IniciofaroArquitectura Espontánea | Íñigo García OdiagaArquitectura Espontánea | Íñigo García OdiagaSpontaneous architecture...

Arquitectura Espontánea | Íñigo García OdiagaArquitectura Espontánea | Íñigo García OdiagaSpontaneous architecture | Íñigo García Odiaga

Favela Painting, 2006, un proyecto de Jeroen Koolhaas y Dre Urhahn

Los valores de las ciudades autoconstruidas. La economía de la globalización, con la crisis actual entre sus referentes, arrastra sin concesiones a la sociedad contemporánea hacia un mayor desequilibrio entre clases; tal vez olvidadas en occidente pero ni mucho menos en los países emergentes. Este desequilibrio acentúa las fronteras entre la ciudad del urbanismo y lo que podríamos denominar la ciudad espontánea, la de las favelas, las chabolas o las cañadas reales.

Brasil es reconocida en la actualidad como una de las economías emergentes más importantes del planeta, y curiosamente en este país latinoamericano encontramos a nivel social y urbanos contraste difícilmente reconciliables.

A principios de este año 2010 se celebraba el 50 aniversario de la inauguración de Brasilia, tal vez el proyectos urbanístico construido más ambicioso del siglo XX. El presidente de corte progresista Juscelino Kubitschek organizó un concurso para construir una nueva capital en una zona forestal del centro del país en la que no había nada. El urbanista Lucio Costa proyecto una planta de geométrica rotundidad en forma de boomerang para dar cabida a las infraestructuras de la ciudad y un jovencísimo Oscar Niemeyer construyó con un lenguaje inequívocamente moderno todos los edificios representativos de la ciudad. Cuarenta y un meses después se inauguraba Brasilia, bautizada como un milagro de hormigón surgido de la nada. Brasilia se ideó como una utopía de igualdad y modernidad, pero con la perspectiva que dan los 50 años transcurridos críticos como William J. R. Curtis juzgan hoy fallido el resultado, sobre todo en lo que se refiere al objetivo inicial de igualdad social. El urbanismo planificado del movimiento moderno, con grandes espacios abiertos y enormes manzanas residenciales articuladas por el gran eje monumental de los edificios administrativos ha generado una ciudad dependiente del vehículo en la que los ricos transitan de un lugar a otro y los pobres están obligados a vivir en ese espacio vacío.

Brasilia, Lucio Costa y Lucio Costa

En el otro extremo y con una historia antitética se encuentra Rocinha. Rocinha es el nombre de una de las favelas más grandes de Rio de Janeiro. Según datos oficiales se calcula que en ella residen alrededor de 57.000 personas, es decir una población a medio camino entre la del municipio de Santurtzi e Irun, por establecer dos referentes cercanos. En 1931 se levantó la considerada como primera edificación ilegal de la favela, los trámites para su derribo comenzaron en el año 1952. La desidia de una administración muy burocratizada propició que muchos inmigrantes llegados a Rio para trabajar en las obras de infraestructuras de la zona sur de la ciudad buscasen su espacio en Rocinha.

Son innegables los problemas que estos métodos espontáneos de colonización del territorio generan. Barrios con problemas de salubridad, con redes de suministro sin ningún tipo de control, la utilización de solares con serios problemas de estabilidad del terreno, a los que hay que añadir problemáticas de índole social como la inseguridad, el analfabetismo o la falta de servicios sociales.

Rocinha es una favela de la Zona Sur de Río de Janeiro, Brasil

Pero por contraposición al modelo ortodoxo de Brasilia la cohesión social y el sentimiento de colectividad es un valor capital de este «modelo urbano». Tal vez esta condición identitaria fue descubierta por la administración cuando en las protestas y manifestaciones la favela se levantaba como un único elemento social, sin fisuras y con fuertes uniones entre sus miembros.

Precisamente esta condición de colectividad es la que expertos urbanistas han aclamado y utilizado como impulso para la reforma de estos asentamientos. Planes como el Favela Barrio, un programa de acción que mediante pequeños proyectos de cirugía urbana pretende obtener beneficios sociales, promoviendo la integración y la transformación de la favela en barrio. En definitiva romper la imagen de esa «tierra de nadie» que un día alguien hizo suya y que es la imagen de la arquitectura de la pobreza mediante el rescate de los valores inherentes a estos asentamientos como la cultura social de comunidad.

Tanto urbanistas como artistas contemporáneos ven en este sentimiento de colectividad, un potencial que la ciudad académica del tablero de dibujo disciplinar no posee. Esta realidad levanto el proyecto Favela Painting, como una forma de atraer la atención de la comunidad internacional sobre los valores activos que mueven a estas comunidades que han trasgredido la legalidad urbana para poder subsistir.

