Inicio Blog Página 110

El tiempo y las cosas. La casa-estudio de Hanne Darboven O tempo e as cousas. A casa-estudo de Hanne DarbovenThe order of time and things. The home studio of Hanne Darboven

0

Vista de sala de la exposición El tiempo y las cosas. La casa-estudio de Hanne Darboven, 2014

Conocida por sus obras de gran escala en las que combina el dibujo geométrico, las series numéricas, la imagen y la escritura, suele asociarse a Hanne Darboven (Múnich, 1941 – Hamburgo, 2009) con el arte conceptual, una vinculación que habría que matizar dado el carácter inequívocamente subjetivo del proceso de ejecución y materialización de sus trabajos, a menudo salpicados de referencias autobiográficas y menciones al lugar de producción.

Esta exposición reúne una amplia selección de objetos de muy diversa índole (juguetes, maniquíes, instrumentos musicales, artículos promocionales, souvenirs procedentes de distintos rincones del mundo…), así como obras propias, que Darboven fue acumulando en su casa familiar de Am Burgberg, el lugar en el que vivió y trabajó durante toda su vida (salvo una breve estancia de dos años en Nueva York a mediados de los años 60) y que más que un estudio al uso parece un Gabinete de Curiosidades como los que proliferaron en los siglos XVI y XVII.

La muestra, que no se ha concebido como un retrospectiva ni como una exposición antológica, propone un itinerario que recrea el complejo y fascinante universo de la casa-estudio de Darboven, permitiéndonos no sólo adentrarnos en este lugar y en cada uno de sus tiempos acumulados, sino también repensar los trabajos de escritura numérica y serial que esta artista realizó a lo largo de su carrera y en los que lo temporal, en su despliegue, llegaba a adquirir una consistencia volumétrica. Todo ello desde la premisa de que, aunque aparentemente, el desbordante discurso que proyecta su estudio parece contradecir la sobriedad cartesiana de su propuesta plástica, en el fondo ambas lógicas estaban estrechamente vinculadas, pues partían de la misma pulsión: el desesperado intento de reducir la complejidad del mundo a diagramas, estructuras reticulares y dispositivos narrativos o escenográficos que hagan aprehensible a la mirada aquello que la desborda.

La casa-estudio de Darboven constituye, por tanto, el punto de partida y de llegada de su obra, tanto material como conceptualmente. Es parte fundamental de su legado y un aspecto esencial de su trabajo. Un legado y un trabajo que, al igual que el de otros artistas que en las últimas décadas del siglo XX se han enfrentado críticamente a la herencia invisible de la modernidad (cuya materialización gráfica más palmaria fue la cuadrícula clasificatoria que, no lo olvidemos, juega un papel clave en la obra de Darboven), están atravesados por una latente e inquietante ambigüedad, la que vincula civilización y barbarie, sistematización racional e impulso instintivo. Y es justo en esa indeterminación en la que esta artista parece querer buscar su lugar en el mundo.

+ info

Vista de sala da exposición El tempo e as cousas. A casa-estudo de Hanne Darboven, 2014

Coñecida polas súas obras de grande escala nas que combina o debuxo xeométrico, as series numéricas, a imaxe e a escritura, adoita asociarse a Hanne Darboven (Múnic, 1941 – Hamburgo, 2009) coa arte conceptual, unha vinculación que habería que matizar dado o carácter inequivocamente subxectivo do proceso de execución e materialización dos seus traballos, a miúdo salpicados de referencias autobiográficas e mencións ao lugar de produción.

Esta exposición reúne unha ampla selección de obxectos de moi diversa índole (xoguetes, manequíns, instrumentos musicais, artigos promocionais, recordos procedentes de distintos cantos do mundo…), así como obras propias, que Darboven foi acumulando na súa casa familiar de Am Burgberg, o lugar no que viviu e traballou durante toda a súa vida (salvo unha breve estanza de dous anos en Nova York a mediados dos anos 60) e que máis que un estudo ao uso parece un Gabinete de Curiosidades como os que proliferaron nos séculos XVI e XVII.

A mostra, que non se concibiu como un retrospectiva nin como unha exposición antolóxica, propón un itinerario que recrea o complexo e fascinante universo da casa-estudo de Darboven, permitíndonos non só nos internar neste lugar e en cada un dos seus tempos acumulados, senón tamén repensar os traballos de escritura numérica e serial que esta artista realizou ao longo da súa carreira e nos que o temporal, no seu despregamento, chegaba a adquirir unha consistencia volumétrica. Todo iso dende a premisa de que, aínda que aparentemente, o desbordante discurso que proxecta o seu estudo parece contradicir a sobriedade cartesiana da súa proposta plástica, no fondo ambas as dúas lóxicas estaban estreitamente vinculadas, pois partían da mesma pulsión: o desesperado intento de reducir a complexidade do mundo a diagramas, estruturas reticulares e dispositivos narrativos ou escenográficos que fagan aprehensible á mirada aquilo que a desborda.

A casa-estudo de Darboven constitúe, polo tanto, o punto de partida e de chegada da súa obra, tanto material coma conceptualmente. É parte fundamental do seu legado e un aspecto esencial do seu traballo. Un legado e un traballo que, ao igual que o doutros artistas que nas últimas décadas do século XX se enfrontaron criticamente á herdanza invisible da modernidade (cuxa materialización gráfica máis palmaria foi a cuadrícula clasificatoria que, non o esquezamos, xoga un papel clave na obra de Darboven), están atravesados por unha latente e inquietante ambigüidade, a que vincula civilización e barbarie, sistematización racional e impulso instintivo. E é xusto nesa indeterminación na que esta artista parece querer buscar o seu lugar no mundo.

+ info

Exhibition view. Time and Things. The Home Studio of Hanne Darboven, 2014

Known for her large-scale works that combine geometric drawings, numerical series, images and writings, Hanne Darboven (Munich, 1941 – Hamburg, 2009) is often associated with conceptual art, a correlation that should be nuanced further given the unmistakeably subjective nature of the process of realisation and expression of her works, which are often peppered with autobiographical references and mentions of the site of production.

This exhibition assembles a broad range of her artworks and a highly diverse mélange of objects (toys, mannequins, musical instruments, promotional items, souvenirs from different corners of the earth…) that Darboven amassed in her family home in Am Burgberg, where she lived and worked her whole life (apart from a brief two-year stint in New York in the mid sixties). More than a studio in use, it is akin to the Cabinets of Curiosities or Wonder Rooms that proliferated in the 16th and 17th centuries.

The exhibit – not conceived as a retrospective exhibition or anthology – presents a journey that recreates the complex and fascinating world of Darboven’s home studio, enabling not only a closer look inside this place and in each of time periods amassed, but also a reconsideration of the numerical writing and serial pieces the artist produced throughout her career, where the temporary, in its deployment, gained volumetric consistency. All of this from the premise that the brimming discourse her studio conveys would seem to contradict the Cartesian sobriety of her plastic expression, yet deep down both logics were closely linked, driven by the same urge – the desperate attempt to reduce the complexity of the world to diagrams, grid structures and narrative devices, or elements of scenography that to the eye make sense of what overwhelms it.

Therefore, Darboven’s home studio forms the starting and arrival point of her work, both materially and conceptually; a key part of her legacy and essential to her oeuvre. A legacy and work that, similar to other artists that at the end of the 20th century critically addressed the invisible inheritance of modernity (whose most patent graphic expression was a classifying grid that, it must be remembered, played a key role in Darboven’s work), are imbued with a latent and unsettling ambiguity, linking civilisation and brutality, rational systemisation and instinctive impulse. For it is exactly in this indeterminacy that the artist appears to search for her place in the world.

+ info

[:es]Revista Pointes [n07][:gl]Revista Pointes [n07][:en]Pointes Magazine [n07][:]

0

[:es]

El siete número de la revista de arte y arquitectura POINTEs, editada en Madrid, una publicación de arte y arquitectura realizada por estudiantes de diferentes ramas artísticas, que pretende reavivar el debate y dirigirnos HACIA UN ESPIRITU CRÍTICO, así como la investigación de las referencias mas importantes del siglo XX.

Es así como se conforma como una revista libre de secciones basada en la recopilación de textos de opinión, reflexión, trabajos de investigación y trabajos artísticos propios.

Revista Pointes [n07]
Revista Pointes [n07]
POINTES 7

Esterilidad planificada: Slussen
Tránsito
La arquitectura moderna como razón de estado
El truco del prestidigitador
Ciudad y abismo
Gabriel García Márquez

+ info[:gl]

O sete número da revista de arte e arquitectura POINTEs, editada en Madrid. Pointes é unha publicación de arte e arquitectura realizada por estudantes de diferentes ramas artísticas, pretende que reavivar o debate e dirixirnos CARA A UN ESPIRITU CRÍTICO, así como a investigación das referencias mais importantes do século XX. É así como Pointes confórmase como unha revista libre de seccións baseada na recompilación de textos de opinión, reflexión, traballos de investigación e traballos artísticos propios.

+ info

[:en]

The seven number of the magazine of art and architecture POINTEs, edited in Madrid. Pointes is a publication of art and architecture realized by students of different artistic branches, which tries to re-intensify the debate and to go TOWARDS A CRITICAL SPIRIT, as well as the investigation of the references mas important of the XXth century. It is as well as Pointes conforms as a free magazine of sections based on the summary of texts of opinion, reflection, works of investigation and artistic own works.

+ info

[:]

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Aldo G. Facho Dede

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Gracias a la cordial y entusiasta invitación del Colegio de Arquitectos de la Regional San Martín, representado por su Decano el Arq. Teddy del Águila y el Arq. Percy Vilca, tuve la oportunidad de visitar por primera vez la ciudad de Tarapoto, ubicada en la selva del Perú. Además del honor que significaba la invitación, me genero especial interés conocer la ciudad y el paisaje en el que está emplazada, que imaginaba exótico y natural. Ya desde el avión me preocupé en registrar el acercamiento a la tierra para reconocer texturas, topografía, colores, tramas… lo primero que me llamó la atención fue la fuerza de los ríos que surcaban el paisaje con absoluta indiferencia, y la topografía que asemejaba un paño verde plegado. Cuando nos acercamos más pude identificar con preocupación el fuerte impacto ambiental de la tala indiscriminada de la flora nativa para generar superficies cultivables. Eso lo confirmé luego cuando recorrí la periferia de la ciudad.

La salida del avión fue cual entrar en un baño turco, una masa de aire húmedo y caliente me envolvió y no nos dejó hasta que volvimos a partir. Según los locales el clima fue «benigno» con nosotros, «no está haciendo mucho calor» repetían mientras una sueva brisa nos refrescaba en la sombra. Si esa temperatura era «fresca» no quiero imaginar lo que para ellos es «caluroso», pero como bien me indicaron «el cuerpo se adapta».

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña
Espacio Público

En una ciudad relativamente pequeña (ciudad pequeña y no pueblo grande como bien recalcaba el hijo menor del arq. del Águila) y con un clima de benigno a cálido, el espacio público es el lugar donde la población interactúa y vive. Lo que puede parecernos lógico no lo es para las autoridades de Tarapoto, pues las calles han sido regaladas a los carros, motos y mototaxis, casi eliminando las veredas (hay tramos que desaparecen), árboles, paseos… a esto hay que sumarle el hecho que no se hayan preocupado de normar la sombra como elemento significante en la arquitectura, los aleros son pequeños y no alcanzan para proteger a los peatones. Tarapoto es una ciudad que tiene todas las cualidades y escala para ser una hermosa ciudad peatonal, pero hoy es un espacio negado a los ciudadanos. La plaza principal mantiene ese diseño francés de diagonales, en este caso particular reforzadas por muros de contención que resuelven la pendiente del terreno. Esto agudiza la fragmentación del espacio, dejando solo para el uso de la gente acotadas superficies pavimentadas. Si le sumamos a esto el calor y la falta de sombra, tenemos como resultado una plaza casi vacía y con concentraciones de gente donde los árboles les protegen del sol.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Mucho más interesante es el diseño del parque Suchiche, donde dicen que se fundó la ciudad, en el que sin mayor elucubración de diseño han sabido generar diversos espacios internos de sombra, generando una atmósfera fresca y de descanso.

Es sumamente contradictorio que en una ciudad fundada en el verde amazónico casi no hayan árboles urbanos, quizás esa condición sea la causa no conciente por la que la gente no los reclama como urgentes.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede
Plan de Desarrollo Urbano

Cruzar la ciudad no demanda mucho tiempo, a pocos minutos ya estamos pasando por alguno de los puentes del río Cumbaza, que es la interfase natural con el área agrícola. El nuevo Plan de Desarrollo Urbano, lejos de consolidar esa interfase y buscar que la ciudad se consolide hacia dentro, ha abierto la «caja de pandora» habilitando como suelo urbano zonas que hoy son agrícolas. Me genera una profunda pena ver como una ciudad tan pintoresca, con una escala acotada que le permitiría fácilmente distinguirse en cualidades, está condenada a desparramarse en su suelo productivo y lo productivo en el bosque amazónico, dejando en el camino enormes bolsones de tierra sub-utilizada. Allí creo que deben trabajar con urgencia los colegios profesionales, las universidades y los arquitectos.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede
Mercado y Cementerio

Para suerte de los habitantes, la ciudad no ha sido invadida por alguno de los centros comerciales que ya han cambiado la estructura comercial de muchas ciudades del país. La gente aún compra en los mercados, comercios de barrios y ferias. Como intento hacer siempre que visito una nueva ciudad, busqué ubicar el Mercado y Cementerio, equipamientos que como bien me dijo hace mucho tiempo un colega, son la radiografía de la ciudad. En ellos ves la forma como la sociedad local interactúa y comercia, puedes medir la salud y economía, las creencias, conformación social, historia… justamente al entrar al cementerio una austera cruz recibe al visitante y enuncia: «Para que no se repita.  En memoria de los desaparecidos(as) y muertos(as) por la violencia política. 1980-2000».

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede
Alrededores

El primer lugar que visitamos fuera de la ciudad fue el pintoresco pueblo de Lamas, que es de donde dicen vinieron los naturales a fundar la ciudad.  Un lugar interesante dominado por la topografía y la tierra anaranjada con la que se construyen la mayor parte de las casas. Construcciones con gran valor tecnológico-ambiental, desarrollado durante siglos de adaptación al contexto, sabiduría hoy desaprovechada y condenada por la pobreza y la creencia que el ladrillo y el cemento son un escalón hacia el desarrollo.

Fue muy interesante entrar a una de las viviendas y ver como estaba configurada constructiva y espacialmente. Resumiendo, es un gran espacio con un entrepiso de madera a modo de altillo, en el que el confort climático se consigue con sombra y ventilación. Para ello utilizan muros gruesos de tapial, techos a dos aguas de teja, ventanas altas en sombra y sin vidrios que generan ventilación cruzada.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

De allí nos dirigimos al bajo Huallaga, donde pude apreciar uno de los paisajes más hermosos de mi país: una masa de agua serpenteante que surca dos murallas colmadas de verde, en las que la escala de lo humano desaparece ante la inmensidad de la naturaleza. Shapaja es un pequeño pueblo que está en uno de los remansos de las montañas, allí vive la familia de la señora del arq. del Águila que nos recibió con especial cariño y atención, como solo saben hacerlo las personas que viven en el interior, donde la calma y el compartir son más importantes que cualquiera otra variable citadina. Allí tomé un riquísimo aguadito de gallina, que me hizo recordar aquel que décadas antes tomara en la casa rural del tío abuelo de uno de mis mejores amigos en el valle del Colca.

El tiempo nos apremiaba y según los locales no podíamos regresar a Lima sin visitar el eco-hotel Puma Rinri, inteligentemente ubicado entre la carretera y el río. Un proyecto cuya mayor cualidad es la simpleza y el haber sabido aprovechar la tecnología y materiales locales para construir un lugar sumamente acogedor y en el que apetece descansar. No se necesita más para disfrutar de tan hermoso paisaje.

Con ese broche cerramos nuestro viaje, no sin dejar de comprar unas barras de chocolate y café para llevar a casa.

Tarapoto, ciudad en la selva y la montaña | Fotografía: Aldo Facho Dede

Aldo G. Facho Dede · Arquitecto
Autor del Blog Habitar: Ambiente+Arquitectura+Ciudad
Lima · junio 2013

Aparato crítico | Miquel Lacasta Codorniu

«Sin embargo, al hacer arquitectura, nos proponemos algo. La arquitectura es un esfuerzo por ser. Es un esfuerzo por hacer visible aquello que no lo es: los pensamientos. Un pensamiento, como un sentimiento, es algo que pertenece al mundo de lo indeterminado, al mundo que no ha tomado forma todavía. Hacer visible algo es darle forma, pensando que lo que se ve existe. De este modo, al dibujar la distancia entre lo que las cosas son y lo que quisieran ser, los actos sobre la materia sí tienen voz. Pero para ello hace falta una conciencia intelectual de la materia o, dicho de otra forma, fe en la arquitectura. Y ésta no existe sin confianza en la materia: confianza en que su modo de hacerse presente, su modo de ser, es capaz de sombrear lo posible, pero también transmitirnos lo lejano de la vida. No hay arquitectura sin confianza en la materia; en su capacidad de ser, inesperadamente y por sí misma, más de lo que nosotros quisiéramos. Porque es esto, y no nuestra voluntad, lo que quedará«.1

Tomo prestado este fragmento de un texto de Luís Moreno Mansilla con la absoluta fascinación que provoca el evocar en apenas 10 líneas, aquello que en esencia pienso que es la arquitectura. Admirable.

También es un homenaje a un hombre tranquilo y sensible capaz de entender la arquitectura en un mundo nervioso e irascible. Por último, debo confesar, que hago así explicito uno de aquellos espacios intangibles en los que desaparecer cuando el exceso de ruido se hace insoportable: los textos delicados de Mansilla, sus ideas fronterizas, suaves y rotundas a la vez. Este espacio, poblado de palabras, oraciones e ideas, es un refugio donde hacer un pulso con lo importante, con lo determinante, con el corazón de una disciplina poliédrica que atiende tanto a lo sensitivo como a lo mecánico, a lo visceral como a lo técnico, a lo humano como a lo urbano, a lo natural como a lo artificial, a lo bello como a lo siniestro.

Toda esta introducción intenta apaciguar el exceso de exabruptos que rodean ciertas discusiones acerca de la supuesta muerte de la crítica de la arquitectura. Nunca surgen desde este blog cuestiones relacionadas con la actualidad y tampoco hoy va a ser una excepción. El supuesto fin de ciclo de la crítica arquitectónica lleva décadas anunciándose, como si una corte de arcángeles anunciara el fin de mundo. Y sin embargo, coincido con muchos otros, que contrariamente a la defunción, pienso en la necesidad de un revigorizante definitivo.

Por eso he vuelto a visitar uno de mis refugios predilectos. Este pequeño fragmento de lucidez hecha texto, quizás pueda dar alguna clave acerca de la necesidad revigorizante a la que antes aludía.

Para empezar, la arquitectura es un esfuerzo por ser. Es decir, la arquitectura no es en tanto que realidad, sino que en tanto que acción. No es en tanto que resultado, sino que en tanto que proceso. Por tanto la arquitectura es un devenir, una secuencia multidimensional que no acaba nunca, que opera e interactúa con diferentes capas de la realidad. Una de esas capas es sin duda el espíritu crítico, la reflexión razonada que surge al valorar tanto positiva, como negativamente una obra de arquitectura, sea esta construida, proyectada o meramente escrita.

Ahondando: la arquitectura es un esfuerzo por hacer visible aquello que no lo es: los pensamientos. La arquitectura no es un edificio entonces, es un pensamiento que adquiere diferentes acabados. Uno, y el más común, puede ser el de un edificio. Otro puede ser el de un barrio entero o una ciudad, otro el de un texto, una película, un dibujo, una maqueta… La arquitectura es un pensamiento formalizado. Nada mejor que aportar. Nada que objetar. Ciertamente, la arquitectura, apoyada en un relato que deshilacha el porqué las formas del pensamiento adquieren tal o cual resolución, va forjando una construcción eminentemente intelectual, es decir, realizada con el intelecto. ¿Es un texto arquitectura?

Hacer visible algo es darle forma, pensando que lo que se ve, existe. Y la forma, todos lo sabemos ya, se puede dar a través de un edificio, o a través de un texto. De hecho, podría llegar a decirse que la forma de un texto tiene ganado el valor de la independencia, en relación a la forma de un edificio. En un texto crítico sobre arquitectura, solamente existe el arquitecto y la obra. No hay intermediación. En un edificio los actores que intervienen en su constitución, hacen que los procesos sean mucho más complejos y abigarrados. En cierto sentido, un texto es arquitectura directa, mientras que un edificio es arquitectura mediada.

Me gusta la idea que se desliza al final de la frase. …pensando que lo que se ve, existe. Hoy día me parece muy pertinente esta pequeña aclaración. ¿Cuánto de lo que vemos no existe? Sería un tema de largo debate e intensa discusión.

De este modo, al dibujar la distancia entre lo que las cosas son y lo que quisieran ser, los actos sobre la materia sí tienen voz. Pero para ello hace falta una conciencia intelectual de la materia o, dicho de otra forma, fe en la arquitectura. Aquí se ponen de relieve dos aspectos diferenciales entre el acto de proyectar en arquitectura mediante el dibujo, y el acto de proyectar arquitectura con las palabras. En ambos casos la presencia de la materia, y de una inquebrantable fe en la arquitectura, se hacen evidentes. En el caso de proyectar un edificio, la materia cobra voz, dice Mansilla, es decir, las herramientas proyectuales de la arquitectura son capaces de dar voz a la materia. En el caso del texto, la voz es más que evidente, pero ¿la materia? La materia de un texto crítico de arquitectura es el relato.

Hoy podemos seguir construyendo arquitectura con materias mudas y referencias vacías, pero es evidente que la sociedad ya se ha dado cuenta del tremendo engaño que ocurre cuando la arquitectura no va acompañada de un relato coherente, profundo y arraigado en su tiempo.

La materia de un texto, es la voz del relato de la arquitectura.

No hay arquitectura sin confianza en la materia; Nada más claro. Confianza en la materia, la densidad, la estructura física de la arquitectura, pero también confianza en el relato, la estructura intelectual de la misma. Una arquitectura que adquiere la forma de un edificio concreto es un aparato lógico, tan lógico como la fuerza de la gravedad o el peso del hormigón. Una arquitectura que adquiere la forma de un texto, desarrolla un aparato crítico. Tan necesario este último como el aparato lógico que sustenta las decisiones tomadas en un edificio específico.

En resumen, si asumimos que habrá arquitectura mientras existan edificio, mientras las ciudades sean, de la misma manera hay que asumir que habrá critica de la arquitectura mientras hay la necesidad de construir relatos.

O dicho de otro modo, la arquitectura y la crítica de la arquitectura son inevitables. Por más ímpetu que se ponga en enterrar la arquitectura, en hacerla desaparecer, esta surge en cada proyecto, ni que sea en términos potenciales. Otro tanto ocurre con la crítica. Por más que queramos jugar a Jack el Destripador con el aparato crítico de la arquitectura, este, cual invasor del espacio, vuelve a surgir en cada lectura, en cada texto, en cada porción de realidad urbana con la que nos topamos.

Porque es esto, y no nuestra voluntad, lo que quedará.

Miquel Lacasta Codorniu. Doctor arquitecto
Barcelona, octubre 2013

Notas

1 Mansilla, Luís Moreno. Apuntes de Viaje al Interior del Tiempo, Ed. Fundación Caja de Arquitectos, Barcelona, 2001

Sesiones perdidas | Borja López Cotelo

Nunca me ha gustado mirarme al espejo. Enfrentado a mí mismo, despojado de toda máscara, descubro cicatrices que el pudor esconde, defectos que la condescendencia ajena evita en cada conversación.

Viajar por Galicia para ver su arquitectura me obliga a un ejercicio análogo.

Es una sensación extraña; acompañar en el viaje a quien viene de lejos, a quien apenas ha cumplido veinte años1. Ver lo ya visto, ver con otros ojos.

Por eso anoté sobre la marcha lo que tal vez nunca se diría.

Las sesiones perdidas2.

Fellini | Fuente: circulobellasartes.com

Es importante escribir para no olvidar las cosas; escribir como quien hace la lista de la compra3. Recordar ese sábado, ese faro4visto en La Coruña; recordar sus galerías, los castillos que defendieron su bahía, las murallas que abrazaron una plaza fuerte cuya morfología ha sido desfigurada en su pugna con la mar5. No olvidar, por supuesto, a Manuel Gallego y esa calle que es museo pero también es ciudad, ambigüedad tan gallega en la que nos gusta reconocernos.

La Coruña

Escribir es inevitable si viajamos a Compostela6un domingo soleado de marzo. La visita es siempre una mezcla de obligación y placer, como ir a casa de ese abuelo que nos explica de dónde venimos: entrar en la catedral7, divisar desde sus cubiertas la plaza del Obradoiro -no olvidar que eso significa taller-, la Quintana de Mortos y la de Vivos, Platería y Azabachería; reconocer la Corticela y, más allá, el muro ciclópeo y excesivo de San Paio de Antealtares.

Tomar el sol, fugazmente, sobre las losas de granito.

Anotar que, no demasiado lejos de la catedral, encontramos ese parque irónicamente llamado de Vista Alegre8, y que más tarde visitamos la Vaquería, conjunto residencial proyectado por Víctor López Cotelo en una antigua curtiduría. Caminar por él es entender por qué la arquitectura no puede ser explicada, por qué es necesario experimentarla; es percibir una comprensión profunda del lugar, una manipulación precisa de la topografía, una extraordinaria sensibilidad en el tratamiento de la vegetación, una arquitectura capaz de valorar el espacio entre las piezas -ese aire que respiramos- antes que la apariencia de cada una de ellas. La Vaquería ha sido construida tras haber aprendido del modo en que Galicia ha humanizado su paisaje durante siglos: sus muros admiten la pátina porque aluden al tiempo y la memoria, a aquello que sabemos sin darnos cuenta y conforma nuestro subconsciente colectivo. López Cotelo -el otro López Cotelo- ha sido capaz de construir un pedazo de Galicia en Galicia9. Eso no es sencillo.

