As arquitectas pioneiras: a presenza da ausencia (VII) | Cristina García-Rosales

5 (100%) 1 vote[s]

As arquitectas pioneiras: a presenza da ausencia (VI) | Cristina García-Rosales

Agora, e por medio dunhas leves pinceladas, gustaríame citar outra grande arquitecta pioneira europea: Margarete Schütte-Lihotzky, falecida o 23 de xaneiro de 2000 nun hospital de Viena, cando estaba a punto de cumprir 103 anos. Esta arquitecta especializouse no deseño e construción de vivendas sociais e sobre todo é coñecida por ser a creadora da célebre Cociña de Frankfurt, prototipo da cociña funcional e moderna dos nosos días.

Margarete Schütte-Lihotzky

As enciclopedias, tratados e historias da arquitectura contemporánea -xa está dito- raramente citan as arquitectas pioneiras, nin sequera cando son coñecidas dentro da profesión, como é este caso ou outros similares, e se as nomean o fan coma se de arquitectos varóns se tratase ou cando foron os esposas ou compañeiras de importantes arquitectos masculinos.

Así Kenneth Frampton, no seu libro “Historia Crítica da Arquitectura Moderna” escribe:

“A ultraeficiente cociña tipo laboratorio, a Cociña de Frankfurt, foi deseñada polo arquitecto G. Schutte-Lithotzky.

Hoxe sabemos que G. é a inicial dunha magnífica muller dos anos vinte, a primeira arquitecta austríaca, que asinaba sempre co seu diminutivo: Grethe Schutte-Lihotzky.

Nada en 1897, foi a filla rebelde dun funcionario austríaco. Estudou arquitectura en vez de seguir a formación de institutriz, unha das escasas posibilidades previstas na Viena de principios do século XX para mozas burguesas con ambicións profesionais. O seu orixinal talento pronto se deu a coñecer: conseguiu varios premios na súa cidade natal (medalla de bronce e de prata da cidade de Viena en 1922 e 1923) e tivo a grande oportunidade de traballar co arquitecto Adolf Loos, autor do libro “Ornamento e Delito“, libro que revolucionaría a arquitectura moderna dando lugar ao movemento racionalista.

Ao pouco tempo se trasladou a Frankfurt, onde se asociou co tamén arquitecto e urbanista Ernst May Xuntos embarcáronse nun atractivo proxecto social co que puido demostrar a súa capacidade e a súa valía profesional.

En Frankfurt, ao igual que en Berlín, estábanse a desenvolver entón as primeiras experiencias europeas na construción de vivendas hixiénicas e estandarizadas, co obxectivo fundamental de mellorar a calidade de vida dos seus habitantes.

A súa intención era transformar a tipoloxía de vivendas colectivas do século XIX, carentes de instalacións sanitarias, amoreadas no interior de escuras e húmidas mazás pechadas con pequenos patios interiores de luces. Pretendíanse substituír por vivendas en bloques abertos, soleados, brancos e luminosos, separados entre si e asentados entre amplas zonas verdes comúns. Cunha mentalidade eminentemente social, creábanse espazos colectivos tales como lavadoiros, terrazas cubertas e outros recintos comunitarios, así como múltiples espazos exteriores, coa intención de favorecer unha vida sa e un tecido social íntegro.

O traballo máis importante de Grethe Schuthe-Lihoztky foi o deseño dun barrio que se desenvolveu baixo estas premisas e que realizou xunto con Ernst May en Frankfurt am Main para as autoridades da Construción da Edificación de Frankfurt. Neste barrio edificáronse 15.000 vivendas, representando o 90% das construídas nesta cidade naquel período. Os estándares mínimos de Maio, grazas aos cales se produciron tal cantidade de vivendas, ao conseguir abaratar custos, dependían en boa medida da prefabricación dos elementos de construción, da redución da superficie habitable, do uso de certos dispositivos de almacenaxe, como camas e mobles pregables, e sobre todo da eficiente cociña que Grethe deseñou ata o último detalle: a “Frankfurter Küche”, referencia emblemática da vivenda contemporánea, fabricada en serie para unhas 10.000 vivendas.

Este primeiro exemplo de cociña estandarizada, tiña 6.43 m2 e foi producido polo Concello de Frankfurt con prezos máis baratos dos que ofrecía a industria privada. Estaba destinada á nova muller moderna que non dispoñía de moito tempo de dedicación ás tarefas domésticas, co obxecto de racionalizar e facilitar o seu traballo e mellorar a súa posición social, ao dispoñer de máis tempo libre para poder desenvolver unha actividade profesional fóra do fogar. “Toda muller pensante”, escribía Grethe en 1926,

“debe de ser consciente do atraso que teñen aínda os métodos domésticos e debe recoñecer que estes obstaculizan o seu propio desenvolvemento e, polo tanto, tamén o da súa familia.”

A cociña de Frankfurt

A “Frankfurter Küche” foi a primeira versión da cociña encaixada moderna, a que substituíu ás obsoletas cociñas do século XIX. Nela, todas as partes quedan perfectamente integradas e adaptadas no menor espazo posible de acordo coa súa función, xa sexa de almacenaxe, de traballo, de lavado e pasado o ferro ou de cociñado.

Shutte-Lihotzky viviu a arquitectura como reflexo dun particular filosofía de vida na que cría e duns ideais políticos que non dubidou en poñer en práctica. Afiliada ao partido comunista, tomou unha postura activa en campañas antifascistas que lle custaron catro anos de cárcere, dende 1941 a 1945. Arrestada polos nazis en Austria puido librarse, excepcionalmente, da pena de morte.

Dedicou a práctica e a teoría da súa profesión á planificación de vivendas para os sectores menos privilexiados da sociedade, participou en grandes proxectos e foi profesora de arquitectura en Moscú, onde tanto ela coma Ernst May, a partir dos anos 30, intentaron repetir sen moito éxito o programa de construción de vivendas realizado en Frankfurt. Ela intentouno en China, Istanbul e na Habana, antes de encontrar en Austria, o seu país, un recoñecemento tardío, aínda que caloroso

A súa obra expúxose por primeira vez en 1993, no Museo de Artes Aplicadas en Viena. Foi alí onde, en 1997, Margarethe, xa respectable colega feminina entre os seus compañeiros arquitectos, celebrou o seu propio centenario bailando un último valse.

Cristina García-Rosales. Arquitecta

Madrid. Abril 2014

As arquitectas pioneiras: a presenza da ausencia (VIII) | Cristina García-Rosales

Cristina García-Rosales

Soy arquitecta (1980). Mis proyectos son muy diversos. En 1995 fundo el grupo La Mujer Construye, en el que ocupo la Presidencia. 

follow me

Arquivado en: artigos, Cristina García-Rosales

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,