Favela Painting, 2006, un proyecto de Jeroen Koolhaas y Dre Urhahn

El proyecto Favela Painting se desarrolla en otra barriada marginal de Rio, Vila Cruzeiro, dirigido por los artistas de origen holandés Jeroen Koolhaas y Dre Urhahn. El proyecto intenta revalorizar la belleza de las estructuras urbanas surgidas de forma aleatoria, en las que un gran porcentaje de sus habitantes intentan vivir con tranquilidad y honestidad rompiendo la barrera de la pobreza.

La propuesta artística consiste en pintar mediante murales gigantes las circulaciones verticales de las favelas, transformando así los muros que forman las escaleras y las paredes de las viviendas en grandes carteles-escaparate que hacen la favela presente para el reto de la ciudad. Además el proyecto se apoya en la comunidad local para realizar los trabajos que se ejecutan con la misma aleatoriedad y espontaneidad que creó la trama urbana hace casi 100 años.

El valor de estos asentamientos siempre denostados por su origen marginal, reside en su valor social y en el de su arquitectura. Una arquitectura basada en la espontaneidad para dar respuesta a problemáticas individuales que se ha revelado como la mejor de las recetas para la colectividad, en contraposición al urbanismo proyectado para la colectividad que a menudo olvida los problemas del individuo.

Favela Painting, 2006, un proyecto de Jeroen Koolhaas y Dre Urhahn

íñigo garcía odiaga . arquitecto
san sebastián. octubre 2008

Publicado en MUGALARI 10.10.08

Favela Painting, 2006, one project of Jeroen Koolhaas and Dre Urhahn

The values of the autoconstructed cities. The economy of the globalization, with the current crisis between his modals, drags without concessions to the contemporary company towards a major imbalance between classes; maybe forgotten in west but not much less in the emergent countries. This imbalance accentuates the borders between the city of the urbanism and what we might name the spontaneous city, that of the favelas, the shanties or the royal glens.

Brazil is recognized at present as one of the most important emergent economies of the planet, and curiously in this Latin-American country we find at the social level and urban contrast difficultly reconcilable.

At the beginning of this year 2010 50 were celebrated anniversary of the inauguration of Brasilia, maybe the most ambitious urban development constructed proyectos of the 20th century. The president of progressive court Juscelino Kubitschek organized a contest to construct the new capital in a forest zone of the center of the country in which there was nothing. The town planner Lucio Costa project a plant of geometric rotundity in the shape of boomerang to give content to the infrastructures of the city and a joung Oscar Niemeyer constructed with an unequivocally modern language all the representative buildings of the city. Forty a meses later was inaugurating Brasilia baptized as a miracle of concrete arisen from nothing. Brasilia was designed as a Utopia of equality and modernity, but with the perspective that they give 50 passed critical years as William J. R. Curtis considers the result to be today unsuccessful, especially regarding the initial aim of social equality. The planned urbanism of the modern movement, with big opened spaces and enormous residential apples articulated by the great monumental axis of the administrative buildings has generated a city dependent on the vehicle in which the rich ones travel to and from and the poor are forced to live in this empty space.

Brasilia, Lucio Costa and Lucio Costa

At the far end and an antithetic history Rocinha meets. Rocinha is the name of one of the biggest favelas of Rio of Janeiro. According to official information it is calculated that in her about 57.000 persons reside, that is to say a population to half a way between that of the municipality of Santurtzi and Irun, for establishing two nearby modals. In 1931 it got up considered as the first illegal building of the favela, the steps for his demolition began in the year 1952. The laziness of a very bureaucratized administration propitiated that many immigrants come to Rio to be employed at the works of infrastructures of the south zone of the city were looking for his space in Rocinha.

There are undeniable the problems that these spontaneous methods of settling of the territory generate. Neighborhoods with problems of health, with networks of supply without any type of control, the utilization of lots with serious problems of stability of the area, to which it is necessary to add problematic of social nature as the insecurity, the illiteracy or the lack of social services.

Rocinha is a favela of the Zone South of Rio de Janeiro, Brazil

But for contraposition to the orthodox model of Brasilia the social cohesion and the feeling collectivity is a cardinal value of this » urban model «. Maybe this condition identitaria was discovered by the administration when in the protests and manifestations the favela was getting up as the only social element, without fissures and with strong unions between his members.

Precisely this condition of collectivity is the one that expert town planners have acclaimed and used as impulse for the reform of these accessions. Plans like the Favela Neighborhood, a program of action that by means of small projects of urban surgery it tries to obtain social benefits, promoting the integration and the transformation of the favela in neighborhood. Definitively breaks the image of this » land of nobody » that one day someone made his and that is the image of the architecture of the poverty by means of the rescue of the values inherent in these accessions as the social culture of community.