Esa noche visitamos la Ciudad de la Cultura.

Conjunto residencial en la Vaquería Carme de Abaixo, Santiago de Compostela. Víctor López Cotelo

El lunes por la mañana no fui capaz de escribir mientras hablaba Andrés Fernández-Albalat; preferí abrir bien los ojos y esforzarme en memorizar cada una de sus palabras. Luego, en el autobús, me invadió esa sensación que debió invadir a quienes vieron a Hendrix interpretar el himno en Woodstock:

‘¿Sabes, hijo? Ese día, yo estuve allí’.

Horas más tarde tomé un puñado de notas en Bueu, en el mismo lugar que Ramón Vázquez Molezún construyó una casa en 1969 y la bautizó A Roiba. Al entrar, recordé una experiencia personal: hace años, un cliente rechazó una propuesta para su vivienda; argumentó que, cuando uno ve un dormitorio, piensa en follar; y que él, en ese dormitorio, no se imaginaba follando. Fue una enorme lección de arquitectura. En A Roiba uno se imagina a quien la habita follando, y riendo, y llorando; se imagina días buenos y días malos; se imagina tardes de julio subiendo desde la playa, tirando de la trampilla; se imagina  el picor en la espalda cuando la sal del mar reviste la piel, se imagina el resol de septiembre colándose en la habitación de la planta superior.

No pude evitar pensar en una paradoja: en sus sesenta y siete metros cuadrados cabe mucha más vida que en las catorce hectáreas de la ciudad de la cultura. Quizá porque esa casa minúscula, como Andrés Fernández-Albalat aquella misma mañana, nos habló del tiempo10.

Casa A Roiba.1969. Ramón Vázquez Molezún

Luego volvimos a La Coruña. De camino, mientras veía llover, pensé que alguno de quienes esta vez se asomaron al noroeste volverá a Galicia. Quizá entonces irá más allá, más al oeste, hasta Fisterra. Hasta el punto donde acaba la tierra. Y allí comprenderá que Galicia no es el fin de la tierra sino el centro del mar.

Eso nos lo reveló alguien que vino de fuera y nos enseñó a mirarnos al espejo.11

Borja López Cotelo. Doctor arquitecto
A Coruña. abril 2013

Notas:

1. Escribo este artículo tras un viaje a Galicia realizado con alumnos de segundo curso de la ETSAM. No pretende ser un inventario de lugares visitados ni de experiencias vividas, sino un conjunto de anotaciones rápidas, de ideas inconexas y fragmentarias que se podían haber perdido para siempre. Quizá, incluso, eso habría sido lo más apropiado.
2. Sí, Ferreiro, te he vuelto a robar un título.
3. Pietilä secundaría esta afirmación. Sin duda.
4. Mi padre me prohíbe taxativamente llamarle torre. Tal vez porque él creció en la calle del faro, desde la que -antes de que la especulación devorase el barrio de Monte Alto- se veía la misma luz que guiaba a los marineros.
5. Hemingway me prohíbe taxativamente referirme a la mar en masculino. La mar es lo correcto pues es así como ‘le dicen en español cuando la quieren’, afirma el americano en El viejo y el mar.
6. A esa ciudad cuya etimología, campus stelae, me hace recordar a Borges: ‘¿Cuándo comenzó a verse la noche?… para eso ha sido menester muchas vigilias de pastores y de astrólogos y de navegantes y una religión que lo ubicase a Dios allá arriba…’ (Jorge Luis Borges, El tamaño de mi esperanza)
7. La visitamos tras haber escuchado a Arturo Franco Taboada explicarnos su génesis, tras haber visto esos dibujos que infectaron nuestra mirada y nos convencieron de que el  parteluz del Pórtico de la Gloria es un apeo. También tras haber asistido, ya noche cerrada, a una charla de Carlos Pita que osciló entre la tectónica de la construcción y las hazañas sexuales de Luis Miguel Dominguín.
8. Fue una experiencia volver a visitar el edificio de la SGAE, esa ridícula vindicación de los fuegos artificiales. Porque la diferencia entre esa obra y la arquitectura es exactamente la misma que existe entre artillería y pirotecnia.
9. Tanto en la Vaquería como en Pontesarela y Caramoniña, Víctor López Cotelo contó con la confianza del promotor José Otero Pombo, quien sigue peleando por sacar adelante varios proyectos de recuperación de antiguas edificaciones en el cauce del Sarela. Su tozudez me hace pensar en la importancia del cliente en ese proceso largo y tedioso que los arquitectos llamamos proyecto.
10. Tal vez por eso, todo lo que vimos después pareció menos interesante. Tampoco nos importó demasiado el Pritzker a Toyo Ito. El clímax de la visita había estado allí, en Beluso, y de un modo u otro todos lo percibimos. Sólo faltaba comer, beber -esta vez sí, mucho- y dejar que cada uno volviera a su casa.
11. Quien nos legó esta interpretación de Galicia fue el antropólogo sueco Stefan Mörling, ilustre habitante de O Morrazo durante cuatro décadas.

La ciudad es de todosA cidade é de todosThe city is of all

0

«Si la proclama de que la ciudad debe ser para todos resulta necesaria es porque se olvida con frecuencia la justificación última de nuestro oficio: que la arquitectura no es sino la manifestación de un conocimiento que ha de ser solidario y generoso. La obra de Paulo Mendes da Rocha es intensa y arriesgada, tanto por su materialidad como por sus planteamientos estructurales. Pero en esta selección de entrevistas descubrimos que, para él, lo más importante no son los edificios sino la técnica en cuanto sabiduría ante la naturaleza, la observación como herramienta crítica y la inteligencia como el más sensible instrumento de análisis en torno a lo humano, la ciudad y la casa. La arquitectura viene después, pero si la ciudad no es de todos, si la arquitectura no nos lo demuestra, entonces, no es nada.»

José María García del Monte.

Paulo Mendes da Rocha pasó su niñez entre la casa de sus abuelos maternos en la ciudad de Vitória —la capital portuaria de Espírito Santo donde nació en octubre de 1928— y la isla de Paquetá, en aguas de la bahía de Guanabara, en Río de Janeiro, a la sazón capital del país y lugardonde residía la familia Mendes da Rocha. En 1940, la familia del arquitecto se instaló en la ciudad de São Paulo, en cuya universidad — Universidad de São Paulo— su padre, Paulo Menezes Mendes da Rocha, había sido nombrado catedrático de Recursos Navales y Portuarios de la Escuela Politécnica, institución que Mendes da Rocha padre dirigió entre 1943 y 1947. Sin salir de São Paulo, Mendes da Rocha hijo terminó en 1954 sus estudios de arquitectura, en la Universidad Mackenzie, y empezó a labrarse una sólida carrera proyectando casas, escuelas, edificios de apartamentos, museos, muebles, escenografías teatrales y varios proyectos urbanísticos. Poco después de titularse en la universidad, Mendes da Rocha ganó el concurso nacional para la construcción del centro deportivo del Club Atlético Paulistano. Este trabajo le valió el reconocimiento del público y el gran premio de la VI Bienal de São Paulo, en 1961. En 1968, el arquitecto ganó el concurso nacional para la construcción del pabellón brasileño de la Exposición Universal de Osaka de 1970 y en 1969 viajó a esa ciudad para seguir de cerca el desarrollo de las obras. Entre otros galardones de carácter internacional, Mendes da Rocha es miembro honorario del Colegio de Arquitectos de Lisboa, ha recibido el premio de la Fundación Mies van der Rohe por su proyecto para la Pinacoteca de São Paulo y en 2000 fue elegido para representar a Brasil en la Bienal de Venecia. En 2006, recibió el Premio Pritzker. En paralelo a su trabajo en el estudio, Paulo ingresó en el mundo académico a mediados de la década de 1960 de la mano de su buen amigo Vilanova Artigas, uno de los arquitectos más destacados de Brasil. Ambos arquitectos dieron un nuevo impulso a la Escuela de Arquitectura de la Universidad de São Paulo con un enfoque social y humanístico que tendría una gran influencia en las generaciones venideras de arquitectos y artistas.

«Se a proclama de que a cidade debe ser para todos resulta necesaria é porque se esquece con frecuencia a xustificación última do noso oficio: que a arquitectura non é senón a manifestación dun coñecemento que ha de ser solidario e xeneroso. A obra de Paulo Mendes dá Rocha é intensa e arriscada, tanto pola súa materialidade coma polas súas formulacións estruturais. Pero nesta selección de entrevistas descubrimos que, para el, o máis importante non son os edificios senón a técnica en canto sabedoría ante a natureza, a observación como ferramenta crítica e a intelixencia como o máis sensible instrumento de análise en torno ao humano, a cidade e a casa. A arquitectura vén despois, pero se a cidade non é de todos, se a arquitectura non nolo demostra, entón, é nada.»

José María García del Monte.

Paulo Mendes da Rocha pasou a súa nenez entre a casa dos seus avós maternos na cidade de Vitória -a capital portuaria de Espírito Santo onde naceu en outubro de 1928- e a illa de Paquetá, en augas da baía de Guanabara, en Río de Janeiro, daquela capital do país e lugardonde residía a familia Mendes dá Rocha. En 1940, a familia do arquitecto instalouse na cidade de São Paulo, en cuxa universidade – Universidade de São Paulo- o seu pai, Paulo Menezes Mendes dá Rocha, fora nomeado catedrático de Recursos Navais e Portuarios da Escola Politécnica, institución que Mendes dá Rocha pai dirixiu entre 1943 e 1947. Sen saír de São Paulo, Mendes da Rocha fillo rematou en 1954 os seus estudos de arquitectura, na Universidade Mackenzie, e empezou a labrarse unha sólida carreira proxectando casas, escolas, edificios de apartamentos, museos, mobles, escenografías teatrais e varios proxectos urbanísticos. Pouco despois de titularse na universidade, Mendes dá Rocha gañou o concurso nacional para a construción do centro deportivo do Club Atlético Paulistano. Este traballo valeulle o recoñecemento do público e o gran premio da VI Bienal de São Paulo, en 1961. En 1968, o arquitecto gañou o concurso nacional para a construción do pavillón brasileiro da Exposición Universal de Osaka de 1970 e en 1969 viaxou a esa cidade para seguir de preto o desenvolvemento das obras. Entre outros galardóns de carácter internacional, Mendes da Rocha é membro honorario do Colexio de Arquitectos de Lisboa, recibiu o premio da Fundación Mies van der Rohe polo seu proxecto para a Pinacoteca de São Paulo e en 2000 foi elixido para representar a Brasil na Bienal de Venecia. En 2006, recibiu o Premio Pritzker. En paralelo ao seu traballo no estudo, Paulo ingresou no mundo académico a mediados da década de 1960 da man do seu bo amigo Vilanova Artigas, un dos arquitectos máis destacados de Brasil. Ambos os dous arquitectos deron un novo impulso á Escola de Arquitectura da Universidade de São Paulo cun enfoque social e humanístico que tería unha grande influencia nas xeracións vindeiras de arquitectos e artistas.

«If the proclamation of which the city must be for all turns out to be necessary it is because one forgets often the last justification of our trade: that the architecture is not but the manifestation of a knowledge that has to be solidary and generous. Paulo Mendes da Rocha’s work is intense and risky, both for his materiality and for his structural expositions. But in this selection of interviews we discover that, for him, the most important thing it are not the buildings but the technology in wisdom before the nature, the observation as critical tool and the intelligence as the most sensitive instrument of analysis concerning the human thing, the city and the house. The architecture comes later, but if the city is not of all, if the architecture us does not demonstrate it, at the time, it is not at all.»

José María García del Monte.

Paulo Mendes da Rocha spent his childhood between the house of his mother grandparents in Vitória’s city – the Espírito Santo’s port capital where it was born in October of 1928-and Paquetá’s island, in waters of Guanabara’s bay, in Rio de Janeiro, to the cardinal season of the country and lugardonde the family was residing Mendes da Rocha. In 1940, the family of the architect established itself in São Paulo’s city, in whose university – São Paulo’s University – his father, Paulo Menezes Mendes gives Rocha, he had been nominated a professor of Naval and Port Resources of the Technical School, institution that Mendes da Rocha father directed between 1943 and 1947. Without going out of São Paulo, Mendes da Rocha son finished in 1954 his studies of architecture, in the University Mackenzie, and a solid career started being worked projecting houses, schools, buildings of apartments, museums, furniture, theatrical sceneries and several urban development projects. Soon after being entitled in the university, Mendes da Rocha gained the national contest for the construction of the sports center of the Athletic Club Paulistano. This work cost him the recognition of the public and the great prize of the Biennial show VI São Paulo’s, in 1961. In 1968, the architect gained the national contest for the construction of the Brazilian pavilion of the Universal Exhibition of Osaka of 1970 and in 1969 it travelled to this city to follow closely the development of the works. Between other awards of international character, Mendes da Rocha is an honorary member of the Architects’ College of Lisbon, the prize of the Foundation has got Mies van der Rohe for his project for São Paulo’s Art gallery and in 2000 it was chosen to represent Brazil in the Biennial show of Venice. In 2006, it received the Prize Pritzker. In parallel to his work in the study, Paulo joined the academic world in the middle of the decade of 1960 of the hand of his good friend Vilanova Artigas, one of the architects most distinguished from Brazil. Both architects gave a new impulse to the School of Architecture of São Paulo’s University with a social and humanistic approach that would have a great influence in the future generations of architects and artists.

Entrevista a Jesús GranadaEntrevista a Jesús GranadaInterview Jesús Granada

0

Más de 30.000 fotografías ilustran la carrera profesional de Jesús Granada, un fotógrafo de arquitectura jienense, afincado en Sevilla, que ha trabajado para más de 400 arquitectos españoles y ha publicado sus trabajos en revistas de prestigio dentro del sector como El Croquis, Casabella, Taschen o Icon, entre unas 300 editoriales de 25 países. Arquitecto de formación, dice que encontró en la fotografía placeres más cercanos a su personalidad. En prensa, sus trabajos han llegado a rotativos internacionales como Il Corriere o el New York Times. Desde que en 1999 comenzó en este oficio se marcó una misión: enseñar al mundo la calidad del paisaje cultural y natural de Andalucía y el talento de los arquitectos andaluces.

http://youtu.be/vMQQPIzcbMM

Máis de 30.000 fotografías ilustran a carreira profesional de Jesús Granada, un fotógrafo de arquitectura jienense, afincado en Sevilla, que traballou para máis de 400 arquitectos españois e publicou os seus traballos en revistas de prestixio dentro do sector como El Croquis, Casabella, Taschen ou Icon, entre unhas 300 editoriais de 25 países. Arquitecto de formación, di que encontrou na fotografía praceres máis próximos á súa personalidade. En prensa, os seus traballos chegaron a rotativos internacionais como Il Corriere ou o New York Times. Dende que en 1999 comezou neste oficio marcouse unha misión: ensinar ao mundo a calidade da paisaxe cultural e natural de Andalucía e o talento dos arquitectos andaluces.

More than 30.000 photographies illustrate the professional career of Jesus Granada, a photographer of architecture jienense, bought property in Seville, which has worked for more than 400 Spanish architects and it has published his works in magazines of prestige inside the sector as The Sketch, Casabella, Taschen or Icon, between approximately 300 publishing houses of 25 countries. Architect of formation, says that he found in the photography pleasures nearer to his personality. In press, his works have come to rotary international as Il Corriere or the New York Times. Since in 1999 it began in this trade a mission was marked: to teach to the world the quality of the cultural and natural landscape of Andalusia and the talent of the Andalusian architects.

ScribdScribdScribd

0

Scribd: una comunidad para sus documentos.

Todos manejamos documentos. De hecho son indispensables para ejercicio de muchas áreasprofesionales en el mundo entero. En ellos descargamos nuestras ideas, organizamos datos yadministramos información.

Desde la masificación de los procesadores de texto al estilo Microsoft Word o  OpenOffice profesionales en todo el mundo los usan para almacenar digitalmente información de todo tipo, y con el auge de las redes sociales han emergido nuevas formas para compartirlos y publicarlos,pero ninguna ha reunido tantas ventajas para ellos como Scribd.

¿Qué es?

Scribd es una red social que le permite a 10 millones de usuarios cada mes, publicar, compartir,construir, comentar, distribuir y encontrar documentos en múltiples formatos de textos como: doc, pdf, txt, ppt, xls, ps (Adobe postcript) y lit (Lector de ebooks de Microsoft).

Estos documentos pueden ser descargados para ser leídos cuando no se esté conectado a laInternet o discutidos con sus autores para debatir y ampliar sus contenidos, entre otras funciones.Es una biblioteca universal generada por usuarios de todo el mundo al mejor estilo Youtube pero con textos para compartir y descargar.

Scribd le permite almacenar sus documentos de forma pública o privada convirtiéndolos a unformato digital que los hace visibles en la red con utilidad social y colaborativa.

¿Qué hace única esta red?

No es lo que piensa. No es como “subir” textos a un blog. Es una forma única para compartir documentos con ingredientes particulares, pues se pueden tener:

Suscripciones a usuarios o empresas: Identifique qué usuarios o compañías ofrecen contenidos que le parecen interesantes y sígalospara conocer contenidos nuevos.Periódicos como The Chicago Tribune comparten documentos que permiten a los usuariosampliar información sobre noticias y temas de actualidad.

Listas de lecturas: ¿Encontró un documento que lo sorprendió? Agréguelo a un Reading List y manténgalo a manocomo su favorito.

Descargas de forma libre: La posibilidad de tener un documento en su computadora es funcional, descargar para leer cuando no tenga acceso a la red es una opción que debe considerarse.

Almacenaje ilimitado: Almacene material sin límites, la red no ha provisto imitaciones para ello. Eso sí, le sugerimos noabusar en el peso de los documentos “a subir” pues puede tardar tiempo y recursos enconvertirlos para ser visibles en su red.

Lecturas en niveles ajustables: ¿Le incomoda leer en pantalla? Scribd le provee varias formas de lectura desde el “clásico”scroll, hasta el estilo libro de hojas ajustables; o el modelo slideshow (presentación) para pasar hoja por hoja con tan solo un clic.

Scribd: a community for his documents.

We all handle documents. In fact they are indispensable for exercise of many áreasprofesionales all over the world. Into them we come out our ideas, organize information yadministramos information.

From the mass-production of the processors of text the style Microsoft Word or professional OpenOffice in the whole world are used by them to store digitalmente information of all kinds, and with the summit of the social networks they have emerged new forms to share them and to publish them, but none has assembled so many advantages for them as Scribd.

What is it?

Scribd is a social network that allows him 10 million users every month, to publish, to share, to construct, to comment, to distribute and to find documents in multiple formats of texts as: doc, pdf, txt, ppt, xls, ps (Adobe postcript) and lit (Lector de ebooks de Microsoft).

These documents can be unloaded to be read when it is not connected to laInternet or discussed with his authors to debate and to extend his contents, between other functions. It is a universal library generated by users of the whole world to the best style Youtube but with texts to share and to come out.

Scribd allows him to store his documents of public or private form them turning to unformato foxglove that makes them visible in the network with social and collaborative usefulness.

What does this network make only?

It is not what he thinks. It is not like «to raise» texts to a blog. It is the only form to share documents with particular ingredients, since they can be had:

Subscriptions to users or companies: Identify what users or companies offer contents that seem to him to be interesting and sígalospara to know new contents. Newspapers like The Chicago Tribune share documents that allow to the usuariosampliar information about news and today’s news.

Lists of readings: did he find a document that it surprised? It add to a Reading List and support it to manocomo his favorite.

You come out of free form: The possibility of having a document in his computer is functional, to come out to read when it does not have access to the network is an option that it must be considered to be.

Unlimited storage: Store material without limits, the network has not provided imitations for it. It yes, we suggest him to nonabuse in the weight of the documents » to rising » since it can be late time and resources enconvertirlos to be visible in his network.

Readings in adjustable levels: does it trouble him to read on screen? Scribd him provides several forms of reading from the «classic» scroll, up to the style I free of adjustable leaves; or the model slideshow (presentation) to spend leaf for leaf with only a click.

Scribd: unha comunidade para os seus documentos.

Todos manexamos documentos. De feito son indispensables para exercicio de moitas áreasprofesionales no mundo enteiro. Neles descargamos as nosas ideas, organizamos datos yadministramos información.

Dende a masificación dos procesadores de texto ao estilo Microsoft Word ou OpenOffice profesionais en todo o mundo úsanos para almacenar dixitalmente información de todo tipo, e co auxe das redes sociais emerxeron novas formas para compartilos e publicarlos,pero ningunha reuniu tantas vantaxes para eles como Scribd.

¿Que é?

Scribd é unha rede social que lle permite a 10 millóns de usuarios cada mes, publicar, compartir,construir, comentar, distribuír e encontrar documentos en múltiples formatos de textos como: doc, pdf, txt, ppt, xls, ps (Adobe postcript) e lit (Lector de ebooks de Microsoft).

Estes documentos poden ser descargados para ser lidos cando non se estea conectado a laInternet ou discutido cos seus autores para debater e ampliar os seus contidos, entre outras funciones.Es unha biblioteca universal xerada por usuarios de todo o mundo ao mellor estilo Youtube pero con textos para compartir e descargar.

Scribd permítelle almacenar os seus documentos de forma pública ou privada converténdoos a unformato dixital que os fai visibles na rede con utilidade social e colaboradora.

¿Qué fai única esta rede?

Non é o que pensa. Non é como «subir» textos a un blog. É unha forma única para compartir documentos con ingredientes particulares, pois se poden ter:

Subscricións a usuarios ou empresas: Identifique que usuarios ou compañías ofrecen contidos que lle parecen interesantes e sígalospara coñecer contidos nuevos. Periódicos como The Chicago Tribune comparten documentos que permiten aos usuariosampliar información sobre noticias e temas de actualidade.

Listas de lecturas: ¿Encontrou un documento que o sorprendeu? Agrégueo a un Reading List e mantéñao a manocomo o seu favorito.

Descargas de forma libre: A posibilidade de ter un documento na súa computadora é funcional, descargar para ler cando non teña acceso á rede é unha opción que debe considerarse.

Almacenaxe ilimitada: Almacene material sen límites, a rede non proveu imitacións para iso. Iso si, suxerímoslle noabusar no peso dos documentos «a subir» pois pode tardar tempo e recursos enconvertirlos para ser visibles na súa rede.

Lecturas en niveis axustables: ¿Incomódalle ler en pantalla? Scribd provelle varias formas de lectura dende o «clásico» scroll, ata o estilo libro de follas axustables; ou o modelo slideshow (presentación) para pasar folla por folla con tan só un clic.

Rehabilitación y ampliación de vivienda unifamiliar en Ponte Olveira | CREUSeCARRASCORehabilitación e ampliación de vivenda unifamiliar en Ponte Olveira | CREUSeCARRASCORehabilitation and extension of one-family housing in Ponte Olveira | CREUSeCARRASCO

Rehabilitación y ampliación de una construcción que fue bar y pequeña casa de comidas, ahora como dos ‘casas’ que dan forma a una plaza. Dos partes de una misma casa que funcionan como un espejo: si ponemos una escalera en la nueva, aparece otra en la vieja y, entre ambas, un umbral que tensiona el tiempo que las separa.

: entrar desde el exterior, rehabilitar utilizando una construcción exterior o plantando una semilla en el jardín.

Un bar, pequeña casa de comidas en un lugar donde se celebraba una importante feria y por donde pasa el Camino de Santiago a Fisterra.

Sus muros son de piedra, con una planta interior de 5.05 x 7.25 m. Va a ser la vivienda de una pareja joven con dos hijos. Insuficiente, necesitan más espacio y más superficie.

Entonces aparece la cocina en el jardín, con la despensa y un cuarto de almacén y juegos. Y la habitación principal, y la de invitados. Es una semilla nueva que atiende a lo necesario y que crece con la técnica y las formas del hormigón.

Pero lo nuevo necesita del apoyo de lo existente para integrarse en el lugar, por eso extiende su brazo, un ancho corredor que penetra en el espacio más antiguo, dotándole de nuevos usos.

De esta manera las dos ‘casas’ dan forma a una plaza, a la que se vuelcan, un umbral que funciona como un espejo: si ponemos una escalera en la casa nueva, aparece otra en la casa vieja, y entre las dos creamos una cinta continua que desde el exterior parece la correa de una máquina del tiempo entrando y saliendo del pasado.

Obra: Rehabilitación y ampliación de vivienda unifamiliar en Ponte Olveira
Autores: Juan Creus y Covadonga Carrasco
Proyecto y obra: 1999-2001
Localización:Ponte Olveira, Dumbría, Galicia, España
Superficie parcela: 978 m2
Superficie construida rehabilitación: 130 m2
Superficie construida ampliación: 125 m2
Fotografía: CREUSeCARRASCO
+ creusecarrasco.es

Rehabilitation and extension of a construction that was bar and small economic restaurant, now as two ‘houses’ that give form to a square. Two parts of the same house that work as a mirror: if we put a stairs in the new one, it turns out to be different in the old woman and, between both, a threshold that it tenses the time that separates them.

: to enter from the exterior, to rehabilitate using an exterior construction or planting a seed on the garden.

A bar, small economic restaurant in a place where an important fair was celebrated and where the Way of Santiago happens to Fisterra.

His walls are of stone, with an interior plant of 5.05 x 7.25 m. It is going to be the housing of a young pair with two children. Insufficient, they need more space and more surface.

Then the kitchen appears in the garden, with the pantry and a quarter of store and games. And the principal room, and that of guests. It is a new seed that attends to the necessary thing and that grows with the technology and the forms of the concrete.

