think.

Anyhow, to this pun they contributed put them recent of Niemeyer on 3 having been interviewed3. From his return to the Brazil post-dictatorship in 1985, Niemeyer had started being an imitator of yes same rather feverishly; and if in him his genius of artist continued fluttering, his works of this period begin to suffer from a mannerism that the Kitsch rubs. From which always he suffered a bit but that in his final years was irritated. And already later it gave him for doing trivial literature and to the general taste with the curves, the woman and the poetry, of a way that had hearing great but so superficial as his insistence in praising his communism of lounge.

This sluggishness is obvious already in the Mausoleum to Juscelino Kubitschek, work of 1981 that suffers from a monumentalismo based on the size and the effects up to turning JK into an Emperor. Or in the Pantheon of the Patria Tancredo Neves, constructed in 1985, immense dark space in which they pass miniaturized, events museográficos linked to the history of the Brazil, without consideration to the thin grain that any architecture demands.

Both in these buildings and in the works that late constructed in these final decades always the artistic genius of an exceptional man, who did of his works departs from the Brazilian art heritage.

I have had opportunity, apart from the works of Brasilia, of visiting the Brief in Sao Paulo and Niteroi’s Museum in the suburbs of Rio de Janeiro. If regarding Brasilia, it cannot refuse that the Plaza of Three Power but especially the set of the Congress enriched with Athos Bulcao’s internal murals and other extraordinary works of art, it is a transcendent architecture, I believe that Itamaraty (State Department) inaugurated in 1970, is a central work of the century twenty. I cannot say the same of the Memorial or Niteroi. On one hand I add to the critique that I heard in Sao Paulo Joaquim Guedes (1932-2008) as for the structural excesses of the Brief, but the worse thing is the very awkward managing of the natural light in the Library and the environment of room of game of the Audience. As for Niteroi an evil looks like to me A Museum without it prevents me from recognizing the impeccable straining to achieve effect of the unpublished white volume reached on the rocky littoral.

For confirm almost everything what Niemeyer did from Pampulha (1940-41) up to Brasilia (1960) it is supported in the architectural modern tradition strongly own and patrimonial solid vocation. Since it is the case of the building There corner (1951-57), which here we show, surprising building of housings, trades, cinemas and theatres which formal characteristics marked by the eaves of solar protection that reflect the natural light to the interior of the housings, his sinuous path and his risk as headquarters of diverse uses, overcome fully the problems of habitability that they it have affected.

And I summarize saying that Niemeyer’s architecture reached very high moments, but that the credit lived so much it did not help and rather it touched it with the banality that there show many of his recent works.4

Óscar Tenreiro Degwitz, Architect.
Venezuela, february 2013,
Entre lo Cierto y lo Verdadero

Notes:

1. To a little time to begin to study architecture at the end of 1955, I had in my hands a book on Oscar Niemeyer’s work, signed by Stamo Papadaki, someone of small whom I could have quarrelled apart from the fact that he was a historian and to criticize whose legacy rests in the Library of Princeton’s University in USA. It was put in my hands by my brother Jesus who already for this then was approaching at the end of the career, and I could see at the time the images of the work of this architect who was starting sounding in the world with a lot of force.

The Pampulha’s already most famous church was there certainly with the murals of Cándido Portinari‘s blue rollers. And his influence strictly between ourselves was making be obvious to few local meters where we were sitting down in the mornings between classes in the old building of the Faculty, today Engineering: in the university dining room that Villanueva had constructed in 1951. This dining room, of ceilings arched to which it was coming near for a roofed sinuous corridor that was starting in a small pavilion that was the university bookshop and was redressed in blue rollers, was a clear reflection of the impact that there had caused in our architect the set of Pampulha construído in 1941 in Belo Horizonte for Niemeyer, under Juscelino Kubitschek’s initiative, by then Governor of the State of Mines Gerais, Brazil. Our dining room should be demolished in the seventies in spite of the campaign in against led by Paulina, the daughter of Villanueva, who faced without success these arrogant take-offs of the democracy of, perfect precedents at the time of the dictatorship that today we have. And to the dining room that great we liked there happened a lamentable building entrusted a friend of the party in the Power at the time. As today it is done. There are many motives for being surprised?

But let’s continue, he was speaking about Papadaki’s book. In him there were appearing again and again the buildings of the very young Niemeyer (48 years), those of prismatic volumes, accompanied always of a few sketches that they were trying to demonstrate that to follow the columns up to the soil was a mistake, which had to be gathered in columns of two tops, of rounded edges, which were liberating the Ground floor and were awarding the wished of integration transparency with the surrounding landscape. This gesture was an undoubted influence of Marseilles-Corbusier, but Niemeyer had elaborated the design by means of the elegance that him was own, until did of the columns autonomous objects (those of Marseilles show clearer his debt with the strictly constructive thing) that were announcing what should happen only five years later in the first palaces of Brasilia.

I was impressed personally by it that I am called an elegance, when in 1958 I crossed the Ground floor of the Hospital South America in Rio de Janeiro, close to the Lagõa, natural lagoon that uses as focal point in a zone of the city, one of these buildings as regular porticoes and prismatic volume that Niemeyer constructed in this time. I liked much and I was interested specially in the idea of separating the distance of doctors and patients from that of the visitors, in parallel adjacent corridors to the fronts, resource that apparently was too costly to take it as an example. And the ground floor, in effect, was allowing the visual integration towards the beautiful gardens that it seems to me they belonged to Roberto Burle Marx (and here I come to Carola Barrios’s help who will illustrate me in the matter scarcely read this).

2. My reunion with Niemeyer’s work would be already in May, 1961 with a visit to Brasilia inaugurated the previous year that motivated my first article about architecture, published in the magazine of our Faculty Point, in the number of November, 1961. Already there, it that I am called an elegance in the design and that might deserve another name, was demonstrating in the columns of the palaces of the Plaza of Three Power. His first accomplishment had been in the Palace of the Alvorada (wonderful name certainly), far from the Plaza, finished maybe two years before the inauguration, which images had circulated along the world. This way of joining the porticoes between yes in the long sense of the building with graceful curved girders of great curvature and the development of bigger than broad minor from his base towards the top top, was an aesthetic, sculptural event in the best sense of the word and especially, I have to detain in this, radically original. Always I have wanted to visit this Palace so protected from the onlookers that only one sees to the distance from the railings, because I think that it is a question of the only, unrepeatable building, that it summarizes the better of the aesthetic mature language of a great artist, an icon of the art of whom I have been called again and again an exceptional man.

Palacio en el-del Planalto, sede del Ejecutivo, el heno otra versión de ellas que también está muy lograda por la escala especial de este gran edificio, cuyas plantas superiores, estafa oficinas que dan hacia unos hermosísimos jardines internos, pude visitar en ese entonces.

My visit followed interesting courses but I detain here because I think that in this short space I must speak about other rather anecdotal things.

3. To mention for example that I was a witness (very youngster, you upset fifteen years and was preparing myself to enter in the Faculty), of a conversation between Niemeyer and our Fruto Vivas (1928) in that this one him was asking for the “presence of the people in the architecture”. I do not remember Niemeyer’s response but yes the occasion and the place. It was in the terrace of the building South of the Bird. Bolivar (Arq. Cipriano Domínguez 1904-1995) building directly influenced by the Department of Niemeyer-Corbusier’s Education. There, in a few offices that seemed to me to be fabulous in whose mezzanina was working the Architects’ Venezuelan Company, between volumes and sinuous walls covered with ceramic mosaic of a terrace with sight to the Bird. Bolivar in full construction, realized the inaugural holiday of the Congress IX Pan-American Architects’, they were allowing which to inscribe the students. I it was not still, it it would be in one more month because the Congress took place in september of 1995 ( or august?). I remember this conversation as I remember Maurice Rotival (1892-1980) saying in English before a group and indicating with a wide gesture to the whole center Simón Bolívar where already the structure of the towers was concluded:

…“When I planned this…”

Before the look a bit stupefied of the presents, me incluído. Other times I have written on this, so marked I have it in the recollection, because for me, in certain way, it reflects what was the Venezuela of then for the young architects: land of many promises.

The circumstances of Niemeyer’s visit puzzle me today. Fruto Vivas, whom I called to confront memories, says to me that Niemeyer had come for it from the project of the Museum of Modern Art and it coincided with the Congress.I have another version because I remember with all clarity that when Oscar was in it of the Museum of Modern Art it gave a chat in the Faculty of old Architecture at which I was present already as student. In her Niemeyer spoke certainly about the columns of two or three tops and his relevancy; and of other projects or constructed buildings, drawing schemes with charcoal on papers opened in an easel, to the best way Le Corbusier. It was doing it with extraordinary skill and on having concluded the chat the nearest students to the easel rushed on the drawings them to remain.

This chat had to be at the end of 55 or in 56, in order that I could have been already a student, apart from the fact that 56 it is the date that is recognized for the project of the Museum. Already I will expect for the verdict, here also, from Carola Barrios, but meanwhile I contradict to Fruit saying that Niemeyer came two times with a few months of difference. Already the protagonists, in any case, have been going away of our world; including one that could have tackled the difference of dates: Henrique Hernández (1930-2009) who close to Fruit and others collaborated in the Project of the Museum.

Also I remember other minor things of this holiday that me turns out to be enterteining to mention here. One that I, in spite of my extreme youth, was feeling like in house; other one, which was serving itself a buffet in which there existed up to pigs of this that take an apple in the mouth; the third one, which scarcely came near to the alcoholic necessary level the youngest started dancing filled with enthusiasm, being outlined almost as leader of the group to Luis Jiménez (1933-1993) who undertook it with a Charleston (it was the mode – retro of then) having as pair, if badly I do not remember, to Mariluz Bazcones; and the fourth one very importantly for me: this place, this terrace of the building South was an exultant manifest of the modern architecture of this time. And it happened in a small country of Latin America that it was appearing to the modernity. Venezuela had then only 4 millions of inhabitants and Caracas almost a million.

4. I lengthen today too much these notes, but it cannot to me be able only without saying here anything that for us the Venezuelans it should be a central education.

Oscar Niemeyer occupied an enormous space in the Brazilian architecture during all his longest life. In the sixties of last century, when scarcely it was finishing the experience of the first Brasilia, he was monopolizing the scene. Because Brasilia in his more important monumental buildings is his exclusive work.

I do not believe that it has been comfortable for all the Brazilian architects. But if it was like that, very small it came out towards out. There were architects of very much weight (let’s think nothing more about Vilanova Artigas, Rino Levi, Sergio Bernardes, Paulo Mendes Da Rocha, Joaquim Guedes, enclosed the great Alfonso Eduardo Reidy who died in 64, or Lelé, whom I mention in the note, and many more than escape from me) that had all the credentials to be present in the capital of the most out-standing country of way. Lelé had a decisive presence, it is true, in the University of Brasilia (building known as the Minhocão – the serpent or elro worm) but the others very small, at least the one that knows itself.

And what I am interested in emphasizing is that, in spite of all this excessive and permanent presence, Oscar’s buildings have remained impeccably and even they have been executed by all the governments, included the dictatorship that took it to the exile. They have respected and supported over any personal consideration and especially of any idea of political exclusion. That it is an attributable merit like being a Brazilian, something like respect to the special talent, me it would seem of an exceptional value. I do not dare to assure it but I throw it as one of the hypotheses. Other one might be that in Brazil, such a big country with a private very powerful sector, in which, in addition, the Public Power is very decentralized and the governments of the different States they have autonomy great, with economically strong Mayoralties, spaces of participation were kept for the architects, independently of what it was doing the federal government. The latter looks like a commendable enough hypothesis, but what more is interested is that Niemeyer’s presence was in certain way associated with the calm one and very mature acceptance of his value, in spite of that already in the last years there was proving up to irritant the weight of a man who was accusing senility.

“All that, definitively, contrasts with the unusual attitude of political exclusion that has been typical of the Venezuelan world. That has reached scandalous levels in recent times for misfortune of our architecture and our culture”.

[:]

Entrevista a RCR Arquitectes

Rafael,-Carme,-Ramon-@RCR-Arquitectes
Rafael, Carme, Ramon | @RCR Arquitectes

Con motivo de la exposición “RCR Arquitectes. Creatividad Compartida”, que podéis visitar desde el pasado 24 de febrero hasta el 8 de mayo 2016 2016 en Museo Ico de Madrid, hemos tenido la oportunidad de realizarle una pequeña entrevista a Rafael Aranda, Carme Pigem y Ramón Vilalta, que conforman el estudio RCR arquitectes.

“RCR Arquitectes no es un estudio al uso. Alejado de los tradicionales centros de influencia de la arquitectura española, han decidido llevar esta disciplina un paso más allá echando su mirada atrás, al tiempo en que la arquitectura protegía al hombre de las inclemencias de la naturaleza sin romper el vínculo que lo unía a ella. La arquitectura telúrica de RCR parece, de hecho, moldeada por las fuerzas de la naturaleza, arrojada a la superficie desde el interior de la tierra por los volcanes que rodean Olot.”

Mónica de Linos, directora de la Fundación ICO.
¿Qué opinan de la exposición?

Estamos muy contentos por la oportunidad que nos brinda la Fundación ICO de Madrid de exponer “RCR Arquitectes. Creatividad Compartida” en el Museo ICO puesto que valoramos la trayectoria de esta institución, con su apuesta por la mejor arquitectura y el urbanismo nacional e internacional.

¿Con qué parte se identifica más RCR?

Creemos que la suma de las dos exposiciones convierte la muestra en Madrid en un gran acierto porque explica en la planta baja los primeros pasos de la concepción de un proyecto, recogido en la exposición “RCR Arquitectes: Papers” que se pudo ver en el museo Arts Santa Mònica de Barcelona, y desarrolla en la segunda planta los conceptos en los que se apoya la obra de RCR Arquitectes, hasta llegar a su materialización, tal como se mostró en “RCR Arquitectes: Creativitat compartida” en el Palau Robert de Barcelona. La ocasión de reunir todo el proceso creativo en un solo lugar da una visión muy completa de las ideas que subyacen a nuestros proyectos.

Tras 25 de profesión, ¿cuál o cuáles son las obras más significativas para RCR?

Cada obra nos permite investigar nuevos aspectos para generar espacios para los sentidos, por lo cual cada obra es significativa. Tal vez podríamos nombrar el proyecto no construido del Faro, que hicimos al inicio como jóvenes arquitectos recién egresado, como una manera de entender la arquitectura. Proyectamos un faro horizontal porque para nosotros prevalece el concepto sobre la forma.

¿Qué retos futuros tiene o se le plantean a RCR?

Un reto con el que estamos en la actualidad es proponer nuestra lógica proyectual en otros lugares del mundo, comprendiendo las claves del lugar en otras culturas.

Espai Barberí. Olot © Pep Sau
Espai Barberí. Olot © Pep Sau
¿Cómo y cuándo se origina el proyecto? ¿Es un momento individual o colectivo?

Tal como reza el título de nuestra exposición, entendemos el origen del proyecto como una creatividad compartida. Nos interesa mucho que el cliente participe desde los inicios del proyecto para que comprenda la concepción de la obra como un proceso, no como una propuesta formal. Es así cómo podemos llegar a respuestas que recogen la esencia del lugar y responden de una manera integral a los requisitos del programa, para no caer en formalismos.

¿Qué importancia juega la naturaleza en vuestra obra? ¿Y por qué?

La naturaleza es nuestro modelo y nos guía cuando estamos buscando un equilibrio entre los contrarios, como por ejemplo lo horizontal y lo vertical, lo lleno y lo vacío, lo frágil y lo consistente. La arquitectura también es un proceso vivo. Por eso nos interesa la naturaleza.

En una ocasión William J. R. Curtis señaló la capacidad de RCR de “arquitecturizar la luz” ¿RCR utiliza la luz como un material más de proyecto y así enlazar naturaleza y construcción?

Es cierto que la luz es un elemento más a la hora de proyectar. Por eso nos gusta trabajar con filtros. En la exposición incluimos elementos arquitectónicos de varios proyectos como los que hemos desarrollado para el Espai Barberí, los Pabellones y el Restaurante de Les Cols o el Restaurante Enigma.

¿Qué hubo en su formación que llevase RCR a emplear esta metodología proyectual? ¿En qué consiste o basa su metodología proyectual?

En la Escuela de Arquitectura del Vallés nos trasmitieron la importancia de la emoción en la arquitectura, que se han de sentir emociones en los espacios que se crean. Esto nos ha marcado profundamente y nos guía en nuestra metodología proyectual. Si la respuesta no es bella, ha de seguirse buscando una respuesta mejor.

Para conseguir esa belleza, son más importantes las ideas que las formas. Por eso nos ha interesado desarrollar un tipo de esbozo líquido, como lo son las aguadas que vemos en la planta baja de la exposición. Buscamos respuestas esenciales y desarrollamos el proyecto apoyándonos en conceptos como la mediación con el paisaje y el espacio, el espacio, la presencia del tiempo, la función pública y social, la estructura y la materialidad, el sistema y la desmaterialización.

En cada proyecto RCR investiga nuevos materiales, nuevos usos, etc… ¿Por qué?

Cada proyecto busca una respuesta específica. En RCR la arquitectura es la estructura y la esencia de cada intervención es la materia. Cada obra comparte una visión cercana a partir del carácter háptico, táctil, rugoso, perceptivo. Por otro lado, uno de nuestros objetivos máximos es a la vez la búsqueda de una arquitectura transparente, sin límites, puro espacio en simbiosis con la naturaleza. Es decir, la tendencia a la desmaterialización.

RCR Arquitectes. Aguatinta del pabellón de baño Tussols-Basil
RCR Arquitectes. Aguatinta del pabellón de baño Tussols-Basil
Hace unos años en una entrevista comentaban que se fijaban más en la pintura que en la arquitectura, ¿por qué?

La pintura, lo extendería al arte en general, está más próximo al mundo de las ideas y puede ser muy emocional. Por eso nos gusta inspirarnos en obras de arte.

¿Cómo ve o encuentra RCR la arquitectura actualmente?

Cada cual hace su camino. No queremos entrar en valoraciones sobre la arquitectura contemporánea en general. Desde nuestra perspectiva creemos que las personas tienen necesidad de valores esenciales en un mundo volátil. La arquitectura puede ofrecer ese refugio.

¿Qué aconsejarían a los actuales estudiantes y futuros profesionales de arquitectura?

Aconsejamos hacer una arquitectura tal como la persona la siente.

Respuestas de Rafael Aranda, Carme Pigem y Ramon Vilalta de RCR Arquitectes a la entrevista de Alberto Alonso Oro, arquitecto y editor en veredes.

[:es]Habitar[:en]Inhabiting[:gl]Habitar[:]

1

[:es]

Habitar

Este libro recoge cinco ensayos sobre la idea de habitar del arquitecto y crítico finlandés Juhani Pallasmaa. De la mirada fenomenológica que aparece en el primer y más extenso artículo, “Identidad, intimidad y domicilio” (1994), hasta el significado de la experiencia del tiempo en la realidad empírica humana de “Habitar el tiempo” (2015), el conjunto no solo aborda las dimensiones materiales, formales, geométricas y racionales de la idea de habitar, sino que penetra de forma apasionante en las realidades mentales, subconscientes, míticas y poéticas de la construcción y la vivienda.

Juhani Pallasmaa (Hämeenlinna, 1936) es arquitecto y trabaja en Helsinki. Fue profesor de arquitectura en la Universidad de Tecnología de Helsinki, director del Museo de Arquitectura de Finlandia y profesor invitado en diversas escuelas de arquitectura de todo el mundo. Autor de numerosos artículos sobre filosofía, psicología y teoría de la arquitectura y del arte, su libro Los ojos de la piel (2006) se ha convertido en un clásico de la teoría de la arquitectura y es de lectura obligatoria en diferentes escuelas de arquitectura de todo el mundo. Pallasmaa es también autor de La mano que piensa (2012), La imagen corpórea (2014) y Habitar (2016), todos ellos publicados por la Editorial Gustavo Gili.

[:en]

Habitar

This book gathers five tests on the idea of living of the architect and critical Finn Juhani Pallasmaa. Of the look fenomenológica that appears in the first one and more extensive article, “Identity, intimacy and domicile” (1994), up to the meaning of the experience of the time in the empirical human reality of “Inhabiting the time” (2015), the set not only approaches the material, formal, geometric and rational dimensions of the idea of living, but it penetrates of exciting form in the mental, subconscious, mythical and poetical realities of the construction and the housing.

Juhani Pallasmaa (Hämeenlinna, 1936) es arquitecto y trabaja en Helsinki. Fue profesor de arquitectura en la Universidad de Tecnología de Helsinki, director del Museo de Arquitectura de Finlandia y profesor invitado en diversas escuelas de arquitectura de todo el mundo. Autor de numerosos artículos sobre filosofía, psicología y teoría de la arquitectura y del arte, su libro Los ojos de la piel (2006) se ha convertido en un clásico de la teoría de la arquitectura y es de lectura obligatoria en diferentes escuelas de arquitectura de todo el mundo. Pallasmaa es también autor de La mano que piensa (2012), La imagen corpórea (2014) y Habitar (2016), todos ellos publicados por la Editorial Gustavo Gili.

[:gl]

Habitar

Este libro recolle cinco ensaios sobre a idea de habitar do arquitecto e crítico finlandés Juhani Pallasmaa. Da mirada fenomenológica que aparece no primeiro e máis extenso artigo, “Identidade, intimidade e domicilio” (1994), ata o significado da experiencia do tempo na realidade empírica humana de “Habitar o tempo” (2015), o conxunto non só aborda as dimensións materiais, formais, xeométricas e racionais da idea de habitar, senón que penetra de forma apaixonante nas realidades mentais, subconscientes, míticas e poéticas da construción e a vivenda.

Juhani Pallasmaa (Hämeenlinna, 1936) é arquitecto e traballa en Helsinqui. Foi profesor de arquitectura na Universidade de Tecnoloxía de Helsinqui, director do Museo de Arquitectura de Finlandia e profesor convidado en diversas escolas de arquitectura de todo o mundo. Autor de numerosos artigos sobre filosofía, psicoloxía e teoría da arquitectura e da arte, o seu libro Os ollos da pel (2006) converteuse nun clásico da teoría da arquitectura e é de lectura obrigatoria en diferentes escolas de arquitectura de todo o mundo. Pallasmaa é tamén autor de A man que pensa (2012), A imaxe corpórea (2014) e Habitar (2016), todos eles publicados pola Editorial Gustavo Gili.

[:]

Cine y librería NUMAX | Hábitat SocialCinema and bookshop NUMAX | Hábitat SocialCinema e librería NUMAX | Hábitat Social

hs_numax_02_int01

NUMAX es un cine, una librería y un laboratorio de diseño, comunicación y produción audiovisual”

NUMAX

Cuando este reto llegó a nuestra mesa, en la primavera de 2014, enseguida entendimos que se trataba de la oportunidad de participar en una iniciativa singular en el país, cargada de valores (dinamización cultural, modelo cooperativo, etc.) y con un alto potencial transformador, capaz de conseguir todo nuestro interés y compromiso.

Partíamos de un programa de necesidades complejo (sala de cine para un mínimo de 70 personas, librería, ambigú y oficina) a organizar en un bajo comercial atractivo (buena situación, esquina en edificio singular, luminoso), pero justo de dimensiones para los uso previstos (superficie y altura libre), y con unas características que no eran las idóneas para todos ellos. Limitado iba a ser también el presupuesto de la obra, aun más cuando la prioridad venía marcada por un equipamiento audiovisual de primera orden.

Se trabaja en la búsqueda de una solución práctica y amable, sin margen para concesiones. Los requisitos técnicos, en especial los de la sala de cine (aislamiento y acondicionamiento acústicos, parámetros geométricos para una correcta visión de la proyección), adquieren un peso determinante. Tanto el encaje funcional de los distintos espacios como la mayor parte de la inversión, pasan por dicha sala. En la organización interior, destaca también la relación entre los dos usos públicos (cine-librería): necesaria transición entre espacios de caracteres contrarios, presencia de uno en el otro, etc.

La intervención es completa y abarca desde el refuerzo de la estructura existente hasta el diseño del mobiliario. En el exterior, se ciñe a las carpinterías para respetar la imagen del edificio, diseñando unas nuevas para la fachada de acceso y recuperando las existentes de la otra. En cuanto a los materiales, se atiende a la economía y al uso sincero y directo de los mismos, para lo cual se opta, dentro de lo posible, por soluciones de mínimos que, al tiempo que resuelven las necesidades técnicas, acercando las calidades de imagen y acabado.

En cuanto al proceso, además del diseño (en estrecha colaboración con el equipo de Numax) y de la dirección de la obra, llevamos a cabo a gestión de la misma, lo que repercutió positivamente tanto en el calidad del resultado cómo en el ahorro económico.

Obra: Cine y librería NUMAX
Emplazamiento: Rúa Concepción Arenal, nº9. Santiago de Compostela, Galicia, España
Autores: Hábitat Social, Sociedade Cooperativa Galega (Jose Manuel Sánchez Vizcaino, Ramón Fernández Sánchez, Carolina Jack Lago, Xiao Varela Gómez)
Colaboradores: E3 arquitectos
Año: 2015
Fotografía: Numax | Tamara de la Fuente
+ habitatsocial.coop

Publicaciones.

III Jornadas de Bioconstrución. Construción con tierra / Asociación Espiga. Monforte de Lemos, Junio 2015 >>

Coop son activas. Procesos de autodesarrollo comunitario >>
Organizado por Arquitectura sin Fronteras y el Fondo Gallego de cooperación y solidaridad
5 de mayo de 2015

Construción colaborativa elhábitat >>
Acerca de la integración de las artes. Curso de interpretación de la arquitectura. Fundación Luis Seoane
5 de febrero de 2015

Ecoloxía política. Olladas desde Galicia. Editorial O ben comun. 2014

Unión, acción, autogestión v.3 >>
Arquitectura y territorio rural“, organizado por rvr-arquitectos
1 de agosto de 2014

Cerrar ciclo, el valor de los recursos. >>
Foro Boas Prácticas Ambientais organizado por Trespés S.Coop. Galega
9 de noviembre de 2013

Unión, Acción, Autogestión v.2 >>
Seminario Impulsos Creativos organizado por la USC.
9 de noviembre de 2013

Seminario “Cooperativas y Coworking”, presentación de la Cooperativa Hábitat Social >>
Organizado por la Fundación Juana de Vega.
1 de marzo de 2013

Conferencia “Unión, Acción, Autogestión” >>
Olladas de preto. Escuela Técnica Superior de A Coruña
7 de noviembre de 2012

“Procesos de autoconstrucción-Procesos de autoorganización ciudadana” >>
Organizada por la Universidad Internacional de Andalucía [UNIA]
3 de octubre de 2011

Entrevista a Hábitat Social en el programa “Bos Dias” de la Televisión de Galiza >>
14 Octubre de 2012

“Segregaçom urbana na Galiza” >>
artículo para el periódico Novas da Galiza
Enero 2012

“Experiencias de autogestión del hábitat” >>
artículo en el segundo número de la Revista Márgenes titulado “Ciudades Lacradas”
abril-junio 2012

hs_numax_02_int01

NUMAX is a cinema, one would free and a laboratory of design, communication and audio-visual production”

NUMAX

When I challenge this one it came to our table, in the spring of 2014, immediately we understood that it was a question of the opportunity to take part in a singular initiative in the country, loaded with values (cultural dynamization, cooperative model, etc.) and with a potential high place transformer, capable of obtaining all our interest and commitment.