Both town planners and contemporary artists see in this feeling of collectivity, a potential that the academic city of the board of drawing to discipline possesses. This reality I raise the project Favela Painting, as a way of attracting the attention of the international community on the active values that they move to these communities that there is trasgredido the urban legality to be able to survive.

Favela Painting, 2006, one project of Jeroen Koolhaas and Dre Urhahn

The project Favela Painting develops in another marginal slum of Rio, Vila Cruzeiro directed by the artists of Dutch origin Jeroen Koolhaas and Dre Urhahn. The project tries to revalue the beauty of the urban structures arisen from random form, in which a great percentage of his inhabitants try to live coolly and honesty breaking the barrier of the poverty.

The artistic offer consists of painting by means of giant murals the vertical traffics of the favelas, transforming this way the walls that form the stairs and the walls of the housings in big cartels – shop windows that do the present favela for the challenge of the city. In addition the project rests on the local community to realize the works that are executed by the same randomness and spontaneity that created the urban plot almost 100 years ago.

The value of these accessions always reviled by his marginal origin, it resides in his social value and in that of his architecture. An architecture based on the spontaneity to give response to problematic individual that has been revealed as the best of the recipes for the collectivity, in contraposition to the urbanism projected for the collectivity that often forgets the problems of the individual.

Favela Painting, 2006, one project of Jeroen Koolhaas and Dre Urhahn

íñigo garcía odiaga . architect

san sebastián. october 2008

It´s published in MUGALARI 10.10.08

Favela Painting, 2006, un proxecto de Jeroen Koolhaas e Dre Urhahn

Os valores das cidades autoconstruídas. A economía da globalización, coa crise actual entre os seus referentes, arrastra sen concesións á sociedade contemporánea cara a un maior desequilibrio entre clases; talvez esquecidas en occidente pero nin moito menos nos países emerxentes. Este desequilibrio acentúa as fronteiras entre a cidade do urbanismo e o que poderiamos denominar a cidade espontánea, a das favelas, as choupanas ou as canellas reais.

Brasil é recoñecido na actualidade como unha das economías emerxentes máis importantes do planeta, e curiosamente neste país latinoamericano encontramos a nivel social e urbanos contraste dificilmente reconciliables.

A principios deste ano 2010 celebrábase o 50 aniversario da inauguración de Brasilia, talvez o proxectos urbanístico construído máis ambicioso do século XX. O presidente de corte progresista Juscelino Kubitschek organizou un concurso para construír unha nova capital nunha zona forestal do centro do país na que non había nada. O urbanista Lucio Costa proxecto unha planta de xeométrica rotundidade en forma de búmeran para dar cabida ás infraestruturas da cidade e un xovencísimo Oscar Niemeyer construíu cunha linguaxe inequivocamente moderna todos os edificios representativos da cidade. Corenta e un meses despois inaugurábase Brasilia, bautizada como un milagre de formigón xurdido da nada. Brasilia ideouse como unha utopía de igualdade e modernidade, pero coa perspectiva que dan os 50 anos transcorridos críticos como William J. R. Curtis xulgan hoxe falido o resultado, sobre todo no que se refire ao obxectivo inicial de igualdade social. O urbanismo planificado do movemento moderno, con grandes espazos abertos e enormes mazás residenciais articuladas polo grande eixe monumental dos edificios administrativos xerou unha cidade dependente do vehículo na que os ricos transitan dun lugar a outro e os pobres están obrigados a vivir nese espazo baleiro.

Brasilia, Lucio Costa e Lucio Costa

No outro extremo e cunha historia antitética encóntrase Rocinha. Rocinha é o nome dunha das favelas máis grandes de Rio de Janeiro. Segundo datos oficiais calcúlase que nela residen ao redor de 57.000 persoas, é dicir unha poboación a medio camiño entre a do municipio de Santurtzi e Irun, por establecer dous referentes próximos. En 1931 levantouse a considerada como primeira edificación ilegal da favela, os trámites para o seu derrubamento comezaron no ano 1952. A desidia dunha administración moi burocratizada propiciou que moitos inmigrantes chegados a Rio para traballar nas obras de infraestruturas da zona sur da cidade buscasen o seu espazo en Rocinha.

Son innegables os problemas que estes métodos espontáneos de colonización do territorio xeran. Barrios con problemas de salubridade, con redes de subministración sen ningún tipo de control, a utilización de soares con serios problemas de estabilidade do terreo, aos que hai que engadir problemáticas de índole social como a inseguridade, o analfabetismo ou a falta de servizos sociais.