But the new thing needs from the support of the existing thing to join the place, because of it it extends his arm, a broad corridor that penetrates in the most ancient space, providing him with new uses.

Hereby both ‘houses’ give form to a square, to which they overturn, a threshold that works as a mirror: if we put a stairs in the new house, it turns out to be different in the old house, and between two o’clock we create a constant tape that from the exterior looks like the strap of a machine of the time entering and going out of the past.

Work: Rehabilitation and extension of one-family housing in Ponte Olveira

Authors: Juan Creus and Covadonga Carrasco

Project and work: 1999-2001

Location:Ponte Olveira, Dumbría, Galicia, Spain

Surface parcels: 978 m2

Constructed surface rehabilitation: 130 m2

Constructed surface extension: 125 m2

Photography: CREUSeCARRASCO

+ creusecarrasco.es

Rehabilitación e ampliación dunha construción que foi bar e pequena casa de comidas, agora como dúas ‘casas’ que dan forma a unha praza. Dúas partes dunha mesma casa que funcionan como un espello: se poñemos unha escaleira na nova, aparece outra na vella e, entre ambas as dúas, un albor que tensiona o tempo que as separa.

: entrar dende o exterior, rehabilitar utilizando unha construción exterior ou plantando unha semente no xardín.

Un bar, pequena casa de comidas nun lugar onde se celebraba unha importante feira e por onde pasa o Camiño de Santiago a Fisterra.

Os seus muros son de pedra, cunha planta interior de 5.05 x 7.25 m. Va a ser a vivenda dunha parella nova con dous fillos. Insuficiente, necesitan máis espazo e máis superficie.

Entón aparece a cociña no xardín, coa despensa e un cuarto de almacén e xogos. E o cuarto principal, e a de convidados. É unha semente nova que atende ao necesario e que crece coa técnica e as formas do formigón.

Pero o novo necesita do apoio do existente para integrarse no lugar, por iso estende o seu brazo, un ancho corredor que penetra no espazo máis antigo, dotándoo de novos usos.

Deste xeito as dúas ‘casas’ dan forma a unha praza, á que se envorcan, un albor que funciona como un espello: se poñemos unha escaleira na casa nova, aparece outra na casa vella, e entre as dúas creamos unha fita continua que dende o exterior parece a correa dunha máquina do tempo entrando e saíndo do pasado.

Obra: Rehabilitación e ampliación de vivenda unifamiliar en Ponte Olveira

Autores: Juan Creus e Covadonga Carrasco

Proxecto e obra: 1999-2001

Localización: Ponte Olveira, Dumbría, Galicia, España

Superficie parcela: 978 m2

Superficie construida rehabilitación: 130 m2

Superficie construida ampliación: 125 m2

Fotografía: CREUSeCARRASCO

+ creusecarrasco.es

e n g a w a # 16e n g a w a # 16e n g a w a # 16

0

Nos gustaría presentaros el nuevo número de la revista: engawa #16. Para este número hemos contado con la colaboración de Arquitectura G como invitado especial.

«El bifronte Jano, dios de las puertas, inicios y finales ha sido la portada propuesta por arquitectura-g. Ellos mismos han repuesto a su imagen con otras que la evocan desde múltiples ángulos, como si la doble efigie de Jano ya las contuviera. Nos advierten que su asociación de imágenes es parcial y fragmentaria, y sostenemos que no puede ser de otro modo. El caleidoscopio de imágenes poéticas que nos sugieren debería entenderse como otra forma de romper el fantasmagórico juego de espejos que es hoy nuestro día a día, donde la imagen, multiplicada hasta la extenuación suplanta a la realidad de la que procede, siendo ésta , ya tan solo, un pálido reflejo de la imagen.

Bienvenidas sean pues estas imágenes de puertas, pasillos, entradas, tiempos, estaciones, banquetes, alamedas, entretenimientos…»

Muchas gracias a todos los colaboradores, y especialmente a arquitectura g. Esperamos que sea de vuestro interés.

Editorial

Jano; visión parcial y fragmentada – · arquitectura g

Estaciones de Austerlitz · Juan Antonio Espinosa Martín

representar · Javier de las Heras Solé

Lo de ayer, hoy · Héctor Quintela

Un abrir y cerrar de puertas · François Guynot de Boismenu

Long exposure · Alberto Twose

Unidades recíprocas · Montse Solano

Gastrotectura · Jaime Gastalver

Alguien bajo el portal · Pablo Twose

Dualidad · Rubén Páez

Etrne el fin y el pinrpciio aglo estxie · Matías Grimaldi

+ info

Gustaríanos presentarvos o novo número da revista: engawa #16. Para este número contamos coa colaboración de Arquitectura G como convidado especial.

«O bifronte Jano, deus das portas, inicios e finais foi a portada proposta por arquitectura-gr. Eles mesmos repuxeron á súa imaxe con outras que a evocan dende múltiples ángulos, coma se a dobre efixie de Jano xa as contivese. Advírtennos que a súa asociación de imaxes é parcial e fragmentaria, e sostemos que non pode ser doutro modo. O calidoscopio de imaxes poéticas que nos suxiren debería entenderse como outra forma de romper o fantasmagórico xogo de espellos que é hoxe o noso día a día, onde a imaxe, multiplicada ata a extenuación suplanta á realidade da que procede, sendo esta, xa tan só, un pálido reflexo da imaxe.

Bienvenidas sexan pois estas imaxes de portas, corredores, entradas, tempos, estacións, banquetes, alamedas, entretementos…»

Moitas grazas a todos os colaboradores, e especialmente a arquitectura g. Esperamos que sexa do voso interese.

Editorial

Jano; visión parcial y fragmentada – · arquitectura g

Estaciones de Austerlitz · Juan Antonio Espinosa Martín

representar · Javier de las Heras Solé

Lo de ayer, hoy · Héctor Quintela

Un abrir y cerrar de puertas · François Guynot de Boismenu

Long exposure · Alberto Twose

Unidades recíprocas · Montse Solano

Gastrotectura · Jaime Gastalver

Alguien bajo el portal · Pablo Twose

Dualidad · Rubén Páez

Etrne el fin y el pinrpciio aglo estxie · Matías Grimaldi

+ info

We you would like to present the new number of the magazine: engawa #16. For this number we have possessed Arquitectura G collaboration as special guest..

«The bifronte Jano, god of the doors, beginnings and ends has been the front page proposed by architecture – g. They themselves there is supply to his image with others that evoke it from multiple angles, as if Jano’s double effigy already was containing them. They us warn that his association of images is partial and fragmentary, and we support that it cannot be differently. The caleidoscopio of poetical images that suggest us should understand as another way of breaking the phantasmagoric game of mirrors that is today ours day after day, where the image multiplied up to the exhaustion supplants to the reality from which it comes, being this one, already only, a pale reflex of the image.

Welcomes are so these images of doors, corridors, income, times, stations, banquets, avenues, entertainments …»

Thank you very much to all the collaborators, and specially to architecture g. We hope that it is of your interest.

Editorial

Jano; visión parcial y fragmentada – · arquitectura g

Estaciones de Austerlitz · Juan Antonio Espinosa Martín

representar · Javier de las Heras Solé

Lo de ayer, hoy · Héctor Quintela

Un abrir y cerrar de puertas · François Guynot de Boismenu

Long exposure · Alberto Twose

Unidades recíprocas · Montse Solano

Gastrotectura · Jaime Gastalver

Alguien bajo el portal · Pablo Twose

Dualidad · Rubén Páez

Etrne el fin y el pinrpciio aglo estxie · Matías Grimaldi

+ info

David Frutos-Héctor Santos-Díez · fotografía | BISimages

Ahondando en el binomio arquitectura y fotografía, os queremos presentar BISimages (Built In Spain) es una agencia de fotografía especializada en arquitectura española, cuyos responsables son dos fotógrafos, David Frutos (residente en Murcia) y Héctor Santos-Díez (residente en A Coruña)

Según sus pomotores:

“BIS desarrolla una doble labor: distribución de los reportajes que conforman su archivo y agencia de servicios fotográficos para la realización y gestión de reportajes en toda España”.

Además como agencia de servicios fotográficos dispone de una red de fotógrafos especializados en arquitectura con los que colaboran habitualmente y que pone al servicio de sus clientes.

Sus reportajes se pueden ver regularmente en revistas como Arquitectura Viva, Diseño Interior, El País Semanal, la coreana C3 o la alemana AiT, por citar solo unos ejemplos. También en diversos artículos en medios on line de divulgación y difusión como Plataforma de Arquitectura o esta misma casa.

Os dejamos con esta pequeña entrevista que tuvimos la suerte de realizar y a la que amablemente estuvieron dispuestos a concedernos.

David Frutos-Héctor Santos-Díez · fotografía | BISimages
118 viviendas en Coslada. ACM arquitectura | Fotografía: David Frutos
¿Qué os llevó a abriros camino en la fotografía de arquitectura?

En el caso de David se debió a que cuando estudiaba en Madrid compartía piso con estudiantes de arquitectura. Así que empezó haciendo fotos para ellos.

A mi me llevó a ello un conjunto de cosas que coincidieron en el tiempo. El hastío de seguir en la ETSA, las ganas de ganarme la vida, la casualidad de conseguir varios encargos a la vez, y entrar a colaborar con el grupo Globus Comunicación (Diseño Interior y 20Casas).

¿Os encontrasteis con muchas dificultades en su puesta en marcha?

Si y no. Los fotógrafos que montamos BISimages ya teníamos todos una trayectoria consolidada y gran carga de trabajo. Así que todos conocíamos el negocio y nutrir al archivo de material que creciese día a día nunca fue un problema.

Los quebraderos de cabeza siempre han sido de tipo logístico y organizativo. Crear una empresa siempre es absurdamente laborioso.

Pero creo que nos hemos ido adaptando perfectamente a las necesidades. Por ejemplo, cuando se creó BIS pensábamos casi exclusivamente en ello como un archivo para distribuir nuestros reportajes, y con los años la parte de agencia, para dar respuesta a empresas que necesitan crear sus propias fotos, tiene tanto o más peso que el archivo.

¿Consideráis que estudiar Arquitectura ha sido un pasaporte fundamental para haber llegado a vuestro trabajo actual?

En mi caso creo que si. Es evidente que me ha formado en la manera de entender los espacios y la construcción. Que me ha dotado de un criterio. Además me ha permitido tener una serie de relaciones para poder empezar mi trayectoria profesional.

Hay mucho fotógrafo de arquitectura que ha estudiado arquitectura, pero no es necesario. Y no hay mejor ejemplo que ver la obra de mi socio David Frutos.

David Frutos-Héctor Santos-Díez · fotografía | BISimages
Vivienda en Tebra. Irisarri + Piñera| Fotografía: Héctor Santos-Díez
¿Estáis contentos con los objetivos alcanzados?

Sí. Estamos muy satisfechos. Aún hay unas cuantas líneas de trabajo que nos proponemos explorar pero hay que ir paso a paso. El momento actual de BIS es muy bueno, pero la idea siempre es mejorar e irse adaptando al mercado.

¿Animarías a otros arquitectos a seguir vuestros pasos? ¿Qué pasos consideráis que deberían dar? ¿Cómo completar sus estudios? ¿Qué otros consejos les darías?

Dar consejos siempre es complicado, pero creo que hay que empezar las cosas con optimismo, aunque no sea fácil.

Y la idea de unirnos varios fotógrafos para crear una empresa conjunta que complemente la actividad individual de cada uno de nosotros creo que es muy positiva. Eso nos permite llegar a sitios del mercado que de manera individual nos sería muy complicado cubrir. Esa unión de fuerzas si creo que es muy aconsejable.

David Frutos-Héctor Santos-Díez · fotografía | BISimages
Parque Científico de Espinardo. Retes arquitectos | Fotografía: David Frutos
¿Creéis que los arquitectos en España deberíamos seguir abriendo nuevas vías de trabajo para salir de la casilla más «tradicional» de proyectar dada la actual situación de la construcción en nuestro país?

Ciertamente una de las cosas buenas de cursar arquitectura es que se trata de una carrera que toca muchos palos y ello debería ayudar a abrir campos de actuación.

¿Qué opináis de los que se han ido a trabajar al extranjero?

Lo que más pesa en mi opinión sobre este tema es ser consciente del motivo por el que se han ido. Así que me parece que es un pena que haya que llegar a eso, y espero que tengan suerte.

David Frutos-Héctor Santos-Díez · fotografía | BISimages
Piscina privada. Picnic Estudio | Fotografía: Héctor Santos-Díez

David Frutos-Héctor Santos-Díez · fotografía | BISimages
agosto 2014

Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco y Alberto Alonso Oro. Agradecer a Héctor y a David su tiempo y predisposición con este espacio.

MADRID RÍO: el discutible precio de un atractivo parque | Antón CapitelMADRID RÍO: o discutible precio dun atractivo parque | Antón CapitelMADRID RÍO: the dubious cost of an attractive park | Antón Capitel

Madrid Rio | rutadeloscaracoles.blogspot.com.es

1.

Desde hace muy poco tiempo, la ciudad de Madrid tiene un nuevo, grande, y espléndido parque, desarrollado a lo largo de varios kilómetros en la ribera del río Manzanares. Ello ha significado un importante cambio en la naturaleza misma del centro de la capital. Pero este cambio no ha de verse en modo independiente, sino, por el contrario, como resultado de una discutible operación de ingeniería: la transformación en subterránea de una autovía urbana, la llamada M-30, cuyo enterramiento ha ofrecido la oportunidad de la creación de este nuevo parque, al tiempo que obligaba a que la administración municipal se sumergiera también, con ella, en la deuda económica más grande de todos los tiempos y de todos los municipios del globo. Resulta, pues, muy difícil opinar sobre si la operación ha merecido, o no, la pena.

El río de Madrid, el Manzanares, presenta una alta, importante y atractiva cornisa geográfica al paso de la capital, pero como tal río es muy pequeño, le falta caudal; se le llamó desde antiguo, un “aprendiz de río”. Encima de la poderosa cornisa nació la ciudad, en tiempos de la dominación islámica, y durante mucho tiempo fue ésta, como si con el mar lindara, el límite natural de la población, que creció sobre todo hacia el Este y el Norte. El inicial castillo islámico fue sustituido por el “Alcázar” del Rey en tiempos de la dinastía de la casa de Austria y, después del incendio de éste, y ya con la dinastía de los Borbón, en el Palacio Real que hoy se conserva, muy probablemente el mejor del mundo, con una colocación paisajística espectacular. Bajo él y hacia el río se desarrolla el jardín llamado el “Campo del Moro”, relacionado desde hace tiempo con la “Casa de Campo”, al otro lado de la corriente, antes finca Real y hoy el mejor y más grande parque de la ciudad.

Finalmente, y ya en el siglo XX, el desarrollo de la capital cruzó el río y absorbió las antiguas poblaciones situadas al otro lado. El río se convirtió en urbano, pero con un lado central y con otro de suburbio. Algunos puentes monumentales (el de Segovia y el de Toledo, sobre todo) habían aspirado desde antiguo a disimular la condición precaria de la corriente y a disfrazarla de metropolitana, sin conseguirlo del todo. También en el siglo XX se hizo una operación muy atractiva, la construcción en el medio del río de la piscina “La isla”, un edificio racionalista del arquitecto Luis Gutiérrez Soto, realizado en los años 30, y que, desafortunadamente, se derribó en los 50. Durante el régimen dictatorial franquista el río se canalizó y se le dotó de esclusas para la navegación, aunque no fue completamente depurado del vertido de las aguas fecales hasta los años de la democracia.

Al final del régimen dictatorial se inició una operación que no se acabaría hasta el principio de los años 80, la construcción de una autovía de circunvalación de la ciudad (la llamada “M-30”), que debía transcurrir por la vaguada del Arroyo Abroñigal, de Este a Oeste, y paralela a la “Ciudad Lineal” de Arturo Soria, y en la ribera del río Manzanares, de Norte a Sur. Como esta autovía, vieja idea del franquismo, se construyó tan tarde, ya no era una vía de circunvalación, sino una autovía urbana, interior a la ciudad. Por ello, con muy buen sentido y ya en la democracia, el cierre del anillo de la misma se hizo con una gran calle urbana, la “Avenida de la Ilustración”.

Que la M-30 a lo largo del río no era un bien (sobre todo para los vecinos de la zona) no cabe ninguna duda. Pero que la solución no era mantenerla y enterrarla, tampoco. Y no sólo por el precio económico, de por sí muy significativo, pues mantendrá endeudada a la siniestra administración de la ciudad durante décadas. Sobre todo porque la buena solución pasaba obligadamente por aceptar la desaparición de este tramo de la autovía, al menos tal y como era, y pensar sensatamente en cual pudiera ser su substitución.

La substitución pudiera ser la nada: hacer desaparecer sin más este tramo del anillo de tránsito y obligar a que éste se autorregulara, contribuyendo así a la disminución de la importancia del tránsito de vehículos particulares por el centro de la ciudad, una de sus plagas más importantes. Quizá hacer, cuando más, que en la superficie existiera una calle urbana normal y corriente, como las tienen París, Londres o Roma, y dedicar lo demás a espacio libre. Pero la ciudad estaba lejos de tener un gobierno inteligente, y esta solución, la mejor, no fue ni siquiera tenida en cuenta. Ni enunciada por nadie en forma pública.

Otra solución hubiera sido extender a la zona de la ribera del Manzanares la misma idea realizada en la “Avenida de la Ilustración”. Es decir, sustituir este tramo de la autovía por una vía de tránsito, de menor capacidad, desde luego, aunque muy grande, ajardinada y mixta: una vía parque, con tránsito de coches y de peatones, una vía urbana por excelencia.  Esta solución, aunque no era la mejor, hubiera sido una opción moderada y “centrista”, que hubiera dado un poco de lo suyo a todos y cada uno. Y podría haber quedado paisajística y urbanamente bien, a poco que se hubiera cuidado su diseño.

Pero se trataba de hacer un negocio disfrazando a una disparatada opción ingenieril de solución urbana: transformar la “M-30” en una vía subterránea y convertir así toda la superficie en espacio libre. Una solución aparentemente mágica, que todo lo resuelve como por encantamiento, pero que se dirige sin dudarlo al objetivo prioritario. No será quien escribe el que crea que el gobierno de la ciudad participó en este gran negocio, en colaboración con los ingenieros y empresas que lo idearon y realizaron. Pero sí se piensa aquí, desde luego, que el objetivo no era el de mejorar la ciudad, sino el de desviar ingentes cantidades de dinero público hacia bolsillos privados.

Así, pues, no se enterró la autovía para lograr un gran parque, sino que se ofreció un gran parque como señuelo que permitía, que parecía exigir, enterrar la autovía. Por ello el parque lineal del Manzanares, al que se ha bautizado como “Madrid Río”, ha nacido, como el hombre judeo-cristiano, de un pecado original. Explicado sintéticamente éste, vayamos hacia aquél.

2.

La enorme superficie y extremada longitud del nuevo parque es lo que llama más poderosamente la atención en un primer momento, y ello se considera muy importante, pues este dato cuantitativo se ha transformado, sin más, en cualitativo. Es precisamente la enorme magnitud de la operación lo que le da un valor excepcional, pues, unida a su situación estratégica, la convierte en una muy atractiva y positiva transformación urbana.

En segundo lugar, llama la atención lo que parece una excesiva acumulación de episodios formales y figurativos. ¿Eran verdaderamente necesarios? Bien es verdad que probablemente haya habido en la realización del parque una serie de episodios y de incidencias (con pocas dudas debidos muchos de ellos a las instalaciones y, naturalmente, a las notables servidumbres del “infernus” ingenieril) que expliquen en alguna medida la sucesión de singularidades que el parque exhibe, pues es demasiado “pintoresco”, diríamos, como si una cierta obsesión de variedad lo hubiera dominado todo. Y, claro es, que hay también algunas importantes servidumbres de lo que podríamos llamar el programa: juegos de niños, gimnasia para adultos, instalaciones playeras, etc., etc., cosas todas ellas que explican, en alguna medida, la discontinuidad y la variedad que en modo tan destacado se hace presente.

Pero, ¿quizá hay también, todavía, una cierta nostalgia del “jardín inglés”, del viejo pintoresquismo británico? Se diría que así es, o que así parece. Todo el trazado es, pues, más barroco que tranquilo, haciéndose notar, y no acompaña siempre a la presencia del río. Aunque ha de aclararse que el producto final no deja de ser cualificado y que resuelve dichas incidencias con brillantez y soltura. Pues quien escribe, aunque no participa de la intención demasiado formal del parque, reconoce, no obstante, su alta calidad de diseño.

Pues podría haber habido en el “Madrid Río”, tal vez, una característica británica diferente, más atractiva, si bien en tierras castellanas más difícil de lo que hubiera sido, por ejemplo, en las regiones cantábricas. En Londres, por lo general y por ejemplo, los parques no son otra cosa que territorios simples de suelo verde y de arbolado, quizá con algún lago o estanque. No son más que grandes y sencillas extensiones verdes. Cierto es que, en Madrid, hacer un prado no hubiera sido del todo posible, y que el evitar perseguirlo es precisamente uno de los valores del parque. No hay césped, cosa exótica y difícil de mantener en Madrid, aunque en muchas otras ocasiones haya habido tanto empeño en ello. Hacer una jardinería castellana, “de secano” y sistemática, con bello resultado, es uno de los grandes aciertos del parque que creo objeto de alta valoración. Y su condición sistemática logra a veces que se produzca la continuidad y la monotonía que de un parque, como de la naturaleza, se espera.

La ingenua supervivencia de lo que en décadas pasadas fueron las “folies” (palabra que hoy habría que sustituir ya, y sin más por la de “tonterías”) ha sido llevada a cabo por los nuevos puentes, peatonales, que cruzan el Manzanares. Estos puentes, con sus banalidades formales, contribuyen en muy buena medida a la impresión de excesivo pintoresquismo y de diseño sobrante que el parque trasmite.

El mejor puente es el que no se ve, el “oblicuo”, transformación de un viejo viaducto. De entre los que se ven, el mejor es el que tiene su planta en forma de “Y”, pues su imagen es (casi) técnica y sencilla. La “folie” está constituida fundamentalmente por la formalista y exagerada pasarela proyectada por Dominque Perrault (¿por qué se consideró oportuna la actuación de este francés, no siempre cualificado, aunque algunos así lo crean? Misterios de la administración municipal), que se ve mucho, y que da al conjunto una imagen frívola e inadecuada, aunque no dudo de que será popular.  Y  dos “folies” son también las dos pasarelas “lámina”, gemelas y a la altura del viejo matadero, aunque la solución aquí es más técnica y atractiva, si bien no exenta de pretensiones formales y de lucimiento de la imagen. Los arquitectos metidos a ingenieros, y los ingenieros mismos, son muy frecuentemente formalistas cuando hacen puentes, y se convierten en escultores banales. Esto es, sin saber quedarse en la moderación y la elegancia que tiene la buena arquitectura. Por ejemplo, la que puede verse en los tres puentes históricos, el del Rey, el de Toledo y el de Segovia.

Creo que lo mejor del parque son los detalles de su construcción y diseño, que es donde se nota más la excelente contribución de sus arquitectos proyectistas, Burgos y Garrido (y los de su equipo). Por ejemplo, en los bordillos de piedra que separan los caminos de las plantaciones, que son absolutamente sistemáticos,  y que se conservan idénticos de concepto y hasta de forma cuando han de cambiar por razones físicas, y convertirse en otras cosas, como bancos. Lo mismo ocurre con las pequeñas y grandes construcciones auxiliares  y con las superficies verticales, resueltas siempre con la bella y acertada solución de piedra granítica. O, en general, con los suelos y con los diferentes remates. La acertada y bella concepción de todos estos detalles, y su continuidad a lo largo de toda la actuación, me parece lo más logrado y meritorio de esta gran realización, aunque sea lo que la mayoría no va a saber observar.

3.

La equivocada continuidad en la vieja creencia en las soluciones ingenieriles del tránsito de vehículos privados, y la facilidad para la permanencia abusiva de éste, ha creado en Madrid una enorme deuda económica y un gran parque. Creo muy firmemente que resulta bastante más nociva para la ciudad la continuidad absurda de la citada creencia que la deuda en sí misma. Y que hacer caso al punto de vista único que parecen seguir teniendo los ingenieros españoles será siempre muy negativo, y políticamente del todo incorrecto. Consolémonos por ahora con la presencia del parque, atractiva coartada de un notable error urbano.

Antonio González-Capitel Martínez · Doctor arquitecto · catedrático en ETSAM
Madrid · septiembre 2012

Madrid Rio | rutadeloscaracoles.blogspot.com.es

1.

The city of Madrid has very recently developed a big and magnificent new park that stretches for some miles along the Manzanares riverbank. Despite being an important alteration of the city center in its very essence, this change cannot be considered on its own; quite on the contrary, it is the result of a dubious engineering scheme, namely the subterranean transformation of an urban highway. Burying the M-30 offered the opportunity to create the new park –but it also buried municipal authorities under the biggest debt, both in its whole history and of all cities across the globe. To judge whether the operation was worth the debt is a delicate matter.

The riverbank catches the eye in its pass through Madrid, with a very steep and impressive profile. However, the river itself is very small and lacks volume of flow – from old times it was called ‘apprentice river’. The city was erected on the steep riverbank by the Moors, and for a long time this was the natural border of the settlement, as if it were the coast. Madrid grew mostly to the North and to the East. The first Islamic stronghold was replaced under the Austrian dynasty with the King’s ‘Alcázar’, and when it took fire the Bourbons built the currently preserved Royal Palace (probably the best in the whole world) in a spectacular location. A garden called ‘Campo del Moro’ extends below the palace and towards the river. Casa de Campo, Madrid’s biggest park and formerly a royal property, is to be found at the other side of the water in strong connection with Campo del Moro.

Finally, in the 20th Century city developments crossed the river and merged with older towns located on the other side. The river was now an urban environment with suburbs on one side and the old city center on the other. Some monumental bridges, particularly the Segovia and the Toledo bridges, were designed with the aesthetic scope of removing the stream’s mediocrity by means of a metropolitan disguise, but the success of these enterprises was partial. Also in that period, a very interesting project was built: the public swimming pool ‘The Island’, a rationalistic building from the thirties by architect Luis Gutiérrez Soto which was to be sadly demolished during the fifties. Under Franco’s dictatorship the river was channelized, and locks for navigation were added. However, democracy arrived before the waste in the water flow was treated.

An operation started in the last years of Franco’s regime which would only come to term in the early eighties: the construction of a loop freeway for the whole city, the so-called M-30, which was designed along the course of the Abroñigal brook on the east-west axis, parallel to Arturo Soria’s Ciudad Lineal, and following the Manzanare’s riverbank on the North-South axis. However, the old franquist idea was built so late that the freeway never was an external loop, but rather an internal, urban way.  A sensible decision in democratic times was to close the ring by means of a large urban avenue, ‘Avenida de la Ilustración’.

There is no dispute that the location of the M-30 parallel to the river never was a nice solution –especially to the neighbouring families; but there is also no doubt that preserving the freeway by having it buried was a bad idea. Not just because of economic expense, which has been very significant and will strain the sinister local authorities under debt for decades. Above all, a good answer would have to rethink the city without that sector of the freeway as it had been until that moment, and conceive a sensible replacement.

The replacement could have been an act of simple erasure: to remove that sector of the ring and trust self-regulation of the traffic, thus contributing to the decrease of private vehicles in the center –one of the city’s worst plagues. This first option might just have needed a regular urban street in the city surface, as is the case in Paris, London or Rome –the remaining area could have been declared for recreational use. However, the city was far from having an intelligent administration, and this optimal solution was not even taken into account by anybody. Or ever publicly formulated.

A different solution was to repeat the ‘Avenida de la Ilustración’ idea in the riverbank. Namely, to replace the freeway with a different road. A smaller road, of course, but also very large, a mixed road with a park, vehicles and pedestrians, an excellent urban way. This solution was not the best, but it would have represented a moderate and ‘centrist’ option with the power of providing partial satisfaction for everybody.  Also, with but little design, urban and landscape aesthetics would have been more than satisfactory.

In any case, it seems that the strategy was to make big money disguising an insane engineering operation with the appearance of civic urbanism. To transform the M-30 in a subterranean freeway –and emancipate the whole surface in an apparently magical solution that solves the problem with a spell, but is no doubt aimed at the big priority of profit. The author of this article does not believe that the city government took part in this big business, together with the engineers and companies that designed and developed the operation.  But he is absolutely certain that the primary objective, rather than to improve the city, was to channel very large sums of public funds into private accounts.

And so then, rather than burying the freeway to get a great park, the park was offered as the decoy that not only allowed but even seemed to demand the burial of the freeway. As such the lineal park along the Manzanares, ‘Madrid Río’, has been born, like Jew and Christian men, under the original sin. Having explained the latter, let us focus on the park itself.

2.

The huge surface and enormous length of the new park are its two most striking features at a first glance. Moreover, this quantitative data has been turned into qualitative value: indeed, the dimension and strategic position of the park make it a very attractive and positive transformation of the city.

The visitor is stroke on a more relented glance by an apparently excessive addition of formal and figurative elements. Were they really necessary? It is true that the construction of the park must very probably had confronted a number of situations, of which a considerable number must have been due to the facilities and other peculiarities of the engineering infernus just below. This explains to some extent the constant parade of singularities in the park, its obsession with variety and the picturesque. It is also evident that recreational purposes also act as a powerful condition by adding playgrounds, gym equipment for adults, beach resemblances, and so on. They all contribute to explain the obvious discontinuity and variety of the whole.

Over these rather material justifications, is there not however a nostalgic remnant of the English garden, of the old British picturesqueness? So it is, or so it seems at least. The whole layout is thus more baroque than it is relaxing. It always stands out, and it does not always keep good company to the river. However, the final product does not lack quality, solves the mentioned situations brilliantly and in an agile manner. I do not conform to the too formal intention of the park, but I can’t deny the excellence of its design.

Madrid Río could have featured a different British condition, and a more attractive one –even though more difficult on Castilian land than it would have been, for example, in any of the North-Atlantic Spanish regions, like the Basque Country or Asturias. For instance, London parks usually are nothing more than simple fields of green terrain and trees, accompanied by a lake or pond here and there. Quite simply, they are just large unsophisticated green areas. True, in Madrid a green lawn is impossible or, to say the least, unsustainable, and to refrain from it counts among the wiser features of the park. In spite of past obsessions and efforts there are no greens, as they are exotic, costly and of difficult maintenance in the Spanish capital. To create Castilian gardening systematically designed for dry land with beautiful results is one of the biggest achievements, and one that deserves high appraisal. Sometimes the systematic approach even conveys the sense of continuity and changelessness which is to be expected of a park, as it is of nature.

Naif survival of past decade folies (a word which should be replaced, immediately and with no nuances, with stupidities) are the pedestrian bridges over the Manzanares. These bridges and their formal banalities greatly contribute to the impression of excessive picturesque and superfluous design produced by the park as a whole.

The best bridge is oblique, cannot be seen, and is the transformation of an old structure. From those that can be seen, the best has a Y-shaped top-view and presents an almost technical and simple image. The main folie is a formalist and excessive platform designed by Dominique Perrault (the question of why the French architect was chosen makes us wander in the mists of local administration, as his qualities, in spite of what some people may think, are quite dubious). His bridge is very apparent, and stains the whole with a frivolous and inappropriate image, although it no doubt will turn into a popular piece of Madrid’s visual identity. Another two folies are the twin foil platforms in the vicinity of the old slaughterhouse. Although the solution is not deprived of formal and visual ambition, it is also more technical and attractive than Perrault’s. Architects working as engineers, as much as engineers themselves, are very frequently formalist bridge designers, and this condition turns them into banal sculptors, unaware of the essential moderation and elegance of good architecture that can be seen in the three historical bridges: Puente del Rey, Puente de Toledo and Puente de Segovia.

I believe the best quality of the park lies in the details of its construction and design, which manifest the excellent contribution of the architect designers, Burgos & Garrido (and their team). Stone curbs, for example, which separate walk paths and gardens, are absolutely systematic and preserve identical concept and shape even when they are forced to change and turn into objects, such as benches. The same happens to small and medium facilities and to vertical walls, always solved with the beauty and soberness of granite stone. Or, in general, to pavements and the different layout details in frames and finishings. The gorgeous and inspired design of all these details, and their continuity throughout the entire park are the best deserving and admirable aspects of the project ­­–although they surely won’t be sufficiently perceived by the great majority.

3.

The outrageos old faith in engineering wits against traffic lives on, easy and abusive. In Madrid, it has generated an overwhelming debt and a large beautiful park. I believe the survival of this pseudorational belief does in itself more harm to the city than the debt, and that following the vision of Spanish engineers with folded eyes will always be very negative and lead to completely incorrect policies. Let us find comfort in the beauty of the park, eloquent alibi to a gruesome urban failure.

Antonio González-Capitel Martínez · Doctor architect · Professor in ETSAM

Madrid · september 2012

Madrid Rio | rutadeloscaracoles.blogspot.com.es

1.

Dende hai moi pouco tempo, a cidade de Madrid ten un novo, gran, e espléndido parque, desenvolvido ao longo de varios quilómetros na ribeira do río Manzanares. Iso significou un importante cambio na natureza mesma do centro da capital. Pero este cambio non ha de verse en modo independente, senón, pola contra, como resultado dunha discutible operación de enxeñaría: a transformación en subterránea dunha autovía urbana, a chamada M-30, cuxo enterramento ofreceu a oportunidade da creación deste novo parque, ao tempo que obrigaba a que a administración municipal se somerxese tamén, con ela, na débeda económica máis grande de todos os tempos e de todos os municipios do globo. Resulta, pois, moi difícil opinar sobre se a operación mereceu, ou, non a pena.

O río de Madrid, o Manzanares, presenta unha alta, importante e atractiva cornixa xeográfica ao paso da capital, pero como tal río é moi pequeno, fáltalle caudal; chamóuselle dende antigo, un “aprendiz de río”. Enriba da poderosa cornixa naceu a cidade, en tempos da dominación islámica, e durante moito tempo foi esta, coma se co mar lindase, o límite natural da poboación, que creceu sobre todo cara ao Leste e o Norte. O inicial castelo islámico foi substituído polo “Alcázar” do Rei en tempos da dinastía da casa de Austria e, despois do incendio deste, e xa coa dinastía dos Borbón, no Pazo Real que hoxe se conserva, moi probablemente o mellor do mundo, cunha colocación paisaxística espectacular. Baixo el e cara ao río desenvólvese o xardín chamado o “Campo del Moro”, relacionado dende hai tempo coa “Casa de Campo” ao outro lado da corrente, antes terreo Real e hoxe o mellor e máis grande parque da cidade.

Finalmente, e xa no século XX, o desenvolvemento da capital cruzou o río e absorbeu as antigas poboacións situadas ao outro lado. O río converteuse en urbano, pero cun lado central e con outro de suburbio. Algunhas pontes monumentais (o de Segovia e o de Toledo, sobre todo) aspiraran dende antigo a disimular a condición precaria da corrente e a disfrazala de metropolitana, sen conseguilo de todo. Tamén no século XX se fixo unha operación moi atractiva, a construción no medio do río da piscina “A illa”, un edificio racionalista do arquitecto Luis Gutiérrez Soto, realizado nos anos 30, e que, desafortunadamente, se derrubou nos 50. Durante o réxime ditatorial franquista o río canalizouse e dotóuselle de esclusas para a navegación, aínda que non foi completamente depurado da vertedura das augas fecais ata os anos da democracia.

Ao final do réxime ditatorial iniciouse unha operación que non se remataría ata o principio dos anos 80, a construción dunha autovía de circunvalación da cidade (a chamada “M-30”), que debía transcorrer polo cavorco do Regueiro Abroñigal, de Leste a Oeste, e paralela á “Cidade Lineal” de Arturo Soria, e na ribeira do río Manzanares, de Norte a Sur. Como esta autovía, vella idea do franquismo, se construíu tan tarde, xa non era unha vía de circunvalación, senón unha autovía urbana, interior á cidade. Por iso, con moi bo sentido e xa na democracia, o peche do anel desta fíxose cunha gran rúa urbana, a “Avenida da Ilustración”.

Que a M-30 ao longo do río non era un ben (sobre todo para os veciños da zona) non cabe ningunha dúbida. Pero que a solución non era mantela e enterrala, tampouco. E non só polo prezo económico, de por si moi significativo, pois manterá endebedada a sinistra administración da cidade durante décadas. Sobre todo porque a boa solución pasaba obrigadamente por aceptar a desaparición deste tramo da autovía, polo menos tal e como era, e pensar sensatamente en cual puidera ser a súa substitución.

A substitución puidera ser a nada: facer desaparecer sen máis este tramo do anel de tránsito e obrigar a que este se autorregulara, contribuíndo así á diminución da importancia do tránsito de vehículos particulares polo centro da cidade, unha das súas pragas máis importantes. Quizais facer, cando máis, que na superficie existise unha rúa urbana normal e corrente, como as teñen París, Londres ou Roma, e dedicar o demais a espazo libre. Pero a cidade estaba lonxe de ter un goberno intelixente, e esta solución, a mellor, non foi tida nin sequera en conta. Nin enunciada por ninguén en forma pública.

Outra solución tería sido estender á zona da ribeira do Pomares a mesma idea realizada na “Avenida da Ilustración”. É dicir, substituír este tramo da autovía por unha vía de tránsito, de menor capacidade, dende logo, aínda que moi grande, axardinada e mixta: unha vía parque, con tránsito de coches e de peóns, unha vía urbana por excelencia. Esta solución, aínda que non era a mellor, tería sido unha opción moderada e “centrista”, que tivese dado un pouco do seu a todos e cada un. E podería ter quedado paisaxística e urbanamente ben, a pouco que se tivese coidado o seu deseño.

Pero tratábase de facer un negocio disfrazando a unha disparatada opción ingenieril de solución urbana: transformar a “M-30” nunha vía subterránea e converter así toda a superficie en espazo libre. Unha solución aparentemente máxica, que todo o resolve como por encantamento, pero que se dirixe sen dubidalo ao obxectivo prioritario. Non será quen escribe que crea que o goberno da cidade participou neste gran negocio, en colaboración cos enxeñeiros e empresas que o idearon e realizaron. Pero si se pensa aquí, dende logo, que o obxectivo non era o de mellorar a cidade, senón o de desviar inxentes cantidades de diñeiro público cara a petos privados.

Así, pois, non se enterrou a autovía para lograr un gran parque, senón que se ofreceu un gran parque como reclamo que permitía, que parecía esixir, enterrar a autovía. Por iso o parque lineal do Pomares, ao que se bautizou como “Madrid Río”, naceu, como o home judeo-cristiano, dun pecado orixinal. Explicado sinteticamente este, vaiamos cara a aquel.

2.

A enorme superficie e extremada lonxitude do novo parque é o que chama máis poderosamente a atención nun primeiro momento, e iso se considera moi importante, pois este dato cuantitativo se transformou, sen máis, en cualitativo. É precisamente a enorme magnitude da operación o que lle dá un valor excepcional, pois, unida á súa situación estratéxica, convértea nunha moi atractiva e positiva transformación urbana.

En segundo lugar, chama a atención o que parece unha excesiva acumulación de episodios formais e figurativos. ¿Eran verdadeiramente necesarios? Ben é verdade que probablemente houbese na realización do parque unha serie de episodios e de incidencias (con poucas dúbidas debidos moitos deles ás instalacións e, naturalmente, ás notables servidumes do “infernus” ingenieril) que expliquen nalgunha medida a sucesión de singularidades que o parque exhibe, pois é demasiado “pintoresco”, diriamos, coma se certa obsesión de variedade o tivese dominado todo. E, claro é, que hai tamén algunhas importantes servidumes do que poderiamos chamar o programa: xogos de nenos, ximnasia para adultos, instalacións praieiras, etc., etc., cousas todas elas que explican, nalgunha medida, a descontinuidade e a variedade que en modo tan destacado faise presente.

Pero, ¿quizais hai, tamén aínda, certa nostalxia do “xardín inglés”, do vello pintoresquismo británico? Diríase que así é, ou que así parece. Todo o trazado é, pois, máis barroco que tranquilo, facéndose notar, e non acompaña sempre a presenza do río. Aínda que ha de aclararse que o produto final non deixa de ser cualificado e que resolve as devanditas incidencias con brillantez e soltura. Pois quen escribe, aínda que non participa da intención demasiado formal do parque, recoñece, non obstante, a súa alta calidade de deseño.

Pois podería ter habido no “Madrid Río”, talvez unha característica británica diferente, máis atractiva, se ben en terras castelás máis difícil do que tivese sido, por exemplo, nas rexións cantábricas. En Londres, polo xeral e por exemplo, os parques non son outra cousa que territorios simples de chan verde e de arboredo, quizais con algún lago ou estanque. Non son máis que grandes e sinxelas extensións verdes. Certo é que, en Madrid, facer un prado non tivese sido de todo posible, e que evitar perseguilo é precisamente un dos valores do parque. Non hai céspede, cousa exótica e difícil de manter en Madrid, aínda que en moitas outras ocasións houbese tanto empeño niso. Facer unha xardinaría castelá, “de secaño” e sistemática, con belo resultado, é un dos grandes acertos do parque que creo obxecto de alta valoración. E a súa condición sistemática logra ás veces que se produza a continuidade e a monotonía que dun parque, como da natureza, se espera.

A inxenua supervivencia do que en décadas pasadas foron as “folies” (palabra que hoxe habería que substituír xa, e sen máis pola de “parvadas) foi levada a cabo polas novas pontes, peonís, que cruzan o Pomares. Estas pontes, coas súas banalidades formais, contribúen en moi boa medida á impresión de excesivo pintoresquismo e de deseño sobrante que o parque trasmite.

A mellor ponte é o que non se ve, o “oblicuo”, transformación dun vello viaduto. De entre os que se ven, o mellor é o que ten a súa planta en forma de “Y” pois a súa imaxe é (case) técnica e sinxela. A “folie” está constituída fundamentalmente pola formalista e esaxerada pasarela proxectada por Dominque Perrault (¿por que se considerou oportuna a actuación deste francés, non sempre cualificado, aínda que algúns así o crean? Misterios da administración municipal), que se ve moito, e que dá ao conxunto unha imaxe frívola e inadecuada, aínda que non dubido de que será popular. E dous “folies” son tamén as dúas pasarelas “lámina”, xemelgas e á altura do vello matadoiro, aínda que a solución aquí é máis técnica e atractiva, se ben non exentar de pretensións formais e de lucimento da imaxe. Os arquitectos metidos a enxeñeiros, e os enxeñeiros mesmos, son moi frecuentemente formalistas cando fan pontes, e se converten en escultores banais. Isto é, sen saber quedar na moderación e a elegancia que ten a boa arquitectura. Por exemplo, a que pode verse nas tres pontes históricas, o do Rei, o de Toledo e o de Segovia.

Creo que o mellor do parque son os detalles da súa construción e deseño, que é onde se nota máis a excelente contribución dos seus arquitectos proxectistas, Burgos e Garrido (e os do seu equipo). Por exemplo, nos bordos de pedra que separan os camiños das plantacións, que son absolutamente sistemáticos, e que se conservan idénticos de concepto e ata de forma cando han de cambiar por razóns físicas, e converterse noutras cousas, como bancos. O mesmo acontece coas pequenas e grandes construcións auxiliares e coas superficies verticais, resoltas sempre coa bela e acertada solución de pedra granítica. Ou, en xeral, cos chans e cos diferentes remates. A acertada e bela concepción de todos estes detalles, e a súa continuidade ao longo de toda a actuación, paréceme o máis logrado e meritorio desta gran realización, aínda que sexa o que a maioría non vai saber observar.

3.

A equivocada continuidade na vella crenza nas solucións ingenieriles do tránsito de vehículos privados, e a facilidade para a permanencia abusiva deste, creou en Madrid unha enorme débeda económica e un gran parque. Creo moi firmemente que resulta bastante máis nociva para a cidade a continuidade absurda da citada crenza que a débeda en si mesma. E que facer caso ao punto de vista único que parecen seguir tendo os enxeñeiros españois será sempre moi negativo, e politicamente de todo incorrecto. Consolémonos por agora coa presenza do parque, atractiva coartada dun notable erro urbano.

Antonio González-Capitel Martínez · Doutor arquitecto · catedrático en ETSAM

Madrid · setembro 2012

El tercer espacio | Íñigo García Odiaga

Omotesando Station, 3丁目-6 Kitaaoyama, Minato, Tokio, Japón

La ciudad es uno de los paradigmas de la actividad humana, y probablemente es imposible definirla sin aludir a la intensidad de las relaciones, los intercambios y las conexiones entre los ciudadanos, que es capaz de generar.

Desde un punto de vista espacial, toda la legislación y todas las normativas aluden únicamente a dos tipos de espacios, el espacio público y el espacio privado, pero ya abundan los textos que hablan de un tercer espacio, el espacio colectivo.

Si el espacio privado es aquel que está definido porque su titularidad es privada y el público se define por su pertenencia a la colectividad, el espacio colectivo sería aquel que aún siendo privada su propiedad, el uso en el desarrollado es claramente público.

Si pensamos mínimamente en esta categoría, los bares, los restaurantes, los comercios, cines, centros comerciales o incluso algunos museos pertenecen a esta categoría. Muchos teóricos como Jose Miguel Iribas, ya atribuyen a este espacio, el denominado espacio colectivo, el gran logro de mantener la calle activa, es decir la actividad urbana. Este concepto, difícil de cuantificar que a menudo es resumido con expresiones que aluden a la vida del lugar, se tornan vitales a la hora de proyectar la ciudad, su urbanismo e incluso sus edificios. Está ya demostrado que los espacios públicos requieren de estas actividades, de bares, comercios, cines u otros espacios colectivos para mantener la tensión urbana y generar actividad y por lo tanto capacidad para socializar e intercambiar y cumplir así con una de las definiciones de ciudad a la que aludíamos al principio.

Omotesando Station, 3丁目-6 Kitaaoyama, Minato, Tokio, Japón

En este sentido la mezcla de usos se torna, no ya una opción, sino una necesidad, para aumentar la complejidad y por ende la actividad y la vida del entorno urbano.

Un edificio que resume bien este nuevo modelo es el levantado por el arquitecto japonés Hiroshi Nakamura para el centro comercial Plaza Omotesando situado en uno de los cruces de caminos más concurridos del mundo en el distrito comercial de Harajuku, en Tokio.

Esta zona de la capital nipona ofrece ya un alto grado de mestizaje, en una interesante combinación  y superposición de los rituales tradicionales del antiguo imperio y de los delirios consumistas y tecnológicos del nuevo Japón. Puede resultar chocante e incluso difícil de creer que la avenida Omotesando, llena de grandes tiendas de marcas de lujo diseñadas por Kengo Kuma, Toyo Ito, Tadao Ando, MVRDV o SANAA, sea al mismo tiempo el acceso procesional al templo sintoísta más antiguo y más grande de toda la ciudad.

Esta mezcla es precisamente el punto de partida de la arquitectura de Nakamura, que reinterpreta la estética de las grandes cubiertas, a menudo el elemento más importante de los edificios tradicionales japoneses, para diseñar un edificio comercial donde la clave está en la devolución del espacio de la cubierta al ciudadano.

La composición del edificio se divide claramente en dos partes, es ligero y transparente en la base, sólido y opaco en la parte superior. Las tiendas de la parte inferior abren sus grandes ventanales a la avenida Omotesando, mientras que a los pisos superiores se accede por una escalera que es sin duda el elemento clave para trasladar a los transeúntes a la cubierta- plaza que remata el edificio. En una de las ciudades más densamente pobladas del planeta, como Tokio, perder suelo para generar espacio público era un lujo que el proyecto no se podía permitir, pero por contra sí que se podía generar un espacio abierto al ciudadano en la cubierta, que complementase los usos y la actividad del centro comercial multiplicando las posibilidades de uso.  De este modo, se planteó la construcción de un jardín, de un nuevo paisaje en la azotea del edificio. Esta isla verde que concentra 34 árboles y 50 tipos diferentes de plantas parece apartar momentáneamente al visitante del intenso ritmo de Tokio, olvidando por un momento la localización ultra-urbana en la que se encuentra en el edificio.

Omotesando Station, 3丁目-6 Kitaaoyama, Minato, Tokio, Japón

Este espacio de uso público pero de titularidad privada es la esencia del tercer espacio de la ciudad, un espacio que activa la vida urbana, que predispone al intercambio de información y de experiencias, en definitiva, que predispone a la socialización. La plaza del centro comercial Omotesando, está en relación directa con los espacios comerciales, pero también con la calle y con el espacio público de la ciudad. De alguna manera todos estos estratos se necesitan y complementan, haciendo difícil que uno pueda subsistir sin el otro.

La ciudad urbana actual necesita de este tipo de modelos para subsanar los errores de su urbanismo, evidentemente estos no se encuentran en los centros urbanos, allí donde la actividad es máxima y la ciudad aún mantiene su pulso activo. La decadencia de la ciudad está en las periferias, en esos no lugares, espacios sin nombre, idénticos en todas las grandes urbes, donde no existe la identidad y el espacio colectivo, el tercer espacio, no ha sido proyectado para complementar el uso público y la ciudad se encuentra muerta y reducida a ciudad dormitorio. Tal vez una solución sea la de implantar, edificios, nodos de usos mixtos, donde el mestizaje produzca actividad y pueda ayudar a aumentar el pálpito social de la ciudad.

Omotesando Station, 3丁目-6 Kitaaoyama, Minato, Tokio, Japón

íñigo garcía odiaga . arquitecto
san sebastián. octubre 2012

Artículo publicado en ZAZPIKA 2012.09.09

Leer es respirar, es devenir. Escritos de Olafur EliassonLeer es respirar, es devenir. Escritos de Olafur EliassonReading is to breathe, is to develop. Olafur Eliasson’s writings

0

Leer es respirar, es devenir es la primera publicación que recoge los textos de Olafur Eliasson escritos hasta la fecha. A través de veinticuatro ensayos breves y de las evocativas imágenes de algunas de sus obras, el artista danés de origen islandés presenta los temas más recurrentes de su trayectoria artística y nos invita a reflexionar sobre su complejo universo estético y perceptivo: desde el papel que desempeñamos como observadores en un museo o nuestras reacciones frente al color y la luz, hasta los diferentes tipos de movimiento o la percepción del paisaje en el tiempo. Al igual que en su obra artística, en este libro —con prefacio del propio Eliasson— el artista nos anima a formar parte de sus reflexiones abiertas, a recorrer los diversos temas planteados y, sobre todo, a que tomemos partido como lectores y vayamos más allá de la propia obra.

Olafur Eliasson (Copenhague, 1967) es un artista visual cuyas exposiciones individuales han sido elogiadas por la crítica y mostradas en los museos más importantes del mundo desde 1997. Su trabajo se caracteriza por la incesante exploración de los modos de percepción, y su obra, que él mismo describe como “instalaciones experimentales”, abarca desde la fotografía, las instalaciones, la escultura o el cine, hasta importantes proyectos en el espacio público y en obras arquitectónicas. En 1995 el artista fundó en Berlín el Studio Olafur Eliasson, que cuenta actualmente con un equipo de cerca de cincuenta personas entre artesanos, arquitectos e historiadores del arte. Como profesor de la Universität der Künste de Berlín, Olafur Eliasson ha puesto en marcha el Institut für Raumexperimente (Instituto de Experimentación Espacial), un modelo innovador de educación artística que funciona desde 2009.

El Studio Olafur Eliasson junto con Batteríid Architects y Henning Larsen Architects proyectaron el Harpa – Auditorio y Centro de Congresos de Reikiavik, edificio ganador del Premio Mies van der Rohe 2013.

Moisés Puente es arquitecto, editor y traductor de temas arquitectura. Es editor de la revista 2G y entre sus libros se encuentran las ediciones de textos de Alejandro de la Sota, Josep Llinàs, Mies van der Rohe, Jørn Utzon y Olafur Eliasson y monográficos sobre la obra doméstica de Mies van der Rohe y la obra de Alejandro de la Sota. En 2010 recibió el Premio FAD de Pensamiento y Crítica por su trayectoria profesional como editor.

Ler é respirar, é devir é a primeira publicación que recolle os textos de Olafur Eliasson escritos ata a data. A través de vinte e catro ensaios breves e das evocativas imaxes dalgunhas das súas obras, o artista danés de orixe islandesa presenta os temas máis recorrentes da súa traxectoria artística e invítanos a reflexionar sobre o seu complexo universo estético e perceptivo: dende o papel que desempeñamos como observadores nun museo ou as nosas reaccións fronte á cor e a luz, ata os diferentes tipos de movemento ou a percepción da paisaxe no tempo. Ao igual que na súa obra artística, neste libro -con prefacio do propio Eliasson- o artista anímanos a formar parte das súas reflexións abertas, a percorrer os diversos temas formulados e, sobre todo, a que tomemos partido como lectores e vaiamos máis alá da propia obra.

Olafur Eliasson (Copenhague, 1967) é un artista visual cuxas exposicións individuais foron eloxiadas pola crítica e mostradas nos museos máis importantes do mundo dende 1997. O seu traballo caracterízase pola incesante exploración dos modos de percepción, e a súa obra, que el mesmo describe como «instalacións experimentais», abarca dende a fotografía, as instalacións, a escultura ou o cine, ata importantes proxectos no espazo público e en obras arquitectónicas. En 1995 o artista fundou en Berlín o Studio Olafur Eliasson, que conta actualmente cun equipo de preto de cincuenta persoas entre artesáns, arquitectos e historiadores da arte. Como profesor da Universität der Künste de Berlín, Olafur Eliasson puxo en marcha o Institut für Raumexperimente (Instituto de Experimentación Espacial), un modelo innovador de educación artística que funciona dende 2009.

O Studio Olafur Eliasson xunto con Batteríid Architects e Henning Larsen Architects proxectaron o Harpa – Auditorio e Centro de Congresos de Reykjavik, edificio gañador do Premio Mies van der Rohe 2013.

Moisés Puente é arquitecto, editor e tradutor de temas arquitectura. É editor da revista 2 GR e entre os seus libros encóntranse as edicións de textos de Alejandro de la Sota, Josep Llinàs, Mies van der Rohe, Jørn Utzon e Olafur Eliasson e monográficos sobre a obra doméstica de Mies van der Rohe e a obra de Alejandro de la Sota. En 2010 recibiu o Premio FAD de Pensamento e Crítica pola súa traxectoria profesional como editor.

Reading is to breathe, is to develop is the first publication that gathers Olafur Eliasson’s texts written up to the date. Across twenty-four brief tests and of the evocativas images of some of his works, the Danish artist of Icelandic origin presents the topics more appellants of his artistic path and invites us to think about his complex aesthetic and perceptive universe: from the paper that we recover as observers in a museum or our reactions opposite to the color and the light, up to the different types of movement or the perception of the landscape in the time. As in his artistic work, in this book – with preface of the own Eliasson – the artist encourages us to form a part of his opened reflections, to crossing the diverse raised and, topics especially, that we take sides as readers and go beyond the own work.

Olafur Eliasson (Copenhague, 1967) is a visual artist whose individual exhibitions have been praised by the critique and showed in the most important museums of the world from 1997. His work is characterized by the incessant exploration of the manners of perception, and his work, which he itself describes as » experimental facilities «, includes from the photography, the facilities, the sculpture or the cinema, up to important projects in the public space and in architectural works. In 1995 the artist founded in Berlin the Studio Olafur Eliasson, which possesses nowadays an equipment closely of fifty persons between craftsmen, architects and historians of the art. As teacher of the Universität der Künste of Berlin, Olafur Eliasson has started the Institut für Raumexperimente (Institute of Spatial Experimentation), an innovative model of artistic education who works from 2009.

The Studio Olafur Eliasson together with Batteríid Architects and Henning Larsen Architects they projected the Harp – Audience and Center of Reikiavik’s Congresses, winning building of the Prize Mies van der Rohe 2013.

Moisés Puente is an architect, publisher and translator of topics architecture. He is a publisher of the magazine 2G and between his books they find the editions of texts of Alejandro de la Sota, Josep Llinàs, Mies van der Rohe, Jørn Utzon and Olafur Eliasson and monographic on the domestic work of Mies van der Rohe and Alejandro de la Sota’s work. In 2010 it received the Prize FAD of Thought and Critical for his professional path as publisher.

Antoni Arola. Dialogar con la luzAntoni Arola. Dialogar ca luzAntoni Arola. Talking with the light

0

Antoni Arola sentado en su mesa de trabajo, rodeado de sus objets trouvés, sus libros, su luz, Antoni Arola nos descubre en esta entrevista cómo aborda el proceso de creación de una lámpara, el camino que sigue para pasar de la idea primigenia a un objeto de iluminación con entidad propia. Habla de su forma de mirar, de su forma de hacer… de cómo hay que mirar para ver lo que no hay. Y de su afán por alcanzar en cada proyecto su objetivo: domesticar la luz, hacerla próxima, encontrar el arquetipo que la convierte en universal y atemporal.

Más información sobre Antoni Arola y el Parc de Belloch en: belloch.eu

Antoni Arola sat in his desk, surrounded with his objets trouvés, his books, his light, Antoni Arola discovers in this interview his how it approaches the process of creation of a lamp, the way that continues to go on from the original idea to an object of lighting with own entity. It speaks about his form of looking, of his way of doing … of how it is necessary to look to see what does not exist. And of his zeal for reaching in every project his aim: to domesticate the light, to make her near, to find the archetype that turns her in universally and atemporal.

More information about Antoni Arola and the Parc de Belloch in: belloch.eu

Antoni Arola Arola sentado na súa mesa de traballo, rodeado dos seus objets trouvés, os seus libros, a súa luz, Antoni Arola descóbrenos nesta entrevista como aborda o proceso de creación dunha lámpada, o camiño que segue para pasar da idea primixenia un obxecto de iluminación con entidade propia. Fala da súa forma de mirar, da súa forma de facer… de como hai que mirar para ver o que non hai. E do seu afán por alcanzar en cada proxecto o seu obxectivo: domesticar a luz, facela próxima, encontrar o arquetipo que a converte en universal e atemporal.

Máis información sobre Antoni Arola e o Parc de Belloch en: belloch.eu

SlideShare SlideShare SlideShare

0

SlideShare empezó con un objetivo sencillo: compartir conocimientos en línea. Desde entonces, SlideShare ha crecido y se ha convertido en en la comunidad más grande del mundo para el uso compartido de presentaciones y otros contenidos de tipo profesional.

SlideShare se fundó en octubre de 2006 y fue adquirido por LinkedIn en mayo de 2012. Permite a los usuarios cargar y compartir fácilmente presentaciones, infografías, documentos, vídeos, PDF y seminarios web. En el cuarto trimestre de 2013, el sitio recibió una media mensual de 60 millones de visitas únicas y 215 millones de visitas de páginas. SlideShare se encuentra entre los 120 sitios web más visitados del mundo.

¿Cómo puede beneficiarse del uso de SlideShare?

Discover and Learn

SlideShare se compone de más de 15 millones de cargas de individuos y organizaciones con temas que van desde la tecnología hasta la educación, pasando por la gestión de empresas y el turismo. Busca lo que te interesa y aprende de fuentes como Guy Kawasaki, la Casa Blanca, Mashable, etc. También puedes descargar SlideShares para leerlas o utilizarlas como referencia en otro momento. (mire otros autores importantes de SlideShare)

Share and Connect

Comparta el contenido que le importa con sus compañeros, clientes, amigos y seguidores. Las SlideShares se pueden insertar en sitios web y blogs, y se pueden compartir fácilmente en LinkedIn, Twitter, Facebook y otras plataformas de redes sociales populares. Se pueden ver en público y en privado. Conéctese con otros usuarios de SlideShare a través de comentarios, Me gusta y páginas de perfiles.

Present

¿Tiene alguna idea, historia, proyecto de investigación, presentación, colección de fotos o conocimientos especializados sobre un tema? Cárguelos y llegue a un público amplio. Aquí tiene más ideas sobre lo que puede cargar en SlideShare.

SlideShare began with a simple aim: to share knowledges in line. Since then, SlideShare has grown and has turned in into the biggest community of the world for the shared use of presentations and other contents of professional type.

SlideShare was founded in October, 2006 and was acquired by LinkedIn in May, 2012. It allows to the users to load and to share easily presentations, infografías, documents, videoes, PDF and seminars web. In the fourth trimester of 2013, the site received a monthly average of 60 million only visits and 215 million visits of pages. SlideShare is between 120 sites web more visited of the world.

How can it benefit from SlideShare’s use?

Discover and Learn

SlideShare consists of more than 15 million charges of individuals and organizations with topics that go from the technology up to the education, happening for the management of companies and the tourism. It looks what you interest and learn of sources as Guy Kawasaki, the White Blanca, Mashable, etc. Also you can unload SlideShares to read them or use them as reference in another moment. (Look other important authors of SlideShare).

Share and Connect

Share the content that matters for him with his companions, clients, friends and followers. The SlideShares can insert in sites web and blogs, and can be shared easily in LinkedIn, Twitter, Facebook and other platforms of social popular nets. They can be seen publicly and privately. Connect with other users of SlideShare across commentaries, I like It and profile pages.

Present

Has it some idea, history, project of investigation, presentation, collection of photos or knowledges specialized on a topic? Them load and come to a wide public. Here it has more ideas on what it can load in SlideShare.

SlideShare empezou cun obxectivo sinxelo: compartir coñecementos en liña. Dende entón, SlideShare creceu e converteuse en na comunidade máis grande do mundo para o uso compartido de presentacións e outros contidos de tipo profesional.

SlideShare fundouse en outubro de 2006 e foi adquirido por LinkedIn en maio de 2012. Permite aos usuarios cargar e compartir doadamente presentacións, infografías, documentos, vídeos, PDF e seminarios web. No cuarto trimestre de 2013, o sitio recibiu unha media mensual de 60 millóns de visitas únicas e 215 millóns de visitas de páxinas. SlideShare encóntrase entre os 120 sitios web máis visitados do mundo.

¿Como pode beneficiarse do uso de SlideShare?

Discover and Learn

SlideShare componse de máis de 15 millóns de cargas de individuos e organizacións con temas que van dende a tecnoloxía ata a educación, pasando pola xestión de empresas e o turismo. Busca o que che interesa e aprende de fontes como  Guy Kawasaki, a Casa Branca, Mashable, etc. Tamén podes descargar SlideShares para lelas ou utilizalas como referencia noutro momento. (mire outros autores importantes de SlideShare)

Share and Connect

Comparta o contido que lle importa cos seus compañeiros, clientes, amigos e seguidores. As SlideShares pódense inserir en sitios web e blogs, e pódense compartir doadamente en LinkedIn, Twitter, Facebook e outras plataformas de redes sociais populares. Pódense ver en público e en privado. Conéctese con outros usuarios de SlideShare a través de comentarios, Me gusta e páxinas de perfís.

Present

¿Ten algunha idea, historia, proxecto de investigación, presentación, colección de fotos ou coñecementos especializados sobre un tema? Cárgueos e chegue a un público amplo. Aquí teñen máis ideas sobrelo que pode cargar en SlideShare.

[:es]Sol. Sabor a espíritu libre[:gl]Sol. Sabor a espíritu libre[:en]Sol. Flavor to free spirit[:]

0

[:es]

«Espíritu Libre del Año, y te estamos buscando.”

 Así se presenta la campaña digital que realiza la marca de bebidas Sol, y que en esto días está presente en web, banners y redes sociales.

A través del formato minidocumental que narra en primera persona las historias de emprendedores que han arriesgado y luchado por alcanzar y desarrollar sus sueños.

En esta primer entrega los protagonistas son Priscilla y Gastón, una pareja que decidió cambiar las clases y el diseño gráfico, para crear su negocio propio: Eureka Street Food.

Una furgoneta Citroën HY transformada en restaurante móvil, esta pareja recorre cada día diferente lugares vendiendo comida californiana “on the go”.

Este es la primera historia de muchas que se irán contando, y de la que tú puedes formar parte si resultas seleccionado.

Más información en:
www.facebook.com/solbeer,
www.solespiritlubre.es
o a través #solespiritulibre

[:gl]

«Espírito Libre do Ano, e estamoste buscando..”

Así se presenta a campaña dixital que realiza a marca de bebidas Sol, e que nisto días está presente en web, banners e redes sociais.

A través do formato minidocumental que narra en primeira persoa as historias de emprendedores que arriscaron e loitado por alcanzar e desenvolver os seus sonos.

Nesta primeiro entrega os protagonistas son Priscilla e Gastón, unha parella que decidiu cambiar as clases e o deseño gráfico, para crear o seu negocio propio: Eureka Street Food.

Unha furgoneta Citroën HY transformada en restaurante móbil, esta parella percorre cada día diferente lugares vendendo comida californiana «on the go».

Este é a primeira historia de moitas que se irán contando, e da que ti podes formar parte se resultas seleccionado.

Máis información en:

www.facebook.com/solbeer,

www.solespiritlubre.es

ou a través #solespiritulibre

[:en]

«Free spirit of the Year, and we are looking for you.”

This way one presents the digital campaign that realizes the brand of drinks Sun, and that in this days is present in web, banners and social networks.

Across the minidocumentary format that narrates in the first person the entrepreneurs’ histories that have risked and fought to reach and develop his dreams.

In this one first it delivers the protagonists are Priscilla and Gastón, a pair who decided to change the classes and the graphical design, to create his own business: Eureka Street Food.

A van Citroën HY transformed into mobile restaurant, this pair crosses every different day places selling Californian food «on the go».

This one is the first history of many that will be counting each other, and of that you can form a part if you turn out to be selected.

More information in:

www.facebook.com/solbeer,

www.solespiritlubre.es

or to slant#solespiritulibre

[:]

Manos a la Roiba | Miguel Ángel Díaz Camacho

Manos a la Roiba | Miguel Ángel Díaz Camacho
Alzado de La Roiba, Ramón Vázquez Molezún

Hace algunos años visitábamos Bueu para la toma de datos en la realización de un concurso de ideas1. Antes de colonizar el emplazamiento, antes de cualquier labor, nos acercamos a La Roiba. Quizá este fuera nuestro mayor acierto. El concurso planteaba la construcción de un pequeño club náutico entre las playas de Petis y Pescadoira, en el entorno de una antigua cetárea. Nuestra propuesta proponía respetar la estructura original de la cetárea y acondicionar su espacio interior como almacén de traineras, al tiempo que la cubierta se transformaba en terraza privilegiada sobre la ensenada de Bueu. Casi todo lo aprendimos antes en La Roiba.

Ramón Vázquez Molezún (re)construye una antigua fábrica de salazones y la acondiciona para su nuevo uso residencial2. Sobre el espacio inferior alojado entre los muros de piedra existentes, inundable durante las mareas vivas y habilitado como almacén de embarcaciones, se establece un plano horizontal de hormigón, una bandeja rehundida respecto al camino posterior de acceso que vuela aérea sobre los muros de piedra existentes: una plataforma entre la tierra y el mar. Sobre este mecanismo esencial y primero, se proyecta otro plano superior de cubierta, resultando la ventana horizontal sobre la ensenada, la grieta contenida entre estos dos planos, el mecanismo principal de construcción del afuera. La sombra horizontal bajo la plataforma y el primoroso hueco – fenêtre en longueur – bajo la cubierta (sin apoyos aparentes), aportan una ilusión de ingravidez que contrasta con la pétrea verticalidad de los rotundos murallones.

Precisamente esta delicada intervención se encuentra ahora en un profundo estado de deterioro:

“en los últimos cinco años la Roiba ha sufrido importantes desperfectos que atentan contra su integridad” 3.

Mucho nos tememos que en la batalla contra el mar todo está perdido de antemano: el propio Chillida proyectaba el desplome del Peine del Viento como una parte natural e inevitable de su existencia. Y sin embargo, como arquitecto, no encuentro una mejor manera de expresar nuestra confraternidad: cuidar la arquitectura de manera colectiva, sin más intermediarios que nuestra propia capacidad de asociación4.

Miguel Ángel Díaz Camacho. Doctor Arquitecto
Madrid. julio 2014

Notas:

1 Concurso para la realización de Club Náutico en Bueu, enero 2001, Primer premio (en colaboración con Jorge Valseca). El pantalán que exigían las bases se propone flotante para evitar precisamente lo que ha ocurrido con el espigón construido en la playa de Beluso. Esta propuesta, 13 años después, aún se encuentra a la espera de que el Ayuntamiento de Bueu gestione la titularidad de la cetárea sobre la que convocó el concurso.

2 Refugio de verano en Bueu, Pontevedra, 1969.

3 Cita extraída de la campaña iniciada en Kuabol por los arquitectos María Vázquez Molezún, Jesús Gallo y Pablo Olalquiaga. Colaboran en el equipo los arquitectos Nuria Prieto, Álvaro Mallo, Borja López Cotelo, María Olmo Béjar, Alberto Alonso Oro y Ana Espinosa. Enlace para colaborar aquí. Facebook. Twitter.

4 Cuidar: del latín cogitāre (pensar). El verbo cogitāre se compone de co- (acción conjunta o global) y agitare (poner en movimiento, agitar), un frecuentativo de agere (llevar adelante, hacer avanzar, mover, tratar, actuar).

Desde Párrafos de Arquitectura apoyamos la campaña de crowdfunding iniciada en la plataforma Kuabol por varios compañeros y amigos para la restauración de la Roiba en dos fases. Cuidar es avanzar. Cuidar es agitar una bandera sostenida por muchas manos. Cuidar es poner las manos a la obra. Manos a la Roiba.

Mister Ed, arquitecto | Jorge Gorostiza

Mister Ed

Míster Ed es el título de una serie de televisión popular en los Estados Unidos durante los años sesenta, el protagonista, el tal Ed, es un caballo que habla -quizás familia de la mula Francis- y vive en una cuadra de su dueño, Wilbur Post, un arquitecto que tiene su estudio al lado de esa cuadra con una gran compuerta abierta hacia ella, por lo que puede mantener conversaciones con Ed.

No sé si esta serie se llegó a emitir en España y si así fue, no recuerdo haber visto algún episodio. Traigo ahora a este blog a Mr. Ed, porque he descubierto un cómic basado en sus aventuras, publicado en marzo-mayo de 1962, que se encuentra aquí, en un estupendo portal de cómics gratuitos llamado Comic Book Plus.

Voy a contarles el argumento de una de sus aventuras, la titulada «Amateur Architect», en ella Wilbur está haciendo el proyecto de un chalé para un airado cliente, Mr. Grump «Gruñón», y no sabe si diseñarlo con un estilo colonial o moderno, al final decide hacer una mezcla horrorosa que no le gusta a Mr. Ed, pero sí al cliente; al comenzar la obra el caballo piensa que se ha de modificar el edificio, por lo que llama por teléfono al capataz -no se explica cómo gira el disco del aparato telefónico con su pezuña-, le dicta una serie de órdenes y cambia completamente la forma del chalé, cuando Wilbur llega a la obra se lleva una sorpresa, porque le parece horrible, pero a su cliente le encanta y poco después llegan dos miembros del «Architects’ Committee» que quieren fotografiar el edificio por ser «el diseño más original del año», la siguiente viñeta es la que reproduzco al comienzo de esta entrada y en ella puede verse la casa entera.

Este cómic no es la reproducción de un episodio que se emitiese en televisión, al menos con ese título, por lo que no tiene mucho que ver con el cine y la imagen en movimiento, pero al ver el edificio, «horroroso» para el arquitecto, «original» para el propietario y la crítica, no he podido dejar de hablar sobre él, seguro que los lectores lo relacionarán con algún otro que hayan visto y se podría escribir sobre este cómic, pero en estos días no tengo tiempo, así que se lo dejo a otros.

Jorge Gorostiza, arquitecto. Autor del blog Arquitectura+Cine+Ciudad
Santa Cruz de Tenerife, agosto 2014

Lentitud | Miquel Lacasta Codorniu

Cenotafio de Newton de Étienne-Louis Boullée de 1784

La arquitectura siempre ha sido una profesión de viejo, una labor que exige la implicación de una cantidad ingente de tiempo para que un arquitecto pueda considerarse en estado de madurez. Todos aquellos que nos reconocemos en la profesión, estamos de acuerdo que no hay atajos ni caminos de en medio. La arquitectura se hace al chup chup de la vida.

Esta idea de lentitud ha sido desesperante para algunos, que en un ejercicio por acelerar el tiempo se han plantado en una edad totalmente inconsistente en los atriles chillones de los media. Al final de tanto acelerón, esa maquina de comunicar en el vacío, ese ruido de fondo reverberante en que se han convertido algunos media, ha quebrado su lógica y se ha banalizado hasta el extremo.

Las voces de los jóvenes acelerados de los 90 y principios de los 2000 se han pausado y han vuelto a la senda de un tiempo acompasado por la experiencia.

Y es que no hay vuelta de hoja. Si un proyecto de arquitectura se lleva por delante 5 o 6 años de vida, cuando no más, y por muy capaz que uno sea, solamente se pueden llevar simultáneamente unos 4 o 5 proyectos de forma directa, es decir, proyectos de los que se aprende el oficio, resulta que para tener la experiencia de por ejemplo, haber trabajado en unos 30 proyectos de arquitectura se requieren por lo menos unos 25 o 30 años.

Del tiempo y del valor de lo lento es de lo que hablo.

José Antonio Marina1 escribía en la revista Ballesol el pasado 1 de abril acerca del resurgir de la lentitud como valor en positivo del que extraigo algunas ideas:

«Hay una campaña mundial a favor de la lentitud. Es cierto que estamos sufriendo todos una epidemia de velocidad. Una epidemia de la que somos a la vez causantes y víctimas. Vivimos en una aceleración continua, disfrutamos al parecer con la velocidad. Marchamos rápidamente, aunque no sepamos donde. Decían que los ejecutivos americanos ponían el despertador media hora más tarde de lo debido, para así comenzar el día acelerados, con mucha adrenalina en sangre.

El movimiento slow comenzó en Italia, como una respuesta a la comida rápida, fast food. Se trataba de comer sin prisas, en compañía, disfrutando de la mesa y de la sobremesa. Saboreando, en vez de tragando. De allí se amplió a las ciudades lentas, slow cities, también en Italia. Hay, por último, una tendencia a la educación lenta, slow parenting. Sus partidarios, dicen, pretenden liberar a los niños de la educación frenética.

Muchas veces, cuando queremos ganar tiempo, estamos perdiendo cosas muy valiosas. La prisa está reñida con muchos valores. Con la cortesía, por ejemplo. Con la ternura. Con el cuidado atento. Hay muchas cualidades que sólo se perciben en una situación de calma. La belleza de las cosas, el placer de la conversación, el esplendor del paisaje. La prisa es hermana de consumismo, que consiste en no disfrutar mucho tiempo de una cosa. Pretende liberarnos del aburrimiento, mediante una excitación continuamente mantenida.»

Me parece interesante la reflexión de Marina en tanto que entra totalmente en reverberación con las teorías filosóficas de estas últimas décadas que, tras el hundimiento del pensamiento político y de las esperanzas utópicas, abogan por la desaceleración del espíritu revolucionario de principios del siglo XX a favor de una percepción del tiempo en estado de presente continuo.  Es decir, se asume una cierta fenomenología del tiempo presente en oposición al espíritu rompedor de la cadena de tiempo de la actitud del revolucionario.

Cabe clarificar aquí, que lejos de entender esa fenomenología de un presente hipertrofiado como una especie de sumisión lineal a un progreso ligado a un consumo constante, lo que se propone en esencia, o al menos eso desprende el pensamiento de Marina, es la necesidad de tomar una pausa reflexiva que implique la convergencia de un tiempo acelerado y otro tiempo ralentizado en el devenir vital de cada uno. Algo así como saber combinar las prisas y las pausas.

Evidentemente añadiría que la arquitectura, el urbanismo y el paisaje se funden en un tiempo largo y pausado, no exento de altísima intensidad cuando se llevan a cabo. La imagen que siempre me viene a la cabeza es la del corredor de largas distancias de montaña. Largas y empinadas cuestas, bajadas escalofriantes, velocidad siempre, pero reservando el cuerpo para una larga travesía. Me gusta pensar que la arquitectura es algo así como una actividad de intensidad constante y velocidad variable.

Para nuestra profesión, la intensidad seguramente es más importante que la velocidad, aunque está claro que a veces se debe ir muy rápido, y otras aprender a bajar las revoluciones. El acto de proyectar en arquitectura debe saber combinar la respuesta inmediata con la contemplación gozosa… si somos capaces de estirar y contraer el tiempo en esta dirección, tenemos ya ganada una de las partidas clave.

O como mejor dice Marina, no se trata de pasividad, sino de ser selectivos en la inversión de nuestro tiempo. Hay un tiempo oportuno para cada cosa. Como dice el Eclesiastés, un libro muy sabio

“Hay un tiempo para plantar y otro para cosechar, un tiempo para abrazar”.

Añadiría: y un tiempo para andar deprisa, y otro para andar lentamente.

En definitiva, en arquitectura, ganar tiempo a costa de un proyecto es sembrar la banalidad en el lecho fértil de las ideas. Sin embargo, dar a cada proyecto su espacio de tiempo es dotarlo de la capacidad de resistir los decenios que al proyecto se le vienen encima cuando se conviertan los dibujos en una realidad.

La idea de una cierta lentitud vuelve a ser atractiva. Gozar del paso del tiempo como herramienta de reflexión, como espacio de aprendizaje, no deja de ser una imagen que en arquitectura todos compartimos. Aprender a acelerar y a frenar un proyecto se transforma en un ejercicio de lucidez, en la demostración palpable de la actitud del francotirador. Esa es en suma la posición del arquitecto, al menos idealmente, apostado en los límites de la cultura y la técnica, consciente de la escasez de munición, solamente se puede permitir un disparo limpio y certero con el que hacer diana.

Admiro mucho a los arquitectos que en su obra demuestran esa capacidad de dominar los tempos de un proyecto. Más allá de la formalización de la arquitectura, de sus envoltura final, la capacidad de ciertos monstruos de saber en que tiempo se mueven y en que tiempo actúan, siempre me ha parecido fascinante.

Quizás la arquitectura se reduce a eso, a dominar el tiempo.

Miquel Lacasta Codorniu. Doctor arquitecto
Barcelona, octubre 2013

En la imagen el conocido proyecto del Cenotafio de Newton de Étienne-Louis Boullée de 1784. La idea de Cenotafio, de tumba vacía, recrea hasta el extremo el concepto de lentitud, de monumento a un tiempo definitivamente parado. Más imágenes fascinantes sobre el proyecto en encontrandolalentitud.

Notas

1 Es de lo más recomendable visitar la web del filósofo toledano, José Antonio Marina. En un ejercicio de extraordinaria generosidad, Marina tiene decenas de textos, artículos e ideas publicados en su web, que funcionan como fuente de referencia para aquellos que admiramos su trabajo.

[:es]Jørn Utzon. Conversaciones y otros escritos[:gl]Jørn Utzon. Conversas e outros escritos[:en]Jørn Utzon. Conversations and other writings[:]

0

[:es]

«Los seres humanos experimentan sus entornos en diferentes grados. Si uno tiene una extrema sensibilidad por la incidencia de la luz y de las sombras, por el color y por el espacio que le rodea, entonces tiene las cualidades innatas de un arquitecto y un artista.

Si uno no sólo es receptivo, sino que también tiene un talento creativo y es capaz de expresarse de manera que sus compañeros puedan entender y disfrutar su experiencia, entonces posee algunas de las cualidades necesarias para convertirse en arquitecto, en artista. El arte es la liberación de las fuerzas creativas de tu interior».

Jørn Utzon, 1983

Jørn Utzon. Conversaciones y otros escritos
Jørn Utzon. Conversaciones y otros escritos

Este libro combina algunas conversaciones mantenidas con el arquitecto danés Jørn Utzon con unos textos del propio Utzon que, de una manera sencilla pero elocuente, ofrecen las claves para entender la obra de este maestro de la arquitectura contemporánea.

Moisés Puente

Arquitecto, editor y traductor de temas arquitectura. Es editor de la revista 2G y entre sus libros se encuentran las ediciones de textos de Alejandro de la Sota, Josep Llinàs, Mies van der Rohe, Jørn Utzon y Olafur Eliasson y monográficos sobre la obra doméstica de Mies van der Rohe y la obra de Alejandro de la Sota. En 2010 recibió el Premio FAD de Pensamiento y Crítica por su trayectoria profesional como editor.

[:gl]

«Os seres humanos experimentan os seus ámbitos en diferentes graos. Se un ten unha extrema sensibilidade pola incidencia da luz e das sombras, pola cor e polo espazo que o rodea, entón ten as calidades innatas dun arquitecto e un artista.

Se un non só é receptivo, senón que tamén ten un talento creativo e é capaz de expresarse de maneira que os seus compañeiros poidan entender e gozar a súa experiencia, entón posúe algunhas das calidades necesarias para converterse en arquitecto, en artista. A arte é a liberación das forzas creativas do teu interior».

Jørn Utzon, 1983

Este libro combina algunhas conversacións mantidas co arquitecto danés Jørn Utzon cuns textos do propio Utzon que, dun xeito sinxelo pero elocuente, ofrecen as claves para entender a obra deste mestre da arquitectura contemporánea.

Moisés Puente é arquitecto, editor e tradutor de temas arquitectura. É editor da revista 2 GR e entre os seus libros encóntranse as edicións de textos de Alejandro de la Sota, Josep Llinàs, Mies van der Rohe, Jørn Utzon e Olafur Eliasson e monográficos sobre a obra doméstica de Mies van der Rohe e a obra de Alejandro de la Sota. En 2010 recibiu o Premio FAD de Pensamento e Crítica pola súa traxectoria profesional como editor.

[:en]

«The human beings experience his environments in different degrees. If one takes an extreme sensibility as the incident of the light and of the shades, as the color and as the space that him makes a detour, then it has the innate qualities of an architect and an artist.

If one not only is receptive, but also it has a creative talent and is capable of expressing so that his companions could deal and to enjoy his experience, then it possesses some of the qualities necessary to turn into architect, in artist. The art is the liberation of the creative forces of your interior».

Jørn Utzon, 1983

This book combines some conversations supported with the Danish architect Jørn Utzon with a few texts of the own Utzon that, in a simple but eloquent way, offer the keys to understand the work of this teacher of the contemporary architecture.

Moisés Puente is an architect, publisher and translator of topics architecture. He is a publisher of the magazine 2G and between his books they find the editions of texts of Alejandro de la Sota, Josep Llinàs, Mies van der Rohe, Jørn Utzon and Olafur Eliasson and monographic on the domestic work of Mies van der Rohe and Alejandro de la Sota’s work. In 2010 it received the Prize FAD of Thought and Critical for his professional path as publisher.

[:]

Concurso Visualización con Lumion 2014Concurso Visualización con Lumion 2014Visualization Competition with Lumion 2014

0

Niños y jóvenes pueden ganar fácilmente $30,000 (22,000€) con este concurso creativo.

Con un fenómeno global como es el de Minecraft es evidente que las generaciones venideras aman la construcción y el diseño. Esto es una noticia increíble para el mundo de la arquitectura. ¿Quien hubiera previsto hace poco tiempo que los niños en 2014 pudiesen diseñar sus propios mundos?

Con el software idóneo cualquiera puede hacer sus sueños realidad. Lumion permite a cualquiera crear impresionantes y profesionales visualizaciones. Esta competición permite a los futuros arquitectos mostrar su talento al mundo. ¿A que estás esperando?

Participa ahora y gana un gran premio de $30,000 (22,000€)

El reto. Imagina que tus padres, arquitectos de renombre, están diseñando para un nuevo cliente la casa de sus sueños.

El diseño es precioso pero los renders lo desmerecen. Quizá el único camino para conseguir una buena presentación es contratar a un artista profesional. «¡Quizá pueda ayudarte!, dices tú. «¡Ja! Nos gustaría verte intentarlo, contestan ellos. «Es más difícil de lo que piensas».

Afortunadamente, con Lumion esto no resulta complicado. Puedes cargar rápidamente el diseño y comenzar a trabajar en la visualización del edificio.

Tan sólo lleva unos minutos asignar los materiales, añadirle un jardín precioso, personas y hasta asegurarte de que tu coche favorito está aparcado a la entrada. Las cosas empiezan a verse muy bien.

¡Cuando les enseñas el vídeo ellos no pueden creer lo que has hecho!  «Este es un vídeo genial» te dicen. El vídeo es tan impresionante que inmediatamente se lo envían a su cliente. A los pocos minutos llegan las felicitaciones del cliente. ¡Has hecho un trabajo excelente!»

Utiliza Lumion para crear el mejor vídeo de arquitectura que puedas. La versión de Lumion para el concurso incluye todo lo que necesitas e incluso puedes importar tus propios modelos. La duración del vídeo ha de ser entre los 30 segundos y los 5 minutos. Envía tu vídeo antes del 21 de Septiembre.

+ info

Nenos e mozos poden gañar doadamente $30,000 (22,000 €) con este concurso creativo.

Cun fenómeno global como é o de Minecraft é evidente que as xeracións vindeiras aman a construción e o deseño. Isto é unha noticia incrible para o mundo da arquitectura. ¿Quen tivese previsto hai pouco tempo que os nenos en 2014 puidesen deseñar os seus propios mundos?

Co software idóneo calquera pode facer os seus sonos realidade. Lumion permite a calquera crear impresionantes e profesionais visualizacións. Esta competición permite aos futuros arquitectos mostrar o seu talento ao mundo. ¿A que estás a esperar?

Participa agora e gaña un gran premio de $30,000 (22,000 €)

O reto. Imaxina que os teus pais, arquitectos de renome, están a deseñar para un novo cliente a casa dos seus sonos.

O deseño é precioso pero os renders desmeréceno. Quizais o único camiño para conseguir unha boa presentación é contratar un artista profesional. «Quizais poida axudarte!, dis ti.» Ja! Gustaríanos verte intentalo, contestan eles. «É máis difícil do que pensas.

Afortunadamente, con Lumion isto non resulta complicado. Podes cargar rapidamente o deseño e comezar a traballar na visualización do edificio.

Tan só leva uns minutos asignar os materiais, engadirlle un xardín precioso, persoas e ata asegurarte de que o teu coche favorito está aparcado á entrada. As cousas empezan a verse moi ben.

¡Cando lles ensinas o vídeo eles non poden crer o que fixeches! «Este é un vídeo xenial» dinte. O vídeo é tan impresionante que inmediatamente llo envían ao seu cliente. Aos poucos minutos chegan as felicitacións do cliente. ¡Fixeches un traballo excelente! «

Utiliza Lumion para crear o mellor vídeo de arquitectura que poidas. A versión de Lumion para o concurso inclúe todo o que necesitas e mesmo podes importar os teus propios modelos. A duración do vídeo ha de ser entre os 30 segundos e os 5 minutos. Envía o teu vídeo antes do 21 de Setembro.

+ info

Children and young men can gain easily 30,000 $ (22,000 €) with this creative contest.

With a global phenomenon since it is that of Minecraft it is evident that the future generations love the construction and the design. This is an incredible news for the world of the architecture. Does the one who had foreseen do a little time that the children in 2014 could design his own worlds?

With the suitable software anyone can make his dreams real. Lumion allows to anyone creating impressive and professional visualizations. This competition allows to the future architects to show his talent to the world. For that you are waiting?

Take part now and a great prize of 30,000 gains $ (22,000 €)

The challenge. He imagines that your parents, architects of renown, are designing for a new client the house of his dreams.

The design is precious but the renders desmerecen. Probably the only way to obtain a good presentation is to contract a professional artist. «Probably could help you!, say you.» Ja! We you would like to see to try it, answer they. «It is more difficult than you think».

Lucky, with Lumion this does not turn out to be complicated. You can load rapidly the design and begin to be employed at the visualization of the building.

Only it goes a few minutes to assign the materials, to add a precious garden, you present and up to insuring yourself that your favorite car is parked at the entry. The things begin to turn very well.

When you teach the video to them they cannot believe what you have done! » This one is a brilliant video » they say to you. The video is so impressive that immediately it is sent to his client. To a few minutes come the congratulations of the client. You have done an excellent work! «

Lumion uses to create the best video of architecture that you could. Lumion’s version for the contest includes everything what you need and even you can matter your own models. The duration of the video has to be between 30 seconds and 5 minutes. He sends your video before September 21.

+ info

La moto de Molezún | José Ramón Hernández Correa

He estado en la exposición sobre «Fotografía y arquitectura moderna en España, 1925-1965″ de la Fundación ICO de Madrid y he sentido un montón de sensaciones encontradas.

(Es que soy escritor, y los escritores decimos eso de «sensaciones encontradas», y más cosas).

Varias ideas confusas: Lo viejuna que se está quedando la arquitectura moderna, lo emocionantes que son estas obras tan pobres, lo heroico que fue concebirlas y construirlas, lo estupendas que son, lo que se contradicen muchas de ellas, la falsa imagen de país moderno que quieren proclamar patéticamente, etcétera.

Y, dentro de todo esto que, como de costumbre, me supera, me quedo con una maravilla entre tantas maravillas: Me quedo con la moto de Molezún.

Lambretta C125. Fabricada entre febrero de 1950 y noviembre de 1951. 87.500 unidades.
125 cc. Peso: 70 Kg. Velocidad máxima: 60-70 Km/h. Consumo: 2 l/100 Km.

El genial y disparatado arquitecto se montó en una Lambretta y se recorrió Europa. Hace falta valor.

Hoy todo eso es muy fácil. El mundo es muy pequeño y lo tenemos todo a mano. Pero entonces, pocos años después de haber terminado la Segunda Guerra Mundial, un súbdito de un país aislado, sometido a una dictadura filofascista (anterior aún a la visita de Eisenhower y a la consiguiente apertura timidísima al mundo), lo tenía realmente muy difícil para salir por ahí de paseo. (Pasaporte, visados, permisos, cartas de buena conducta y de recomendación, certificados de penales…). La cosa era verdaderamente chunga.

Para colmo, un arquitecto joven y prometedor no dejaba de ser un ciudadano ejemplar… si viajaba en avión, vestía adecuadamente y dormía en buenos hoteles. Eso era parte del status de arquitecto en aquella época.

Pero qué va. Ramón (no Don Ramón, que sería lo suyo) no sólo viajaba en su motocicleta, sino que la llevaba abarrotada de fardos, hatos, rollos de ropa, tienda de campaña, mochilas, cantimploras. No daba la imagen de un digno arquitecto español viajando por estudio.

Dinamarca. Fotografía de Ramón Vázquez Molezún.
(En todas sus fotos sale la moto, llena de cachivaches)

No nos hacemos idea de lo que era España por entonces. Un país cerrado, sin apenas libros ni revistas del extranjero, sin información, sin medios de comunicación. Un arquitecto que quisiera saber algo de lo que se estaba haciendo por el mundo tenía que salir y verlo con sus propios ojos. Pero mientras tanto por aquí estaban intentando inventar un «estilo español», algo muy ambiguo y muy kitsch, y que de alguna forma admitía una cierta modernidad en la arquitectura siempre que entroncara con una tradición de «lo español». ¿Dónde estaba esa tradición? ¿Cómo acuñarla?

Afortunadamente, la penuria hispana de posguerra había sido muy condescendiente con la falta de ornamento en la arquitectura y con una funcionalidad casi perentoria. Por ese lado no íbamos mal.

Pero por otra parte, ser arquitecto tenía mucho prestigio por aquella época, y si uno coqueteaba o transigía con el régimen tenía todas las papeletas para elegir una mullida poltrona sobre la que vegetar muy cómodamente.
Había que ser un tipo raro (y un culo de muy mal asiento) para complicarse la vida y buscarse incomodidades y líos.

La curiosidad de los más talentosos era, por eso mismo, irrefrenable. (Todos los grandes arquitectos de la época viajaron todo lo que pudieron). La oportunidad de construir mucho, de dar una nueva imagen a todo un país, llevaba aparejada la preocupación de cómo hacerlo, y el único aprendizaje consistía en viajar. Y si se viajaba muy despacio y con los ojos muy abiertos, mucho mejor.

La moto de Molezún por Europa. Me ha pasado la foto mi compañero de twitter Arquitecto cabreao, @Arq_VLC. La moto de Molezún en Soonkooging, Suecia, detalle de la ilustración anterior, perteneciente a «Los viajes des-velados de Ramón Vázquez Molezún», de Marta García Alonso, que he conocido gracias a David García-Asenjo Llana (@dgllana)

La moto de Molezún sabía ya más que cualquier director general. La moto de Molezún respiraba arquitectura hasta por el dibujo de sus neumáticos y por su manillar.

En las tiras de positivos de contacto de Molezún vemos las grandes obras clásicas europeas, pero también las medievales y, sobre todo, las modernas.

Y, por encima de todo, su moto. Su magnífica Lambretta C125 de 1950.

Si vemos el cuadro de la moto, su manillar, su asiento y su soporte para la rueda de repuesto no nos extraña nada que de ese mundo de maravillas elementales salieran los paraguas de Bruselas, y que el motero loco, de los hatos enrollados sobre su moto desenrollara tanta arquitectura y tanta sabiduría. Loor a Molezún. Loor a su moto.

Molezún y la Lambretta C125 en Roma.
(Gracias de nuevo a Arquitecto cabreao, @Arq_VLC)

Los viajes son siempre externos (al mundo) e internos (a uno mismo). Y en aquella época más. Por encima del conocimiento de la arquitectura, la moto de Molezún fue una fuente y una herramienta de conocimiento de sociedades, de países, de civilizaciones, de costumbres, de vida, de gente. Por eso, el arquitecto Molezún, y sobre todo la persona Molezún, lo fueron en gran parte por la Lambretta.

Ilustración de Manuel Suárez Molezún para el artículo de Mogamo (Molezún-Gabino-Molezún)
«Viaje de Estudios a Dinamarca». Tomado del citado artículo de Marta García Alonso.

José Ramón Hernández Correa · Doctor Arquitecto
Toledo · junio 2014

(Dedicado a los tuiteros @dgllana, @ELBahut, @Arq_VLC y @anquela88 por su ayuda)

[:es]Conversaciones con Mies van der Rohe. Certezas americanas[:gl]Conversas con Mies van der Rohe. Certezas americanas[:en]Conversations with Mies van der Rohe. American certainties[:]

0

[:es]

«Cuando comenzamos un proyecto no pensamos en la forma, pensamos en el modo correcto de utilizar los materiales; después aceptamos el resultado.

Cuando trabajamos dejamos que las grandes ideas se queden en el aire. No queremos que bajen. A menudo nos sorprendemos a nosotros mismos con el resultado. Recopilo los hechos, todos los que puedo conseguir, los estudio y después actúo en consonancia».

Mies van der Rohe, 1955

Este libro recopila una serie de conversaciones mantenidas entre 1955 y 1964 con Mies van der Rohe, donde descubrimos cómo un Mies americano en plena etapa de madurez explica sus ideas básicas sobre arquitectura y repasa su trayectoria profesional hasta entonces. Las conversaciones vienen precedidas por un elocuente texto, ‘Arquitectura y tecnología’ (1950), donde se formulan las líneas básicas de su arquitectura en la etapa americana, e Iñaki Ábalos contribuye con un epílogo a ofrecer una nueva lectura sobre el maestro alemán.

Moisés Puente es arquitecto, editor y traductor de temas arquitectura. Es editor de la revista 2G y entre sus libros se encuentran las ediciones de textos de Alejandro de la Sota, Josep Llinàs, Mies van der Rohe, Jørn Utzon y Olafur Eliasson y monográficos sobre la obra doméstica de Mies van der Rohe y la obra de Alejandro de la Sota. En 2010 recibió el Premio FAD de Pensamiento y Crítica por su trayectoria profesional como editor.

[:gl]

«Cando comezamos un proxecto non pensamos na forma, pensamos no modo correcto de utilizar os materiais; despois aceptamos o resultado.

Cando traballamos deixamos que as grandes ideas queden no aire. Non queremos que baixen. A miúdo sorprendémonos a nós mesmos co resultado. Recompilo os feitos, todos os que podo conseguir, estúdoos e despois actúo en consonancia».

Mies van der Rohe, 1955

Este libro recompila unha serie de conversacións mantidas entre 1955 e 1964 con Mies van der Rohe, onde descubrimos como un Cereal americano en plena etapa de madureza explica as súas ideas básicas sobre arquitectura e repasa a súa traxectoria profesional ata entón. As conversacións veñen precedidas por un elocuente texto, ‘Arquitectura e tecnoloxía’ (1950) onde se formulan as liñas básicas da súa arquitectura, na etapa americana, e Iñaki Ábalos contribúe cun epílogo a ofrecer unha nova lectura sobre o mestre alemán.

Moisés Puente é arquitecto, editor e tradutor de temas arquitectura. É editor da revista 2 GR e entre os seus libros encóntranse as edicións de textos de Alejandro de la Sota, Josep Llinàs, Mies van der Rohe, Jørn Utzon e Olafur Eliasson e monográficos sobre a obra doméstica de Mies van der Rohe e a obra de Alejandro de la Sota. En 2010 recibiu o Premio FAD de Pensamento e Crítica pola súa traxectoria profesional como editor.

[:en]

«When we begin a project we do not think about the form, think about the correct way of using the materials; later we accept the result.

When we work we allow that the big ideas should remain in the air. We do not want that they go down. Often we are surprised with the result. I compile the facts, all those that I can obtain, study them and later I act in agreement».

Mies van der Rohe, 1955

This book compiles a series of conversations supported between 1955 and 1964 with Mies van der Rohe, where we discover how an American Mies in full stage of maturity explains his basic ideas on architecture and revises his professional path till then. The conversations come preceded by an eloquent text, ‘ Architecture and technology ‘ (1950), where there are formulated the basic lines of his architecture in the American stage, and Iñaki los Abuse help with an epilogue to offer a new reading on the German teacher.

Moisés Puente is an architect, publisher and translator of topics architecture. He is a publisher of the magazine 2G and between his books they find the editions of texts of Alejandro de la Sota, Josep Llinàs, Mies van der Rohe, Jørn Utzon and Olafur Eliasson and monographic on the domestic work of Mies van der Rohe and Alejandro de la Sota’s work. In 2010 it received the Prize FAD of Thought and Critical for his professional path as publisher.

[:]

El Club de los Paraísos Perdidos | Borja López Cotelo

Caminaba despacio por la calle Dei Greci. Era jueves, y en la atmósfera tranquila de esas últimas horas del día, Venecia parecía otra ciudad. Crucé el puente, me perdí por la abigarrada Riva degli Schiavoni y me senté en el borde de un canal a ver pasar la vida, dejando que mis piernas oscilasen a pocos centímetros del agua. El estucado rojo de las fachadas me pareció entonces voluptuoso, sonoro, y comencé a imaginar noches largas de lujuria y carnaval.

Dibujo de Sverre Fehn, de NORBERG-SCHULZ, Ch. & G. POSTIGLIONE [1997]2007. Sverre Fehn. Opera Completa. Milán, Mondadori Electa S.p.A.

Pensaba en todas esas cosas cuando me di cuenta de que no estaba sólo; a mi lado, recortada contra la luz lívida de los faroles, distinguí la figura de un viejo en el que hasta ese momento no había reparado:

-Cuando me siento aquí- dijo- recuerdo por qué vuelvo a Venecia una y otra vez.
Esta ciudad tiene unas dimensiones que te siguen, y siempre te da la bienvenida.1
Escruté su rostro, pero en la penumbra apenas pude distinguir su pelo claro y unos ojos pequeños. Tras unos segundos, balbuceé:
-Desde luego, caballero… ¡Y luego están esas fachadas de un rojo obsceno!
Al rubio le divirtió mi absurda puntualización. Prorrumpió en una carcajada, pasó su brazo sobre mi hombro y sugirió:
-Conozco una trattoria donde preparan el mejor bacalà mantecà de Venecia. No está lejos de aquí.

Dibujo de Sverre Fehn, de NORBERG-SCHULZ, Ch. & G. POSTIGLIONE [1997]2007. Sverre Fehn. Opera Completa. Milán, Mondadori Electa S.p.A.

Acepté la invitación: ese hombre parecía de fiar y yo tenía un hambre feroz. Al ponernos en pie descubrí su colosal estatura, que me hacía sentir como uno de esos enanos de circo. Mientras caminábamos, comenzó a hablar sobre algunos viajes de juventud, y en sus recuerdos se mezclaron la noche y los astros:

En Marruecos…la llanura desértica une las aldeas como el mar une las islas -explicó – la gente abandona los oasis y los pueblos montada en camellos o burros, guiada sólo por las estrellas y el sol.2
Eso era exactamente lo que me parecía estar haciendo en esa noche de luna: errar por callejuelas de pavimento argentado, sin rumbo fijo ni faros que nos guiasen.
La historia sucesiva– prosiguió el anciano-, fue la conversación con la noche y sus estrellas.3
-¿Cuándo comenzó a verse la noche?4– Respondí, metafísico.
Una nueva carcajada fue la respuesta a mi pregunta retórica:
-Ya hemos llegado- anunció-. Aquí es.

Dibujo de Sverre Fehn, del Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design

Por más que miré a mi alrededor no vi ninguna señal de un restaurante, ni aún de una taberna. El viejo golpeó con decisión una vetusta puerta de madera, que pronto cedió para dejar a la vista una escalera estrecha, oscura y tétrica; sin volverse, empezó a descender.
No tuve más remedio que seguirle, y unos segundos después descubrí que ni siquiera ese siniestro umbral había prefigurado la escena que iba a contemplar: un tugurio sombrío, iluminado sólo por velas parpadeantes sobre las que flotaba un humo denso de opio y hachís. A izquierda y derecha, una colección de personajes extravagantes se arrellanaban lánguidos sobre sillones tapizados en seda. Entre ellos, como emergido de las tinieblas, un elegante maître avanzó hacia nosotros:

-La mesa está lista –informó-. Don Carlo les espera desde hace tiempo.
Nos guió a continuación hasta una puerta situada en el extremo opuesto de la sala, tras la que descubrimos una estancia extraordinaria: una pequeña cripta sobre cuyos muros -manchados por la humedad de la laguna que, sin duda, nos rodeaba más allá de los sillares- descansaba una bóveda ojival, ¡tal vez estábamos ante la mazmorra de un antiguo palazzo o el último rastro de unas catacumbas!
Y allí, sentado con expresión severa, estaba otro hombre que fijó su mirada en nosotros.
-Buenas noches, Profesor -saludó el viejo, al tiempo que hacía una reverencia casi litúrgica-. Le ruego que disculpe nuestro retraso.
No hay cultura al norte de los Alpes…5– murmuró, contrariado, el comensal.
Era un hombre singular. Su barba rala enmarcaba un rostro afilado que, junto con su nariz aguileña y su pelo gris peinado hacia atrás, le confería un aspecto aristocrático y delicado. Tenía los ojos hundidos, parapetados tras unas gafas redondas y excesivas.
Nos sentamos a la mesa y el maître sirvió Petrus hasta llenar nuestras copas, forjadas con un vidrio azul de Murano. El viejo alzó la suya y exclamó:
-¡Salud!

Dibujo de Sverre Fehn, de NORBERG-SCHULZ, Ch. & G. POSTIGLIONE [1997]2007. Sverre Fehn. Opera Completa. Milán, Mondadori Electa S.p.A.

Los movimientos pausados de nuestro anfitrión, su cuidadosa manera de posar la copa en la mesa tras cada trago de vino, su mirada señoril y vaga, lo hacían parecer –al menos a mis ojos- la mismísima reencarnación del Dogo Foscari.6

El viejo, del que ahora sí podía distinguir el rostro, parecía en cambio un hombre mundano, mucho más prosaico. Él fue quien comenzó la conversación.

-Profesor, querría en primer lugar agradecerle que me permita explicar mi proyecto. Hace tiempo que tengo esa aspiración…han transcurrido ya cincuenta años desde que lo dibujé por primera vez, y aún no sé si Venecia lo habrá aceptado.
El veneciano sonrió con una mezcla de conmiseración y escepticismo, y el rubio comenzó la narración de ese proyecto que yo estaba ansioso por conocer:
-Verá- dijo el viejo-, en Venecia cada árbol es precioso…y en la parcela había unos cuantos7

A continuación, su discurso se volvió confuso. Comenzó a hablar de la luz nórdica, de un mundo sin sombras; gesticulaba frenético, casi desesperado. Ni el anfitrión ni yo entendíamos de qué estaba hablando.

De pronto, su mirada se detuvo en el mantel –confeccionado con un finísimo papel egipcio-, cogió una plumilla y trazó sobre él un dibujo escueto:

Dibujos de Sverre Fehn, de FJELD, P. O. (2009). Sverre Fehn.

-Nací en el País de las Sombras Largas8 , en esa Ultima Thule desconocida para los meridionales -explicó-. Cuando tuve que hacer el proyecto, yo apenas superaba los treinta años. Venecia me pareció una invención que existe como un contenedor de sueños buscando lo inexplicable …9 una ciudad que vive en el reflejo mágico de la luz entre los canales de la laguna.10

Por eso –continuó-, en el lejano 1958, esbocé algo así:

Dibujo de Sverre Fehn, de NORBERG-SCHULZ, Ch. & G. POSTIGLIONE [1997]2007. Sverre Fehn. Opera Completa. Milán, Mondadori Electa S.p.A.

-Éste es el proyecto- resumió-. Una interferencia en la naturaleza que difumina los rayos de este sol mediterráneo para traer a Venecia la luz del Norte.
El anfitrión y yo habíamos enmudecido. La claridad de esos bocetos esenciales había hecho innecesaria cualquier palabra, habían iluminado un discurso ininteligible.
En ese instante, rompiendo el silencio, apareció el maître con una enorme bandeja de cuscús.
– Me he tomado la libertad de cambiar el menú- señaló el Profesor-. El bacalá no sienta bien a estas horas. Ya tengo una edad…
El rubio sonrió y mostró su conformidad; parecía gustarle la idea de experimentar un sabor extraño:
-Al fin y al cabo -reflexionó-, Venecia es la ciudad de los ladrones, la ciudad de los comerciantes. Cualquier posible mercancía pasa a través de esta ciudad.11

Dibujo de Sverre Fehn, de NORBERG-SCHULZ, Ch. & G. POSTIGLIONE [1997]2007. Sverre Fehn. Opera Completa. Milán, Mondadori Electa S.p.A.

Comimos, y mientras tanto el viejo habló con entusiasmo acerca de Venecia y sus artistas. Aseguró que, cuando miraba los cuadros de Carpaccio, se podía imaginar a sí mismo a través de toda la vida veneciana.12

El Profesor, mucho menos locuaz, masticaba lentamente la sémola de grano hasta que de pronto, movido por una pulsión interior, apoyó los cubiertos en la mesa, sacó de su bolsillo un lápiz gastado y afirmó:

Quiero ver las cosas, no me fío más que de esto…por eso dibujo.
Sólo puedo ver las cosas si las dibujo
.13 -Mientras pronunciaba esas palabras, su grafito comenzó a delinear sobre el mantel una imagen minuciosa:

Dibujo de Carlo Scarpa, de SCARPA, C. (1985). Carlo Scarpa. Barcelona, Gustavo Gili

-Esto es lo que a mí me interesa de Venecia –dijo-. Cómo podrá aceptar el advenimiento de ‘lo nuevo’.

Yo, que hasta ese instante había permanecido cómodo en mi papel de convidado de piedra, me sobresalté cuando el rubio se volvió hacia mí e inquirió:

-¿Y tú, muchacho? ¿Qué podrías contarnos de Venecia?…
Permanecí en silencio… ¡Me atemorizaba la idea de hablar frente a esos dos desconocidos!-¿Es la primera vez que visitas la ciudad? –insistió-.

¡Algo podrás contar a estos dos viejos!

Tras unos segundos de duda, los efectos del humo narcótico que viciaba el aire me empujaron a contar mi historia:

-Crecí en el Fin de la Tierra– comencé-. Allí la tierra se encuentra con el mar como un cuchillo se encuentra con la piel: todo es concreto, absoluto, violento…-
Cogí mi rotulador y, como si de una epidemia iniciada en las manos de esos dos hombres se tratase, comencé a ilustrar mi relato…

Dibujo de Borja López Cotelo

-La primera vez que vi Venecia –continué- me pareció un espectro que flotaba en la laguna…

Dibujo de Borja López Cotelo

-Luego comprendí que en realidad es una ilusión, el truco de un prestidigitador, pura superchería: sus islas se apoyan en millones de estacas clavadas en el fango, sobre las que germinó un mundo extravagante de lujo, damasquinados y pan de oro… Me hipnotizan los árboles que asoman sobre sus tapias rojizas… ¿Dónde están sus raíces?…

¡Tal vez son ellas las que mantienen amarradas las islas al fondo de la Laguna!…

Venecia es, ante todo, un acto de fe…

-Concluí.

Dibujo de Borja López Cotelo

El Fin de la Tierra!- exclamó el rubio mientras reía-, ¿cuántos fines tendrá la Tierra ahora que hemos perdido el horizonte?14 En mi país lo llamamos Verdens Ende…15

El maître irrumpió de nuevo, trayendo consigo un café de aroma punzante y licores de los cinco continentes.

Dibujo de Sverre Fehn, de FJELD, P. O. (2009). Sverre Fehn. The Pattern of Thought. Nueva York, The Monacelli Press

Bebimos hasta perder la noción del tiempo. El Profesor miraba cada vez con mayor interés un dibujo geométrico que adornaba la bóveda, mientras el viejo y yo discutíamos sobre cuál de los fines de la tierra era más digno de ese nombre.

La densidad del humo crecía al tiempo que, desinhibidos por la embriaguez, celebrábamos nuestra recién nacida amistad y nos profesábamos cumplidos mutuos.

Una música invadió entonces la cripta; oímos unas confusas exclamaciones y, súbitamente, los dos ancianos se levantaron como poseídos por una fuerza superior para precipitarse hacia la sala principal. Me levanté tambaleándome, corrí tras ellos y, más allá de una multitud delirante, creí reconocer sobre el escenario a…

¡Joséphine Baker!

A mi lado, un austrohúngaro de elegancia austera se mesaba su generoso bigote mientras suspiraba:

-¡Ésta sí es una mujer! La Sirena de los Trópicos

Dibujo de Sverre Fehn, de FJELD, P. O. (2009). Sverre Fehn. The Pattern of Thought. Nueva York, The Monacelli Press

No volví a ver a mis compañeros. En el caos de ese tugurio atestado, el humo y mi borrachera hacían imposible diferenciar una cara de otra.

Sé reconocer el final de una noche de fiesta, y –aunque la muchedumbre todavía bailaba agitada-, para mí ese momento había llegado. Atravesé la sala para ganar la puerta y en mi camino escuché, tumbado sobre un diván, cómo un hombre barbudo con acento catalán divagaba sobre el tiempo y los recuerdos.

Subí las escaleras angostas y en el último peldaño leí ‘Club de los Paraísos Perdidos’. Abrí la puerta y pude ver que, en el cielo limpio del alba, el sol y la luna todavía se seguían de lejos, se seguían mirando. Mientras tanto, sobre las fachadas ocres y rojas de Venecia, se proyectaban las primeras sombras del día.

Entorné los ojos. Esa luz me resultaba insoportable.

Borja López Cotelo. Doctor arquitecto
A Coruña. mayo 2012

Notas:

1 FJELD, Per Olaf (2009): Sverre Fehn. The pattern of thought, Nueva York, The Monacelli Press, p. 54
2 FEHN, Sverre en NORBERG-SCHULZ, Ch. & G. POSTIGLIONE [1997]2007. Sverre Fehn. Opera Completa. Milán, Mondadori Electa S.p.A., p. 276
3 Ibid., p. 277
4 BORGES, J.L. (1998). El tamaño de mi esperanza. Madrid, Alianza Editorial. El libro fue escrito en 1926.
5 Eso dijo Carlo Scarpa a Sverre Fehn en un encuentro en Venecia, durante la construcción del pabellón nórdico en los Giardini di Castello. Ver FJELD, Per Olaf: Op. cit., p.64
6 Dogo es el título con el que, entre la dominación bizantina (s. VII) y la conquista napoleónica (1797), se distinguió al magistrado supremo y máximo dirigente de la República de Venecia. En el siglo XV, bajo el mandato de Francesco Foscari, la república se expandió por la península itálica.
7 Per Olaf Fjeld señala que Fehn había hecho esta afirmación en más de una ocasión; ver FJELD, Per Olaf: Op. cit. p.54
8 VV.AA. (1992). Sverre Fehn: L’Architetto del Paese dalle Ombre Lunghe. Nápoles, Fratelli Fiorentino.
9 Fjeld, P. O.(1983). Sverre Fehn. The Thought of Construction. Nueva York, Rizzoli International Publications Inc., p.112
10 Sverre Fehn en NORBERG-SCHULZ, Christian y POSTIGLIONE, Gennaro: Op. cit., p. 204
11 FJELD, Per Olaf (2009): Sverre Fehn. The pattern of thought, p. 54
12 Ibid.
13 SCARPA, C. (1985). Carlo Scarpa. Barcelona, Gustavo Gili.
14 ‘Cuando fue posible identificar el horizonte con una línea trazada sobre una hoja de papel, el misterio se disolvió de una vez por todas. La razón había domado lo irracional’, Sverre Fehn en FJELD, P. O.: Sverre Fehn. The Thought of Construction, p. 27. Uno de los ensayos incluidos en ese volumen que sintetiza gran parte de las ideas de Fehn, se titula ‘La pérdida del horizonte’.
15 Extremo sur de la isla de Tjøme, situada en el fiordo de Oslo, cuya traducción literal es ‘Fin del Mundo’. Podemos citar también el Finisterre gallego, o el Finistèrre francés…

Retratos a través de los ojos de un miope (VII) | epR

Gunnar Asplund y su némesis. Pelea de gallos

Gunnar fue la bisagra entre el gélido clasicismo sueco y los vientos que soplaban del sur.
Un maestro refinado y visionario.

En 1915, mientras Europa se desangraba, concibió el más hermoso cementerio contemporáneo.

Pero Gunnar no estaba solo.

A su lado había una sombra embozada, esquiva incluso para el objetivo fotográfico. Podría llamarse Sigurd.

Luego sus caminos se separaron.

Gunnar aceptó con énfasis la modernidad y fue paseado a hombros por sus coetáneos. Estocolmo, Gotemburgo, Stennäs.

La sombra, por su parte, se perdió durante décadas para reaparecer en sus días postreros en el remoto Klippan y el impronunciable Bjorkhagen.

En su lecho de muerte, Gunnar se preguntó si tanto esfuerzo había valido la pena.

Retratos a través de los ojos de un miope (VII) epR Gunnar Asplund
Gunnar Asplund | Fuente: Wikipedia

El primo Ramón
Concepción, Chile, invierno de 2014

El público de Callobre | Luis Gil Pita

“No es la influencia de Giotto en Mondrian, es la influencia de  Mondrian en Giottto”.

Aldo van Eyck

Arquitectura y Territorio rural 2013 | Fotografía: rvr arquitectos
El público de Callobre y las jornadas anuales de Arquitectura y Territorio rural de la fundación María Martínez Otero en  A Estrada

Las jornadas de Arquitectura y Territorio rural que se celebran ya por cuarto año consecutivo desde el verano de 2011, organizadas por la Fundación María Martínez Otero en Callobre, A estrada, proponen, según sus mentores y gestores, el estudio de arquitectura RVR, una  reflexión abierta sobre los aconteceres arquitectónicos y urbanísticos actuales en una geografía próxima, la de Galicia, tal como se explica en la presentación de su  proyecto:

«La percepción del territorio rural de Galicia como un espacio social, construido, se hace patente para cualquiera que lo haya mirado con algo de atención alguna vez. Esa construcción de lo natural, que se hace modélica en la materialidad de la arquitectura tradicional, en la unidad entre la casa y las labores agrícolas o en la concepción de los espacios de comunidad, los campos de fiesta o las carballeiras, no ha hecho sino sufrir una expansión tan brutal como descontrolada en la segunda mitad del siglo XX. Esa transformación de gran parte del territorio en una especie de ciudad jardín dispersa, continua y a gran escala corre paralela al abandono paulatino de la lógica tradicional casa-agro-aldea sobre la que se estructuraba la forma de vida en la sociedad rural.

[…]

Para pensar sobre la globalidad de ese territorio social, y sobre aspectos parciales del mismo que de los que ha de ocuparse la arquitectura como la escala, la actividad, el planeamiento, el paisaje, el espacio público, la movilidad, la energía, la casa, etc. surge este encuentro de «arquitectura y territorio rural» . Lo hace además desde dentro de ese territorio, en la aldea de Callobre, en A Estrada, para conformarse como un lugar desde que emplazar año a año, durante el verano, en una idea también de fiesta y comunidad, a la reflexión, a la interpretación de todo ese mundo, abierto a quien tenga algo que decir y a quien tenga tiempo también para escuchar y ver lo que otros, dentro y fuera de Galicia, dentro y fuera de la arquitectura, puedan contarnos.»

Arquitectura y Territorio rural

Sin lugar a dudas, creemos, esta mirada y propuesta viene también acompañada de una reflexión más amplia sobre la arquitectura y el paisaje actual, que partiendo del pretexto del territorio gallego  no se centra únicamente en lo propio, sino que es extrapolable en el tiempo o la reflexión a cualquier espacio-geografía preocupada por los aconteceres, problemas y transformaciones del mundo contemporáneo. La jornada, cuyo tiempo vital es un intenso y elongado día, es también un encuentro sencillo, afable y gozoso, que se contagia del ritmo tranquilo de la localización en medio de la naturaleza. Una geografía rural trabajada que se propone como marco lúdico para el diálogo tenso del pensamiento reflexivo y la profunda crítica colectiva entre profesionales.

Arquitectura y Territorio rural 2012 | Fotografía: rvr arquitectos

Sin embargo, con estas breves palabras sobre la jornada anual de Arquitectura y Territorio, de la FMMO, queremos apuntar otro interés, que por obvio pasa naturalmente desapercibido, y nos referimos al hecho de participar  en la jornada en el sentido de  estar-ser asistentes-público. La fundación como es lógico en cada convocatoria pone el máximo cuidado y esmero en equilibrar su proyecto de invitados o ponentes en una clara línea de articulación entre lo próximo y lo lejano, entre lo consolidado y lo que se está formando, entre lo central y lo periférico, a través de planteamientos que nacen en el campo arquitectónico y urbanístico y que se enriquecen y contraponen con las sutiles trazas de proyectos del campo de las artes plásticas contemporáneas.

Pero más allá de esta preocupación natural de los gestores por el proyecto a comunicar en la figura de los ponentes, en nuestra lectura año tras año creemos se manifiesta por otro lado la creciente importancia de un público altamente imbricado y equilibrador de la mesa donde se producen las ponencias. De alguna manera y contrarrestando el interés de las palabras de los invitados, está el silencio inicial de una platea, llena de profesionales de diferentes campos que son parte importante tal vez de la mejor y más amplia generación que se ha formado en estos últimos veinte años en Galicia. Unos oyentes, que en lo generacional son la excelencia de una juventud altamente preparada entreverada en la madurez profesional de otros, un grupo amplio en los diferentes frentes a los que se aplica el oficio de arquitecto contemporáneo pero con un sentir único en los planteamientos éticos del trabajo. Un público que se ha ido formando y combinando en áreas e intereses próximos, pero no únicos, a la arquitectura, en el que se encuentran además de arquitectos per se, nuevos editores tradicionales o digitales, fotógrafos, diseñadores de diferentes registros, gestores públicos y un largo etcétera alrededor de lo arquitectónico, todos ellos además con un alto nivel de compromiso. Un conjunto de trabajadores de la arquitectura en las más diferentes escalas y espectros de lo arquitectónico, que son de aquí y trabajan aquí, que son de aquí y trabajan fuera, que son de fuera y trabajan aquí y a veces pensamos que ese aquí es sólo la arquitectura, con el pretexto de Callobre, de Galicia, para recuperar el sentido perdido de lo amateur, no con el significado de lo  aficionado, sino con la perspectiva semántica del amador, de lo enamorado, que en arquitectura podemos ahora pensar que es  lo que se acomete como cultura de lo arquitectónico, algo ya tan poco habitual.

Arquitectura y Territorio rural 2011 | Fotografía: rvr arquitectos

Creemos en este sentido, que la apreciación de estos asistentes o público como algo que subvierte el natural y lógico interés o valor de las propuestas de los ponentes, es un giro que viene a concretar un fenómeno, la aparición o percepción de una nueva generación de trabajadores del oficio de la arquitectura entendida como cultura continua, que son una marca de compromiso con el trabajo, con el oficio cotidiano y con la sociedad a la que sirve, que no se había dado en un conjunto tan amplio y compacto de profesionales desde hace largo tiempo en Galicia, sino por extraordinarias excepciones. No sabemos si Callobre dará nombre a esta  generación, pero si estamos seguros de que esta generación recordará dentro de años lo que vino  sucediendo en los veranos de Callobre.

Pensamos entonces que el esfuerzo anual de la convocatoria de las jornadas de arquitectura y territorio que realizan la Fundación María Martínez Otero y los arquitectos RVR, José Valladares, Marcial Rodríguez y Alberto Redondo, es doblemente importante y merece el agradecimiento por haber hecho visible, conectar y formalizar a esta imprescindible y amplia nueva generación de profesionales arquitectónicos gallegos (no estrictamente de la arquitectura, como explicamos) que dejan de ser la platea frente a los ponentes para ser el otro foco de atención de este intenso y hermoso proyecto anual. Como diría en una de sus subversivas charlas Aldo van Eyck no llegamos aquí para hablar de la influencia de Giotto en Mondrian, sino de la influencia de Mondrian en Giotto…

Luis Gil Pita. arquitecto
santiago de compostela. julio 2014

Convocado un concurso internacional de ideas para el soterramiento de 21.500 m2 de vías en el centro de BilbaoConvocado un concurso internacional de ideas para o soterramento de 21.500 m2 de vías no centro de BilbaoCall for entries for the international ideas competition to convert 21,500 m2 of tracks in the centre of Bilbao into an underground section

Bilbao, la ciudad vasca conocida internacionalmente por su proceso de regeneración urbana a partir del Museo Guggenheim de Frank Ghery, ha convocado un concurso internacional de ideas para la recuperación de un espacio de 21.500 m2 ocupado por las vías que dan acceso a su estación central. Se trata de la primera edición de un certamen específicamente dirigido a estudiantes y recién titulados en arquitectura, dotado con un primer premio de 3.000 euros, que se plantea el objetivo de contribuir a la regeneración urbana de esta ciudad vasca.

La iniciativa del concurso corresponde a BIA (Bilbao Bizkaia Architecture), un colectivo de profesionales del País Vasco que han promovido una propuesta de dinamización de la arquitectura y el urbanismo, apostando por afrontar los retos de la profesión desde conceptos como la internacionalización, el intercambio o la participación ciudadana.

El concurso se abre a proyectos para el soterramiento de las líneas de ferrocarril ubicadas en el centro de Bilbao, en un área céntrica de la ciudad donde convergen cuatro barrios. La trinchera por la que discurren las vías de tren ha constituido históricamente una barrera física que ha condicionado el desarrollo de la zona y la movilidad de los vecinos.

Oportunidad estratégica

El área constituye una oportunidad estratégica para la regeneración urbana de la ciudad. BIA Urban Regeneration Forum busca propuestas que utilicen el urbanismo como elemento tractor de regeneración social. Se trata de recuperar la identidad de la zona –históricamente vinculada a los trabajadores ferroviarios y a los de las explotaciones mineras que existieron en las cercanías-, y al tiempo crear nuevos focos de interés, a la vez que se optimice la movilidad y la funcionalidad del entorno, con espacios de encuentro y de interrelación entre la ciudadanía.

El concurso es abierto, sin cuota de inscripción y anónimo, y está dirigido a estudiantes y jóvenes arquitectos, con un periodo máximo de cinco años desde su licenciatura, que podrán presentar sus propuestas con la fecha límite del 7 de septiembre. Podrán presentarse al concurso de manera individual o en equipos, siempre y cuando todos sus integrantes cumplan la condición de ser estudiantes o recién titulados.

El certamen se inscribe en el marco de la iniciativa BIA (Bilbao Bizkaia Architecture), cuya primera actuación se va a concretar en la celebración del primer “Urban Regeneration Forum”, que tendrá lugar en septiembre en la ciudad vasca. Será una semana llena de actividades que culminará con un congreso científico que prevé atraer a alrededor de 300 expertos internacionales en los campos de la arquitectura y el urbanismo.

Dado que el concurso para el soterramiento de las vías se enmarca dentro de la temática del foro, el Jurado seleccionará las 10 propuestas más representativas y sobresalientes para que sean expuestas públicamente en Bilbao durante el Congreso. La ciudadanía tendrá ocasión de participar votando por su propuesta favorita. Asimismo, a través de la página web biaforum.org se podrá acceder a todas las propuestas, y los internautas podrán emitir su voto. De esta votación resultará el Premio BIA Red.

Por otro lado, el Jurado BIA concederá un primer premio dotado con 3.000 euros, además de dos accésit de 500 euros cada uno. La lista de los miembros del Jurado BIA será anunciada en la web del concurso una vez definida su composición definitiva. Contará con al menos ocho integrantes, de entre los cuales siete serán arquitectos representando a los ámbitos la administración, docencia, colectivo profesional de arquitectos y movimiento asociativo vecinal.

+ info

Bilbao, a cidade vasca coñecida internacionalmente polo seu proceso de rexeneración urbana a partir do Museo Guggenheim de Frank Ghery, convocou un concurso internacional de ideas para a recuperación dun espazo de 21.500 m2 ocupado polas vías que dan acceso á súa estación central. Trátase da primeira edición dun certame especificamente dirixido a estudantes e recén titulados en arquitectura, dotado cun primeiro premio de 3.000 euros, que se formula o obxectivo de contribuír á rexeneración urbana desta cidade vasca.

A iniciativa do concurso corresponde a BIA (Bilbao Bizkaia Architecture), un colectivo de profesionais do País Vasco que promoveron unha proposta de dinamización da arquitectura e o urbanismo, apostando por afrontar os retos da profesión dende conceptos como a internacionalización, o intercambio ou a participación cidadá.

O concurso ábrese a proxectos para o soterramento das liñas de ferrocarril situadas no centro de Bilbao, nunha área céntrica da cidade onde converxen catro barrios. A trincheira pola que discorren as vías de tren constituíu historicamente unha barreira física que condicionou o desenvolvemento da zona e a mobilidade dos veciños.

Oportunidade estratéxica

A área constitúe unha oportunidade estratéxica para a rexeneración urbana da cidade. BIA Urban Regeneration Forum busca propostas que utilicen o urbanismo como elemento tractor de rexeneración social. Trátase de recuperar a identidade da zona -historicamente vinculada aos traballadores ferroviarios e aos das explotacións mineiras que existiron nas proximidades-, e ao tempo crear novos focos de interese, á vez que se optimice a mobilidade e a funcionalidade do ámbito, con espazos de encontro e de interrelación entre a cidadanía.

O concurso é aberto, sen cota de inscrición e anónimo, e está dirixido a estudantes e novos arquitectos, cun período máximo de cinco anos dende a súa licenciatura, que poderán presentar as súas propostas coa data límite do 7 de setembro. Poderán presentarse ao concurso de xeito individual ou en equipos, sempre e cando todos os seus integrantes cumpran a condición de ser estudantes ou recén titulados.

O certame inscríbese no marco da iniciativa BIA (Bilbao Bizkaia Architecture), cuxa primeira actuación se vai concretar na celebración do primeiro «Urban Regeneration Forum», que terá lugar en setembro na cidade vasca. Será unha semana chea de actividades que culminará cun congreso científico que prevé atraer ao redor de 300 expertos internacionais nos campos da arquitectura e o urbanismo.

Dado que o concurso para o soterramento das vías se enmarca dentro da temática do foro, o Xurado seleccionará as 10 propostas máis representativas e sobresaíntes para que sexan expostas publicamente en Bilbao durante o Congreso. A cidadanía terá ocasión de participar votando pola súa proposta favorita. Así mesmo, a través da páxina web biaforum.org poderase acceder a todas as propostas, e os internautas poderán emitir o seu voto. Desta votación resultará o Premio BIA Rede.

Por outro lado, o Xurado BIA concederá un primeiro premio dotado con 3.000 euros, ademais de dous accésits de 500 euros cada un. A lista dos membros do Xurado BIA será anunciada na web do concurso unha vez definida a súa composición definitiva. Contará con polo menos oito integrantes, de entre os cales sete serán arquitectos representando aos ámbitos a administración, docencia, colectivo profesional de arquitectos e movemento asociativo veciñal.

+ info

Bilbao, the Basque city that is internationally renowned for its urban regeneration process sparked by Frank Ghery’s Guggenheim Museum, has convened an international ideas competition to recover 21,500 m2 occupied by the access tracks to its main station. It is the first edition of a competition specifically aimed at students and recent graduates in architecture, with a first prize of 3,000 euros, and which is aimed at contributing to the urban regeneration of this Basque city.

The competition is the initiative of BIA (Bilbao Bizkaia Architecture), a group of professionals from the Basque Country who are the driving force behind the process to energise architecture and urban development.  They have opted to tackle the challenges of the profession from concepts such as internationalisation, exchange or grassroots participation.

The competition is open to projects to convert the railway tracks located in the centre of Bilbao, in a downtown area of the city where four neighbourhoods meet, into an underground section. The trench along which the railways tracks run has traditionally been a physical barrier that has affected the development of the zone and the mobility of local residents.

Strategic opportunity

The zone is a strategic opportunity for the urban regeneration of the city. BIA Urban Regeneration Forum is looking for proposals that use urban development as a driver for social regeneration. The aim is to recover the identity of the zone – historically linked to railway workers and to the people working at the nearby mines -, and at the same time create new focal points of interest, while optimising the mobility and functionality of the area, with spaces for the general public to meet and interrelate.

The competition is open, with anonymous entries and no entry fee, and is open to students and young architects, who must have graduated in the last five years.  They have up to 7 September to submit their entries.  They can enter the competition individually or in groups, provided that all their members meet the condition of being a student or recent graduate.

The competition is part of the BIA (Bilbao Bizkaia Architecture) initiative, whose first action is going to be the hosting of the first “Urban Regeneration Forum”, which will be held in the Basque city in September.  It will be a week packed with activities that will end with a scientific conference that is expected to attract around 300 international experts in the fields of architecture and urban development.

Given that the competition for the conversion of the tracks into an underground section comes under the thematic area of the forum, the Jury will select the 10 most representatives and outstanding entries to be displayed to the public in Bilbao during the Conference. The general public will be able to take part by voting for their favourite entry. All the entries will also be available through the biaforum.org website and Internet users will be able to vote.. The entry with the most votes will receive the BIA Network Award.

The BIA Jury will award a first prize worth 3,000 euros, along with two runner-up prizes of 500 euros each.  The list of the members of the BIA Jury will be announced on the competition website once the jury has been finalised. The jury will have at least eight members, seven of whom will be architects representing the fields of the administration, teaching, professional body of architects and neighbourhood associative movement.

+ info

[:es]Arturo Franco. Reflexiones sobre arquitectura[:gl]Arturo Franco. Reflexións sobre arquitectura[:en]Arturo Franco. Thinking about architecture[:]

0

[:es]

Entrevista realizada a Arturo Franco, por Claudia Uzquiano y José Luis Moreno.

http://youtu.be/i-qnIRakxSk[:gl]

Entrevista realizada a Arturo Franco, por Claudia Uzquiano e José Luis Moreno. Imaxe: Sara Benito Campos. Son e Edición: José Luis Moreno..

[:en]

Interview realized to Arturo Franco, for Claudia Uzquiano and Jose Luis Moreno. Image: Sara Benito Campos. Sound and Edition: Jose Luis Moreno.

[:]

Centro Sociocultural de Teo | Ameneiros Rey · HH arquitectos-Jacobo Fernández-Blanca CarballalCentro Sociocultural de Teo | Ameneiros Rey · HH arquitectos-Jacobo Fernández-Blanca CarballalSociocultural Center in Teo | Ameneiros Rey · HH arquitectos-Jacobo Fernández-Blanca Carballal

(3)Aula(s)+plataforma

La madera es sin duda la protagonista en este centro proyectado para ofrecer un servicio público flexible en la localidad coruñesa de Teo. La propuesta de los arquitectos busca optimizar los costes de construcción y controlar los generados por el mantenimiento. Es por ello que se opta por un sistema constructivo en madera autóctona (principalmente pino pinaster) tanto para la estructura, como para los revestimientos y mobiliario.

Disgregación y agregación

El Centro socio-cultural de Teo (A Coruña) se incorpora al conjunto del Parque de los Los Tilos con la perspectiva de dar cabida a diversas actividades de carácter socio-cultural.

El proyecto busca, como una de las premisas de partida, la regeneración y recuperación del ámbito en el que se implanta: un cruce de caminos peatonales en la parte menos cuidada de un parque suburbano.

En esa voluntad de integración en el entorno, de minimizar su presencia y responder a un programa cambiante, el edificio propuesto por los arquitectos se disgrega en tres cuerpos de distinto tamaño: cuerpos compactos al exterior y que al interior se resuelven con espacios amplios y versátiles, cálidos, acogedores y luminosos, en los que la madera es sin duda la gran protagonista.

La relación entre los tres volúmenes planteados se aglutina en torno a una pequeña plaza común, ligeramente elevada respecto al suelo. Una plaza que quiere ser otro aula al aire libre que recoge y distribuye accesos y relaciones.

El edificio está construido con materiales de bajo coste de fabricación, construcción y mantenimiento; maderas autóctonas (pino pinaster fundamentalmente) con su envejecimiento como factor de integración en sí mismo, de gran versatilidad y mínima conservación, empleadas en fachadas, cubiertas, acabados y pavimentos.

El sistema estructural principal es asimismo de madera laminada y se separa del suelo gracias a un zócalo de hormigón de traza libre e independiente del entramado que soporta. Éste se complementa con elementos lineales de acero galvanizado en caliente hasta la cota de la plaza elevada.

A partir de este punto se formaliza una estructura de pino-abeto laminado que comienza a evidenciar el carácter seriado del proyecto y que hace las veces de estructura principal y de subestructura de los distintos revestimientos de contrachapado y tablero alistonado.

Racionalidad en la construcción

La vida útil de un centro publico está condicionada por numerosos factores, de los cuales los arquitectos incorporaron al diseño los que dependen de la arquitectura.

Es por ello que, desde el principio, buscaron una solución optimizada en términos de eficiencia material, energía y coste.

El sistema elegido representa una solución genérica adaptada a las necesidades locales, respondiendo con naturalidad a las necesidades de explotación del cliente. Se trataba de aprovechar las cualidades intrínsecas de la madera tanto como material de acabado como de elemento constructivo industrializado, en todas las fases de construcción, caracterizando asimismo el espacio público resultante.

En resumen se ha optado por optimizar los costes de construcción controlando los generados por el mantenimiento.

Otro importante factor de equilibrio en los costes de mantenimiento se genera, bien por un uso continuado del edifico, bien por una compartimentación de los espacios para adaptarse al tamaño de uso que sea necesario en cada momento. Se da respuesta a los dos casos con un programa fragmentado en varias piezas de distinta superficie, parcialmente ciegos en un marco de vidrio térmicamente controlado. Cada parte del conjunto es independiente y puede funcionar de modo autónomo. Se complementa con un núcleo de instalaciones y equipos técnicos independientes.

Todos estos criterios de optimización se complementan con un uso específico y arquitectónico de las técnicas de sostenibilidad y de las energías llamadas alternativas (biomasa).

Los sistemas pasivos están recogidos en la propia forma del edificio: compacta y protegida en si misma (factor de forma: rectangular), pérgolas, celosías. Inercia especifica de los cerramientos, adaptada al tipo y uso del edificio.

La orientación (usando adecuadamente los paños ciegos y abiertos), en el uso de las sombras y el control lumínico de los huecos que se practiquen, y sobre todo en el control de las corrientes de aire que puedan ayudar a regular de manera natural el clima interior. Laplantación de arbolado autóctono con especies elegidas de acuerdo con las condiciones climáticas y edáficas de la zona.

El planteamiento prioriza el uso de estándares habituales de construcción racional, partiendo de un tablero de pino pinaster macizo alistonado de 0,60 x 1,80 m que sirve de base para la modulación de fachadas, techos y pavimentos, asumiendo sus características constructivas y disponiendo juntas abiertas que permiten absorber las variaciones dimensionales estacionales de este material.

Se parte de un zócalo curvado de hormigón de 40 cms de altura, separando las cajas de madera del suelo y orientando los distintos accesos a la plataforma central de recepción. Este elemento de hormigón sirve de banco perimetral al conjunto a la vez que de cimentación de los distintos edificios. El resto de la estructura de apoyo se realiza con pórticos atornillados de acero, previamente galvanizados en caliente y montados en obra. Sobre el muro de hormigón se disponen unos elementos de acero galvanizado que reciben la estructura de madera, atornillando el conjunto. No se emplean elementos soldados en obra.

Se emplean remates de cubierta en zinc natural, contras y puertas de acceso también en acero galvanizado en caliente. Cada edificio se monta en obra, previo replanteo en taller, con los elementos estructurales de madera laminada, formando jaulas arriostradas en todos sus planos con tableros de contrachapado fenólico. El orden constructivo se complementa con láminas transpirables, barreras al viento y capas de tableros y rastreles conformando los cerramientos, tabiques y forjados de cubierta y techo.

El elemento principal del proyecto, tablero de pino pinaster macizo alistonado de 0,60 x 1,80 m, se realiza expresa y conjuntamente con la empresa fabricante, trabajando con una humedad especifica, tratamientos de protección impregnados y distintos espesores en función de su uso y exposición. El ancho viene marcado por los patrones estandarizados y el alto permite modulaciones que aprovechen al 100% todo el material. La elección del tipo de tablero viene a su vez marcada por la cercanía del punto de fabricación a la obra (materiales y medios locales para su fácil mantenimiento).

Una construcción de junta seca, atornillada y modulada en varias capas, con espesores medios de aislamiento de 120 mm, sin acabados delicados, calidez al tacto y a la vista. El uso de la madera permite personalizar al máximo los edificios: sillas, taburetes, estanterías, mostrador, escenarios, encimeras de aseos y tiradores de puertas se realizan en pino ( en cada caso con el acabado y agente protector correspondiente).

Las tres cajas minimizan remates y cualquier tipo de elementos sueltos, buscando compacidad y una cierta resistencia a actos externos. Las contras actúan de protector solar a la vez que refuerzan la idea de caja estanca, una vez cerrados. Las puertas de acceso siguen la idea de las contras, apareciendo tal como unas cajas fuertes. Cajas lisas apoyadas.

“La forma no es una cuestión meramente expresiva o arquitectónica”, explican los arquitectos. “Se trataba de trabajar con un sistema versátil capaz de resolver contenedores diáfanos de diversas escalas con un lenguaje constructivo y formal común, generando un espacio público intermedio a modo de nexo entre el parque y las distintas estancias de la edificación”.

Pero en este edificio los productos forestales no sólo se emplean como material de construcción, sino como energía, ya que los arquitectos optaron por el uso de un sistema de producción de calor a partir de una caldera de biomasa procedente de subproductos forestales (pellets), que se centraliza en el mayor de los módulos, con un óptimo poder calorífico y un balance de CO2 neutral.

Obra: Centro sociocultural de Teo, A Coruña
Autores: Ismael Ameneiros Rodríguez y Santiago Rey Conde (Ameneiros Rey | HH arquitectos), con Blanca Carballal Mariño y Jacobo Fernández Malde.
Año: 2010-2011
Colaborador: Daniel Dapena Gregorio
Ubicación: Os Tilos, Teo (A Coruña), Galicia, España
Fotografías: Héctor Santos-Díez | BISimages
+ ameneirosrey.com

(3)Classroom(s)+platform

The wood is undoubtedly the protagonist in this center projected to offer a public flexible service in the locality coruñesa of Teo. The offer of the architects seeks to optimize the costs of construction and to control the generated ones for the maintenance. It is for it that is chosen for a constructive system in autochthonous wood (principally pine pinaster) so much for the structure, since for the coatings and furniture.

Disintegration and aggregation

Sociocultural Center in Teo (A Coruña) joins to the set of the The Lindens Park with the perspective to give content to diverse activities of sociocultural character.

The project looks, as one of the premises of item, for the regeneration and recovery of the area in the one that is implanted: a crossing of pedestrian ways in the part least taken care of a suburban park.

In this will of integration in the environment, of minimizing his presence and answering to a changeable program, the building proposed by the architects disintegrates in three bodies of different size: compact bodies on the outside and that to the interior resolve with wide and versatile, hot, cozy and luminous spaces, in which the wood is undoubtedly the great protagonist.

The relation between three raised volumes agglutinates concerning a small common square, lightly raised with regard to the soil. A square that wants to be other one classroom outdoors that gathers and distributes accesses and relations.

The building is constructed by materials of low manufacturing cost, construction and maintenance; autochthonous wood (pine pinaster fundamentally) with his aging like factor of integration in yes same, of great versatility and minimal conservation, used in fronts, covered, ended and pavements.

The structural principal system is likewise of laminated wood and separates of the soil thanks to a socle of concrete of trace free and independent from the studding that he supports. This one complements himself with linear elements of steel galvanized in warm up to the level of the high square.

From this point there is formalized a structure of laminated pine – fir that begins to demonstrate the character seriado of the project and that does the times of main frame and of substructure of the different coatings of plywood and batten board.

Rationality in the construction

The useful life of a public center is determined by numerous factors, of which the architects incorporated into the design those who depend on the architecture.

It is for it that, from the beginning, they looked for a solution optimized in terms of material efficiency, energy and cost.

The chosen system represents a generic solution adapted to the local needs, answering with naturalness to the needs of exploitation of the client. It was a question of taking advantage of the intrinsic qualities of the wood so much as material of ended like of constructive industrialized element, in all the phases of construction, characterizing likewise the public resultant space.

In short one has chosen to optimize the costs of construction controlling the generated ones for the maintenance.

Another important factor of balance in the costs of maintenance is generated, well for a continued use of I build, well for a compartimentación of the spaces to adapt to the size of use that is necessary in every moment. One gives response to both cases with a program fragmented in several pieces of different surface, partially blind in a glass frame térmicamente controlled. Every part of the set is independent and can work in an autonomous way. It complements itself with a core of facilities and technical independent equipments.

All these criteria of optimization complement each other with a specific and architectural use of the technologies of sustainability and of the so called alternative energies (biomass).

The passive systems are gathered in the own form of the building: compact and protected in if same (shape factor: rectangular), pergolas, lattices. Inertia specifies of the closings, adapted to the type and use of the building.

The orientation (using adequately the blind and opened cloths), in the use of the shades and the light control of the hollows that are practised, and especially in the control of the draughts that could help to regulate in a natural way the interior climate. Laplantación of autochthonous woodland with species chosen of agreement with the climatic conditions and edáficas of the zone.

The exposition prioritizes the use of habitual standards of rational construction, departing from a board of pine pinaster massive alistonado of 0,60 x 1,80 m that uses as base for the modulation of fronts, ceilings and pavements, assuming his constructive characteristics and having you join opened that allow to absorb the dimensional seasonal variations of this material.

It splits of a socle curled of concrete of 40 cms of height, separating the boxes of wood of the soil and orientating the different accesses to the central platform of receipt. This element of concrete uses as bank perimetral to the set simultaneously that of foundation of the different buildings. The rest of the structure of support is realized by porticoes screwed of steel, before galvanized in warm and mounted in work. On the wall of concrete they arrange a few elements of galvanized steel that receive the structure of wood, screwing the set. Elements welded in work are not used.

Auctions of cover are used in natural zinc, cons and doors of access also in steel galvanized in warm. Every building is mounted in work, previous I restate in workshop, with the structural elements of laminated wood, forming cages arriostradas in all his planes with boards of phenolic plywood. The constructive order complements itself with sheets transpirables, barriers to the wind and caps of boards and rastreles shaping the closings, partitions and forged of cover and ceiling.

The principal element of the project, board of pine pinaster massive alistonado of 0,60 x 1,80 m, is realized expresses and together with the manufacturing plant, working with a dampness specifies, protection treatments impregnated and different thicknesses depending on his use and exhibition. The width comes marked by the standardized bosses and the high place allows modulations that take advantage to 100 % of the whole material. The choice of the type of board comes in turn marked by the nearness of the point of manufacture to the work (materials and a half local for his easy maintenance).

A construction of meeting dries, screwed and modulated in several caps, with average thicknesses of isolation of 120 mm, without ended delicate, warmth to the tact and at sight. The use of the wood allows to personalize to the maximum the buildings: chairs, stools, racks, counter, scenes, encimeras of bathrooms and drawers of doors are realized in pine (in every case by the finished one and protective corresponding agent).

Three boxes minimize auctions and any type of free elements, looking for compactness and a certain resistance to external acts. The contras operate of solar protector simultaneously that reinforce the idea of box it suspends, once closed. The doors of access follow the idea of the contras, turning out to be like a few strong boxes. Smooth supported boxes.

«The form is not a merely expressive or architectural question», make clear the architects. «It was a question of working with a versatile system capable of solving diaphanous containers of diverse scales with a constructive and formal common language, generating a public intermediate space like link between the park and the different stays of the building».

But in this building the forest products not only use as material of construction, but as energy, since the architects chose for the use of a system of heat production from a boiler of biomass proceeding from forest by-products (pellets), which is centralized in the major one of the modules, with an ideal heating power and a balance sheet of CO2 neutrally.

Work: Sociocultural Center in Teo, A Coruña

Authors: Ismael Ameneiros Rodríguez and Santiago Rey Conde (Ameneiros Rey | HH arquitectos), with Blanca Carballal Mariño and Jacobo Fernández Malde.

Year: 2010-2011

Collaborator: Daniel Dapena Gregorio

Location: Os Tilos, Teo (A Coruña), Galicia, Spain

Photographies: Héctor Santos-Díez | BISimages

+ ameneirosrey.com

(3)Aula(s)+plataforma

A madeira é sen dúbida a protagonista neste centro proxectado para ofrecer un servizo público flexible na localidade coruñesa de Teo. A proposta dos arquitectos busca optimizar os custos de construción e controlar os xerados polo mantemento. É por iso que se opta por un sistema construtivo en madeira autóctona (principalmente piñeiro pinaster) tanto para a estrutura, coma para os revestimentos e mobiliario.

Disgregación e agregación

O Centro sociocultural de Teo (A Coruña) incorpórase ao conxunto do Parque dos Los Tilos coa perspectiva de dar cabida a diversas actividades de carácter sociocultural.

O proxecto busca, como unha das premisas de partida, a rexeneración e recuperación do ámbito no que se implanta: un cruzamento de camiños peonís na parte menos coidada dun parque suburbano.

Nesa vontade de integración no ámbito, de minimizar a súa presenza e responder a un programa cambiante, o edificio proposto polos arquitectos disgrégase en tres corpos de distinto tamaño: corpos compactos ao exterior e que ao interior resolven con espazos amplos e versátiles, cálidos, acolledores e luminosos, nos que a madeira é sen dúbida a gran protagonista.

A relación entre os tres volumes formulados aglutínase en torno a unha pequena praza común, lixeiramente elevada respecto ao chan. Unha praza que quere ser outro aula ao aire libre que recolle e distribúe accesos e relacións.

O edificio está construído con materiais de baixo custo de fabricación, construción e mantemento; madeiras autóctonas (piñeiro pinaster fundamentalmente) co seu envellecemento como factor de integración en si mesmo, de gran versatilidade e mínima conservación, empregadas en fachadas, cubertas, acabados e pavimentos.

O sistema estrutural principal é así mesmo de madeira laminada e sepárase do chan grazas a un zócolo de formigón de traza libre e independente da armazón que soporta. Este compleméntase con elementos lineais de aceiro galvanizado en quente ata a cota da praza elevada.

A partir deste punto formalízase unha estrutura de piñeiro-abeto laminado que comeza a evidenciar o carácter seriado do proxecto e que hai as veces de estrutura principal e de subestrutura dos distintos revestimentos de contrachapado e taboleiro alistonado.

Racionalidade na construción

A vida útil dun centro publico está condicionada por numerosos factores, dos cales os arquitectos incorporaron ao deseño os que dependen da arquitectura.

É por iso que, dende o principio, buscaron unha solución optimizada en termos de eficiencia material, enerxía e custo.

O sistema elixido representa unha solución xenérica adaptada ás necesidades locais, respondendo con naturalidade ás necesidades de explotación do cliente. Tratábase de aproveitar as calidades intrínsecas da madeira tanto como material de rematado como de elemento construtivo industrializado, en todas as fases de construción, caracterizando así mesmo o espazo público resultante.

En resumo optouse por optimizar os custos de construción controlando os xerados polo mantemento.

Outro importante factor de equilibrio nos custos de mantemento xérase, ben por un uso continuado do edifico, ben por unha compartimentación dos espazos para adaptarse ao tamaño de uso que sexa necesario en cada momento. Dáse resposta aos dous casos cun programa fragmentado en varias pezas de distinta superficie, parcialmente cegos nun marco de vidro termicamente controlado. Cada parte do conxunto é independente e pode funcionar de modo autónomo. Compleméntase cun núcleo de instalacións e equipos técnicos independentes.

Todos estes criterios de optimización compleméntanse cun uso específico e arquitectónico das técnicas de sostibilidade e das enerxías chamadas alternativas (biomasa).

Os sistemas pasivos están recollidos na propia forma do edificio: compacta e protexida en se mesma (factor de forma: rectangular), pérgolas, celosías. Inercia especifica dos cerramentos, adaptada ao tipo e uso do edificio.

A orientación (usando axeitadamente os panos cegos e abertos), no uso das sombras e o control lumínico dos ocos que se practiquen, e sobre todo no control das correntes de aire que poidan axudar a regular de xeito natural o clima interior. Laplantación de arboredo autóctono con especies elixidas de acordo coas condicións climáticas e edáficas da zona.

A formulación prioriza o uso de estándares habituais de construción racional, partindo dun taboleiro de piñeiro pinaster macizo alistonado de 0,60 x 1,80 m que serve de base para a modulación de fachadas, teitos e pavimentos, asumindo as súas características construtivas e dispoñendo xuntas abertas que permiten absorber as variacións dimensionais estacionais deste material.

Pártese dun zócolo curvado de formigón de 40 cms de altura, separando as caixas de madeira do chan e orientando os distintos accesos á plataforma central de recepción. Este elemento de formigón serve de banco perimetral ao conxunto á vez que de cimentación dos distintos edificios. O resto da estrutura de apoio realízase con pórticos aparafusados de aceiro, previamente galvanizados en quente e montados en obra. Sobre o muro de formigón dispóñense uns elementos de aceiro galvanizado que reciben a estrutura de madeira, aparafusando o conxunto. Non se empregan elementos soldados en obra.

Empréganse remates de cuberta en cinc natural, contras e portas de acceso tamén en aceiro galvanizado en quente. Cada edificio móntase en obra, logo de reformulación en taller, cos elementos estruturais de madeira laminada, formando gaiolas arriostradas en todos os seus planos con taboleiros de contrachapado fenólico. A orde construtiva compleméntase con láminas transpirables, barreiras ao vento e capas de taboleiros e listóns conformando os cerramentos, tabiques e forxados de cuberta e teito.

O elemento principal do proxecto, taboleiro de piñeiro pinaster macizo alistonado de 0,60 x 1,80 m, realízase expresa e conxuntamente coa empresa fabricante, traballando cunha humidade especifica, tratamentos de protección impregnados e distintos espesores en función do seu uso e exposición. O ancho vén marcado polos patróns estandarizados e o alto permite modulacións que aproveiten ao 100% todo o material. A elección do tipo de taboleiro vén á súa vez marcada pola proximidade do punto de fabricación á obra (materiais e medios locais para o seu doado mantemento).

Unha construción de xunta seca, aparafusada e modulada en varias capas, con espesores medios de illamento de 120 mm, sen acabados delicados, calidez ao tacto e á vista. O uso da madeira permite personalizar ao máximo os edificios: cadeiras, tallos, estantes, mostrador, escenarios, mesados de aseos e tiradores de portas realízanse en piñeiro ( en cada caso co rematado e axente protector correspondente).

As tres caixas minimizan remates e calquera tipo de elementos soltos, buscando compactidade e certa resistencia a actos externos. As contras actúan de protector solar á vez que reforzan a idea de caixa estanca, unha vez pechados. As portas de acceso seguen a idea das contras, aparecendo tal como unhas caixas fortes. Caixas lisas apoiadas.

«A forma non é unha cuestión meramente expresiva ou arquitectónica», explican os arquitectos. «Tratábase de traballar cun sistema versátil capaz de resolver colectores diáfanos de diversas escalas cunha linguaxe construtiva e formal común, xerando un espazo público intermedio a xeito de nexo entre o parque e as distintas estanzas da edificación».

Pero neste edificio os produtos forestais non só empréganse como material de construción, senón como enerxía, xa que os arquitectos optaron polo uso dun sistema de produción de calor a partir dunha caldeira de biomasa procedente de subprodutos forestais (pellets), que se centraliza no maior dos módulos, cun óptimo poder calirífico e un balance de CO2 neutral.

Obra: Centro sociocultural de Teo, A Coruña

Autores: Ismael Ameneiros Rodríguez e Santiago Rey Conde (Ameneiros Rey | HH arquitectos), con Blanca Carballal Mariño e Jacobo Fernández Malde.

Ano: 2010-2011

Colaborador: Daniel Dapena Gregorio

Emprazamento: Os Tilos, Teo (A Coruña), Galicia, España

Fotografías: Héctor Santos-Díez | BISimages

+ ameneirosrey.com