We were departing from a complex program of needs (cinema for a minimum of 70 persons, bookshop, ambigú and office) to organizing in a low commercial attraction (good situation, corner in singular, luminous building), but rightly of dimensions for I them use foreseen (surface and vertical clearance), and with a few characteristics that were not the suitable ones for all of them. Limited it was going to be also the budget of the work, furthermore when the priority was coming marked by an audio-visual equipment of the first order.

One is employed at the search of a practical and nice solution, without margin for concessions. The technical requirements, especially those of the cinema (acoustic isolation and conditioning, geometric parameters for a correct vision of the projection), acquire a determinant weight. Both the functional lace of the different spaces and most of the investment, they happen for the above mentioned room. In the interior organization, the relation stands out also between both public uses (cinema – bookshop): necessary transition between spaces of opposite characters, presence of one in other one, etc.

The intervention is complete and includes from the reinforcement of the existing structure up to the design of the furniture. In the exterior, it is limited to the carpentries to respect the image of the building, designing the new some for the front of access and recovering the existing ones of other one. As for the materials, one attends to the economy and to the sincere and direct use of the same ones, for which chooses, inside the possible thing, for solutions of minimums that, at the time that they solve the technical needs, bringing the qualities of image over and ended.

As for the process, besides the design (in narrow collaboration with the equipment of Numax) and of the direction of the work, we carry out to management of the same one, which reverberated positively so much in the calidad of the result how in the economic saving.

Work: Cinema and bookshop NUMAX
Location: Rúa Concepción Arenal, nº9. Santiago de Compostela, Galicia, Spain
Authors: Hábitat Social, Sociedade Cooperativa Galega (Jose Manuel Sánchez Vizcaino, Ramón Fernández Sánchez, Carolina Jack Lago, Xiao Varela Gómez)
Collaborators: E3 arquitectos
Year: 2015
Photography: Numax | Tamara de la Fuente
+ habitatsocial.coop

Publications.

The IIIrd Bioconstrución’s Days. Construción with land / Asociación Espiga. Monforte de Lemos, Juny 2015 >>

Coop is active. Processes of community autodevelopment >>
Organized by Architecture without Borders and the Galician Fund of cooperation and solidarity
On May 5, 2015

Collaborative Construción the habitat >>
About the integration of the arts. Course of interpretation of the architecture. Foundation Luis Seoane.
On February 5, 2015

Ecoloxía política. Olladas desde Galicia. Editorial O ben comun. 2014

Union, action, automanagement v.3 >>
Arquitectura y territorio rural“, Organized for rvr-arquitectos
On August 1, 2014

Closing cycle, the value of the resources. >>
Foro Boas Prácticas Ambientais Organized for Trespés S.Coop. Galega
On November 9, 2013

Union, action, automanagement v.2 >>
Seminario Impulsos Creativos Organized for USC.
On November 9, 2013

Seminar “Cooperatives and Coworking”, presentation of the Cooperativa Hábitat Social >>
Organized for Fundación Juana de Vega.
On March 1, 2013

Conference “Union, action, automanagement” >>
Olladas de preto. Escuela Técnica Superior de A Coruña
On November 7, 2012

“Autoconstrucción-process processes of civil self-organization” >>
Organized for Universidad Internacional de Andalucía [UNIA]
On October 3, 2011

Interview to Social Habitat in the program “Bos Dias” of the Televisión de Galiza >>
14 October, 2012

“Segregaçom urbana na Galiza” >>
Article for the Novas da Galiza Newspaper
January, 2012

“Experiences of automanagement of the habitat” >>
Article in the second number of the Márgenes Magazine titled “Infected Cities”
April – June, 2012

hs_numax_02_int01

“NUMAX é un cinema, unha libraría e un laboratorio de deseño, comunicación e produción audiovisual”

Numax

Cando este reto chegou á nosa mesa, na primavera de 2014, axiña entendemos que se trataba da oportunidade de participar nunha iniciativa senlleira no país, cargada de valores (dinamización cultural, modelo cooperativo, etc.) e cun alto potencial transformador, capaz de acadar todo o noso interese e compromiso.

Partíamos dun programa de necesidades complexo (sala de cinema para un mínimo de 70 persoas, librería, ambigú e oficina) a organizar nun baixo comercial atractivo (boa situación, esquina en edificio singular, luminoso), mais xusto de dimensións para os uso previstos (superficie e altura libre), e cunhas características que non eran as idóneas para todos eles. Limitado ía ser tamén o orzamento da obra, aínda máis cando a prioridade viña marcada cara un equipamento audiovisual de primeira orde.

Aintervención é completa e abrangue dende o reforzo da estrutura existente ata o deseño do mobiliario. No exterior, cínguese ás carpinterías para respectar á imaxe do edificio, deseñando unhas novas para a fachada de acceso e recuperando as existentes da outra. En canto aos materiais, aténdese á economía e a un uso sincero e directo dos mesmos, para o que se opta, no posible, por solucións de mínimos que, á vez que resolven as necesidades técnicas, achegan as calidades de imaxe e acabado.

En canto ao proceso, ademais do deseño (en estreita colaboración co equipo de NUMAX) e da dirección da obra, levamos a cabo a xestión da mesma, o que repercutiu positivamente tanto no calidade do resultado como no aforro económico.

Obra: Cinema e librería Númax
Emprazamento: Rúa Concepción Arenal, nº9. Santiago de Compostela, Galicia, España
Autores: Hábitat Social, Sociedade Cooperativa Galega (Jose Manuel Sánchez Vizcaino, Ramón Fernández Sánchez, Carolina Jack Lago, Xiao Varela Gómez)
Colaboradores: E3 arquitectos
Ano: 2015
Fotografía: Numax | Tamara de la Fuente
+ habitatsocial.coop

Palestras e medios.

III Xornadas de Bioconstrución. Construción con terra / Asociación Espiga. Monforte de Lemos, Xuño 2015 >>

Coop é activas. Procesos de autodesenvolvemento comunitario >>
Organizado por Arquitectura sen Fronteiras e o Fondo Galego de cooperación e solidaridade
5 de maio de 2015

Construción colaborativa do hábitat >>
Acerca da integración das artes. Curso de interpretación da arquitectura. Fundación Luis Seoane
5 de febreiro de 2015

Ecoloxía política. Olladas desde Galicia. Editorial O ben comun. 2014

Unión, acción, autoxestión v.3 >>
Arquitectura y territorio rural“, organizado por rvr-arquitectos
1 de agosto de 2014

Pechar o ciclo, o valor dos recursos. >>
Foro Boas Prácticas Ambientais organizado por Trespés S.Coop. Galega
9 de novembro de 2013

Unión, Acción, Autoxestión v.2 >>
Seminario Impulsos Creativos organizado pola USC.
9 de novembro de 2013

Seminario “Cooperativas e Coworking”, palestra de presentación da  Cooperativa Hábitat Social >>
Organizado pola Fundación Juana de Vega.
1 de marzo de 2013

Palestra “Unión, Acción, Autoxestión” >>
Olladas de preto. Escola Técnica Superior da Coruña
7 de novembro de 2012

“Procesos de autoconstrucción-Procesos de autoorganización ciudadana” >>
Organizada pola Universidade Internacional de Andalucía [UNIA]
3 de outubro de 2011

Entrevista a Hábitat Social no programa “Bos Dias” da Televisión de Galiza >>
14 Outubro de 2012

“Segregaçom urbana na Galiza” >>
artigo para o xornal Novas da Galiza
Xaneiro 2012

“Experiencias de autogestión del hábitat” >>
artigo no segundo número da Revista Márgenes titulado “Ciudades Lacradas”
abril-xuño 2012

[:es]Las puertas son oportunidades de cambio. Santiago de Molina[:en]The doors are opportunities of change | Santiago de Molina[:gl]As portas son oportunidades de cambio | Santiago de Molina[:]

0

[:es]

Las puertas son oportunidades de cambio. Santiago de Molina
Las puertas son oportunidades de cambio. Santiago de Molina

“Las puertas son el lugar donde se producen los intercambios y la oportunidad de pasar al otro lado”.

Santiago de Molina transmite con pasión por qué merece la pena inventar y darle importancia a las puertas, durante la conferencia en TEDxUPValència.

Santiago de Molina

Es arquitecto por la ETSAM (1997) y doctor arquitecto por la UPM (2001) con una tesis sobre «collage y arquitectura» por la que recibió el premio extraordinario de doctorado de la UPM.

Ha colaborado en el periodo del 2002 al 2007 con Rafael Moneo, donde ha participado en diferentes proyectos entre los que podría destacarse la dirección de obra del Hospital Materno Infantil de O´Donell, en Madrid. Anteriormente ha colaborado, entre otros, con Francisco Javier Saénz de Oiza.

Su interés en la docencia

Hace que desarrolla desde el año 2001 labores como profesor de Proyectos, en la actualidad desde la universidad San Pablo CEU de Madrid, donde es, desde septiembre de 2021 Director de la Escuela Politécnica Superior. Ha sido profesor no permanente en la Universidad de Alcalá de Henares. Ha sido visiting Professor en ESNE y Guest Profesor en la UAX, donde ha impartido conferencias acerca de Proyectos de Arquitectura, ETSAM, ESAYT, ETSAS, ETSAC, UIMP, ETSAB, en la Pontificia Universidad Católica y en la Universidad Diego Portales ambas en Chile. Compagina su labor como docente con el trabajo profesional en su propio estudio. Ha recibido diferentes premios en concursos nacionales e internacionales. Ha sido seleccionado para la Bienal Española de Arquitectura y Urbanismo 2013.

Su obra y escritos han sido publicados en numerosos medios especializados. Ha publicado los libros Todas las escaleras del Mundo, (Finalista premios FAD de Teoría y Crítica 2022),  Arquitectos al margen, Múltiples. Estrategias de la arquitectura y Collage y Arquitectura,(Seleccionado en los premios FAD de Teoría y Crítica 2015). Ha coordinado el libro Arquitectura por palabras.

Divulgación

Es director de la revista Constelaciones desde 2015. Durante el periodo 2014-2016 ha sido director del Instituto de Arquitectura del COAM. También es redactor por concurso público de la Ciudad Viva. Fue co-director del grupo de investigación “contextos de la Arquitectura” y del Máster en Estudios Avanzados de Proyectos Arquitectónicos del CEU.

Responsable de la evaluación de proyectos I+D+i, dentro del área tecnológica de Arquitectura y tecnología de la construcción de la Cámara de Comercio de Madrid desde el año 2007.

[:en]

Las-puertas-son-oportunidades-de-cambio-Santiago-de-Molina

“The doors are the place where there take place the exchanges and the opportunity to go on to another side”. Santiago de Molina ransmits hotly why it is worth inventing and giving him importance to the doors, during the conference in TEDxUPValència.

Architect and teacher in the University San Paul CEU of Madrid. It has published the books Arquitectos al margen, Múltiples. Estrategias de la arquitectura and Collage y Arquitectura, the latter selected in the prizes FAD 2015. His constructed work has been selected in the Biennial show of Spanish Architecture 2013.

[:gl]

Las-puertas-son-oportunidades-de-cambio-Santiago-de-Molina

“As portas son o lugar onde se producen os intercambios e a oportunidade de pasar alén”. Santiago de Molina transmite con paixón por que merece a pena inventar e darlle importancia ás portas, durante a conferencia en TEDxUPValència.

Arquitecto e docente na Universidade San Pablo CEU de Madrid. Publicou os libros Arquitectos á marxe, Múltiples. Estratexias da arquitectura e Colaxe e Arquitectura, este último seleccionado nos premios FAD 2015. A súa obra construída foi seleccionada na Bienal de Arquitectura Española 2013.

[:]

Destrucción de Barcelona | Wayward Wandering

Biblioteca Nacional Vijećnica de Sarajevo | 1995
Biblioteca Nacional Vijećnica de Sarajevo, 1995 | Fuente: bosniangenocide

La destrucción de un edificio histórico, de un lugar en que se ha transmitido el saber de un ars, de una τέχνη, en que un artesano ha vivido y operado ignaro de la existencia de la historia, la industria, el scientific management, alejado de una leyes económicas que la prostitución del lenguaje insiste en llamar democráticas, un lugar en que el tiempo se ha depositado oscureciendo los días, es comparable a la destrucción de un libro.

Como dice Fernando Baéz en su excepcional Historia universal de la destrucción de libros, la destrucción de los libros –que ha periódicamente ocurrido y sigue ocurriendo, incluyendo entre los ordenantes de la destrucción a personas de la cultura como René Descartes, David Hume, Martin Heidegger, Vladimir Nabokov (quien quemó el Quijote ante más de seiscientos alumnos) –representa la aniquilación de la memoria, del patrimonio de ideas, la destrucción de lo que se considera una amenaza a un valor superior, perpetrada a través de un medio considerado sagrado.

El principal medio usado para la destrucción era el fuego, sagrado porque fuente de vida y muerte, con el que el hombre juega a ser dios, como aquel 14 de abril de 2003 en que se quemaron un millón de libros en el incendio de la Biblioteca Nacional de Bagdad, tras la toma de la ciudad por las tropas estadounidenses. Los días siguientes ardieron el Archivo Nacional, la Biblioteca de la Universidad de Bagdad y decenas de bibliotecas universitarias del país. Las obras arqueológicas fueron saqueadas y transportadas a Londres, Roma, Berlín y Nueva York, para satisfacer a los coleccionistas privados, como siempre ha ocurrido a lo largo de la historia. Hechos similares ocurrieron en 1995 en Sarajevo, cuando los Serbios quemaron la Biblioteca Nacional presente en la ciudad destruyendo dos millones de libros. Los medios de destrucción –como el fuego, el agua, los terremotos, las tormentas– eran simbolizados con la espada, considerada un atributo divino.

En el caso contemporáneo de la destrucción del patrimonio cultural representado por los edificios y los comercios históricos de Barcelona, el medio de destrucción es abstracto –tan abstracto como puede serlo el lenguaje jurídico– concretamente la ley de arrendamientos urbanos (LAU) que, promulgada en 1994, abrió el camino al elemento que rige la economía contemporánea: la especulación, en su acepción que nada tiene que ver con la reflexión filosófica. El mercado financiero permea la metrópoli, la envuelve, la destruye. Como en un cuadro de Grosz, los inversores asaltan la ciudad con la voracidad que sólo el dinero y las ganas de conquista y destrucción pueden producir, fielmente asistidos por bufetes de abogados de renombre. Multinacionales –sin rostro, sin alma, abstractas y con privilegios fiscales– representan la indiferencia de los objetos transformados en mercancías, y son la transposición a nuestra época de los cínicos hombres de negocios del Berlín de los años veinte de los cuadros de Grosz.

Un medio considerado sagrado, la ley económica –economía que no tiene ninguna relación con la justa distribución de los recursos naturales y culturales –anula la memoria, el patrimonio de ideas –patrimonio cuya etimología es el ‘hacer saber’, ‘hacer recordar’– destruyendo lo que se considera una amenaza a un valor superior, la especulación de los inversores.

La memoria, el patrimonio de ideas que se quiere destruir es el saber hacer –el ars— del artesano, autónomo e independiente de la industria y los poderes, que decide y dispone de sí mismo, sustrayéndose a la sumisión que requiere el sistema de producción industrial. Libreros, sastres, luthiers, pasteleros, panaderos, tintoreros, fabricantes de juguetes creativos, carpinteros, cereros, herbolarios, cuyo saber amenaza, cuya presencia deja abierta una posibilidad otra a la producción taylorista, al scientific management que precisa, para sobrevivir, un equipo de burócratas al servicio de ideas totalitarias con la función de destruir el pasado para invalidar cualquier crítica, como George Orwell profetizó hace ochenta años en su 1984.

Una destrucción sin fuego, silente, como un ahogamiento cuyo deus ex machina es un dios invisible que hace uso de un instrumento de destrucción sagrado, la ley, como una espada moderna. El patrimonio, la acumulación de conocimientos, eventos y saberes materializados en las bodegas, tiendas, talleres y comercios históricos de la ciudad es la amenaza que tiene que desaparecer, el libro que hay que quemar, el patrimonio vivo de una cultura entera. Un dios invisible que entra en todos los lugares y los anula, llevándolos a la esterilidad y anestesia de la cadena de montaje. Un dios invisible que representa el único elemento que permea nuestra polis, el único lenguaje que se aprende desde los primeros momentos de la escuela obligatoria. Lenguaje que nada tiene que ver con la comunicación ni con la educación –el ex-dūcere liberatorio, liberador, libertario–. Sorprenderse por la destrucción de los comercios y talleres antiguos de Barcelona es hipocresía pura, hasta que no se desmonte pieza por pieza el ámbito educativo y se vuelva (vaya) hacia una verdadera capacidad de cuestionarse, antes de cuestionar. Los lugares, su creación, su destrucción, son la proyección de ideas y formae mentis que solo un largo y complejo (sin ser complicado) proceso de revolución personal puede cambiar, liberar, ex-dūcere.

El mismo operar es evidente en la manera de intervenir en el ámbito arquitectónico y urbano. Edificios históricos, cargados de memoria, eventos, manos que tocan y voces que gritan y gozan, son restaurados mediante su vaciado, la destrucción de sus vísceras para dejar la piel, máscara grotesca de lo que fueron e imagen fotográfica perfecta para la venta de un simulacro de memoria por parte de las empresas constructoras, en connivencia con los arquitectos, los políticos y los bufetes de abogados de renombre como, una vez más, en un cuadro de Grosz.

Los edificios y los comercios históricos de Barcelona que se destruyen mediante la ley son libros que arden, una amenaza que representa otra posibilidad, otra manera de vivir, otra manera de pensar.

Antigua pastelería Colmena, Barcelona
Antigua pastelería Colmena, Barcelona | Fuente: pastisserialacolmena.com

Wayward Wandering
Autor del blog Perspectivas Anómalas
Barcelona, Febrero 2016

Del cansancio (I) | Landa Hernández Martínez

Violencia blanca es el nombre de una exposición realizada en el marco del proyecto artístico 1 Mes / 1 Artista, un pequeño espacio ubicado en el Centro Histórico de ciudad de México. Realizada por la artista japonesa Seiko Yamamoto esta obra parte de la arquitectura moderna como leitmotiv.

Su inició es sencillo, Yamamoto toma el color predominantemente blanco que caracterizaba a esta arquitectura –que tenía en su origen criterios puramente utilitarios vinculados a la higiene y la salubridad– para establecer una crítica hacia lo impersonal y poco sensible que resulta este tipo de espacios. La artista japonesa recurre a su propia biografía para cuestionar los valores aún vigentes:

“En [Senri Nueva Ciudad] –la ciudad donde creció la artista, construida de cero en 1970 de acuerdo a valores modernos– no puedo sentir ni el olor que genera un ser humano”.

Sanatorio Paimio (1928-1933) de Alvar Aalto.
Sanatorio Paimio (1928-1933) de Alvar Aalto

Alejandro Hernández Gálvez exponía en Arquine cómo se cuestionaba este modelo arquitectónico incluso en su propia época. Aldous Huxley –creador del libro Un mundo feliz– acusaba a Le Corbusier –padre espiritual del Movimiento Moderno– de realizar una arquitectura fuera de todo valor humano, cuyo aspecto era más propio de “una consulta de dentista” que de una vivienda.

Pasados los años, no es ningún secreto que el carácter hospitalario de la arquitectura moderna era una de sus máximas. La creencia y necesidad tras un principio de siglo XX plagado de enfermedades y malas condiciones de vida fruto de la industrialización y la guerra que se necesitaba una nueva arquitectura que resolviera los males que aquejaban al ser humano era casi una doctrina.

“Las paredes de vidrio, como los Rayos-X, son instrumentos de control. Del mismo modo que los rayos-x exponen el interior del cuerpo a la mirada pública, la casa moderna expone su interior. Lo que antes era privado se somete ahora al escrutinio público”.

Beatriz Colomina

Pero el siglo XX no sólo vio nacer nuevas viviendas sociales –donde existía un proyecto de estado que cuidaba el cuerpo social– sino que vino acompañado de nuevas formas en la fábrica, la escuela o el hospital. Todos estos espacios asociados a modelos disciplinarios, donde la conducta y el cuerpo son observados y fijados por la mirada constante de un observador omnipresente. La arquitectura moderna –con sus paredes de cristal– evolucionó hasta convertirse en un dispositivo médico, cercana a una máquina de rayos X, que exponía en su totalidad al sujeto que la habitaba.

Corredor del Sanatorio Paimio (1928-1933) de Alvar Aalto
Corredor del Sanatorio Paimio (1928-1933) de Alvar Aalto

“Las cosas de cristal no tienen ‘aura’. El cristal es el enemigo del misterio, y lo es también de la propiedad”.

Walter Benjamin

“La transparencia deshace todos los límites y umbrales”.

Byung Chul Han1

Su herencia puede estar en lo que el filósofo coreano-alemán Byung Chul Han denomina Sociedad de la transparencia: una sociedad que se exhibe y expone –ya sea a través de la arquitectura o las redes sociales como Facebook– en la que habitar ya no es posible.

Han alude a Heidegger y apunta que ya no podemos “estar en paz,” lo que deriva en una sociedad llena de perturbaciones como “el agotamiento, el cansancio o la depresión”. Sentimientos nada lejanos a aquellos de los que se lamentaba la señora Farnsworth sobre la casa de descanso que le había realizado Mies van der Rohe. Su queja apuntaba al estrés de estar en constante exposición, de vivir en “una radiografía” donde no se podía esconder ni ocultar. Pero el filósofo apunta, además, otro aspecto: la arquitectura moderna y su modelo disciplinario –establecido por Foucault en los psiquiátricos o las cárceles– ha sido sustituida por una nueva arquitectura, la de “gimnasios, torres de oficinas, bancos, aviones, grandes centros comerciales y laboratorios genéticos” que nos llevan a una sociedad del rendimiento, donde el cuerpo se (auto) explota y (auto)consume2.

Resulta pues paradójico que aquella arquitectura cuyo objeto era la mejora del cuerpo físico acabara por alterar el cuerpo psíquico. Habrá que preguntarse entonces cómo conseguir una nueva ciudad y una nueva arquitectura que sea capaz de, por lo menos, alterar la vida para mal lo menos posible.

Biblioteca Municipal de Viipuri (1927-1934) de Alvar Aalto
Biblioteca Municipal de Viipuri (1927-1934) de Alvar Aalto

Pedro Hernández · arquitecto
ciudad de méxico. agosto 2015

Notas:

1. Sobre esto mismo Han apunta también que a la sociedad de la transparencia le resulta sospechoso todo aquel que tiene algo que ocultar. Pensemos entonces en los nuevos métodos de vigilancia y escaneo de aeropuertos y otras redes de transporte. Ocultarse, nos dice Han, es negativo y resulta peligroso.

2. Véase también la exposición Indisposición general. Ensayo sobre la fatiga, comisariada por Martí Peran para Fabra i Coats Centre d’Art Contemporani en Barcelona.

[:es]Del cansancio (II) | Landa Hernández Martínez[:gl]Do cansanzo (II) | Pedro Hernández[:en]From the weariness (II) | Pedro Hernández[:]

Xavier Campos · arquitectura, cómic y crítica | Lexcursó

El humor gráfico es un arte, generalmente asociado a la prensa en el que abunda la sátira de la actualidad política y/o social. Por tanto podemos considerarlo como parte de un diálogo, de una interacción con la realidad en la que nace.

Este espejo frecuentemente distorsionador es el cometido o la vocación que existe tras el dibujo chistoso, caricatura, viñeta, tira, etc, o como le llamemos, y qué mejor campo que la arquitectura para explorar en este tipo humor. Por ello hoy abordamos a Xavier Campos, Lexcursó, arquitecto desde principio de siglo, que ha combinado la profesión de arquitecto con la de diseñador gráfico, formador e ilustrador.

Cuando me hice arquitecto y para no gastarme la pasta en psicólogo, me dediqué a dibujar lo que me pasaba y burlarme de ello; siempre a modo de terapia y por prescripción médica.

Extracto de la entrevista en la revista Notas.

Os preguntaréis, qué tiene que ver esto con arquitectura, pues todo y nada, es un forma más de crítica, y que en este caso Xavier, desarrolla a través de su alter ego Lexcursó.

Lexcursó proviene de la palabra “escurçó” (víbora), que significa, en una de sus acepciones, “Persona maligna/ “llengua d’escurçó” (lengua de víbora). Persona maldiciente, que mal habla traicioneramente.

¿Cómo definirías a Lexcursó?

“Lexcursó es un arquitecto mediocre venido a menos que piensa que la única manera de encontrar trabajo es que lo voten como decano o similar. Pasa el tiempo recluido en un despacho sórdido dibujando tiras cómicas sobre su miserable vida como arquitecto pensando que algún día ganará algún dinero con ello, principalmente si deja de dibujar”.

Extracto de la entrevista en la revista Notas.

Sin más os dejamos con el humor y la sátira que ha compartido Xavier y su alter ego, con este espacio.

Xavier Campos | Fotografía: Plajorrin
Xavier Campos | Fotografía: Plajorrin
Explícanos, ¿cómo y por qué surge Lexcursó?

Lexcursó salió en los albores del 2000 de las zarpas de un joven y por entonces, apuesto arquitecto, acabado de licenciar. Probablemente alguien le dio de beber agua o lo alimentó después de medianoche, saliendo de él, un ser despreciable y malévolo. Eso cuenta la leyenda, pero lo cierto es que cuando me hice arquitecto, para no gastarme la pasta en psicólogos, me dediqué a dibujar lo que me pasaba y burlarme de ello, siempre a modo de terapia y por prescripción médica. Como ya sabrán, al licenciarse como arquitecto, nos dan un título de egocentrismo ilustrado y empecé a dibujar mis hazañas y batallas con promotores y constructores que lo único que querían era algo tan despreciable como ganar dinero.

De todo eso salió el best seller “Trazar líneas en el agua” como metáfora arquitectónica de lo que me sucedía con promotores mediocres y sin sentido. Al final (cuidado spoiler), se suicida subido a los tomos del código técnico. El final fue más celebrado que el de “Perdidos” pero con resultados económicos distintos. Como el proceso editorial fue complejo y costoso, alrededor del 2002, Lexcursó pasó a ser un webcómic, cosechando éxitos y un casipremio (mención especial al concurso de webcómics “Alhóndiga Bilbao”).

¿Te encontraste con muchas dificultades? ¿Cuáles fueron las más problemáticas?

Como todo webcómic, blog, etc, lo más difícil es la continuidad. Ser ocurrente cada semana y confeccionar una tira cómica con la calidad que lo hacía (espero no oír risas), y compaginarlo con el trabajo, es harto difícil. Y si encima todo ese trabajo no es recompensado de forma económica, es más difícil justificarlo en casa y a unos churunbeles que tienen la manía de comer 5 veces al día. A todo eso vino la “crisis” y “twitter”. La crisis hizo mella, tanto en la parte económica, la parte psicológica y sobretodo la parte creativa. Como ya he contado, las tiras cómicas estaban basadas en hechos parecidos, y encerrado en un despacho esperando que las únicas llamadas que recibes no sean solo para que te cambies de compañía telefónica, hace que ocurran menos cosas para luego poder contarlas.

Twitter fue la puntilla a mi creatividad. Cualquier ocurrencia más o menos graciosa, alguien o yo mismo, la podía plasmar en 160 caracteres, sin necesidad de pasarme una semana dibujando. Por eso tuve que readaptar mis viñetas a una freakada más o menos incomprensible para algunos, como fue StarWars, architect’s version y una readaptación de los clásicos en “arquitectura vintage”.

Donde tuve problemas serios fue con el blog de Ko.A.C, una página ANARQUISTA, SUBVERSIVA y NIHILISTA sobre arquitectos. Una cosa era meterme con promotores, constructores y conmigo mismo, y otra es hacer humor del CSACE, COAs y compañías de seguro. Unos quisieron cerrarme la página y otros me expulsaron de su compañía de seguros por “efectuar mal doloso a la compañía” (creo que citaban algo así).

Esa compañía patrocina ésta y muchos de los blogs de arquitectura actuales, por lo que mejor no hablo mal de ella si quiero que esta entrevista se publique. Como Lexcursó nunca tuvo una ristra de colaboradores para seguir batallando (éramos, yo, yo mismo y mis circunstancias), y nunca tuve un apoyo incondicional de seguidores enfurecidos, Lexcursó se desvaneció y desapareció como Yoda en Dagobah.

» – Van a ir a por ti. – Tú vas a ir a por mí. Porque eso es lo que tiene que ocurrir. Porque a veces, la verdad no es suficiente. A veces la gente se merece algo más. A veces la gente, se merece una recompensa por tener fe.»

Batman, El Caballero oscuro.

¿Qué referencias maneja Lexcursó a la hora de realizar sus viñetas?

Referencias todas y ninguna. Quizás la referencia más clara es la vida misma, pues la mayoría de mis viñetas se basan y algunas incluso, relatan mi vida. Siempre he sido un fan, coleccionista y dibujante de cómics, por lo que referentes tengo muchos. He modificado el estilo de mis viñetas en varias ocasiones, hasta encontrar, creo, un estilo más o menos propio.

En un principio, con “Trazar líneas en el agua”, estuve muy marcado por el cómic underground, tanto con en el dibujo como por su irreverencia. “Odio” y “Mundo idiota” de Peter Bagge, “Pobre Cabrón” de Joe Matt, “American Splendor” de Harvey Pekar y Robert Crumb, etc. Algunos “amigos” dicen, que incluso tengo una retirada a Paul Giamatti (de la película “American Splendor”, de Robert Pulcini y Shari Springer Berman), no tanto por su aspecto, sino por su forma de ser. Superada la etapa underground y la reconversión de Lexcursó en un webcómic, con

“Siempre nos acordamos de Santa Bárbara cuando truena”,

de los dibujos a lápiz y en ocasiones a tinta, pasé a realizar las viñetas en “flash”, con un estilo visual al “Raspa Kids Club” y a Chris Ware, como referencias así a lo lejos, pues ya me gustaría que mis viñetas se parecerían en algo. Después de un viaje iniciático y de reflexión y reconversión de mí mismo, jodida crisis, y la lectura de “Asterios Polyp” de David Mazzucchelli, decidí otra vez reinventarme y conseguir un estilo parecido, a lo lejos y con los ojos entornados, a los dibujos de Mazzuchelli, pero los míos dibujados en Cad. “Architecture vintage” y “Star Wars architect’s versión”, éste último, con alguna referencia a una saga de películas de las que soy un poco fan.

Ya no tanto como referencia sino como admiración absoluta, está Klaus, como alguien que siempre he querido ser de mayor, pese a ser Klaus más joven que yo. De los pocos, único en su especie, creo, que puede plasmar en una viñeta de una calidad excelente, una crítica mordaz y humorística de la arquitectura actual y encima poder ganar algo de dinero con ello. También tengo un especial cariño a Eiza, por plasmar en un tumblr algo que yo hacía hace mucho tiempo atrás, escaneando y recopilando arquitectura y cómic (algún día, prometo llegaré a darle esa información) y que me sirve en algunas ocasiones como inspiración a seguir trabajando.

“Ordinary life is pretty complex stuff”.

Harvey Pekar

¿Cómo surgen las temáticas que abordas en tus viñetas? ¿Qué finalidad tienen tus viñetas?

Mis viñetas siempre han tenido un sentido pedagógico, y el humor como único camino. Quiero pensar que mis viñetas son un homenaje a los arquitectos de a pie. A los arquitectos que no salen en las revistas ni en webs de prestigio arquitectónico.

Profesionales que se buscan la vida con esta profesión, y que luchan en su más profundo de su ser en no poner balaustres en sus obras, y tienen que ceder si quieren llegar a final de mes. Arquitectos menospreciados y extorsionados por los colegios profesionales y seguros de responsabilidad. Arquitectos olvidados que los ayuntamientos nunca escuchan por no ser nadie. (Aplausos, bajando del pedestal, gracias, gracias, muchas gracias).

Xavier Campos · arquitectura, cómic y crítica | Lexcursó
Xavier Campos · arquitectura, cómic y crítica | Lexcursó | Fotografía: Plajorrin
En muchas de ellas reflexionas sobre diversos temas, ¿podríamos decir que realizas crítica de arquitectura?

Intento hacer una crítica destructiva como autoreflexión de nuestra profesión. No sé si tiene mucho sentido lo que he dicho, pero los críticos son muy dados a hacer frases sin mucho sentido. En contadas ocasiones he hecho crítica de arquitectura. Y cuando lo he hecho, lo hice de los más fáciles, Calatrava, Torres, Ferrater y otras chicas del montón.

Lo mío es más de criticar la profesión de arquitecto, de cómo nos vapulean y nos dejamos vapulear, sea por promotores, por constructores, y sobre todo por nosotros mismos. Mi crítica va dirigida principalmente a arquitectos, no tanto a su obra. Arquitectos estrella, lobbys de arquitectos, arquitectos en colegios profesionales, cscaes etc. Todos esos que han hecho con su esfuerzo y entrega, que seamos un hazmerreir.

Preguntado lo anterior, es casi ineludible plantearte la siguiente, ¿crees que la crítica de arquitectura ha muerto?

Si consideramos que Lexcursó hacía crítica de arquitectura, podríamos decir que al menos una parte ha muerto. Entre todos le mataron y él solito se murió. La crítica a la arquitectura no ha muerto ni creo que muera nunca, pero actualmente no se manifiesta.

Hace unas semanas, Santiago de Molina escribía sobre “vivir sin maestros”, ¿podrías radiografiar el panorama actual de la arquitectura española? ¿Y mundial?

Otro maestro más verde y pequeño que Grassi, Yoda, citaba:

“Siempre dos hay. No más, no menos. Un maestro, y un aprendiz”.

Todos hemos tenido y tenemos nuestros maestros, y algunos, incluso han llegado a ser maestros con sus respectivos aprendices. Algunos aprendices también han derrotado a sus maestros y maestros que han explotado a aprendices, hasta que estos se han pasado al lado oscuro pidiendo un contrato.

sé si soy muy digno como para radiografiar ni la arquitectura española ni la mundial, pero si lo tengo que hacer diría que aparte de factura de tibia y peroné, fruto de una entrada dura y a destiempo por los ingenieros, la arquitectura tiene claramente una rotura de coxis fruto de tantas orgías y sodomizaciones fuera de presupuesto.

Xavier Campos · arquitectura, cómic y crítica | Lexcursó
Una ilustración de Lexcursó
La arquitectura, tiene abiertos muchos frentes de batalla (LSP, Bolonia, paro, precariedad laboral, COAs, ETSAs, emigración, comunicación, etc), ¿no serán demasiados para la polarización existente dentro de la misma?

El pensamiento único está mal, sobre todo cuando no es el mío, y la polarización es mal asunto sobre todo por ser una palabra con tantas sílabas y de difícil comprensión. Con tantos frentes abiertos está claro que “la polarización va a llegarrr”, pero si pensáramos todos lo mismo seríamos ingenieros. O como dice mi amigo y genial arquitecto, Maikel Menéndez

“siempre que haya 2 arquitectos saldrán 3 ideas”.

¿Cómo ves el futuro de la arquitectura? ¿Y el de la profesión?

Como todo en el futuro es incierto. La arquitectura existe desde que existen los tiempos, y le veo aún larga vida. Sí veo que hay un cierto estancamiento en la arquitectura, no tanto con el talento, que hay muchísimo, sino en los procesos constructivos. Seguramente por culpa de la normativa y de la espada de Damocles en forma de responsabilidad. No hay riesgo en la arquitectura. No hay innovación, sí existe innovación en materiales, por ejemplo, pero no en su uso, debido probablemente a los rigurosos controles de calidad, a la normativa desmesurada y también debido a la burocratización de la arquitectura.

¿Han intentado sacar un certificado energético usando biomasa en vez de placas solares? o pongan aerotermia en sus proyectos, verán qué risas.

Sobre la profesión, el futuro, más que incierto es ciertamente negro. En algunos países la profesión de arquitecto tiende a desaparecer y en algunos ya ni existe. Por aquí de momento se aguanta a duras penas. Todos los frentes de batalla antes comentados, la burocratización, la extensa normativa, la corrupción de colegios y consejos, la falta de clientes etc, hacen que la profesión sea tediosa y cansina.

¿Qué opináis de los que se han ido a trabajar al extranjero?

La mayoría de mis amigos han tenido que buscar fortuna fuera, algunos la han encontrado, otros no tanto. Para mí es triste, pues ahora a duras penas les veo. La falta de trabajo hace medidas desesperadas y se necesita mucha valentía para probar suerte fuera. Pero esa opción no es buena para todos y es muy agobiante cuando a la falta de trabajo siempre te hagan la misma pregunta

¿has probado en el extranjero?

Una ilustración de Lexcursó
Una ilustración de Lexcursó
¿Qué opinas de los arquitectos que emprenden en nuevos campos?

Inmediatamente después de la pregunta ¿has probado en el extranjero?, viene la de ¿por qué no te dedicas a otra cosa, o te haces emprendedor? Me parece estupendo la gente que encuentra trabajo en el extranjero o que emprende nuevos campos o se autoproclama decano de un colegio de arquitectos (bueno, igual eso último no me parecería tan bien).

Todo y que he ejercido como arquitecto al uso durante bastante tiempo, también he trabajado en otros campos, como diseñador gráfico, como formador, como ilustrador en juegos para móviles…, y actualmente hago parques temáticos. Tanto plancho un huevo como frio una camisa. En definitiva, me parece fatal.

¿Estás contentos con los objetivos alcanzados? ¿Qué proyectos de futuro le esperan a Lexcursó?

El objetivo principal de Lexcursó (tal como reza en su bio), era la de ser “decano en lugar del decano” o “ganar dinero dibujando”, o que “le pagaran para que lo dejara de hacer”. En el primer caso fracasé rotundamente, quizás debería haber probado de presentarme, pero no lo hice. Respecto a ganar dinero, poco o más bien nada, y sobre que alguien me pagara para que lo dejara de hacer, amenazas pues tuve varias, pero nunca me han ofrecido dinero por ello.

Respecto al segundo caso estoy a punto de hacer una novela gráfica, que lo más probable se convierta en un best seller, con el único fin de retirarme. Para ello cuento con el prólogo de J.M Echarte (que aunque él no lo sepa aún, con un par de cañas se le convence rápido) y con la ayuda de mi socio Enrique Parra (de la prácticamente desconocida página pedacicos), con él hemos creado “Parralex studio” y estamos buscando editorial y distribuidora. Cuando la encontremos y nos hagan un anticipo, escribiremos el guión y empezaré a dibujar.

Para acabar, ¿qué le aconsejas a los actuales estudiantes y futuros profesionales de arquitectura?

Que cojan la puerta y empiecen a correr, sin mirar atrás, que entren en el primer supermercado o Macdonalds y le pregunten al cajero, cajera, de qué le sirvió el último máster de arquitectura que pagó a la Universidad, y cuando se coman un Mac Royal con queso cocinado por un doctorado, reflexionen sobre sus actos, se levanten de su asiento y con voz airosa y agarrando el lápiz de la wacoom griten

“A Mies pongo por testigo que nunca más volveré a pasar hambre”,

acto seguido corran mucho más rápido, pues si son estudiantes de arquitectura no tendrán dinero para pagarse una Mac Royal con queso.

Y si querían una respuesta más optimista, haber leído a Echarte, o probablemente es que no han entendido esta entrevista.

Una ilustración de Lexcursó
Una ilustración de Lexcursó

Xavier Campos · arquitectura, cómic y crítica | Lexcursó
Marzo 2016

Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco y Alberto Alonso Oro. Agradecer a Xavier su tiempo y predisposición con este espacio.

Renovación del Centro de turismo de la Plaza Mayor de Madrid en la Casa de la Panadería | José Manuel Sanz SanzRenovation of the Center of tourism of the Major Plaza of Madrid in Casa de la Panadería | José Manuel Sanz SanzRenovación do Centro de turismo da Praza Maior de Madrid na Casa da Panadería | José Manuel Sanz Sanz

Se acomete la renovación del Centro de turismo de la Plaza Mayor de Madrid en la planta baja de la Casa de la Panadería.

JMSS_Pa_01

Nuestro objetivo fue la recuperación de la naturaleza del espacio histórico heredado, apenas alterado desde el trazado de Gómez de Mora y la intervención de Tomás Román tras del incendio de 1672.

La utilización del espacio que nos encontramos alteraba la configuración tanto del ámbito de bóvedas como del posterior del patio. El mobiliario y la información ocupaban el área central dificultando su apreciación. En el patio la construcción de elementos de soporte de material gráfico aportaba una lectura confusa de su carácter y proporciones.

Por otro lado era necesario conectar mejor visualmente ambos espacios pues el del patio aparecía como algo secundario y residual respecto del primero.

Liberamos el área central para el movimiento del público visitante para la puesta en valor y comprensión del espacio original de pilastras y bóvedas. Trasladamos la información y atención al público al perímetro mediante un mueble que se opone, por contraste de material y forma, a los elementos arquitectónicos del espacio original. Este mueble, multiplica, con su trazado sinuoso, la superficie de atención, enlazando y dando continuidad a ambos espacios.

La información audiovisual se traslada al fondo del patio. La recuperación de los huecos originales del patio, reducidos artificialmente en la solución anterior favorece la atracción sobre este espacio informativo. El propio patio recupera la sencillez de su configuración original, filtrando la luz mediante una celosía.

Obra: Renovación del Centro de turismo de la Plaza Mayor de Madrid en la planta baja de la Casa de la Panadería
Autor: José Manuel Sanz Sanz
Colaboradores: Irene Brea, Leticia Llansó, Jaime Sanz de Haro, Luisa Santamaría
Año: 2015
Promotor/ Propietario/ Institución: Madrid-Destino, Ayuntamiento de Madrid.
Emplazamiento: Plaza Mayor de Madrid, Madrid, España
Fotografías: Jesús Granada + José Cullen
+ josemanuelsanz.com

There is attacked the renovation of the Center of tourism of the Major Plaza of Madrid in the ground floor of the Casa de la Panadería.

JMSS_Pa_01

Our aim was the recovery of the nature of the historical inherited space, scarcely altered from Gómez’s tracing of Default and Tomás’s Roman intervention besides the fire of 1672.

The utilization of the space that we are was altering the configuration so much of the area of vaults as of the later one of the court. The furniture and the information were occupying the central area impeding his appraisal. In the court the construction of elements of support of graphical material was contributing a confused reading of his character and proportions.

On the other hand it was necessary to connect better visually both spaces since that of the court was appearing as slightly secondary and residual respect of the first one.

We liberate the central area for the movement of the public visitor for the putting in value and comprehension of the original space of pilasters and vaults. We move the information and attention to the public to the perimeter by means of a furniture that is opposed, for contrast of material and form, to the architectural elements of the original space. This furniture, it multiplies, with his sinuous tracing, the surface of attention, connecting and giving continuity to both spaces.

The audio-visual information moves to the bottom of the court. The recovery of the original hollows of the court, reduced artificially in the previous solution it favors the attraction on this informative space. The own court recovers the simplicity of his original configuration, leaking the light by means of a lattice.

Work: Renovation of the Center of tourism of the Major Plaza of Madrid in the ground floor of the Casa de la Panadería
Author: José Manuel Sanz Sanz
Collaborators: Irene Brea, Leticia Llansó, Jaime Sanz de Haro, Luisa Santamaría
Year: 2015
Promoter / Owner / Institution: Madrid-Destino,  Madrid Town hall.
Location: Plaza Mayor de Madrid, Madrid, Spain
Photography: Jesús Granada + José Cullen
+ josemanuelsanz.com

Acométese a renovación do Centro de turismo da Praza Maior de Madrid na planta baixa da Casa da Panadería.

JMSS_Pa_01

O noso obxectivo foi a recuperación da natureza do espazo histórico herdado, apenas alterado desde o trazado de Gómez de Moura e a intervención de Tomás Román tras do incendio de 1672.

A utilización do espazo que nos atopamos alteraba a configuración tanto do ámbito de bóvedas como do posterior do patio. O mobiliario e a información ocupaban a área central dificultando a súa apreciación. No patio a construción de elementos de soporte de material gráfico achegaba unha lectura confusa do seu carácter e proporcións.

Doutra banda era necesario conectar mellor visualmente ambos os espazos pois o do patio aparecía como algo secundario e residual respecto do primeiro.

Liberamos a área central para o movemento do público visitante para a posta en valor e comprensión do espazo orixinal de pilastras e bóvedas. Trasladamos a información e atención ao público ao perímetro mediante un moble que se opón, por contraste de material e forma, aos elementos arquitectónicos do espazo orixinal. Este moble, multiplica, co seu trazado sinuoso, a superficie de atención, enlazando e dando continuidade a ambos os espazos.

A información audiovisual trasládase ao fondo do patio. A recuperación dos ocos orixinais do patio, reducidos artificialmente na solución anterior favorece a atracción sobre este espazo informativo. O propio patio recupera a sinxeleza da súa configuración orixinal, filtrando a luz mediante unha celosía.

Obra: Renovación do Centro de turismo de la Praza Maior de Madrid na planta baixja da Casa de la Panadería
Autor: José Manuel Sanz Sanz
Colaboradores: Irene Brea, Leticia Llansó, Jaime Sanz de Haro, Luisa Santamaría
Ano: 2015
Promotor/ Propietario/ Institución: Madrid-Destino, Ayuntamiento de Madrid.
Emprazamento: Plaza Mayor de Madrid, Madrid, España
Fotografías: Jesús Granada + José Cullen
+ josemanuelsanz.com

The Life of an Architect…The Life of an Architect…The Life of an Architect…

The Life of an Architect…

The Life of an Architect… Este título es sobre la vida de arquitecto Archibald y su lucha diaria con sus colegas de oficina, empleados, clientes, contratistas, funcionarios, consultores, críticos de arquitectura, y otra gente complicada en la industria de la construcción.

Archibald dirige un estudio de arquitectura con su colega e ingeniero, Gerald. Mientras que Archibald es un visionario y un soñador romántico con tendencia a un comportamiento idealista y egocéntrico; Gerald es el racional que mantiene sus pies en la tierra. En su oficina también trabajan, entre otros, un interno explotado llamado Ralph, John, un especialista en información tecnológica de mente estrecha y Shan, un raro diseñador asiático de maquetas de cartón.

Archibald está casado con Charlotte, una abogada exitosa que renunció a su trabajo para ayudar a Archibald a limpiar su desorden administrativo. Tienen dos hijos: Archie, de seis años de edad, que quiere ser el mejor arquitecto del mundo y Charly, su hija de diez años de edad, muy inteligente y con una fuerte aversión a todo lo relacionado con el arte.

Mike Hermans (Amberes, 1971), de seudónimo Maaik, es arquitecto desde 1997 y es un dibujante para periódicos, revistas y empresas. Su tira “arch.” se publica por todo el mundo en distintos medios de arquitectura en varios idiomas.

The Life of an Architect…

The Life of an Architect… This title is about the life of architect Archibald and his daily struggle with his office colleagues, employees, clients, contractors, civil servants, consultants, architecture critics, and other people involved in the building industry. Archibald runs an architecture offi ce with his partner and engineer, Gerald.

While Archibald is a visionary and a romantic dreamer with a tendency to idealistic and egocentric behavior, Gerald is the rational one who keeps his feet on the ground. An exploited intern named Ralph; a narrowminded IT-specialist named John, and a weird Asian cardboard model builder named Mr. Shan also work in their office.

Archibald is married to Charlotte, a succesful lawyer who quit her job to help Archibald clean up his administrative mess. They have two children: Archie, his six-year-old son who wants to be the best architect in the world and Charly, a smart-mouthed ten-year-old daughter with a strong dislike for everything regarding art.

Mike Hermans (Amberes, 1971), his pseudonym is Maaik, he is an architect from 1997 and is a draftsman for newspapers, magazines and companies. His “arch” strip is published all over the world in different means of architecture in several languages.

The Life of an Architect…

The Life of an Architect… Este título é sobre a vida de arquitecto Archibald e a súa loita diaria cos seus colegas de oficina, empregados, clientes, contratistas, funcionarios, consultores, críticos de arquitectura, e outra xente complicada na industria da construción.

Archibald dirixe un estudo de arquitectura co seu colega e enxeñeiro, Gerald. Mentres que Archibald é un visionario e un soñador romántico con tendencia a un comportamento idealista e egocéntrico; Gerald é o racional que mantén os seus pés na terra. Na súa oficina tamén traballan, entre outros, un interno explotado chamado Ralph, John, un especialista en información tecnolóxica de mente estreita e Shan, un raro deseñador asiático de maquetas de cartón.

Archibald está casado con Charlotte, unha avogada exitosa que renunciou ao seu traballo para axudar a Archibald a limpar a súa desorde administrativa. Teñen dous fillos: Archie, de seis anos de idade, que quere ser o mellor arquitecto do mundo e Charly, a súa filla de dez anos de idade, moi intelixente e cunha forte aversión a todo o relacionado coa arte.

Mike Hermans (Amberes, 1971), de pseudónimo, é arquitecto desde 1997 e é un debuxante para xornais, revistas e empresas. A súa tira “arch.” publícase por todo o mundo en distintos medios de arquitectura en varios idiomas.

Objet trouvé [05]: Sota y el edificio ‘luminoso’ | Rodrigo Almonacid

SOTA 'diapositiva de luminaria de autopista' (CONVERSACIONES SOTA_p.41-ilustrac.2.5) | Rodrigo Almonacid
SOTA ‘diapositiva de luminaria de autopista’ | Fuente: Conversación en torno a Alejandro de la Sota (p.41-ilustrac.2.5)

El año 1970 es un punto de inflexión en la trayectoria arquitectónica de Alejandro de la Sota: por una parte, pierde el concurso de Cátedra de Elementos de Composición de la ETSAM, tras llevar como profesor catorce años entonces, y haberse convertido en doctor cinco años antes; por otra parte, no resulta ganador del importante concurso de proyectos para las oficinas bancarias de Bankunión, quizá porque su propuesta era tan desafiante que el promotor no confiaba en que aquel mudo prisma de vidrio serviría para dotar de identidad a su nueva sede. Sea como fuere, el caso es que Sota decide recluirse en la labor de su estudio1, abandonando el ambiente académico para siempre y negándose a aparecer en público apenas, ni siquiera a través de la publicación de sus obras en las revistas.

Encerrado pues en su estudio acomete una cierta labor introspectiva, casi expurgadora o incluso catártica, con el solo propósito de liberarse de ciertos hábitos arquitectónicos, como si quisiera buscar el firme sobre el que asentar sus años venideros como arquitecto. En ese camino le surge la oportunidad de participar en el concurso para la sede de AVIACO en 1975, un edificio emblemático que debe ser construido en plena calle Serrano de Madrid como su seña de identidad corporativa. La propuesta presentada no podía ser más radical, y quizá por ello encontró cierto rechazo entre los directivos de la compañía aérea que le impediría ganar el concurso.

La idea arquitectónica era brillante, o mejor dicho, “luminosa”: un discreto cubo cristalino, de apariencia opalescente y sutil por el día, pero también un reclamo luminoso y soporte “publicitario” durante la noche. Comenta José Manuel López-Peláez2 que Don Alejandro les mostraba a sus colaboradores en el estudio una fotografía de una ramplona luminaria de autopista (precisamente la de la cabecera de este texto) para explicarles precisamente ese efecto mágico de la luz crepuscular, cuando ésta empieza a encenderse lentamente conforme la luz del sol se va apagando… algo así como un “equilibrador lumínico”. Maravillosa ideal visual de efecto poético.

En esos años difíciles, de nuevo Sota saca fuerzas de flaqueza para intentar (quizá por última vez) construir para AVIACO el último “cubo que funciona”, esa figura ideal que Sota citaba en relación a una respuesta que Le Corbusier le escribió al alcalde de NUEVA York tras su primer viaje como promesa de vanguardia para caótica ciudad de los rascacielos. Pero Sota quería trascender esa mera boîte à miracles corbusieriana, añadiéndole una humanidad y una sensibilidad que recualificase el hexaedro puro.

En la memoria del proyecto el arquitecto gallego habla de fachadas cuyas líneas evoquen las del barrio de Salamanca en el que se iba a insertar; explica las fachadas como resultado tecnológico de una investigación de materiales (pretendía construir las fachadas con un inédito panel sándwich de metacrilato y fibra de vidrio) nada menos que con la ayuda de los científicos del CSIC; habla de las franjas transparentes (como si fueran “barras de hielo”) incrustadas horizontalmente en las paredes traslúcidas para relajar la vista panorámica desde el puesto de trabajo de cada empleado; habla de la percepción nocturna de los anuncios luminosos sobre las fachadas de los edificios como una demanda a resolver por la nueva arquitectura (en el más pleno sentido venturiniano deLearning from Las Vegas). Al fin, un espacio donde sentirse bien al trabajar: pura “arquitectura lógica” como él la llamaba.

SOTA 'sede AVIACO' perspectiva acuarela nocturna (A.SOTA FUND. ARQUIA_p.425)
SOTA ‘sede AVIACO’ perspectiva acuarela nocturna | Fuente: Alejandro de la Sota (p.425)

Quizá podamos interpretar esa fotografía de la luminaria de autopista como una especie de objet trouvé en el proceso de proyecto. Acaso sea solo una más de esas “ocurrencias” que él reclamaba para sus proyectos. Es discutible. Pero de lo que no me cabe duda es del talento de alguien que se limitó simplemente detener su mirada profunda en un objeto cotidiano, casi vulgar, a partir del cual encontraría un discurso arquitectónico capaz de desencadenar un proyecto tan magnífico y coherente como aquel de AVIACO. Hoy, pasados ya más de cuarenta años, todavía nos resultan admirables: el maestro y su obra.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doctor arquitecto
valladolid. febrero 2016

Notas:

1 Mariano Bayón llegó a denominar esta situación de reclusión voluntaria como “arresto domiciliario”, con motivo de la entrevista que le fue concedida para el número inaugural de la revista Arquitecturas Bis en 1974.
2 LÓPEZ-PELÁEZ, José Manuel: “Recuerdo de Sota”, en Conversaciones en torno a Alejandro de la Sota. Madrid: Departamento de Proyectos de la ETSAM, 1996.

Óscar Tusquets. Arquitectos y escenógrafos | Jorge Gorostiza

Óscar Tusquets. Arquitectos y escenógrafos | Jorge Gorostiza. Montse Amenós
Montse Amenós

En 1999 el conocido arquitecto Óscar Tusquets hizo la escenografía de la obra teatral La Fundación, escrita por Antonio Buero Vallejo y que se volvía a montar veinticinco años después de su estreno. En el dominical del periódico El País apareció un artículo titulado

«La prisión de Buero Vallejo. La Fundación vuelve a los escenarios 25 años después de su estreno con el debú de Tusquets como escenógrafo»,

escrito por Manuel Cuéllar, en el que se hacía un gran homenaje al trabajo de ese arquitecto:

«El escenario queda ocupado por el universo de Óscar Tusquets. La primera vez que este arquitecto y diseñador catalán realiza un trabajo para el teatro». Tusquets declaraba: «Desde hace muchos años, esperaba una oportunidad como ésta. Me parece muy extraño que, cuando una escenografía se encarga a un especialista, se piense en un pintor, pero casi nunca en un arquitecto. Creo que a muchos les apasionaría esta experiencia».

Montse Amenós, reconocida escenógrafa, diseñadora de vestuario y en aquel momento presidenta de la Associació d’Escenógrafs de Catalunya, no tardó en mandar una carta al director del periódico, que se publicó en la sección correspondiente, en la que comentaba las declaraciones de Tusquets:

«A raíz del reportaje «La prisión de Buero Vallejo» y en calidad de presidente de la Associació d’Escenógrafs de Catalunya, entidad de reciente formación que tiene 51 profesionales de la escenografía como socios, quisiera ante todo felicitarles por el reportaje y congratularme de que la escenografía ocupe un lugar tan predominante en el mismo pero, simultáneamente, lamentarme de que la noticia lo sea por el hecho de ser un prestigioso arquitecto el autor de la misma»

y continuaba

«El señor Tusquets, profesional y artista al que admiro profundamente, manifiesta en el citado reportaje que le parece extraño que cuando una escenografía se encarga a un especialista se piense en un pintor, pero casi nunca en un arquitecto, y cree que a muchos les apasionaría esta experiencia. Ha olvidado mencionar a otros especialistas: los escenógrafos. A muchos de nosotros también nos apasionaría la experiencia de colaborar en los proyectos arquitectónicos de la construcción y reforma de los teatros. Es sin duda enriquecedor el hecho de que distintas disciplinas que tienen tantos puntos en común se invadan unas a otras, pero me duele comprobar que la escenografía sólo es noticia justamente cuando ejerce un artista invitado».

Es difícil negar que Montse Amenós tenía razón y todavía hoy, más de quince años después, se sigue dando más importancia a las declaraciones de arquitectos estrella que a otros profesionales.

Jorge Gorostiza, arquitecto.
Autor del blog Arquitectura+Cine+Ciudad
Santa Cruz de Tenerife, septiembre 2015

Visor de ortofotos aéreas de España en distintos añosVisor of ortophotos air of Spain in the different yearsVisor de ortofotos aéreas de España en distintos anos

0

Visor de ortofotos aéreas de España en distintos años
Visor de ortofotos aéreas de España en distintos años

Una ortofoto, u ortofotografía, es una fotografía aérea corregida geométricamente (ortorectificada). A diferencia de una imagen aérea, una ortofoto puede ser utilizada para realizar mediciones reales ya que es una representación precisa de la superficie terrestre, en la que se han corregido las distorsiones inherentes a las imágenes aéreas.

Las ortofotos combinan las características de detalle y cobertura temporal de las fotografías aéreas y la escala uniforme y precisión geométrica de los mapas. Esto permite a las ortofotos ser usadas en muchas ocasiones como fondo sobre el que se superponen los elementos de un mapa.

Existe la creación de Ortofotografrías a partir de otros métodos, como levantamientos fotográficos, referencias entre fotos a partir de puntos de concordancia. Esto se hace mediante la calibración de cámara y el uso de software especializado como por ejemplo Photomodeler.

Plan Nacional de Ortofotografía Aérea (PNOA)

SIGPAC

Aplicaciones científicas de la fotografía

TopoFlight

Portal del Plan Nacional de Ortofotografía Aérea (PNOA)

Centro de Descargas del Instituto Geográfico Nacional/Centro Nacional de Información Geográfica

La virtud de este visor de ortofotos aéreas, además de estar referido a España, es que podemos buscar y obtener las la evolución histórica de las zonas que nos interesen gracias a las base de datos recopiladas existente durante las últimas décadas.

Para ello simplemente tendréis que acceder a la web mapas de bolsillo.

Visor de ortofotos aéreas de España en distintos años
Visor of ortophotos air of Spain in the different years

An ortophoto, or ortophotography, is an aerial photography corrected geometrically (ortorectified). Unlike an air image, an ortofoto can be used to realize royal measurements since it is a precise representation of the terrestrial surface, in which there have been corrected the distortions inherent in the air images.

The ortophotos combine the characteristics of detail and temporary coverage of the aerial photographies and the uniform scale and geometric precision of the maps. This allows to the ortofotos to be used in many occasions as bottom on which the elements of a map are superposed.

Ortophotography’s creation exists from other methods, as photographic raisings, you index between photos from points of conformity. This is done by means of the calibration of chamber and the use of specialized software as for example Photomodeler.

Ortophotography Aérea’s National plan (PNOA)

SIGPAC

Scientific applications of the photography

TopoFlight

Portal of Ortophotography Aérea’s National Plan (PNOA)

Center of Unloads of the Geographical Institute National Native /Center of Geographical Informationa

The virtue of this visor of ortofotos air, beside being recounted to Spain, is that we can look and obtain the historical evolution of the zones in that we are interested thanks to of information compiled existing during the last decades.

For it simply you will have to accede to web maps of pocket.

Visor de ortofotos aéreas de España en distintos años
Visor de ortofotos aéreas de España en distintos anos

Unha ortofoto, ou ortofotografía, é unha fotografía aérea corrixida geométricamente (ortorectificada). A diferenza dunha imaxe aérea, unha ortofoto pode ser utilizada para realizar medicións reais xa que é unha representación precisa da superficie terrestre, na que se corrixiron as distorsiones inherentes ás imaxes aéreas.

As ortofotos combinan as características de detalle e cobertura temporal das fotografías aéreas e a escala uniforme e precisión xeométrica dos mapas. Isto permite ás ortofotos ser usadas en moitas ocasións como fondo sobre o que se superpoñen os elementos dun mapa.

Existe a creación de Ortofotografrías a partir doutros métodos, como levantamentos fotográficos, referencias entre fotos a partir de puntos de concordancia. Isto faise mediante a calibración de cámara e o uso de software especializado por exemplo Photomodeler.

Plan Nacional de Ortofotografía Aérea (PNOA)

SIGPAC

Aplicacións científicas da fotografía

TopoFlight

Portal do Plan Nacional de Ortofotografía Aérea (PNOA)

Centro de Descargas do Instituto Geográfico Nacional/Centro Nacional de Información Geográfica

A virtude deste visor de ortofotos aéreas, ademais de estar referido a España, é que podemos buscar e obter as a evolución histórica das zonas que nos interesen grazas ás base de datos recompiladas existente durante as últimas décadas.

Para iso simplemente teredes que acceder á web mapas de peto.

Intervención efímera en San Jerónimo de Baza | Antonio L. Espinar – Beatriz Mellado – Antonio L. Espinar Ephemeral intervention in San Jerónimo de Baza | Antonio L. Espinar – Beatriz Mellado – Antonio L. Espinar Intervención efímera en San Xerónimo de Baza | Antonio L. Espinar – Beatriz Mellado – Antonio L. Espinar

SJdB_Expo_07

El proyecto es un montaje de andamios, en la antigua iglesia de San Jerónimo de Baza, que funcionan como soporte para exposiciones y protección de los revestimientos, que no están tratados todavía (solo le ha podido llevar a cabo la primera fase de la rehabilitación, de la que llevábamos la dirección de obra en el estudio).

La idea surge al desmontar el sistema de andamios obsoletos que apuntalaban las bóvedas del crucero y ábside, durante la obra.

Los paneles que están expuestos ahora, tratan sobre el propio proceso constructivo de la primera fase (obras de estabilización estructural y cubiertas) y también los hemos hecho en el estudio. La idea es que todo fuera “Low cost” los materiales son reciclados y todo se ha llevado a cabo por la colaboración del Ayuntamiento Baza, Junta de Andalucía, y la constructora de la obra OTERO.

Nuestra intención al hacer este montaje, fue que el lugar se quedara un poco mas interesante para montar actividades dentro, ya que ahora la iglesia pertenece al ayuntamiento de Baza y la entendemos como una gran plaza cubierta.

Al comienzo de la obra desmontamos los andamios que sujetaban el crucero desde hacia décadas y nos dimos cuenta de que teníamos muchísimo material en potencia que se iba a vender al chatarrero ya que estaban descatalogados, y por otra parte nos daba mucha pena no poder mostrar la obra desarrollada en las cubiertas de la iglesia a todo el pueblo de Baza, por lo que propusimos al Ayuntamiento de Baza montar una exposición de 10 planes que explicaban toda la obra realizada, usando como soporte los andamios que ya teníamos, a su vez en reciclamos unas traviesas antiguas que estaban en desuso para formar bancos de descanso.

La intervención permanecerá ahí hasta que se realice la segunda fase de la obra, y se adecue el espacio para un centro cultural, mientras tanto los visitantes quedan protegidos de pequeños desprendimientos de los muros y se ha creado un soporte e iluminación adecuada para muchos tipos de eventos públicos.

Obra: Intervención efímera en San Jerónimo de Baza
Autores: Antonio Luis Espinar Moreno, Beatriz Mellado Fernandez-Palma y Antonio Luis Espinar Pulgar.
Colaboradores:  Ayuntamiento de Baza, Construcciones OTERO, Junta de Andalucia
Año: 2015
Emplazamiento: Baza, Granada, España
Fotografías: Beatriz Mellado Fernandez-Palma y Antonio Luis Espinar Pulgar

SJdB_Expo_07

The project is an assembly of scaffoldings, in San Jerónimo in baza former church, which they work as support for exhibitions and protection of the coatings, which are not treated still (only it could have carried out the first phase of the rehabilitation, of which we were taking the direction of work in the study).

The idea arises on having dismantled the system of obsolete scaffoldings that were supporting the vaults of the cruise and apse, during the work.

The panels that are exposed now, treat on the own constructive process of the first phase (works and covered of structural stabilization) and also we have done them in the study. The idea is that everything was “Low cost” the materials are recycled and everything has carried out for the collaboration of the Town hall Advantage, Meeting of Andalusia, and the construction one of the work OTERO.

Our intention on having done this assembly, was that the place was remaining a bit an interesting mas to mount activities inside, since now the church belongs to the town hall of Advantage and we understand it as a great covered square.

To the beginning of the work we dismantle the scaffoldings that were holding the cruise from about decades and we realized that we had very much materially in power that was going to sell at the scrap metal dealer since they were descatalogados, and on the other hand it was giving us great a sorrow not to be able to show the work developed in the covers of the church to the whole people of Advantage, for what we proposed to the Town hall of Advantage to mount an exhibition of 10 plans that were explaining the whole realized work, using like support the scaffoldings that already we had, in turn in we recycle the naughty ancient some that were in disuse to form banks of rest.

The intervention will remain there until the second phase of the work is realized, and adecue the space for a cultural center, meanwhile the visitors remain protected from small detachments of the walls and there has been created a support and lighting adapted for many types of public events.

Obra: Ephemeral intervention in San Jeronimo de Baza
Authors: Antonio Luis Espinar Moreno, Beatriz Mellado Fernandez-Palma and Antonio Luis Espinar Pulgar.
Collaborators: Baza Council Hall, OTERO Construction Company, Junta de Andalucia
Year: 2015
Location: Baza, Granada, Spain
Photografíasphy: Beatriz Mellado Fernandez-Palma and Antonio Luis Espinar Pulgar

SJdB_Expo_07

O proxecto é unha montaxe de estadas, na antiga igrexa de San Jerónimo de Baza, que funcionan como soporte para exposicións e protección dos revestimentos, que non están tratados aínda (só púidolle levar a cabo a primeira fase da rehabilitación, da que levabamos a dirección de obra no estudo).

A idea xorde ao desmontar o sistema de estadas obsoletas que apontoaban as bóvedas do cruceiro e ábsida, durante a obra.

Os paneis que están expostos agora, tratan sobre o propio proceso construtivo da primeira fase (obras de estabilización estrutural e cubertas) e tamén os fixemos no estudo. A idea é que todo fose “Low cost” os materiais son reciclados e todo se levou a cabo pola colaboración do Concello Baza, Junta de Andalucía, e a construtora da obra OTERO.

Our intention on having done this assembly, was that the place was remaining a bit an interesting mas to mount activities inside, since now the church belongs to the town hall of Advantage and we understand it as a great covered square.

Ao comezo da obra desmontamos as estadas que suxeitaban o cruceiro desde cara a décadas e démonos conta de que tiñamos moitísimo material en potencia que se ía a vender ao chatarrero xa que estaban descatalogados, e por outra banda dábanos moita pena non poder mostrar a obra desenvolvida nas cubertas da igrexa a todo o pobo de Baza, polo que propuxemos ao Concello de Baza montar unha exposición de 10 plans que explicaban toda a obra realizada, usando como soporte as estadas que xa tiñamos, á súa vez en reciclamos unhas travesas antigas que estaban en desuso para formar bancos de descanso.

A intervención permanecerá aí ata que se realice a segunda fase da obra, e se adecue o espazo para un centro cultural, mentres tanto os visitantes quedan protexidos de pequenos desprendementos dos muros e creouse un soporte e iluminación adecuada para moitos tipos de eventos públicos.

Obra: Intervención efímera en San Xerónimo de Baza
Autores: Antonio Luis Espinar Moreno, Beatriz Mellado Fernandez-Palma e Antonio Luis Espinar Pulgar.
Colaboradores: Concello de Baza, Construcciones OTERO, Xunta de Andalucia
Ano: 2015
Emprazamento: Baza, Granada, España
Fotografías: Beatriz Mellado Fernandez-Palma e Antonio Luis Espinar Pulgar

RCR Arquitectes. Creatividad CompartidaRCR Arquitectes. Shared creativityRCR Arquitectes. Creatividade Compartida

0

RCR-Arquitectes

La próxima exposición que albergará el Museo ICO en Madrid, RCR Arquitectes. Creatividad Compartida, mostrará los más de 25 años de trayectoria profesional de los catalanes Rafael Aranda, Carme Pigem y Ramón Vilalta, al frente del estudio de arquitectura RCR Arquitectes.

Entre las obras que estarán en esta nueva exposición del año 2016 en el Museo ICO se encuentra el Museo Soulages, en Rodez (Francia), por el que RCR Arquitectes recibió el pasado 28 de octubre el Primer Premio en los PAEI (Premio de Arquitectura Española Internacional 2015), dentro de la modalidad de arquitectura, que concede el Consejo Superior de Colegios de Arquitectos de España.

RCR crea una arquitectura telúrica que parece haber sido expulsada por los volcanes que rodean Olot. Realizados con materiales de enorme expresividad (acero cortén, piedra natural sin desbastar, hormigón visto, grandes superficies de vidrio…), sus edificios se funden con el paisaje en el que se asientan, desmaterializando los límites entre interior y exterior para conseguir una mayor comunión de sus moradores con la naturaleza. Maquetas, croquis, diversos elementos de construcción utilizados en sus edificios y audiovisuales constituyen parte de los materiales que conforman esta muestra. Entre ellos, los dibujos, esbozos y acuarelas juegan un papel primordial en las fases de proyecto y materialización de sus edificios.

Esta es la primera exposición de las tres que albergará el Museo ICO a lo largo del año 2016. Estamos seguros de que suscitará tanto interés como las de años anteriores, ya que se trata de uno de los estudios españoles de arquitectura con más prestigio y proyección internacional. Con “RCR Arquitectes. Creatividad compartida” queremos, desde el Museo ICO, continuar acercando a toda la sociedad la arquitectura española actual, que pivotará  este año entre Cataluña y Andalucía, de donde traeremos a partir de octubre la obra de los sevillanos Cruz y Ortiz”.

Mónica de Linos, directora de la Fundación ICO.

La exposición del Museo ICO “RCR Arquitectes. Creatividad Compartida” es la fusión de las muestras “RCR Arquitectes. Creatividad compartida” (Palau Robert, del 26 de marzo al 13 de septiembre de 2015, con más de 70.000 visitantes) y “RCR Arquitectes. Papeles” (Arts Santa Mónica, del 19 de mayo al 13 de septiembre de 2015), organizadas, respectivamente, por el Departamento de la Presidencia y el Departamento de Cultura de la Generalitat de Catalunya, en colaboración con RCR • BUNKA Fundación privada.

RCR Arquitectes. Creatividad Compartida
24 de febrero-8 de mayo 2016
Museo ICO
Entrada gratuita

RCR-Arquitectes

The next exhibition that will shelter the Museum ICO in Madrid, RCR Arquitectes. Shared creativity, it will show more than 25 years of professional path of the Catalans Rafael Aranda, Carme Pigem and Ramon Vilalta, at the head of the study of architecture RCR Arquitectes.

Between the works that will be in this new exhibition of the year 2016 in the Museum ICO one finds the Museum Soulages, in Rodez (France), for which RCR Arquitectes got last October 28 the First Prize in the PAEI (Prize of Spanish International Architecture 2015), inside the modality of architecture, which grants the Top Advice of Architects’ Colleges of Spain.

RCR believes a telluric architecture that seems to have be expelled by the volcanoes that Olot surrounds. Realized with materials of enormous expressiveness (I steel cortén, natural stone without refining, seen concrete, big surfaces of glass …), his buildings are founded with the landscape that they agree, desmaterializando the limits between interior and exterior to obtain a major communion of his inhabitants with the nature. Models, sketch, diverse elements of construction used in his buildings and audio-visual they constitute a part of the materials that shape this sample. Between them, the drawings, sketches and water-colors play a basic paper in the phases of project and materialization of his buildings.

This one is the first exhibition of the three that will shelter the Museum ICO throughout the year 2016. We are sure that it will provoke so much interest as those of previous years, since it is a question of one of the Spanish studies of architecture with more prestige and international projection. With » RCR Arquitectes. Shared creativity » we want, from the Museum ICO, to continue bringing the Spanish current architecture over to the whole company, that pivotará this year between Catalonia and Andalusia, wherefrom we will bring from October the work of Sevillian Cruz & Ortiz”.

Mónica de Linos, Director of the Foundation ICO.

The exhibition of the Museum ICO RCR Arquitectes. Shared creativity is the merger of the samples “RCR Arquitectes. Shared creativity” (Palau Robert, from March 26 to September 13, 2015, with more than 70.000 visitors) and “RCR Arquitectes. Papers” (Arts Santa Mónica, from May 19 to September 13, 2015), organized, respectively, by the Department of the Presidency and the Department of Culture of the Autonomous government of Catalonia of Catalonia, in collaboration with RCR · BUNKA private Foundation.

RCR Arquitectes. Shared creativity
On February 24 on May, 8, 2016
ICO Museum
Admission free

RCR-Arquitectes

A próxima exposición que albergará o Museo ICO en Madrid, RCR Arquitectes. Creatividad Compartida, mostrará os máis de 25 anos de traxectoria profesional dos cataláns Rafael Aranda, Carme Pigem e Ramón Vilalta, á fronte do estudo de arquitectura RCR Arquitectes.

Entre as obras que estarán nesta nova exposición do ano 2016 no Museo ICO atópase o Museo Soulages, en Rodez (Francia), polo que RCR Arquitectes recibiu o pasado 28 de outubro o Primeiro Premio nos PAEI (Premio de Arquitectura Española Internacional 2015), dentro da modalidade de arquitectura, que concede o Consello Superior de Colexios de Arquitectos de España.

RCR crea unha arquitectura telúrica que parece ser expulsada polos volcáns que rodean Olot. Realizados con materiais de enorme expresividade (aceiro cortén, pedra natural sen desbastar, formigón visto, grandes superficies de vidro?), os seus edificios fúndense coa paisaxe no que se asintan, desmaterializando os límites entre interior e exterior para conseguir unha maior comuñón dos seus moradores coa natureza. Maquetas, esbozos, diversos elementos de construción utilizados nos seus edificios e audiovisuais constitúen parte dos materiais que conforman esta mostra. Entre eles, os debuxos, esbozos e acuarelas xogan un papel primordial nas fases de proxecto e materialización dos seus edificios.

Esta é a primeira exposición das tres que albergará o Museo ICO ao longo do ano 2016. Estamos seguros de que suscitará tanto interese como as de anos anteriores, xa que se trata dun dos estudos españois de arquitectura con máis prestixio e proxección internacional. Con «RCR Arquitectes. Creatividade compartida» queremos, desde o Museo ICO, continuar achegando a toda a sociedade a arquitectura española actual, que pivotará este ano entre Cataluña e Andalucía, de onde traeremos a partir de outubro a obra da sevillanos Cruz e Ortiz”.

Mónica de Linos, directora da Fundación ICO.

A exposición do Museo ICO “RCR Arquitectes. Creatividade Compartida” é a fusión das mostras “RCR Arquitectes. Creatividade compartida” (Palau Robert, do 26 de marzo ao 13 de setembro de 2015, con máis de 70.000 visitantes) e “RCR Arquitectes. Papeis” (Arts Santa Mónica, do 19 de maio ao 13 de setembro de 2015), organizadas, respectivamente, polo Departamento da Presidencia e o Departamento de Cultura da Generalitat de Catalunya, en colaboración con RCR • BUNKA Fundación privada.

RCR Arquitectes. Creatividad Compartida
24 de febreiro-8 de maio 2016
Museo ICO
Entrada gratuita

Mi casa es mi castillo | Jorge Meijide

The Art of Living, Saul Steinberg, 1949
The Art of Living, Saul Steinberg, 1949
Mi casa es mi castillo

Edward Coke formula esta conocida frase, “For a man’s house is his castle”, a finales del siglo XVI. En ella el jurista inglés se refería a la cuestión legal sobre la potestad del señor de la casa de no dejar entrar a los hombres del rey sin una causa legalmente justificada. Desde entonces dicha doctrina ha evolucionado de diversas maneras, pero la que nos interesa es aquella que establece la condición de privacidad que la casa conlleva. Un castillo, una casa, un espacio o colección de espacios, alojan la vida privada de sus habitantes y permiten su intimidad en diversos grados. Esta arquitectura de la domus, esta arquitectura doméstica, que algunos califican de menor pero que es en cambio la más intensa de todas, es la que ahora nos interesa.

La arquitectura, entre otras cosas, surge en relación directa con la vida. Es su cobijo y su escenario. El espacio en arquitectura siempre es espacio vivido, siempre es espacio habitado. Vivido y habitado tanto por el que lo imagina, crea y construye como por el que lo disfruta, percibe y habita. Por ello los espacios tienen la capacidad de evocar tanto la presencia de las cosas presentes como las pasadas, al igual que evocan también las presencias, vivencias y recuerdos de las personas que los han habitado y recorrido. Habitar es vivir un espacio, es usarlo y es aprehenderlo. Habitar significa dejar huellas, decía Walter Benjamin. Habitar un espacio es apropiarse de él y las huellas que en ellos dejamos solo son visibles para el que las deja y no son transferibles. La experiencia es personal, la emoción es íntima.

La arquitectura es un arte de emoción y es un arte de pasión, de la emoción y de la pasión del hombre. De la emoción cuando se siente y se percibe. Cuando se habita. Y de la pasión necesaria para crearla, para darle forma y construirla. La arquitectura, la estancia que ésta conforma, es forma construida y habitada. Es, como dice Juan Navarro, una caja de resonancia, una habitación vacante a la espera de esas impresiones. Acciones y comportamientos que transcienden la funcionalidad del mero uso distributivo de los espacios.

Habitar un espacio es hacerlo a la medida del hombre, esto es, sirviendo de marco y escena de su cotidianidad, de su privacidad frente a los otros y de la necesaria intimidad inmanente a nuestro ser. El espacio, la estancia del hombre, se torna denso en significados en tanto queda marcado por la vida que acoge en su interior. Ésta se graba en sus límites y resuena al ser habitada como la tecla del piano que guarda su nota hasta ser pulsada. El espacio así entendido se transforma en contenedor sensible:

“Cada unión (entre cuartos) habla de un sistema de relaciones entre las partes que trasciende los problemas de mera composición, porque bajo ellos, hay otro más profundo de relación de las personas que habitan esas formas. Así pues, no se trata de un asunto de simple forma, sino de sociología”. 1

Los espacios habitados actúan como cámaras de resonancia de la vida, de sus habitantes, captadores y emisores sensoriales cuya compleja fenomenología constituye su verdadera esencia. Esa es la cualidad poética del espacio habitable. Esa es la cualidad de la arquitectura, la que conmueve. Es la misma cualidad que con la que se piensa la arquitectura, sus espacios, composiciones y construcciones, a través de la imaginación creadora. Esa misma imaginación a la que alude Quetglas cuando rotundamente habla de la arquitectura de Enric Miralles:

«Yo afirmo lo siguiente: hay que llamar arquitectura, no a unos objetos construidos de acuerdo a unas ciertas técnicas y materiales, sino a un modo de imaginar” 2.

Eso es la arquitectura.

La vida privada y los espacios domésticos inherentes a ella han ido perdiendo la connotación de intimidad de la que gozaban hasta bien entrado el siglo XIX, tanto a través de la evolución de los propios espacios que la cobijaban como de la conducta social y personal que la amparaban, para irse poco a poco encaminando, inexorablemente, hacia el reflejo de la sociedad abierta y expuesta en la que vivimos actualmente; que si bien es más abierta, permisiva y expositiva, ha conducido, por contra, hacia una mayor y más profunda introspección en el carácter individual del sujeto. Hacia el ensimismamiento del habitante y la valoración privada de la estancia habitable.

Este camino hacia la introspección, hacia el ensimismamiento, se refleja bien en estas palabras de Ortega:

“El hombre puede, de cuando en cuando, suspender su ocupación directa de las cosas, desasirse de su derredor, desentenderse de él, y sometiendo su facultad de atender a una torsión radical, volverse, por decirlo así, de espaldas al mundo y meterse dentro de sí, atender a su propia intimidad o, lo que es igual, ocuparse de si mismo y no de lo otro, de las cosas…, o dicho con un espléndido vocablo que sólo existe en nuestro idioma: que el hombre puede ensimismarse”.

Jorge Meijide . Arquitecto
Coruña. Febrero 2016

Notas:

1 Cuartos sueltos, Santiago de Molina. www.santiagodemolina.com. Enero 2016.

2 No te hagas ilusiones, Josep Quetglas. El Croquis 49/59, pag. 22-27. Madrid. Septiembre 1991.

La nube de puntos | Sergio de Miguel

Plano Metro

Como quiera que miramos viendo lo que otros vieron mucho antes que nosotros y que caminamos pisando las pisadas de otros… Como dirigimos nuestro interés hacia aquellos lugares, hacia aquellos instantes, que hace mucho que dejaron de interesar a otras muchas personas… Como buscamos con fuerza e intensidad no sólo en el espacio sino, también, en el tiempo. No sólo entre las cosas sino, a su vez, entre las ideas. A menudo nos descubrimos en el interior de una madeja infinita.

La curiosidad nos dirige y recorremos el mundo con la percepción abierta a cualquier sorpresa a nuestro alcance. Nuestra capacidad de admiración no cesa, y nos descubrimos capaces de conmovernos ante los instantes más inciertos, ante los escenarios más insospechados.

Merodeamos.

Deambulamos por un recorrido nunca predeterminado. Salen al paso bifurcaciones y opciones que llaman nuestra atención. Seleccionamos, guardamos, cazamos o coleccionamos. Pero proseguimos. La cuerda sin fin.

A menudo nuestro recorrido es circular. Espiral. Rodeamos progresivamente nuestros intereses sin apenas tocarlos. Sin alterarlos. Cultivando la actitud de la eficiente paciencia. Y sólo descansamos junto a nuestro objetivo el tiempo necesario para vislumbrar nuevos horizontes.

El movimiento es continuo. La concatenación de acciones y pensamientos nos pasea por el feliz estado de alerta en el que consumimos nuestra energía. Nuestra vida.

Y es en ese territorio de pasos perdidos, de sucesivos segmentos recorridos, donde nos encontramos cuando queremos explicar nuestra existencia.

Habitamos una nube de puntos.

Un lugar multidimensional de interconexiones sin límites. Un espacio de movilidad que sustituye las fronteras por nudos.

Sin mapas…

Sergio de Miguel, arquitecto
Madrid, febrero 2010

Práctica Arquitectónica II

0

Práctica-Arquitectónica-II
Práctica Arquitectónica II

A veces cabría preguntarse si este o aquel texto, si esta o aquella introducción no andan desencaminados en el rumbo específico planteado en la serie Práctica Arquitectónica. No, sería la respuesta.

Pues todos tienen su lugar en la hilatura de aportaciones, en la secuencia de experiencias, de visiones, de generosas contribu ciones a esta reflexión común que va creciendo en masa crítica ofreciendo los más diversos puntos de vista y aproximaciones a la creación arquitectónica.

La serie debe continuar con nuevos números, cocinados lentamente, trabajados con detalle y buscando reunir el talento de tantos con un único eje vertebrador: el compromiso y el amor de una vida construida con pasión en torno a la Arquitectura.

Interior en Murcia | Dot-PartnersInterior in Murcia | Dot-PartnersInterior en Murcia | Dot-Partners

DP_Murcia_03

La vivienda reformada, Interior en Murcia, se encuentra en la primera planta de un edificio de corte racionalista, construido en la década de los 60 en una céntrica calle de Murcia, en el entorno de la principal zona comercial de la ciudad.

La propuesta trata de favorecer la sensación de amplitud eliminando la tabiquería existente y organizando el programa únicamente mediante paneles pivotantes y correderos y mobiliario fijo, empleado a su vez para regularizar la superficie del espacio.

Se ha prestado especial atención a la integración de los distintos elementos constructivos, tales como instalaciones, estructura existente, iluminación artificial, mobiliario y puertas con el objetivo de generar una composición global unificada, criterio que desde hace un tiempo atrás tenemos muy presente en nuestras obras.

El pavimento oscuro de roble ahumado genera el contraste pretendido con los nítidos paramentos blancos tanto de pintura como de maderas lacadas y sirve para equilibrar la composición. Al atardecer, la vivienda tiñe sus paredes de dorado con la calidez de la luz artificial.

Obra: Interior en Murcia
Emplazamiento: Murcia
Autores: Dot-Partners (Txema García Ballester – Laura Moreno Albuixech)
Colaboradores: Nonna Design Fabricación de Mobiliario / Aserkon Construcción
Año: 2015
Fotografía: David Zarzoso | Fotografía de Arquitectura
+ dot-partners.com

Publicaciones.
+ gooood.hk
+ mocosubmit.com
+ simplicitylove.com

DP_Murcia_03

The renovated home, Interior in Murcia, is located on the first floor of a rationalist style building, built in the 1960s in a central street in Murcia, in the main commercial district of the city.

The proposal tries to promote a sense of spaciousness by removing the existing partitions and organizing the space solely through pivoting and sliding panels and furnishings, used simultaneously to regulate the space’s surface.

Special attention has been paid to the integration of different construction elements, such as facilities, existing structures, lighting, furnishings and doors with the goal of creating a global and unified composition, criteria which have been very much present in our work for a long time.

The dark flooring in smoky oak creates contrast against the crisp white walls, the paint as well as the lacquered wood, and serves to balance the composition. At sunset, the home’s walls are tinted gold from the artificial lighting.

Work: Interior in Murcia
Location: Murcia
Authors: Dot-Partners (Txema García Ballester – Laura Moreno Albuixech)
Collaborators: Nonna Design Fabricación de Mobiliario / Aserkon Construcción
Year: 2015
Photography: David Zarzoso | Fotografía de Arquitectura
+ dot-partners.com

Publications.
+ gooood.hk
+ mocosubmit.com
+ simplicitylove.com

DP_Murcia_03

A vivenda reformada, Interior en Murcia, atópase na primeira planta dun edificio de corte racionalista, construído na década dos 60 nunha céntrica rúa de Murcia, na contorna da principal zona comercial da cidade.

A proposta trata de favorecer a sensación de amplitude eliminando a tabiquería existente e organizando o programa unicamente mediante paneis pivotantes e correderos e mobiliario fixo, empregado á súa vez para regularizar a superficie do espazo.

Prestouse especial atención á integración dos distintos elementos construtivos, tales como instalacións, estrutura existente, iluminación artificial, mobiliario e portas co obxectivo de xerar unha composición global unificada, criterio que desde hai un tempo atrás temos moi presente nas nosas obras.

O pavimento escuro de carballo afumado xera o contraste pretendido cos nítidos paramentos brancos tanto de pintura como de madeiras lacadas e serve para equilibrar a composición. Á tardiña, a vivenda tingue as súas paredes de dourado coa calidez da luz artificial.

Obra: Interior en Murcia
Emprazamento: Murcia
Autores: Dot-Partners (Txema García Ballester – Laura Moreno Albuixech)
Colaboradores: Nonna Design Fabricación de Mobiliario / Aserkon Construcción
Ano: 2015
Fotografía: David Zarzoso | Fotografía de Arquitectura
+ dot-partners.com

Publicacións.
+ gooood.hk
+ mocosubmit.com
+ simplicitylove.com

Ficción Inmobiliaria 3Real-estate fiction 3Ficción Inmobiliaria 3

0

En este collage de ficciones en las que la ciudad y sus habitantes son los protagonistas se esconde el registro de los conflictos urbanos asociados al modelo socioeconómico de una época. De igual manera, sus desenlaces proyectan un abanico de soluciones sólo limitadas por la imaginación.

Quizás podamos apreciar el cine de ficción por sus revelaciones documentales, y otorgar nuevas resonancias y significados a este sugerente orden narrativo.

Ficción Inmobiliaria es un proyecto audiovisual de investigación sin ánimo de lucro con intenciones artísticas, didácticas y/o críticas.

Esta trilogía de documentales recopila materiales encontrados en películas de ficción donde las problemáticas asociadas a la cuestión de la vivienda (especulación inmobiliaria, procesos de gentrificación y consecuencias de la globalización en la ciudad contemporánea) aparecen en la trama principal o con cierta relevancia en su línea narrativa.

La tercera y definitiva entrega de Ficción Inmobiliaria comienza su andadura como un viaje en coche. Vehículos que se deslizan hacia las ciudades contemporáneas norteamericanas atravesando zonas rurales e industriales olvidadas. De esta forma se presentan en Detroit los vampiros protagonistas de Only Lovers Left Alive. Ambos personajes, representando al arquetipo hípster actual, sienten una poderosa atracción estética por las mediáticas ruinas de Detroit, ciudad que sufrió un proceso de abandono tras el cierre definitivo de las fábricas Ford que allí se encontraban: “Algún día este lugar florecerá”. Y florecerá a buen seguro bajo iniciativas reales como Write a House, que desde 2013 está creando residencias gratuitas para atraer artistas y escritores a dicha ciudad. En el mismo viaje, y muy cercano a Detroit, se encuentra el lugar donde suceden la trama de Lost River y la urbanización donde Clint Eastwood rodó Gran Torino, que nos sirve para poner en pantalla la segregación social a través de los problemas entre vecinos locales e inmigrantes.

Llegamos sobre ruedas a la ciudad de Los Ángeles: los protagonistas de Inherent Vice hacen un perfecto resumen de “la larga y triste historia del desarrollo urbano de Los Ángeles”, nombrando varios procesos de gentrificación como el acontecido en Bunker Hill, que desplazó a la población india nativa para construir el Music Center o la expulsión de familias mexicanas en la Zona del barrio latino de Echo Park para levantar el estadio de los Dodgers.

También en la Costa Oeste se encuentra San Francisco, lugar donde transcurre Sister Act 2, secuela en la que Whoopi Goldberg tratará de evitar el cierre de la Escuela parroquial Saint Francis a través de la música. Algo más al norte toparemos con la ciudad de Portland, de donde son originarios los dos personajes de Old Joy. En su viaje en coche nos relatan “el final de una era” producido por los cambios en la calle Ankeny (antiguas tiendas de discos convertidas en modernos bares de batidos). Desde la década de los 2000, muchos distritos de Portland (como St. Johns o Kenton) están siendo estudiados por el desplazamiento de la población más vulnerable y en especial inmigrantes de raza negra.

Saltamos al otro extremo de los EEUU para visitar New York (arrasada en 1953 por el monstruo de The Beast from 20,000 Fathoms), ciudad indispensable en la historia del cine, en la historia del urbanismo neoliberal y en la historia del urbanismo neoliberal en el cine. Beat Street se estrenó en 1984 como un símbolo de la cultura Hip Hop y en su metraje podemos ver las calles de Queens en un claro estado de abandono y degradación, algo que durante los últimos años ha cambiado con una fuerte transformación del lugar con la llegada de artistas, nuevos vecinos y promotoras inmobiliarias al barrio de Ridgewood, antes marcado con el estigma de la peligrosidad y ahora con la etiqueta de “El nuevo Brooklyn”, aplicada por el New York Times. Llegando por fin a la isla de Manhattan nos detendremos en el East Village, donde Joe´s Apartment (que en España fue comercializada como El Cuchitril de Joe) nos muestra algunos cómicos intentos de resistencia y alternativas ciudadanas a través de la creación de huertos urbanos. En los años 80, en el East Village, igual que en el Lower East Side, se produjeron importantes transformaciones mediante la revalorización de la zona después de la llegada de artistas que venían precisamente desplazados del SoHo. Quizás al SoHo se refiere el nombre del nuevo barrio de moda en la serie South Park, denominado “Sodo Sopa” planteado como un lugar histórico, de moda y pintoresco a la vez, con el mejor ocio nocturno y con la posibilidad de disfrutar de la autenticidad de sus vecinos.

Frente a New York, al otro lado del río Hudson, encontramos la ciudad de New Jersey, que sirve como escenario para filmar -y rebobinar, por favor- la película Be Kind Rewind en el barrio de Hackensack (El videoclub se sitúa en la calle Passaic), zona que -junto al distrito de Hoboken– está entre las más codiciadas debido a su buena comunicación con la isla de Manhattan. Los protagonistas tratan de evitar –al parecer sin éxito- la demolición del edificio donde se desarrolla la historia mediante actividades culturales, en concreto creando una película entre todos los vecinos sobre la importancia de la memoria barrial ya que allí nació el conocido (y ficticio) músico de Jazz Fats Wale. Cerca de New York y New Jersey, en el puerto de Baltimore (lugar de nacimiento e investigación del geógrafo David Harvey), descubriremos como las mafias traficantes de drogas blanquean el dinero a través de la inversión inmobiliaria en la zona portuaria. Algo planteado en la ficción de la serie The Wire que ocurre en la realidad con procesos de desplazamiento como en el distrito Canton (con el reciclado de antiguos edificios industriales en viviendas) y la llamada Gold Coast por su potencial como reurbanización de lujo.

Y antes de dejar EEUU nos desplazaremos (voluntariamente) a la zona sur del país, primeramente a Miami (Florida) donde también a través de la cultura del flashmob y un cínico activismo, los jóvenes de Step Up Revolution también tratarán de evitar la expulsión de los habitantes de la zona del puerto para construir hoteles de lujo y tiendas de diseño. Cabe recordar un caso extremo de la misma ciudad, el barrio de Wynwood, donde las promotoras inmobiliarias han conseguido aumentar los precios de la zona y desplazar a numerosas familias de puertorriqueños a través de contratar y abrir galerías para artistas urbanos. En la misma costa de Palm Beach se desarrolla Empire of the Ants, donde hormigas gigantes se darán un festín con la llegada de compradores de terrenos ¿urbanizables? en la paradisíaca zona de Belle Glade. Así llegamos a New Orleans, donde la serie Treme nos relata los procesos de gentrificación acontecidos en la zona tras el huracán Katrina que produjo un éxodo de población en favor de perfiles sociales de clase media y media-alta. Quizá una de las familias afectadas es la protagonista de 99 Homes, acosada por un especulador de una empresa de fondos buitre.

En México DF, metrópoli sufridora también de conocidos desastres naturales y coincidiendo con el terremoto que cambió totalmente el paradigma urbano, político y cultural de la ciudad, se rodó en 1984 El Rey de la Vecindad, cuya historia transcurre en la vecindad de la calle Leandro Valle, actualmente ocupada por el Centro Cultural del México Contemporáneo, no siendo por tanto muy ficticia la expulsión vecinal que se nos plantea en la película.

También encontramos interesantes tramas en el cine latinoamericano como en la argentina Luna de Avellaneda (rodada precisamente en el ya revalorizado Barrio de San Telmo que, como Puerto Madero, sufre en la actualidad las consecuencias de la gentrificación) o los barrios marginales de Santiago retratados en la película chilena Caluga o Menta.

Gracias al cine español asistiremos a varios retratos de la urbanización masiva de las costas del mediterráneo, con multitud de aberraciones inmobiliarias que protagonizan películas como Huevos de Oro y 5 Metros Cuadrados (ambas desarrolladas en la provincia de Alicante) o el famoso capitulo “No nos moverán” de la serie Verano Azul, donde sus protagonistas lucharán, una vez más con la música por bandera, contra oscuros planes urbanísticos sobre las costas de Málaga. También la ciudad de Madrid aporta interesantes narrativas en Historias de Madrid, donde, como en Ficción Inmobiliaria 1 y 2, volveremos a asistir a los problemas de la escasez de vivienda en los años 50 en la capital tras la llegada masiva de población desde el resto de provincias. Una situación que contrasta con la situación actual donde se calculan más de 300.000 viviendas vacías sólo en dicha ciudad.

Desde Francia llegó en 2014 una nueva película de animación 3D basada en los comics de Astérix y Obélix, paradigma de la resistencia de la aldea gala contra el imperialismo de la Roma del César. Astérix: Le domaine des dieux nos plantea una trama en la que los galos tendrán que luchar contra los planes inmobiliarios del emperador romano con la idea de construir La Residencia de los Dioses.

Vittorio De Sica, que vuelve a repetir presencia en la saga Ficción Inmobiliaria, trata el tema de los barrios autoconstruídos en Il Tetto, en la que un matrimonio recurrirá a la construcción ilegal de su casa en el barrio romano de Prenestino, controlado ya por las fuerzas policiales por miedo a que dichas viviendas prohibidas por la ley “lleguen a este paso hasta la Piazza Colonna”.

Y terminamos en Asia. El norte de la Rusia oriental, en concreto la fría zona de Teriberka, aparece en Leviathan como un lugar donde el poder político se corrompe una vez más para despojar a un hombre de su casa y poder disponer de nuevos terrenos. En Seul, Corea del Sur, los protagonistas de Pietà nos cuentan como desaparecerá su barrio para construir rascacielos en la zona. Kim ki-duk rodó esta película en la zona de Cheonggyecheon, que en la década de los 2000 inició la construcción de un parque de 6 kilómetros de largo siguiendo el curso del rio desde el distrito de negocios Gwanghwamun hasta el encuentro con el río Jungnang Cheon, un proyecto que se realizó sin ninguna consulta pública y desplazó a miles de vecinos y comerciantes del distrito.

Las problemáticas entre poblaciones inmigrantes regresan en la japonesa World Apartment Horror, donde Katsuhiro Ōtomo plantea un edificio de apartamentos lleno de fantasmas que aterrorizan a los yakuza que pretenden expulsar del edificio a inmigrantes chinos, taiwaneses y pakistaníes.

Con esta tercera parte damos por cerrada la trilogía Ficción Inmobiliaria. Un epílogo que mantiene la aspiración utópica de que el final de esta saga tenga su reflejo último en los escenarios habitacionales del mundo real.

In this collage of fictions in which the city and his inhabitants are the protagonists one hides the record of the urban conflicts associated with the socioeconomic model of an epoch. Of equal way, his conclusions project a range of solutions only limited by the imagination.

Probably let’s be able estimate the cinema of fiction for his documentary revelations, and grant new resonances and meanings to this suggestive narrative order.

Real-estate fiction is an audio-visual project of non-profit-making investigation with artistic, didactic and / or critical intentions.

This trilogy of documentaries compiles materials found in movies of fiction where the problematic ones associated with the question of the housing (real-estate speculation, processes of gentrificación and consequences of the globalization in the contemporary city) appear in the principal plot or with certain relevancy in his narrative line.

The third and definitive delivery of Real-estate Fiction begins his gait as a trip in car. Vehicles that slip towards the contemporary North American cities crossing rural and industrial forgotten zones. Of this form there appear in Detroit the vampires protagonists of Only Lovers Left Alive. Both prominent figures, representing to the archetype hípster current, feel a powerful aesthetic attraction for the media ruins of Detroit, city that there suffered a process of abandon after the definitive closing of the factories Ford that there they were finding: “Some day this place will bloom. And it will bloom surely under royal initiatives as Write House, which from 2013 is creating free residences to attract artists and writers to the above mentioned city. In the same trip, and very near to Detroit, one finds the place where Lost River’s plot and the urbanization happen where Clint Eastwood rolled Great Torino, which serves us to put on screen the social segregation across the problems between local and immigrant neighbors.

We come on wheels to the city of Los Angeles: the protagonists of Inherent Vice do a perfect summary of “The long and sad history of the urban development of Los Angeles”, naming several processes of gentrificación as the happened one in Bunker Hill, who displaced the Indian native population to construct the Music Center or the expulsion of Mexican families in the Zone of the Latin neighborhood of I Throw Park to raise the stadium of the Dodgers.

Also on the Coast West is San Francisco, place where there passes Sister Act 2, sequel in which Whoopi Goldberg Saint Francis will try to avoid the closing of the parochial School across the music. Slightly more in the northern part we will run against Portland’s city, wherefrom both prominent figures of Old Joy are original. In his trip in car they us report “the end of an age” produced by the changes in the street Ankeny (former shops of discs turned into modern bars of batters). From the decade of 2000, many Portland’s districts (as St. Johns or Kenton) are being studied by the displacement of the most vulnerable population and especially immigrants of black race.

We jump to another end of the USA to visit New York (devastated in 1953 by The Beast’s monster from 20,000 Fathoms), indispensable city in the history of the cinema, in the history of the neoliberal urbanism and in the history of the neoliberal urbanism in the cinema. Beat Street had the premiere in 1984 as a symbol of the culture Hip Hop and in his footage we can see Queens’s streets in a clear condition of abandon and degradation, something that during the last years has changed with a strong local transformation with the arrival of artists, new neighbors and real-estate promoters to Ridgewood’s neighborhood, before marked with the stigma of the dangerousness and now with the label of “The new Brooklyn”, applied by the New York Times. Coming finally to the island of Manhattan we will detain in the East Village, where Joe’s Apartment (that in Spain was comercializasda as Joe’s Poky place) shows us some comical attempts of resistance and civil alternatives across the creation of urban gardens. In the 80s, in the East Village, like in the Lower East Side, important transformations took place by means of the revaluation of the zone after the artists’ arrival that they were coming precisely displaced from the SoHo. Probably to the SoHo there refers the name of the new fashionable neighborhood in the series South Park, named “Sodo Sopa” raised as a historical, fashionable and picturesque place simultaneously, with the best night leisure and with the possibility of enjoying the genuineness of his neighbors.

Opposite to New York, to another side of the river Hudson, we find New Jersey’s city, which serves as scene to film – and to rewind, for favor – the movie Be Kind Rewind in Hackensack’s neighborhood (The videoclub places in the street Passaic), zone that – close to to Hoboken’s district – is between most coveted due to his good communication with the island of Manhattan. Opposite to New York, to another side of the river Hudson, we find New Jersey’s city, which serves as scene to film – and to rewind, for favor – the movie Be Kind Rewind in Hackensack’s neighborhood (The videoclub places in the street Passaic), zone that – close to to Hoboken’s district – is between most coveted due to his good communication with the island of Manhattan. The protagonists try to avoid – apparently to seem without success – the demolition of the building where the history develops by means of cultural activities, in I make concrete creating a movie between all the neighbors on the importance of the memory mire since there there was born the acquaintance (and fictitious) musician of Jazz Fats Wale. Near New York and New Jersey, in the port of Baltimore (place of birth and investigation of the geographer David Harvey), we will discover as the mafias dealers of drugs whiten the money across the real-estate investment in the port zone. A little raised in the fiction of the series The Wire that happens in the reality with processes of displacement as in the district Canton (with the recycling of former industrial buildings in housings) and the so called Gold Coast for his potential as reurbanization of luxury.

And before leaving the USA we will move (voluntarily) to the south zone of the country, primeramente to Miami (Florida) where also across the culture of the flashmob and a cynic activismo, the young persons of Step Up Revolution also will try to avoid the expulsion of the inhabitants of the zone of the port to construct hotels of luxury and shops of design. It is necessary to remember an extreme case of the same city, Wynwood’s neighborhood, where the real-estate promoters have managed to increase the prices of the zone and to displace to numerous families of Puerto Ricans across contracting and opening galleries for urban artists. On the same Palm Beach’s coast there develops Empire of the Ants, where giant ants will give themselves a banquet with the buyers’ arrival of areas urbanizable? In Belle Glade’s paradisiac zone. This way we come to New Orleans, where the series Treme reports the processes of gentrificación happened in the zone after the hurricane Katrina who produced an exodus of population in favor of social profiles of middle class and average – discharge. Probably one of the affected families is the protagonist of 99 Homes, harassed by a speculator of a company of funds vulture.

In Mexico DF, suffering metropolis also of acquaintances natural disasters and coinciding with the earthquake that it changed totally the urban, political and cultural paradigm of the city, there was rolled in 1984 The King of the Vicinity, which history Leandro Valle passes in the vicinity of the street, nowadays occupied by the Cultural Center of the Contemporary Mexico, not being therefore very fictitious the local expulsion that appears us in the movie.

Also we find interesting plots in the Latin-American cinema as in Avellaneda’s Argentine Moon (rolled precisely in San Telmo’s already revalued Neighborhood that, as Port Log, suffers at present the consequences of the gentrificación) or the marginal neighborhoods of Santiago portrayed in the Chilean movie Caluga or Mint.

Thanks to the Spanish cinema we will be present at several portraits of the massive urbanization of the coasts of the Mediterranean one, with multitude of real-estate aberrations that lead movies like Golden eggs and 5 Square meters (both developed in the province of Alicante) or the famous chapter » they will not move us » of the series Blue Summer, where his protagonists will fight, once again with the music for flag, against dark urban development plans on the coasts of Malaga. Also the city of Madrid contributes interesting narratives in Histories of Madrid, where, since in Real-estate Fiction 1 and 2, we will return to be present at the problems of the shortage of housing in the 50s in the capital after the massive arrival of population from the rest of provinces. A situation that contrasts with the current situation where more than 300.000 empty housings are calculated only in the above mentioned city.

From France a new movie of animation came in 2014 3D stocks on the comics of Astérix and Obélix, paradigm of the resistance of the Gallic village against the imperialism of the Rome of the César. Astérix: Him domaine des dieux we are raised by a plot in which the Gauls will have to fight against the real-estate plans of the Roman emperor against the idea of constructing The Residence of the Gods

Vittorio de Sica, who returns to repeat presence in the saga Real-estate Fiction, treats the topic of the neighborhoods autoconstruídos in Il Tetto, in which a marriage will resort to the illegal construction of his house in Prenestino’s Roman neighborhood, controlled already by the police forces for fear that the above mentioned housings prohibited by the law come to this step up to the Piazza Colonna”.

And we end in Asia. The north of the oriental Russia, in I make concrete Teriberka’s cold zone, it appears in Leviathan as a place where the political power corrompe once again to clear a man of his house it and to be able to have new areas. In Seoul, South Korea, the protagonists of Pietà tell us since his neighborhood will disappear to construct skyscraper in the zone. Kim ki-duk rolled this movie in Cheonggyecheon’s zone, which in the decade of 2000 initiated the construction of a park of 6 kilometres of length following the course of the river from the business district Gwanghwamun up to the meeting with the river Jungnang Cheon, a project that was realized without any public consultation and displaced thousands of neighbors and merchants of the district.

The problematic ones between immigrant populations return in the Japanese World Apartment Horror, where Katsuhiro Otomo raises a building of full apartments of ghosts that terrify the yakuza who try to expel from the building Chinese, Taiwanese and Pakistani immigrants.

On this third part we meet for closed the trilogy Real-estate Fiction. An epilogue that supports the Utopian aspiration of which the end of this saga has his last reflection in the scenes habitacionales of the real world.

Nesta colaxe de ficcións nas que a cidade e os seus habitantes son os protagonistas escóndese o rexistro dos conflitos urbanos asociados ao modelo socioeconómico dunha época. De igual maneira, os seus desenlaces proxectan un abanico de solucións só limitadas pola imaxinación.

Quizais podamos apreciar o cinema de ficción polas súas revelacións documentais, e outorgar novas resonancias e significados a esta suxestiva orde narrativa.

Ficción Inmobiliaria é un proxecto audiovisual de investigación sen ánimo de lucro con intencións artísticas, didácticas e/ou críticas.

Esta triloxía de documentais recompila materiais atopados en películas de ficción onde as problemáticas asociadas á cuestión da vivenda (especulación inmobiliaria, procesos de gentrificación e consecuencias da globalización na cidade contemporánea) aparecen na trama principal ou con certa relevancia na súa liña narrativa.

A terceira e definitiva entrega de Ficción Inmobiliaria comeza a súa andaina como unha viaxe en coche. Vehículos que se deslizan cara ás cidades contemporáneas norteamericanas atravesando zonas rurais e industriais esquecidas. Desta forma preséntanse en Detroit os vampiros protagonistas de Only Lovers Left Alive. Ambos os personaxes, representando ao arquetipo hípster actual, senten unha poderosa atracción estética polas mediáticas ruínas de Detroit, cidade que sufriu un proceso de abandono tras o peche definitivo das fábricas Ford que alí se atopaban: Algún día este lugar florecerá. E florecerá a recado baixo iniciativas reais como Write a House, que desde 2013 está a crear residencias gratuítas para atraer artistas e escritores á devandita cidade. No mesmo viaxe, e moi próximo a Detroit, atópase o lugar onde suceden a trama de Lost River e a urbanización onde Clint Eastwood rodou Gran Torino, que nos serve para poñer en pantalla a segregación social a través dos problemas entre veciños locais e inmigrantes.

Chegamos como unha seda á cidade de Los Ángeles: os protagonistas de Inherent Vice fan un perfecto resumo de “a longa e triste historia do desenvolvemento urbano de Los Ángeles, nomeando varios procesos de gentrificación como o acontecido en Bunker Hill, que desprazou á poboación india nativa para construír o Music Center ou a expulsión de familias mexicanas na Zona do barrio latino de Boto Park para levantar o estadio dos Dodgers.

Tamén na Costa Oeste atópase San Francisco, lugar onde transcorre Sister Act 2, secuela na que Whoopi Goldberg tratará de evitar o peche da Escola parroquial Saint Francis a través da música. Algo máis ao norte toparemos coa cidade de Portland, de onde son orixinarios os dous personaxes de Old Joy. Na súa viaxe en coche relátannos o final dunha era producido polos cambios na rúa Ankeny (antigas tendas de discos convertidas en modernos bares de batidos). Desde a década dos 2000, moitos distritos de Portland (como St. Johns ou Kenton) están a ser estudados polo desprazamento da poboación máis vulnerable e en especial inmigrantes de raza negra.

Saltamos ao outro extremo dos EEUU para visitar New York (arrasada en 1953 polo monstro de The Beast from 20,000 Fathoms), cidade indispensable na historia do cinema, na historia do urbanismo neoliberal e na historia do urbanismo neoliberal no cinema. Beat Street estreouse en 1984 como un símbolo da cultura Hip Hop e na súa metraxe podemos ver as rúas de Queens nun claro estado de abandono e degradación, algo que durante os últimos anos cambiou cunha forte transformación do lugar coa chegada de artistas, novos veciños e promotoras inmobiliarias ao barrio de Ridgewood, antes marcado co estigma do perigo e agora coa etiqueta de ?O novo Brooklyn?, aplicada polo New York Times. Chegando por fin á illa de Manhattan deterémonos no East Village, onde Joe´s Apartment (que en España foi comercializada como O Cuchitril de Joe) móstranos algúns cómicos intentos de resistencia e alternativas cidadás a través da creación de hortos urbanos. Nos anos 80, no East Village, igual que no Lower East Side, producíronse importantes transformacións mediante a revalorización da zona despois da chegada de artistas que viñan precisamente desprazados do SoHo. Quizais ao SoHo refírese o nome do novo barrio de moda na serie South Park, denominado “Sodo Sopa” exposto como un lugar histórico, de moda e pintoresco á vez, co mellor lecer nocturno e coa posibilidade de gozar da autenticidade dos seus veciños.

Fronte a New York, alén do río Hudson, atopamos a cidade de New Xersei, que serve como escenario para filmar -e rebobinar, por favor- a película Be Kind Rewind no barrio de Hackensack (O videoclub sitúase na rúa Passaic), zona que -xunto ao distrito de Hoboken- está entre as máis cobizadas debido á súa boa comunicación coa illa de Manhattan. Os protagonistas tratan de evitar ao parecer sen éxito- a demolición do edificio onde se desenvolve a historia mediante actividades culturais, en concreto creando unha película entre todos os veciños sobre a importancia da memoria barrial xa que alí naceu o coñecido (e ficticio) músico de Jazz Fats Wale. Preto de New York e New Xersei, no porto de Baltimore (lugar de nacemento e investigación do geógrafo David Harvey), descubriremos como as mafias traficantes de drogas blanquean o diñeiro a través do investimento inmobiliario na zona portuaria. Algo exposto na ficción da serie The Wire que ocorre na realidade con procesos de desprazamento como no distrito Canton (coa reciclaxe de antigos edificios industriais en vivendas) e a chamada Gold Coast polo seu potencial como reurbanización de luxo.

E antes de deixar EEUU desprazarémonos (voluntariamente) á zona sur do país, primeiramente a Miami (Florida) onde tamén a través da cultura do flashmob e un cínico activismo, os mozos de Step Up Revolution tamén tratarán de evitar a expulsión dos habitantes da zona do porto para construír hoteis de luxo e tendas de deseño. Cabe lembrar un caso extremo da mesma cidade, o barrio de Wynwood, onde as promotoras inmobiliarias han conseguido aumentar os prezos da zona e desprazar a numerosas familias de portorriqueños a través de contratar e abrir galerías para artistas urbanos. Na mesma costa de Palm Beach desenvólvese Empire of the Ants, onde formigas xigantes daranse un festín coa chegada de compradores de terreos urbanizables? na paradisíaca zona de Belle Glade. Así chegamos a New Orleans, onde a serie Treme relátanos os procesos de gentrificación acontecidos na zona tras o furacán Katrina que produciu un éxodo de poboación en favor de perfís sociais de clase media e media-alta. Quizá una das familias afectadas é a protagonista de 99 Homes, acosada por un especulador dunha empresa de fondos voitre.

En México DF, metrópole sufridora tamén de coñecidos desastres naturais e coincidindo co terremoto que cambiou totalmente o paradigma urbano, político e cultural da cidade, rodouse en 1984 O Rey da Veciñanza, cuxa historia transcorre na veciñanza da rúa Leandro Vale, actualmente ocupada polo Centro Cultural do México Contemporáneo, non sendo por tanto moi ficticia a expulsión veciñal que se nos expón na película.

Tamén atopamos interesantes tramas no cinema latinoamericano como na arxentina Lúa de Avellaneda (rodada precisamente no xa revalorizado Barrio de San Telmo que, como Porto Madeiro, sofre na actualidade as consecuencias da gentrificación) ou os barrios marxinais de Santiago retratados na película chilena Caluga ou Menta.

Grazas ao cinema español asistiremos a varios retratos da urbanización masiva das costas do mediterráneo, con multitude de aberracións inmobiliarias que protagonizan películas como Ovos de Ouro e 5 Metros Cadrados (ambas as desenvolvidas na provincia de Alacante) ou o famoso capitulo Non nos moverán de sériea Verán Azul, onde os seus protagonistas loitarán, unha vez máis coa música por bandeira, contra escuros plans urbanísticos sobre as costas de Málaga. Tamén a cidade de Madrid achega interesantes narrativas en Historias de Madrid, onde, como en Ficción Inmobiliaria 1 e 2, volveremos asistir aos problemas da escaseza de vivenda nos anos 50 na capital tras a chegada masiva de poboación desde o resto de provincias. Unha situación que contrasta coa situación actual onde se calculan máis de 300.000 vivendas baleiras só na devandita cidade.

Desde Francia chegou en 2014 unha nova película de animación 3D baseada nos cómics de Astérix e Obélix, paradigma da resistencia da aldea gala contra o imperialismo da Roma do César. Astérix: Lle domaine deas dieux exponnos unha trama na que os galos terán que loitar contra os plans inmobiliarios do emperador romano coa idea de construír A Residencia dos Deuses.

Vittorio De Sica, que volve repetir presenza na saga Ficción Inmobiliaria, trata o tema dos barrios autoconstruídos en Il Tetto, na que un matrimonio recorrerá á construción ilegal da súa casa no barrio romano de Prenestino, controlado xa polas forzas policiais por medo a que ditas vivendas prohibidas pola lei “cheguen a este paso ata a Piazza Colonna”.

E terminamos en Asia. O norte da Rusia oriental, en concreto a fría zona de Teriberka, aparece en Leviathan como un lugar onde o poder político corrómpese unha vez máis para desposuír a un home da súa casa e poder dispoñer de novos terreos. En Seul, Corea do Sur, os protagonistas de Pietà cóntannos como desaparecerá o seu barrio para construír rañaceos na zona. Kim ki-duk rodou esta película na zona de Cheonggyecheon, que na década dos 2000 iniciou a construción dun parque de 6 quilómetros de longo seguindo o curso do rio desde o distrito de negocios Gwanghwamun ata o encontro co río Jungnang Cheon, un proxecto que se realizou sen ningunha consulta pública e desprazou a miles de veciños e comerciantes do distrito.

As problemáticas entre poboacións inmigrantes regresan na xaponesa World Apartment Horror, onde Katsuhiro tomo expón un edificio de apartamentos cheo de pantasmas que aterrorizan aos yakuza que pretenden expulsar do edificio a inmigrantes chineses, taiwaneses e paquistanís.

Con esta terceira parte damos por pechada a triloxía Ficción Inmobiliaria. Un epílogo que mantén a aspiración utópica de que o final desta saga teña o seu reflexo último nos escenarios habitacionales do mundo real.

Proyectos para no dormir (II). Del autoplagio o la coherencia de lenguaje | Alberto Ruiz

Mies van der Rohe fumando | revista Life
Mies van der Rohe fumando | revista Life

La coherencia en el lenguaje arquitectónico, todos estamos de acuerdo, es una de las señas de identidad que nos permiten reconocer ese concepto tan difuso que conocemos como “buena arquitectura”. Aunque, hablando de términos difusos,

¿qué es eso de la “coherencia en el lenguaje”?

Mi lenguaje es coherente –aunque mis ideas no siempre lo sean- porque básicamente, siempre hablo y escribo en un castellano más o menos correcto, porque uso a menudo las mismas palabras, porque intento que la construcción de estas sea inteligible… los neologismos absurdos, las palabras robadas de otros idiomas, las muletillas y las faltas de ortografía, le restan coherencia a mi lenguaje.

Bien. Pasemos al “lenguaje arquitectónico”. Sustituyamos las palabras por formas, huecos, fachadas y cubiertas, las frases por la composición de estas, y la corrección lingüística por la construcción precisa, funcional y, a ser posible, económica –la economía de lenguaje entre los arquitectos, tanto el hablado como el formal, podría dar para un interesante debate- si intentamos establecer un paralelismo un tanto simplificador, el uso correcto e inteligible de estos elementos otorgaría coherencia a mi forma de hacer arquitectura. Digamos pues, que los pastiches, las referencias anacrónicas, y sobre todo las faltas de ortografía arquitectónica –la escayola es el “tipex” de nuestros edificios- son los grandes protagonistas de nuestras incoherencias del día a día.

Nota: Disculparán ustedes el incoherente neologismo de la frase anterior. Considérenlo una licencia artística…

BG_madridmunicipal
Falta de ortografía: equivocación en la escritura de las palabras y en la aplicación de las normas de ortografía.

El caso es que, si Mies se pasó toda su vida repitiendo el mismo detalle de esquina –cosa que no es verdad, pero ya digo que estamos en plan simplificador- por qué no voy yo a hacer lo mismo, que además, para eso tengo un Pritzker.

Y sí. Es probable que el emir de Catar haya estado en Barcelona –o incluso que tenga conexión a internet y sepa usar la wikipedia- pero si le da por preguntar por qué la torre nueva se parece tanto, pero tanto tanto tanto, a la Agbar, le podemos decir que para nada, que la de Barcelona está inspirada en las montañas de Montserrat y esta bebe de las fuentes de los alminares musulmanes, que además, para eso le hemos puesto una fachada de celosías que ríete tú de la Alhambra.

“Esto.., Jean, tío.., que esa ya se la colamos al alcalde de París con el IMA”.

“Calla, calla, que esto es coherencia de lenguaje…”

Jean Nouvel, burj-doha-qatar-designboom
Jean Nouvel, Torre Agbar (Barcelona, España) y Burj (Doha,Qatar) | designboom

Hay que reconocer, que puestos a plagiar, siempre viste más plagiarse a uno mismo, que no hay que preocuparse por los derechos de autor. Aunque claro, siempre podemos apelar a que estamos experimentando con los procesos semióticos de intertextualización, que para eso somos arquitectos y cualquier cosa vale para explicar un proyecto.

En cualquier caso, piensen ustedes si este es el camino a seguir, aunque solo sea porque el monográfico de El Croquis va a quedar de lo más monótono…

Alberto Ruiz. Arquitecto, docente e investigador
Madrid. Julio 2013

El Navío Inamovible | José Goñi

Scampia Julia M.F & Omar Jerez
Scampia Julia M.F & Omar Jerez

Comparándolo con lo que representa, poco hay que decir técnicamente sobre “Le Vele” de Scampia. Se construyeron entre 1962 y 1975 por el arquitecto Francesco Di Salvo, que murió en 1977 y siguió en su construcción algunas de las pautas de Le Corbusier. Le Vele son 4 edificios de grandes dimensiones dispuestos en su fachada con terrazas y consta aproximadamente de 300 viviendas por cada bloque.

Es uno de los más destacables errores políticos de urbanismo europeo que se han cometido en la construcción. Ese error, ha sido el levantamiento del gigantesco grupo de edificios, anteriormente nombrados “Le Vele”, edificios ubicados en Nápoles, dentro del barrio de la Scampia. Coloquialmente, son llamados Las Velas por su semejanza con un velero cuando el cúmulo de edificios es visto desde la distancia. Como todo lo que se ve de lejos, sólo se ve y no se perciben otros detalles tales como los olores (en este caso la hediondez) hasta que no estás cerca, las sombras, turbiedad del suelo y la calma en el aire denotan horror, se percibe lo más bajo del ser humano.

Scampia Julia M.F & Omar Jerez
Scampia Julia M.F & Omar Jerez

Los errores de urbanismo como este albergan el mal. Edificios que son hoteles con suites de lujo para los residuos más desorientados, asignados a culpas del hampa que precisamente ahí no existen, son sólo las deposiciones de la política y “El Sistema” (así se autodenomina La Camorra) nuevo, es como un cementerio de elefantes; el elegido para verter antes de la muerte lo que va a ser marginado.

Así lo percibieron Omar Jerez y Julia Martínez, dos polémicos artistas españoles de trayectoria extrema que exponen su integridad física con cada performance que ejecutan, bordeando la muerte literalmente.

Fingiendo que eran arquitectos y gracias a la mediación de un ciudadano residente (siendo este el nexo de unión entre los artistas y La Camorra) que mantuvo conversaciones para informar sobre el motivo de la visita y así poder solicitar un permiso exprés para autorizarlos a realizar la documentación para el “supuesto libro de arquitectura”. La entrada para acceder a Scampia está vetada a periodistas o cualquiera que busque inmiscuirse en sus negocios con la intención de documentar el foco delictivo de los ancestros de la mafia.

Scampia Julia M.F & Omar Jerez
Scampia Julia M.F & Omar Jerez

Fueron a demostrar que la mafia más pirata y antigua, con sus enfrentamientos entre clanes, mata desde hace mucho tiempo y que todo nació hace más tiempo que la ubicación de sus vertederos arquitectónicos actuales; de odio, muerte y dominio ilegalmente soportado por su población y en constante ebullición silenciosa, que proyecta su propia ley. Por ello, esas edificaciones que tanta pasión generan en el colectivo de la arquitectura, quedan relegadas al misterio y a las húmedas sombras de la nada, es el mayor horror que se puede percibir, una especie de muerte en vida o muerte viviente. Podríamos denominarlo como edificio Zombi, un concepto que se genera casi por definición en sí mismo, sin necesidad de intervención literaria.

Mi curiosidad fue tan grande al leer la celebérrima novela de Roberto Saviano “Gomorra” que busqué en hemerotecas digitales a alguien que conociera el tema o hubiera estado allí, y di con Omar y Julia, que precisamente, fueron a mostrar toda la verdad alejada de tecnicismos. Y es cierto… perdí por completo mi interés por el lado arquitectónico cuando hablé con ellos. Cambió radicalmente mi posibilidad de desarrollo de concepto minucioso hacia la construcción, estética y utilidad, y es obvio por qué.

Scampia Julia M.F & Omar Jerez
Scampia Julia M.F & Omar Jerez

Una de las reseñas más destacables sobre la historia de La Camorra, la que quizás más me fascinó fue que allí mismo les contaban algunos de sus habitantes que la génesis de esta derivó en cierta magnitud hacia España y ellos aseguran que parte de miembros de la Camorra italiana eran bandoleros de la sierra española huidos que se instalaron en la península itálica desarrollando su actividad criminal en Nápoles, y que se podía confirmar incluso con algunos apellidos.

Me envolvió de tal manera esta puesta en escena tan enigmática, que consideré que no era un edificio en sí, sino algo vivo que protege a la sociedad de lo que está destinado a desaparecer contagiosamente. Ya bastante tienen en Nápoles con la Camorra y sus presiones para que además esté lo terminal en sus calles. Omar y Julia fueron a denunciar, preparando un falso periódico llamado “Il Corriere della Camorra” como si fuera una editorial del sistema en la plaza Garibaldi, lugar concurrido en Nápoles, 6000 periódicos de 6000 asesinados por la Camorra. No llegaron a repartir 2500, la Camorra se presentó y tuvieron que paralizar de inmediato la performance, arriesgando sus vidas y asumir que la denuncia una vez más ha sido derrotada para maquillar una lacra que no parece estar en vías de extinción.

Scampia Julia M.F & Omar Jerez
Scampia Julia M.F & Omar Jerez

El problema es que en apariencia es un gueto de los desechos más inmundos de La Camorra, sus habitantes no lo quieren ahí, y por otro lado, es ya parte de la historia como lo fue Gomorra en la biblia; forma parte de un todo pero que no ha sido contagiado, sino que es parte de su territorio sin más. Es un acceso de pus en un cuerpo macilento. Sus habitantes creen que si el edificio desapareciese, desaparecería el foco de su desgracia y así progresivamente Nápoles podría ser una ciudad y no una cárcel de inocentes.

Observando otros edificios, podríamos decir que las guerras los destruyen, lo hacen los cambios históricos en general, pero aquí, como en la Biblia, habría por desgracia, que destruir el mal que está acumulado en esa edificación, ese mal que lo protege y prolonga en el tiempo repercutiendo en toda una ciudad.

¿Cómo desalojar a los fantasmas, demonios y bestias para demoler semejante estructura?


José Goñi, estudiante de arquitectura
Nápoles. Febrero 2016

Andrea Gutiérrez – Javier Palacios | La habitación verde

Si la semana pasada charlábamos con Angela y Marta sobre cómo y por qué adecuar los espacios hospitalarios, hoy nos introducimos en la arquitectura del paisaje de la mano de La Habitación Verde.

“Nos parece maravilloso tener un jardín y creemos que hay que disfrutarlo mucho mucho y no sufrirlo nada.”

La habitación Verde, es un equipo de jóvenes paisajistas y arquitectos formado por Andrea Gutiérrez y Javier Palacios, cuyo propósito es: romper con la idea de que contratar a un profesional del diseño de jardín es elitista y complejo. Para ello abogan por un diseño “apropiado” que busca conjugar las necesidades del cliente y conseguir el máximo rendimiento de la terraza o jardín.

Desde La Habitación Verde realizan proyectos de paisajismo, desde el más pequeño jardín hasta el proyecto más complejo que el cliente pueda solicitar, siempre bajo una filosofía, fresh Gardening.

Huimos del “ego creador” que a veces da como resultado que tienes un jardín con el que no te identificas.

Su metodología, algo que puede parecer obvio pero no tan habitual, consiste básicamente en trabajar siempre mano a mano con su cliente para conseguir proyectos únicos que estén completamente adaptados a sus necesidades y sobre todo a su presupuesto.

Sin más os dejamos con la más que interesante entrevista que tuvimos la oportunidad de realizarles.

Javier Palacios y Andrea Gutiérrez, socios fundadores de La Habitación Verde | Fotografía: La Habitación Verde
Javier Palacios y Andrea Gutiérrez, socios fundadores de La Habitación Verde | Fotografía: La Habitación Verde
¿Cuál ha sido vuestra formación y trayectoria profesional previa a “La habitación verde”?

Nos conocimos en la escuela de arquitectura de Madrid ETSAM donde ambos terminamos nuestros estudios y en pleno boom inmobiliario comenzamos a trabajar como arquitectos sin ningún problema, lo que ahora resulta casi imposible.

El sueño de Andrea siempre fue trabajar diseñando jardines y cuando surgió la oportunidad no lo dudó y comenzó a colaborar en un estudio especializado en paisajismo, posteriormente cursó un máster de paisajismo en la Universidad de Valencia. Paralelamente Javier desarrollaba grandes proyectos de infraestructuras en el estudio de Luis Vidal colaborando en proyectos con el equipo de Richard Rogers&Partners. Tras estas experiencias intensas en las que aprendimos mucho en 2011 decidimos replantearnos nuestra trayectoria y fundar La Habitación Verde Paisajismo.

Explicadnos, ¿cómo y por qué surge “La habitación verde”?

La Habitación Verde nace como resultado de un sueño y de un momento vital en el que sentimos que debíamos unir nuestras trayectorias y combinar nuestras experiencias para desarrollar un proyecto propio, como os comentábamos ambos teníamos trabajo y la verdad es que fue un salto al vacío.

Sentíamos la necesidad de desarrollar nuestra visión, y de esta necesidad unida a la pasión por los jardines y el diseño nace La Habitación Verde, además uno de nuestros objetivos era reivindicar el uso del espacio exterior en la arquitectura, un espacio cuyo diseño queda relegado a un segundo plano la mayoría de las veces. En España todavía no está muy clara la figura del paisajista y muchas veces otros profesionales creen que pueden abarcarlo, pero la diferencia es que cuando el espacio exterior está diseñado por un especialista el resultado es notable.

Nosotros estamos aquí para recuperar esos espacios olvidados y ¡darles vida!

¿Teníais alguna experiencia previa en paisajismo?

Si, ambos estábamos relacionados con anterioridad con el paisajismo, Andrea trabajando en un estudio de paisajismo en Madrid y realizando trabajos tanto para particulares como para estudios de arquitectura, promotoras, etc. y Javier asesorando en sus ratos libres en materia de diseño a la empresa de jardinería de unos familiares.

¿Os encontrasteis con muchas dificultades? ¿Cuáles fueron las más problemáticas?

La verdad es que con el paso del tiempo las dificultades se olvidan… pero la verdad es que trabajamos mucho y como en muchos comienzos casi todo lo hacíamos nosotros. Lo más complicado es enfocar cómo quieres que se perciba tu marca y explicar en qué consiste tu trabajo cuando éste no es muy conocido, en general es un problema generalizado del profesional que trabajo con el diseño, y es que no hay mucha.

Quizás lo más engorroso es la parte administrativa, la verdad es que no nos lo ponen fácil y consume tanto tiempo que a veces es desesperante.

entrevista_lahabitaciónverde_02
Detalle de plantación en un proyecto de jardín para un ático en Madrid | Fotografía: La Habitación Verde
¿Estáis contentos con los objetivos alcanzados? ¿Qué expectativas y proyectos de futuro tenéis para “La habitación verde”?

La verdad es que estamos encantados, hemos conseguido vivir de nuestro trabajo y además estamos en crecimiento como empresa. Tenemos grandes planes para La Habitación Verde y cada día vamos a trabajar motivados por la aceptación de nuestro trabajo y con la alegría de disfrutar del mismo.

¿Son rentables este tipo de iniciativas? ¿Os sentís bien remunerados por la labor que realizáis?

El comienzo fue muy duro pero ahora disfrutamos de la satisfacción de poder vivir de nuestro trabajo.

¿Compagináis o complementáis esta actividad con otras labores o en otros campos?

Ahora mismo estamos totalmente especializados y unicamente hacemos colaboraciones relacionadas con nuestro campo, así complementamos el trabajo del estudio de diseño y ejecución de obras con la labor didáctica y divulgativa dando conferencias y cursos, colaboramos con varios máster de diseño de interiores en escuelas como Dmad o en el máster que organiza la revista Nuevo Estilo con la Universidad Complutense.

¿Cómo veis el futuro en este campo del paisajismo?

Pues la verdad es que estamos esperanzados porque tiene mucha proyección y es que en nuestro país es un campo que cada vez se valora más y el cliente final está demandando espacios exteriores de calidad, además con una arquitectura que en muchos casos está homogeneizada el proyecto de paisajismo pasa a ser el elemento diferenciador de las promociones y cada día se nos busca más.

Reforma y decoración de un jardín en un ático en Madrid | Fotografía: La Habitación Verde
Reforma y decoración de un jardín en un ático en Madrid | Fotografía: La Habitación Verde
¿Consideráis que estudiar Arquitectura ha sido un pasaporte fundamental para haber llegado a vuestro trabajo actual?

Sin duda, nuestra formación como arquitectos ha sido básica, y no sólo desde un punto de vista formal si no como personas inquietas, con iniciativa emprendedora y capaces de abordar problemas complejos.

¿Animarías a otros arquitectos a seguir vuestros pasos? ¿Qué pasos consideráis que deberían dar? ¿Cómo completar sus estudios? ¿Qué otros consejos les darías?

Nuestra trayectoria es muy personal, pero sin duda lo que si podemos aconsejar es que sigan sus propios sueños.

Lo bueno de la enseñanza que recibimos como arquitectos es que es amplia y diversa y que nos da herramientas para afrontar diversos matices relacionados con el diseño como disciplina y con amplios campos de trabajo, así que sea cuál sea el campo que les interese nuestro consejo es que se especialicen. Los pasos para conseguirlo no son fáciles pero lo más adecuado es compatibilizar formación con colaboraciones con otras empresas que ya estén realizando trabajos en el área que les interese.

¿Creéis que los arquitectos en España deberíamos seguir abriendo nuevas vías de trabajo para salir de la casilla más «tradicional» de proyectar dada la actual situación de la construcción en nuestro país?

Sin duda, es que no nos otra alternativa que reinventarnos, porque el trabajo tradicional como proyectistas está cada vez más acotado y es muy competitivo. Hay muchas otras vías de trabajo que son igualmente interesantes y que además te permiten tener un desarrollo profesional. Uno de los principales problemas es que ni en las escuelas de arquitectura ni en los colegios profesionales se potencian estas vías.

¿Qué opináis de los que se han ido a trabajar al extranjero?

Creemos que son muy valientes y la verdad es que sabemos por familiares y amigos que se han marchado que es una experiencia enriquecedora pero también muy dura, nos encantaría que fuera una alternativa no motivada exclusivamente por la necesidad como pasa actualmente. Además desgraciadamente estamos perdiendo un gran potencial dejando que profesionales que hemos formado se tengan que ir a buscar trabajo en otros lugares.

Plantación y detalle de fuente de jardín diseñado por La Habitación Verde para un jardín en La Moraleja | Fotografía: La Habitación Verde
Plantación y detalle de fuente de jardín diseñado por La Habitación Verde para un jardín en La Moraleja | Fotografía: La Habitación Verde
La arquitectura, tiene abiertos muchos frentes de batalla (LSP, Bolonia, paro, precariedad laboral, COAs, ETSAs, emigración, comunicación, etc), ¿no serán demasiados para la polarización existente dentro de la misma?

Efectivamente hay muchos frentes abiertos, pero es que en la vida en general las cosas son así… complicadas. Nosotros apostamos por enfocar estas batallas con cabeza y con soluciones planteadas desde el análisis y con planteamientos de futuro, lo que no se puede hacer es dar bandazos de un extremo a otro con temas fundamentales como las leyes profesionales o la aplicación de planes de estudios como Bolonia… y esa es la sensación que tenemos.

¿Cómo veis el futuro de la profesión?

Creo que está en un momento de apertura y que la ampliación de la perspectiva de qué es y qué puede hacer un arquitecto es lo que puede salvarnos. Pensamos que los arquitectos podemos ser buenos gestores y que tenemos que entrar en el mundo de las empresas, hay muchas otras profesiones que se han abierto a esta posibilidad antes que la nuestra.

¿Qué le aconsejas a los actuales estudiantes y futuros profesionales de arquitectura?

Que disfruten de sus estudios, que aprovechen el periodo de formación al máximo y que se preparen para seguir aprendiendo toda su vida. Les aconsejamos que no pierdan la pasión y que entiendan que tras la escuela se abre un periodo nuevo y lleno de posibilidades. La formación les tiene que facilitar herramientas para poder desarrollar una carrera profesional, y tienen que entender esta con amplitud de miras ya que se puede vivir la pasión por la arquitectura y el diseño de muchas formas además de siendo «arquitecto proyectista».

Para acabar, ¿qué proyectos de futuro le esperan a Andrea y Javier? ¿Y a “La habitación verde”?

Pues la verdad es que tenemos muchos proyectos en marcha que nos emocionan y últimamente estamos desarrollando proyectos de paisajismo muy ambiciosos y de mayor escala como el desarrollo del proyecto de paisajismo de Alhena de Grupo Ibosa, el espacio de eventos Elysium o la colaboración de proyectos de paisajismo en hoteles con el estudio B76, pero lo que nos encanta de nuestro día a día es compaginar esos proyectos con diseños de terrazas y espacios más privados. Nos encanta poder colaborar de forma más intensa con estudios de arquitectura que desarrollan proyectos interesantes, porque nos apasiona hacer colaboraciones con colegas.

Nuestro deseo es seguir creciendo como empresa para poder seguir desarrollando nuestro trabajo y mantener la ilusión. Otro de nuestros sueños sería poder trabajar en el entorno urbano, colaborar para mejorar los espacios verdes y exteriores en las ciudades es uno de esos proyectos que esperamos que en el futuro podamos abarcar.

Propuesta de paisajismo para la promoción Alhena Valdemarín de Grupo Ibosa | Fotografía: La Habitación Verde
Propuesta de paisajismo para la promoción Alhena Valdemarín de Grupo Ibosa | Fotografía: La Habitación Verde

Andrea Gutiérrez – Javier Palacios | La habitación verde
Enero, 2016

Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco y Alberto Alonso Oro. Agradecer a Andrea y Javier su tiempo y predisposición con este espacio.

Proyecto Aura | Equipo hísCaliAura Project | hísCali TeamProxecto Aura | Equipo hísCali

El Proyecto Aura se trata de un proyecto realizado por estudiantes de la Escuela de Arquitectura de la Universidad de Sevilla (ETSAS) y la Universidad Santiago de Cali que nació como propuesta al concurso Solar Decathlon Latinoamérica y Caribe 2015 celebrado en Cali (Colombia) el pasado mes de diciembre.

El proyecto nace de la reconsideración de la cultura latina arquitectónica, aplicada a la vivienda colectiva social, desde un punto de vista medioambiental y sostenible. Así, del estudio de la tradición latino-mediterránea, surge una propuesta que pretende enlazar los dos extremos de la realidad edilicia latina: la americana y la europea del sur: dos caras de una misma moneda, no solo en lo arquitectónico sino en el modo de vida, en el habitar, dentro de lo que podríamos denominar la “arquitectura de países cálidos”.

PA_Eh_06_Vista interior 01

Situación de partida.

La solución quería mirar más allá de las bases de un concurso de “casas sostenibles”, y quiso ahondar en la investigación sobre la rehabilitación de estructuras obsoletas existentes en España tras la explosión de la burbuja económica y los modos de ocupación del territorio existentes en Colombia por parte de las clases más desfavorecidas.

De esta forma surge el concepto de “gayola”, un elemento-malla, regulador del territorio y la escala, acumulador de los aspectos técnicos-instaladores-estructurales mínimos necesarios para el habitar, la cual vuela desde el territorio a la vivienda, pasando por el barrio y el edificio y será ocupada-habitada-rehabilitada progresivamente.

Arquitectura del lugar como respuesta social y sostenible.

Disgregación de la vivienda. Espacios de transición.

Con el objetivo de reducir de forma pasiva la humedad del lugar, el equipo se marca como objetivo prioritario la búsqueda de la ventilación cruzada a través de la vivienda. Para ello, se fragmenta el concepto de vivienda compacta tradicional. De esta forma aparecen además espacios de transición entre las piezas, que ayudan a propiciar la flexibilidad en el interior.

Autoconstrucción dirigida y modular.

Para la vivienda, se plantea un sistema de construcción muy arraigado y suficientemente probado en la cultura latinoamericana: la autoconstrucción. Entendiendo que es necesario cierto orden de crecimiento, se propone un sistema de autoconstrucción dirigida por los técnicos, de forma que se ayude a la familia a conseguir un crecimiento y una ocupación optimizada del lote dentro de la gayola edilicia.

Progresividad y perfectibilidad.

Entendiendo, en el contexto social en el que nos encontramos, la dificultad de la familia por ocupar un lote completo, se prevee un proceso de ocupación progresiva. En un primer estadío, la familia podrá conectarse al núcleo técnico de la vivienda, desde donde emanan todas las instalaciones necesarias para el habitar básico. Una segunda etapa aporta dos nuevos espacios vivideros y un espacio cubierto pero abierto. Una vez completa la vivienda, es capaz de perfeccionarse con la incorporación de elementos que ayudan a incrementar el confort térmico o dar mayor respuesta a los problemas con los que se enfrenta cada familia.

Configuración arquitectónica. Módulo vivienda mínima.

Núcleo técnico estructural.

La vivienda nace en torno a un núcleo estructural-instalador primigenio presente en la gayola. Este corazón de la vivienda, aúna todas las instalaciones de luz y agua de la misma además de aportar rigidez estructural. Es el punto de enganche de cada familia a la gayola colectiva, sobre el que empezará la construcción de cada lote.

Mobiliario equipado.

El concepto de disgregación de la vivienda se lleva hasta el extremo, de forma que la vivienda se configura en torno a una serie de muebles equipados que van prestando servicio a las distintas estancias. El mobiliario se plantea desde la idea de mejora y crecimiento, es decir, cada mueble da servicio a un uso y en conjunto con otros forman el frente completo.

Se introduce también en la vivienda colectiva, en el núcleo técnico, un último “mueble bioclimático”, la chimenea solar. Da soporte a la zona de estancia principal de la vivienda, cocina y baño, funcionando como un “shunt” pasivo ayudando a evacuar el aire caliente residual del interior de la vivienda.

Módulo zaguán-antejardín bioclimático.

El Proyecto Aura introduce un nuevo elemento a la vivienda social capaz de aportar valores adicionales al módulo de vivienda mínima. Es una forma de dotar-cualificar los espacios vivideros de la vivienda en altura a través de un elemento que introduce-regula aspectos como:

Aire.

El módulo zaguán funciona como elemento de colchón bioclimático entre viviendas de forma que garantiza la ventilación cruzada tanto a nivel individual-vivienda como colectivo-bloque. Al ser un espacio libre de construcción, la vivienda asegura el paso del aire de la cara fría a la caliente del bloque. Este movimiento continuo de aire y brisa, ayuda a mejorar la sensación de confort térmico de la familia.

Luz.

Funciona como espacio de transición-umbral entre el exterior y el interior de la vivienda, consiguiendo una regulación-gradación lumínica desde la galería de acceso colectiva y el interior de la vivienda. El módulo zaguán, provisto de huecos y celosías, permite tamizar y regular la luz en función de las necesidades requeridas por los habitantes.

Sonido.

Este nuevo espacio funciona como elemento “separador” entre viviendas. Debido a su configuración, el zaguán permite que cada vivienda posea cuatro fachadas liberadas de construcción, mejorando su comportamiento acústico.

Tierra.

El zaguán es capaz de enmarcar el paisaje exterior, consiguiendo diluir los límites entre dentro y fuera; interior y exterior. De esta forma, se lleva el huerto de la ciudad, la extensión de la tierra, la relación con el suelo, al interior de la nueva vivienda social en altura.

Obra: Proyecto Aura, Pabellón colombo-español para Solar Decathlon Latin America & Caribbean 2015
Autor: Equipo hísCali
Año: 2015
Emplazamiento: Cali, Colombia
Gerentes de proyecto: Gustavo Recio Iturralde, Isabel Gómez García
Arquitecto encargado: Javier Serrano Fajardo
Director de construcción: Sebastián Cordero González
Coordinador de operaciones: Elena López Ariza
Capitán equipo de competición: Clara Jiménez Carmona
Contacto de instrumentación: Cristina de Talavera Gawronska
Coordinador de seguridad y salud: Juan Copado Bocero
Ingeniero eléctrico: Manuel Felipe Zapata Balanta
Ingeniero de proyecto: Álvaro López Escamilla
Responsable de seguridad: Alberto Cardero Romero
Coordinador de comunicaciones: Iris Martínez Romero
Decathletas: María Albarreal Machío, Yaiza Sánchez Liria, Mercedes López Cepero, Gloria Rivero Lamela, Carlota Sánchez Rodríguez, Damián Gil Muñoz, Álvaro Enrique Quecano Gómez, Andrea León Domínguez, Camilo Tapasco Montoya, Daniel Cobo Ossorio, Gloria Lorena Perdomo, Jackeline Paredes Prieto, Juan Enrique Realpe, Juan Pablo Arismendi, Kevin Arévalo Eraso, Yesica Katerine Ordóñez.
Consejero de facultad: Rafael Herrera Limones
Co-consejeros de facultad: Félix de la Iglesia Salgado, Milagrosa Borrallo, Miguel Ángel Gil Martí, Raúl Emilio Melo Sevilla, Javier García López, Jorge Enrique León Ardila, Nayibe Bonilla Mosquera, Javier Rojas Montes, Gerardo Motoa, Teresa Arana, Mª Fernanda Díaz
Gestión de obra: César González González
Relaciones externas: Vladimir Luna Zuluaga
Colaboradores: Yumiko Ashanti Chiba, Julia Molina Virués, Lázuli Fernández Lobato, Juan Manuel Ortiz Cabeza, Juan Carlos Pérez Juidías, María Castro, Gonzalo Cantos Mateos, Ángela Arbeláez Molina, Brenda Brito Hernández, Gined Vannesa Bedoya, Jhon Alexander Torres Rendón, Carlos Antonio Domínguez Torres, Juan Carlos Domínguez Molina, Ángel Satué Fernández, Sergio Ruz Sánchez, Camilo Hidalgo Platero, Roger Ayuso Faber, Natalia Bennekers Vallejo, Anupama Mohanlal, Swastika Singh, Vicente Pérez Hernández, Lola Ramos Ruíz, Alicia Alonso Carrillo, Miguel Ángel Campano Laborda, Juan Expósito.
Profesores colaboradores: Narciso Vázquez Carretero, Álvaro Iván Jiménez Alzate, Waldo Bustamante Gómez, Mónica Granados Cabrera, Salvador Cejudo Ramos, Miguel Hernández Valencia, Jorge Roa Fernández, Antonio Domínguez Delgado, Francisco Duarte Jiménez, María Pilar García Fernández, Tomás García García, Antonio Ángel Haro Greppi, José Antonio López Martínez, Andrés Martín Pastor, Antonio Millán Jiménez, Antonio García Martínez, José Pérez de Lama, Paloma Pineda Palomo, Francisco Sánchez Quintana, Javier Velasco Acebal, Ignacio Quijano Losada, Ángel Luis León Rodríguez, David Moreno Rangel, Juan Emilio Ballesteros, Benito Sánchez-Montañés Macías.
Fotografía: Juan Copado Bocero

The Project Aura treats itself about a project realized by students of the School of Architecture of the University of Seville (ETSAS) and the University Santiago of Cali that Decathlon Latinoamérica was born like proposed the Solar contest and Caribbean 2015 celebrated in Cali (Colombia) last December.

The project is born of the reconsideration of the Latin architectural culture, applied to the collective social housing, from an environmental and sustainable point of view. This way, of the study of the Latin – Mediterranean tradition, there arises an offer that tries to connect both ends of the reality edilicia Latin: the American and the European of the south: two faces of the same currency, not only in the architectural thing but in the way of life, in to live, inside what we might name the “architecture of hot countries”.

PA_Eh_06_Vista interior 01

Situation of item.

The solution wanted to look beyond the bases of a contest of “sustainable houses”, and it wanted to go deeply into the investigation on the rehabilitation of obsolete existing structures into Spain after the explosion of the economic bubble and the existing manners of occupation of the territory into Colombia on the part of the most disadvantaged classes.

From this form there arises the concept of “cage”, an element – mesh, regulator of the territory and the scale, accumulator of the aspects minimal necessary technical personnel – instaladores-estructurales for lives, who flies from the territory to the housing, happening for the neighborhood and the building and it will be occupied – habitada-rehabilitada progressively.

Local architecture like social and sustainable response.

Disintegration of the housing. Spaces of transition.

With the aim to reduce of passive form the local dampness, the equipment marks as priority aim the search of the ventilation crossed across the housing. For it, there fragments the concept of compact traditional housing. Of this form spaces of transition appear in addition between the pieces, which help to propitiate the flexibility in the interior.

Directed and modular autoconstruction.

For the housing, a system of construction appears very deep-rooted and sufficiently proved in the Latin-American culture: the autoconstruction. Understanding that it is a necessary certain order of growth, one proposes a system of autoconstruction directed by the technical personnel, so that it helps itself to the family to obtain a growth and an occupation optimized of the lot inside the cage edilicy.

Progressivity and perfectibility.

Understanding, in the social context in which we are, the difficulty of the family for occupying a complete lot, prevee a process of progressive occupation. In the first estadío, the family will be able to connect to the technical core of the housing, from where all the necessary facilities come for to live basic. The second stage contributes two new spaces vivideros and a covered but opened space. Once it completes the housing, is capable of being perfected by the incorporation of elements that help to increase the thermal comfort or to give major response to the problems which every family faces.

Architectural configuration. Module minimal housing.

Technical structural core.

The housing is born concerning a structural core by original present installer in the cage. This heart of the housing, aúna all the facilities of light and water of the same one beside contributing structural inflexibility. It is the point of hooking of every family to the collective cage, on which it will begin the construction of every lot.

Equipped furniture.

The concept of disintegration of the housing removes up to the end, so that the housing is formed concerning a series of equipped furniture that are giving service to the different stays. The furniture appears from the idea of improvement and growth, that is to say, every furniture gives service to a use and as a whole with others they form the complete front.

It gets also in the collective housing, in the technical core, last “bioclimatic furniture”, the solar chimney. It gives support to the zone of principal stay of the housing, kitchen and bath, working as a passive “shunt” helping to evacuate the warm residual air of the interior of the housing.

Module bioclimatic vestibule-front yard.

The Project Aura introduces a new element to the social housing capable of contributing additional values to the module of minimal housing. It is a way of providing to qualify the spaces vivideros of the housing in height across an element that introduces regulates aspects as:

Air.

The module vestibule works as element of mattress bioclimático between housings so that individual – housing guarantees the ventilation crossed so much to level as group – block. The being a free space of construction, the housing assures the step of the air of the cold face the warm one of the block. This constant movement of air and breeze, helps to improve the sensation of thermal comfort of the family.

Light.

It works as space of transition – threshold between the exterior and the interior of the housing, obtaining a light regulation – gradation from the collective gallery of access and the interior of the housing. The module vestibule provided with hollows and lattices, allows to sift and to regulate the light depending on the needs needed by the inhabitants.

Sound.

This new space works as “separating” element between housings. Due to his configuration, the vestibule allows that every housing should possess four fronts liberated of construction, improving his acoustic behavior.

Land.

The vestibule is capable of framing the exterior landscape, managing to dilute the limits between inside and out; interior and exterior. Of this form, one takes the garden of the city, the extension of the land, the relation with the soil, to the interior of the new social housing in height.

Work: Aura project, colombo-Spanish Pavilion for Solar Decathlon Latin America and Caribbean 2015
Author: hísCali Team
Year: 2015
Location: Cali, Colombia
Project manager: Gustavo Recio Iturralde, Isabel Gómez García
Project architect: Javier Serrano Fajardo
Construction manager: Sebastián Cordero González
Site operations coordinator: Elena López Ariza
Contest captain: Clara Jiménez Carmona
Instrumentation contact: Cristina de Talavera Gawronska
Health & safety team coordinator: Juan Copado Bocero
Electrical engineer: Manuel Felipe Zapata Balanta
Project engineer: Álvaro López Escamilla
Safety officer: Alberto Cardero Romero
Communications coordinator: Iris Martínez Romero
Decathletas: María Albarreal Machío, Yaiza Sánchez Liria, Mercedes López Cepero, Gloria Rivero Lamela, Carlota Sánchez Rodríguez, Damián Gil Muñoz, Álvaro Enrique Quecano Gómez, Andrea León Domínguez, Camilo Tapasco Montoya, Daniel Cobo Ossorio, Gloria Lorena Perdomo, Jackeline Paredes Prieto, Juan Enrique Realpe, Juan Pablo Arismendi, Kevin Arévalo Eraso, Yesica Katerine Ordóñez.
Faculty advisor: Rafael Herrera Limones
Co-faculty advisor: Félix de la Iglesia Salgado, Milagrosa Borrallo, Miguel Ángel Gil Martí, Raúl Emilio Melo Sevilla, Javier García López, Jorge Enrique León Ardila, Nayibe Bonilla Mosquera, Javier Rojas Montes, Gerardo Motoa, Teresa Arana, Mª Fernanda Díaz
Work Management: César González González
External relationships: Vladimir Luna Zuluaga
Collaborators: Yumiko Ashanti Chiba, Julia Molina Virués, Lázuli Fernández Lobato, Juan Manuel Ortiz Cabeza, Juan Carlos Pérez Juidías, María Castro, Gonzalo Cantos Mateos, Ángela Arbeláez Molina, Brenda Brito Hernández, Gined Vannesa Bedoya, Jhon Alexander Torres Rendón, Carlos Antonio Domínguez Torres, Juan Carlos Domínguez Molina, Ángel Satué Fernández, Sergio Ruz Sánchez, Camilo Hidalgo Platero, Roger Ayuso Faber, Natalia Bennekers Vallejo, Anupama Mohanlal, Swastika Singh, Vicente Pérez Hernández, Lola Ramos Ruíz, Alicia Alonso Carrillo, Miguel Ángel Campano Laborda, Juan Expósito.
Collaborators Teachers: Narciso Vázquez Carretero, Álvaro Iván Jiménez Alzate, Waldo Bustamante Gómez, Mónica Granados Cabrera, Salvador Cejudo Ramos, Miguel Hernández Valencia, Jorge Roa Fernández, Antonio Domínguez Delgado, Francisco Duarte Jiménez, María Pilar García Fernández, Tomás García García, Antonio Ángel Haro Greppi, José Antonio López Martínez, Andrés Martín Pastor, Antonio Millán Jiménez, Antonio García Martínez, José Pérez de Lama, Paloma Pineda Palomo, Francisco Sánchez Quintana, Javier Velasco Acebal, Ignacio Quijano Losada, Ángel Luis León Rodríguez, David Moreno Rangel, Juan Emilio Ballesteros, Benito Sánchez-Montañés Macías.
Photography: Juan Copado Bocero

O Proxecto Aura trátase dun proxecto realizado por estudantes da Escola de Arquitectura da Universidade de Sevilla (ETSAS) e a Universidade Santiago de Cali que naceu como proposta ao concurso Solar Decathlon Latinoamérica e Caribe 2015 celebrado en Cali (Colombia) o pasado mes de decembro.

O proxecto nace da reconsideración da cultura latina arquitectónica, aplicada á vivenda colectiva social, desde un punto de vista ambiental e sustentable. Así, do estudo da tradición latino-mediterránea, xorde unha proposta que pretende enlazar os dous extremos da realidade edilicia latina: a americana e a europea do sur: dúas caras dunha mesma moeda, non só no arquitectónico senón no modo de vida, no habitar, dentro do que poderiamos denominar a “arquitectura de países cálidos”.

PA_Eh_06_Vista interior 01

Situación de partida.

A solución quería mirar máis aló das bases dun concurso de “casas sustentables”, e quixo profundar na investigación sobre a rehabilitación de estruturas obsoletas existentes en España tras a explosión da burbulla económica e os modos de ocupación do territorio existentes en Colombia por parte das clases máis desfavorecidas.

Desta forma xorde o concepto de “gaiola”, un elemento-malla, regulador do territorio e a escala, acumulador dos aspectos técnicos-instaladores-estruturais mínimos necesarios para o habitar, a cal voa desde o territorio á vivenda, pasando polo barrio e o edificio e será ocupada-habitada-rehabilitada progresivamente.

Arquitectura do lugar como resposta social e sostenible.

Disgregación da vivenda. Espazos de transición.

Co obxectivo de reducir de forma pasiva a humidade do lugar, o equipo márcase como obxectivo prioritario a procura da ventilación cruzada a través da vivenda. Para iso, se fragmenta o concepto de vivenda compacta tradicional. Desta forma aparecen ademais espazos de transición entre as pezas, que axudan a propiciar a flexibilidade no interior.

Autoconstrucción dirixida e modular.

Para a vivenda, exponse un sistema de construción moi arraigado e suficientemente probado na cultura latinoamericana: a autoconstrucción. Entendendo que é necesario certa orde de crecemento, proponse un sistema de autoconstrucción dirixida polos técnicos, de forma que se axude á familia para conseguir un crecemento e unha ocupación optimizada do lote dentro da gaiola edilicia.

Progresividad e perfectibilidad.

Entendendo, no contexto social no que nos atopamos, a dificultade da familia por ocupar un lote completo, se prevee un proceso de ocupación progresiva. Nun primeiro estadío, a familia poderá conectarse ao núcleo técnico da vivenda, desde onde emanan todas as instalacións necesarias para o habitar básico. Unha segunda etapa achega dous novos espazos vivideros e un espazo cuberto pero aberto. Unha vez completa a vivenda, é capaz de perfeccionarse coa incorporación de elementos que axudan a incrementar o confort térmico ou dar maior resposta aos problemas cos que se enfronta cada familia.

Configuración arquitectónica. Módulo vivenda mínima.

Núcleo técnico estructural.

A vivenda nace ao redor dun núcleo estrutural-instalador primigenio presente na gayola. Este corazón da vivenda, aúna todas as instalacións de luz e auga da mesma ademais de achegar rixidez estrutural. É o punto de enganche de cada familia á gayola colectiva, sobre o que empezará a construción de cada lote.

Mobiliario equipado.

O concepto de disgregación da vivenda leva ata o extremo, de forma que a vivenda configúrase ao redor dunha serie de mobles equipados que van prestando servizo ás distintas estancias. O mobiliario exponse desde a idea de mellora e crecemento, é dicir, cada moble dá servizo a un uso e en conxunto con outros forman a fronte completa.

Introdúcese tamén na vivenda colectiva, no núcleo técnico, un último “moble bioclimático”, a cheminea solar. Dá soporte á zona de estancia principal da vivenda, cociña e baño, funcionando como un “shunt” pasivo axudando a evacuar o aire quente residual do interior da vivenda.

Módulo zaguán-antexardín bioclimático.

O Proxecto Aura introduce un novo elemento á vivenda social capaz de achegar valores adicionais ao módulo de vivenda mínima. É unha forma de dotar-cualificar os espazos vivideros da vivenda en altura a través dun elemento que introduce-regula aspectos como:

Aire.

O módulo zaguán funciona como elemento de colchón bioclimático entre vivendas de forma que garante a ventilación cruzada tanto a nivel individual-vivenda como colectivo-bloque. Ao ser un espazo libre de construción, a vivenda asegura o paso do aire da cara fría á quente do bloque. Este movemento continuo de aire e brisa, axuda a mellorar a sensación de confort térmico da familia.

Luz.

Funciona como espazo de transición-limiar entre o exterior e o interior da vivenda, conseguindo unha regulación-gradación lumínica desde a galería de acceso colectiva e o interior da vivenda. O módulo zaguán, provisto de ocos e celosías, permite tamizar e regular a luz en función das necesidades requiridas polos habitantes.

Son.

Este novo espazo funciona como elemento “separador” entre vivendas. Debido á súa configuración, o zaguán permite que cada vivenda posúa catro fachadas liberadas de construción, mellorando o seu comportamento acústico.

Terra.

O zaguán é capaz de enmarcar a paisaxe exterior, conseguindo diluír os límites entre dentro e fóra; interior e exterior. Desta forma, leva o horto da cidade, a extensión da terra, a relación co chan, ao interior da nova vivenda social en altura.

Obra: Proxecto Aura, Pavillón colombo-español para Solar Decathlon Latin America & Caribbean 2015
Autor: Equipo hísCali
Ano: 2015
Emprazamento: Cali, Colombia
Xerentes de proxecto: Gustavo Recio Iturralde, Isabel Gómez García
Arquitecto encargado: Javier Serrano Fajardo
Director de construcción: Sebastián Cordero González
Coordinador de operacións: Elena López Ariza
Capitán equipo de competición: Clara Jiménez Carmona
Contacto de instrumentación: Cristina de Talavera Gawronska
Coordinador de seguridade e saúde: Juan Copado Bocero
Inxeñeiro eléctrico: Manuel Felipe Zapata Balanta
Inxeñeiro de proxecto: Álvaro López Escamilla
Responsable de seguridade: Alberto Cardero Romero
Coordinador de comunicacións: Iris Martínez Romero
Decathletas: María Albarreal Machío, Yaiza Sánchez Liria, Mercedes López Cepero, Gloria Rivero Lamela, Carlota Sánchez Rodríguez, Damián Gil Muñoz, Álvaro Enrique Quecano Gómez, Andrea León Domínguez, Camilo Tapasco Montoya, Daniel Cobo Ossorio, Gloria Lorena Perdomo, Jackeline Paredes Prieto, Juan Enrique Realpe, Juan Pablo Arismendi, Kevin Arévalo Eraso, Yesica Katerine Ordóñez.
Conselleiro de facultade: Rafael Herrera Limones
Co-conselleiros de facultade: Félix de la Iglesia Salgado, Milagrosa Borrallo, Miguel Ángel Gil Martí, Raúl Emilio Melo Sevilla, Javier García López, Jorge Enrique León Ardila, Nayibe Bonilla Mosquera, Javier Rojas Montes, Gerardo Motoa, Teresa Arana, Mª Fernanda Díaz
Xestión de obra: César González González
Relacións externas: Vladimir Luna Zuluaga
Colaboradores: Yumiko Ashanti Chiba, Julia Molina Virués, Lázuli Fernández Lobato, Juan Manuel Ortiz Cabeza, Juan Carlos Pérez Juidías, María Castro, Gonzalo Cantos Mateos, Ángela Arbeláez Molina, Brenda Brito Hernández, Gined Vannesa Bedoya, Jhon Alexander Torres Rendón, Carlos Antonio Domínguez Torres, Juan Carlos Domínguez Molina, Ángel Satué Fernández, Sergio Ruz Sánchez, Camilo Hidalgo Platero, Roger Ayuso Faber, Natalia Bennekers Vallejo, Anupama Mohanlal, Swastika Singh, Vicente Pérez Hernández, Lola Ramos Ruíz, Alicia Alonso Carrillo, Miguel Ángel Campano Laborda, Juan Expósito.
Profesores colaboradores: Narciso Vázquez Carretero, Álvaro Iván Jiménez Alzate, Waldo Bustamante Gómez, Mónica Granados Cabrera, Salvador Cejudo Ramos, Miguel Hernández Valencia, Jorge Roa Fernández, Antonio Domínguez Delgado, Francisco Duarte Jiménez, María Pilar García Fernández, Tomás García García, Antonio Ángel Haro Greppi, José Antonio López Martínez, Andrés Martín Pastor, Antonio Millán Jiménez, Antonio García Martínez, José Pérez de Lama, Paloma Pineda Palomo, Francisco Sánchez Quintana, Javier Velasco Acebal, Ignacio Quijano Losada, Ángel Luis León Rodríguez, David Moreno Rangel, Juan Emilio Ballesteros, Benito Sánchez-Montañés Macías.
Fotografía: Juan Copado Bocero

[:es]Más vivienda por menos[:gl]Máis vivenda por menos[:en]More housing for less[:]

0

[:es]

Mas_vivienda_por_menos_portada

Más vivienda por menos.

Existe una arquitectura que muestra su capacidad para responder a demandas sociales y culturales. Ajena a la mala reputación de la construcción y a los exagerados presupuestos de ciertos «arquitectos estrella», se adapta al contexto actual ofreciendo soluciones sencillas a los casos más complejos.

Y es que unas condiciones determinadas (solar, orientación, normativa, programa, clima, etc. ) definen una situación arquitectónica que pude resolverse de manera habitual o logrando algo más de luz, comodidad, sostenibilidad… No se trata de una teoría etérea, sino de cuatro estrategias tan sencillas como prácticas: utilizar «lo próximo», empezar por «lo básico» para luego perfeccionarlo, aprovechar «la prefabricación» y también los «nuevos sistemas» en la construcción.

Su utilidad se refleja en este libro a través de doce proyectos de vivienda descritos por sus propios arquitectos. Todos se han realizado en España durante los últimos diez años y demuestran que la buena arquitectura, aquella responsable, es capaz de dar más por menos.

[:gl]

Mas_vivienda_por_menos_portada

Máis vivenda por menos.

Existe unha arquitectura que mostra a súa capacidade para responder a demandas sociais e culturais. Allea á mala reputación da construción e aos esaxerados orzamentos de certos «arquitectos estrela», adáptase ao contexto actual ofrecendo solucións sinxelas aos casos máis complexos.

E é que unhas condicións determinadas (solar, orientación, normativa, programa, clima, etc. ) definen unha situación arquitectónica que puiden resolverse de maneira habitual ou logrando algo máis de luz, comodidade, sustentabilidade… Non se trata dunha teoría etérea, senón de catro estratexias tan sinxelas como prácticas: utilizar «o próximo», empezar por «o básico» para logo perfeccionalo, aproveitar «a prefabricación» e tamén os «novos sistemas» na construción.

A súa utilidade reflíctese neste libro a través de doce proxectos de vivenda descritos polos seus propios arquitectos. Todos se realizaron en España durante o últimos dez anos e demostran que a boa arquitectura, aquela responsable, é capaz de dar máis por menos.

[:en]

Mas_vivienda_por_menos_portada

More housing for less.

There exists an architecture that shows his aptitude to answer to social and cultural demands. Foreign to the bad reputation of the construction and to the exagerate budgets of certain » major architects «, he adapts to the current context offering simple solutions to the most complex cases.

And it is that a few certain conditions (lot, orientation, regulation, program, climate, etc.) they define an architectural situation that could be solved in a habitual way or achieving slightly more of light, comfort, sustainability… It is not a question of an ethereal theory, but of four strategies so simple as practices: to use » the next thing «, to begin for » the basic thing » then to perfect it, to take advantage of » the prefabricación » and also the » new systems » in the construction.

His usefulness is reflected in this book across twelve projects of housing described by his own architects. They all have been realized in Spain during the last ten years and demonstrate that the good architecture, that person in charge, is capable of giving more for less.

[:]

¿Conocen ustedes la obra de Louis Kahn? | Óscar Tenreiro Degwitz

Memorial a Franklin Delano Roosevelt (el Four Freedoms Park) en la isla Roosevelt del East River en Nueva York
Memorial a Franklin Delano Roosevelt (el Four Freedoms Park) en la isla Roosevelt del East River en Nueva York

Sé que los hechos irán desvelando la inmensa mentira que vivimos aquí1. Y sin dejar de estar alerta insisto en ir más allá de ella. Tomo pues de nuevo, el tema de mi visita a la Bauhaus Universität en Weimar, Alemania, recordando lo que ya comenté acerca de mi deseo de explicar de qué modo las circunstancias de nuestra práctica nos determinan.

Las distancias con Europa y específicamente con Alemania son desde luego enormes, y junto con el efecto del marketing globalizado de la arquitectura, establecen un filtro para la comprensión de los puntos de vista que nos son propios. La crisis mundial ha puesto en revisión los dislates de la arquitectura del espectáculo, pero de todos modos hay importantes distancias entre ellos y nosotros. Por más que la orientación docente del profesor responsable del curso que me escuchó, Karl Heinz Schmitz se basa en una moderación rigurosa, sigue teniendo la última palabra el mundo mediático siempre adicto a lo noticioso más allá de cualquier prédica personal que pudiéramos llamar compensatoria.

Por otro lado, la moderación (contención, austeridad, sobriedad) puede significar cosas distintas según quien maneje esas palabras. En estos tiempos poco asociada a la sencillez. O si lo estuviese, sería una sencillez que nada tuviera de simple, aguantada por intelectuales resortes, como dice a través de uno de sus personajes (Doktor Faustus) Thomas Mann. Ser sencillo allá no es lo mismo que serlo aquí. La distancia cultural-económica-política marca nuestro modo de entender la palabra o aplicarla a lo que hacemos. Y la única manera de hacer más precisa la prédica es dentro de la misma disciplina, no en lo que decimos sobre ella. Tenemos que mostrar una determinada arquitectura y decir: esto es lo que afirmo.

Eso, entre otras cosas, me llevó a hacerle a la audiencia la pregunta del título. Y sorpresa: ninguna mano se levantó. Apenas a treinta años de la muerte de uno de los más importantes arquitectos de tiempos recientes, un curso completo de estudiantes de arquitectura, alemanes nada menos, desconocía su obra.
Lo cual nos lleva a las carencias de la enseñanza de arquitectura.

Tal vez la Bauhaus Universität heredó la desconfianza hacia el estudio de la historia de la arquitectura promovida por Walter Gropius en la Bauhaus2 original (1919-34). Ello pese a que el debate sobre la enseñanza de la arquitectura ha dejado claro que si esa desconfianza pudo justificarse en tiempos de lucha con la vieja Academia, ya no tiene razón de ser. No puede haber una enseñanza de la arquitectura que prescinda del estudio de lo que nos antecede. Y en lo que se refiere a Kahn3, ignorarlo, para un estudiante o para cualquier arquitecto, es ignorar los fundamentos.

Memorial a Franklin Delano Roosevelt (el Four Freedoms Park) en la isla Roosevelt del East River en Nueva York
Memorial a Franklin Delano Roosevelt (el Four Freedoms Park) en la isla Roosevelt del East River en Nueva York

Este no es el lugar para documentar esto que afirmo (lo he hecho en otros lugares), pero baste con señalar que la reciente inauguración (Octubre 24, 2012) del Memorial a Franklin Delano Roosevelt (el Four Freedoms Park) en la isla Roosevelt del East River en Nueva York, frente a Manhattan, proyecto de Louis I. Kahn de 1973 un año antes de su muerte, se ha convertido en un acontecimiento. Ilustración singular, por cierto, de las virtudes de la contención, la austeridad y la sobriedad.

El desarrollo del proyecto corrió a cargo de la oficina de Aldo Giurgola (1920), un arquitecto admirador de Kahn, de amplia obra, y luego de muchas peripecias por fin pudo construirse para ser ahora un muy bienvenido contrapunto a la monumentalidad a veces agobiante o redundante de la llamada ciudad de los rascacielos.

Un mes antes de su inauguración pudimos leer en el New York Times un comentario de Michael Kimmelman que lo calificaba de

“tardío y monumental triunfo para New York y para cualquiera que se ocupe de la arquitectura y el espacio público….dándole a la ciudad nada menos que un nuevo corazón espiritual, creando un espacio público austero y elevado, a la vez proa de un barco y lugar para la meditación”.

El parque se desarrolla en un terraplén artificial que altera levemente la topografía de la isla en ese punto (creando un plano inclinado suave) cuya huella es un trapecio alargado siendo la base mayor una amplia escalinata de acceso. El terraplén en ese punto se eleva algo más de tres metros hasta terminar en la antesala del Memorial propiamente dicho dos metros más abajo. Se camina hacia él entre dos dobles hileras de árboles que surgen de un piso de gravilla, adoquinado al final. El memorial es un recinto de planta rectangular, rodeado de grandes bloques de granito, uno de ellos en el centro del portal de acceso, excavado para recibir un busto de Roosevelt, en cuya cara posterior está grabada parte del discurso de 1941, la que habla de las cuatro libertades: de expresión, de religión, de vivir sin penuria y de vivir sin miedo. Los bloques son de acabado rústico, enfrentados entre sí por una cara pulida que se separa unos centímetros de la otra, grietas vivas que invitan a mirar fragmentos del paisaje urbano.

La sutil alteración topográfica que define dos trayectos al Memorial, yendo con el río o con el paisaje más amplio es un detalle de asombrosa eficacia espacial. Es la clave del paseo (la promenade architectural de Le Corbusier) hacia el monumento. Y los bordes de piedra, que en el recinto memorial son altos, masivos, abriendo la mirada al cielo y en la proa al horizonte del río, son la materia dura, primordial, la frase fuerte en contrapunto con las copas de los árboles

“Fue siempre un recinto y un jardín”.

dijo Kahn del proyecto. Su genio logró una síntesis ejemplar de paisaje, arquitectura y memoria ante la cual no cabe sino evocar un término que él usaba con frecuencia: la inspiración. Atributo de los grandes. Que nos enseña por encima de las palabras.

Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, enero 2013,
Entre lo Cierto y lo Verdadero

Notas:

1. Hay siempre la tentación de debatir sobre cual es el arte más elevado. Si alguien me lo preguntase diría sin vacilar que es la música. Y no sólo por la capacidad que ella tiene, mencionada por Schopenhauer y señalada por muchos, para trasladarnos hacia una especie de simulación de la trascendencia gracias a las emociones que produce en nosotros, a esa especial euforia, sentimiento de elevación, propia de ciertos momentos en los que nos conectamos con ella o ella se conecta con nosotros. No sólo, repito, por eso, sino por otro rasgo que me parece fundamental: el que no sea posible una educación musical profunda y completa sin conocer la música, o las músicas, de los tiempos anteriores. No es posible concebir que un compositor aspire a formarse sin sumergirse de algún modo en lo que se produjo a lo largo del desarrollo de la polifonía y específicamente en lo que se ha buscado durante el último siglo, porque toda elaboración musical se afirma de algún modo en lo que la antecedió.

Cualquier imberbe poeta, escritor, pintor, escultor o arquitecto, puede darse el lujo de despreciar la historia de su disciplina y las técnicas que la soportaron llegando hasta ser aplaudido por ello, pero un músico que tenga esa actitud no llegará a ninguna parte; y más aún, ni siquiera podrá expresarse. Un buen músico nunca pretenderá prescindir de la tradición musical o asumir que de ella nada puede obtener para su formación. Eso marca, podríamos decir, una dignidad, una categoría, que pone a la música en un escalón claramente superior al de las demás artes.

2. En las escuelas de arquitectura, luego de la superación de la enseñanza Beaux Arts que veía la historia como fuente de recursos decorativos asociados a la noción de estilo, se pasó de manera abrupta, a raíz del triunfo de la visión moderna y en gran parte partiendo de la experiencia Bauhaus, al “análisis” de la arquitectura, es decir, a identificar por separado los instrumentos de los que se sirve el arquitecto, individualizándolos (el color, la forma, las texturas, la “composición” vista como balance o equilibrio de los componentes del edificio) con la idea de que su estudio mediante ejercicios ad-hoc servía adecuadamente de iniciación en la disciplina. Ese enfoque se generalizó en casi todo el mundo (fue parte por ejemplo de mi experiencia personal) hasta que probó su relativa ineficacia, siendo sustituido por ejercicios que si no insisten en el “análisis” buscan aludir a la experiencia arquitectónica mediante búsquedas formales no vinculadas con problemas utilitarios o constructivos. Un enfoque que con mayores o menores complejidades y apoyado en elaboraciones que se quieren “teóricas” se maneja en los años iniciales de casi todas las escuelas de arquitectura del mundo, hasta llegar en etapas a proponer edificios de progresiva complejidad. Un proceso que transcurre en el “Taller” o “Estudio” dirigido por uno o varios profesores, donde el estudiante recibe correcciones siguiendo el principio de prueba y error, modalidad que desde una muy remota tradición (la relación Maestro-aprendiz) sobrevive en las más actualizadas escuelas de arquitectura.

Sorprende sin embargo que esos procesos que podemos llamar pedagógicos, se realicen casi siempre evitando las vinculaciones con arquitecturas concretas, evitando que el estudiante estudie los edificios más significativos del repertorio moderno pese a que son parte de la tradición que apoyará su desarrollo disciplinar. La historia de la arquitectura moderna se ve casi siempre como una materia separada de la experiencia de Taller, y la arquitectura contemporánea no es examinada o sometida a escrutinio de modo sistemático. Es como si se quisiese evitar la posible “contaminación” del espíritu creativo del estudiante, lo cual contrasta radicalmente, vuelvo a ello, con lo que ocurre con los estudiantes de composición musical, para quienes las fuentes más importantes de su formación están en las partituras del repertorio musical antiguo, moderno y contemporáneo.

3. He incursionado en un asunto muy complejo cuyas ramificaciones escapan de este espacio, porque me pregunto si los muy discutibles derroteros por los cuales se ha enrumbado mucha de la arquitectura exitosa del mundo opulento, han sido posibles, precisamente, porque los fundamentos de la tradición moderna han sido oscurecidos por una especie de ignorancia inducida por un sistema educativo para el cual la creatividad novedosa es más importante que los límites éticos, entendiendo por esto último los principios que orientaron a los más altos exponentes del repertorio arquitectónico que nos ha precedido. No creo que la resistencia frente a esta desviación esté en el mundo de la crítica establecida y respaldada por los intereses editoriales, porque es allí donde prosperaron los revisionismos postmodernistas que devaluaron indiscriminadamente los postulados básicos del patrimonio arquitectónico de la modernidad, despojándolos de sus contenidos más permanentes y haciendo que el debate pasara de ser un ejercicio de depuración a uno de mixtificación.

Y cuando digo esto tengo presente mi nota de hoy, a saber que el legado de un arquitecto de la importancia de Louis I. Kahn haya sido minimizado y hasta olvidado en el escenario actual. Un olvido que podía presentirse cuando prosperó ese invento retórico soporte de una arquitectura de muy dudosos méritos como fue el “deconstructivismo”, merecedor de una exposición en 1988 en el Museo de Arte Moderno de Nueva York, menos de quince años después de la muerte del maestro estonio-americano. Ese momento de apoteosis de la mediocridad de un puñado de arquitectos influyentes permitía imaginar los caminos por los que se orientaría la crítica establecida: compañera de ruta de lo que tuviera ropajes de novedad y estimulase el consumo.

El contrapeso frente a esos polvos que trajeron los lodos de los Eisenmann, Hadid, Gehry, Libeskind, Calatrava, Koolhaas, Herzog-De Meuron y demás talentosos que sería largo enumerar aquí (y pido excusas a sus eventuales admiradores) no podría estar sino en los mismos arquitectos, a condición por supuesto de que su visión de la disciplina esté más conscientemente enraizada en los valores más señalados de la tradición que nos antecede.

No quiero decir con ello que esté promoviendo un nuevo dogmatismo sino una diversidad más exigente, más conocedora de los fundamentos, mas consciente de las distancias que existen entre los múltiples escenarios universales. Ya no es posible seguir aceptando que los repertorios de imágenes que caen indiscriminadamente sobre las mentes ansiosas de referencias de los más jóvenes, estén filtrados por la superficialidad de quienes manejan la mayor parte del escenario mediático. La palabra resistente, aspirante a la lucidez, podrían tenerla los centros de formación, los espacios en los cuales deben realizarse los debates que ayudan a señalar hacia lo más permanente, hacia lo que quedará como patrimonio cultural sólido y no como producto de la vanidad de dirigentes alentados por el deseo de notoriedad y los arquitectos y críticos que, sirviéndoles, alimentan un deseo de éxito codicioso y banal. Con talento mayor o menor, éstos resolvieron, parafraseando la frase de Thomas Mann, que lo frívolo se convirtió en profundo únicamente porque lo profundo empezó a parecerles frívolo.

Colonizar lo urbano | Íñigo García Odiaga

Acampada del 15M en la puerta del Sol. PAUL HANNA
Acampada del 15M en la puerta del Sol | Fotografía: Paul Hanna

Desde el punto de vista de la arquitectura y el urbanismo, las acampadas del movimiento 15M han vuelto a poner de actualidad diferentes ocupaciones del espacio urbano, realizadas a partir de protestas sociales.

La toma del espacio común por parte de los ciudadanos tiene uno de sus primeros referentes en la ocupación de los parques públicos de las ciudades alemanas tras la Segunda Guerra Mundial. Con las ciudades arrasadas por los bombardeos de la guerra y las redes de la logística de los alimentos inoperativas, los habitantes de las ciudades se enfrentaron a la ausencia de alimentos y vivienda ocupando los espacios verdes.

Se aprovechó todo el terreno disponible, desde jardines particulares, campos de deportes y parques hasta cualquier espacio apto para el cultivo, para colocar un pequeño barracón construido con materiales de derribo de la guerra y auto abastecerse a partir de pequeñas huertas. Una buena constatación de estos momentos son las fotografías de un Reichstag en ruinas cuya explanada delantera ha sido colonizada por cientos de pequeñas huertas.

La reconstrucción de las ciudades borró por completo estas prácticas y la recuperación de la vida urbana fue llevada a cabo con fuertes desalojos y protestas en algunos casos.

Huertas urbanas frente al Reichstag. Berlín | vaumm.blogspot.com

Durante la crisis económica que golpeó Estados Unidos en la década de los años 70, la actividad inmobiliaria de Manhattan decayó considerablemente. Muchos proyectos de la zona baja de la isla se paralizaron llenándose el área de solares abandonados y vacíos que se convirtieron en un foco de delincuencia y problemas vecinales.

Un grupo de amigos se agrupó para formar un movimiento que se denominó Green Guerrillas, ocuparon un solar y mediante el trabajo colectivo lo convirtieron en un jardín colectivo auto-gestionado. El trabajo comunitario les ha permitido transformar gran número de solares municipales en jardines comunitarios, pequeños parques y huertos urbanos, entre otras cosas.

ALDO VAN EYCK parque de juegos entre medianeras
Aldo van Eyck, parque de juegos entre medianeras

El holandés Aldo Van Eyck es probablemente el primer arquitecto que desde la disciplina urbanística propuso la ocupación de solares. En el contexto de la posguerra en una ciudad destruida y sin recursos las intervenciones de Van Eyck representan la lógica de la gestión de los recursos para obtener los máximos resultados, propiciando la recuperación por parte de los niños de un gran número de espacios en desuso que el convirtió en parques infantiles.

El bajo coste de los proyectos, ya que la intervención desde el punto de vista constructivo es mínima, supone un cambio cualitativo en la percepción, funcionalidad y finalidad del espacio público, y plantea un nuevo debate sobre los modos en los que se debe urbanizar el espacio público.

Recetas Urbanas de Santiago Cirugeda

En España se han dado casos similares como los proyectos desarrollados por Santiago Cirugeda, con una propuesta de ordenanza municipal y ocupación temporal de solares. Un catálogo recoge los solares existentes y los que aparecerán gracias a los derribos de edificios deteriorados del centro de Sevilla. Los usos temporales en los solares públicos se van concretando después de desarrollar proyectos de participación ciudadana con los vecinos de los barrios afectados.

En el caso de los solares privados se pueden plantear convenios de cesión de los mismos para uso público durante plazos definidos, donde se definan contraprestaciones y beneficios para los propietarios en el momento de la gestión de las licencias de obra para la edificación prevista, por la reducción de sus tasas.

Recetas Urbanas de Santiago Cirugeda
Recetas Urbanas de Santiago Cirugeda

En la misma línea se encuentra la iniciativa «esto no es un solar», promovida por la Sociedad Municipal Zaragoza Vivienda y conducida por los arquitectos Patrizia di Monte e Ignacio Gravalos surgió para dar respuesta a diversas demandas planteadas por los vecinos. Por un lado el proyecto genera usos públicos temporales en solares vacíos, que evitan el déficit de equipamientos en muchos barrios y por otro genera empleos entre parados de larga duración que se ocupan de las labores de acondicionamiento de esos espacios.

Esto no es un solar

La iniciativa, que da solución a un problema actual generalizado en todas las grandes ciudades, ha tenido muy buena acogida entre los vecinos. Estos espacios han sido equipados con actuaciones de bajo coste y bajo impacto para uso deportivo, cultural, infantil o recreativo y son de libre acceso, para todos los públicos, bajo la única premisa de disfrutarlos y mantenerlos.

Esto no es un solar
Esto no es un solar

Una característica común en todas estas intervenciones de diferente índole pero con objetivos comunes ha sido siempre la temporalidad. Todas estas intervenciones tienen y han tenido un carácter efímero, condición que forma parte de la naturaleza reivindicativa del espacio, que mediante la ocupación temporal se convierte en un artículo de protesta más, en una constatación de que la calle es de los ciudadanos y no de los que la gestionan. Esa precisamente ha sido uno de los aciertos más poderosos del 15M, el de reivindicar la calle, el espacio urbano para el uso de los que lo habitan.

Acampada del 15M en la puerta del Sol. JASPER JULIEN
Acampada del 15M en la puerta del Sol | Fotografía: Jasper Julien

íñigo garcía odiaga. arquitecto
san sebastián. Agosto 2011

Artículo publicado 2011.08.14 _  ZAZPIKA

Star Wars The Architect’s version. The Architectural Competition | Lexcursó

Trailer de la película basada en el cómic Star Wars The Architect’s version.

«Tras 15 años haciendo arquitectura, no hay dinero para construir. Su despacho se ha ido a la quiebra. Empieza una larga y dura travesía por solares abandonados y concursos amañados.»

Lexcursó, arquitecto e ilustrador
Barcelona, octubre 2011