Rocinha é unha favela da Zona Sur de Río de Xaneiro, Brasil

Pero por contraposición ao modelo ortodoxo de Brasilia a cohesión social e o sentimento de colectividade é un valor capital deste «modelo urbano». Talvez esta condición identitaria foi descuberta pola administración cando nas protestas e manifestacións a favela se levantaba como un único elemento social, sen fisuras e con fortes unións entre os seus membros.

Precisamente esta condición de colectividade é a que expertos urbanistas aclamaron e utilizaron como impulso para a reforma destes asentamentos. Plans como o Favela Barrio, un programa de acción que mediante pequenos proxectos de cirurxía urbana pretende obter beneficios sociais, promovendo a integración e a transformación da favela en barrio. En definitiva romper a imaxe desa «terra de ninguén» que un día alguén fixo súa e que é a imaxe da arquitectura da pobreza mediante o rescate dos valores inherentes a estes asentamentos como a cultura social de comunidade.

Tanto urbanistas coma artistas contemporáneos ven neste sentimento de colectividade, un potencial que a cidade académica do taboleiro de debuxo disciplinar non posúe. Esta realidade levanto o proxecto Favela Painting, como unha forma de atraer a atención da comunidade internacional sobre os valores activos que moven a estas comunidades que teñen trasgredido a legalidade urbana para poder subsistir.

Favela Painting, 2006, un proxecto de Jeroen Koolhaas e Dre Urhahn

O proxecto Favela Painting desenvólvese noutra barriada marxinal de Rio, Vila Cruzeiro, dirixido polos artistas de orixe holandesa Jeroen Koolhaas e Dre Urhahn. O proxecto intenta revalorizar a beleza das estruturas urbanas xurdidas de forma aleatoria, nas que unha gran porcentaxe dos seus habitantes intentan vivir con tranquilidade e honestidade rompendo a barreira da pobreza.

A proposta artística consiste en pintar mediante murais xigantes as circulacións verticais das favelas, transformando así os muros que forman as escaleiras e as paredes das vivendas en grandes carteis-escaparate que fan a favela presente para o reto da cidade. Ademais o proxecto apóiase na comunidade local para realizar os traballos que se executan coa mesma aleatoriedade e espontaneidade que creou a trama urbana hai case 100 anos.

O valor destes asentamentos sempre deostados pola súa orixe marxinal, reside no seu valor social e no da súa arquitectura. Unha arquitectura baseada na espontaneidade para dar resposta a problemáticas individuais que se revelou como a mellor das receitas para a colectividade, en contraposición ao urbanismo proxectado para a colectividade que a miúdo esquece os problemas do individuo.

Favela Painting, 2006, un proxecto de Jeroen Koolhaas e Dre Urhahn

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. Outubro 2008

Publicado en MUGALARI 10.10.08

Íñigo García Odiaga
Íñigo García Odiagahttp://vaumm.com/
Doctor Arquitecto y profesor asociado de Proyectos Arquitectónicos, ETSASS. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR

2 COMENTARIOS

0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
2 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados
Alberto Alonso Oro
Alberto Alonso Oro
12 years ago

Favelas en la periferia de Sao Paulo, Brasil. Boa Mistura · Skfandra
El Proyecto LUZ NAS VIELAS del colectivo afincado en Madrid BOA MISTURA
ha sido realizado en Vila Brasilândia, Sâo Paulo, durante el mes de
Enero de 2012. Forma parte de la serie CROSSROADS: Proyectos de Arte Urbano
participativo con los que el colectivo pretende intervenir en
comunidades desfavorecidas empleando el arte como herramienta de cambio e
inspiración.
[..]
http://goo.gl/xdbX6O

Alberto Alonso Oro
Alberto Alonso Oro
12 years ago

El pais secreto de Eric de Maré | guardianEn los años 1990, el arquitecto premiado británico Michael Hopkins
buscaba a alguien para tomar las fotografías en blanco y negro de sus
edificios. Él se puso en contacto con Eric de Maré, el cronista de
visionario del paisaje británico de la posguerra, luego en el retiro. ” Se pareció a la mirada de un viejo pistolero atrás en la acción,” dice Hopkins. ”
Los primeros tiros eran un poco de la señal. Entonces él encontró su
objetivo y era el golpe sobre el objetivo. Aquellas fotografías son
algunos de mis bienes más orgullosos”. Richard MacCormac,
arquitecto de la Biblioteca Ruskin en Lancaster y de otros edificios
parecidos, comparte la reverencia de Hopkins. ¿” Influyó Eric de Maré en mí? “ él dice. “Es
gracioso lo que pregunta. Recientemente he usado como inspiración para
un esquema de alojamiento su fotografia de los cobertizos de los
pescadores en Hastings “.
[…]

http://goo.gl/qYuVLr

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS