O plan como ferramenta de desbordamento da fronteira | Luis Gil

l Caballo de Troya rodeado por guerreros troyanos, con los griegos disimulados en su interior, en una ánfora funeraria del siglo VII a.C. (.)
O Cabalo de Troia rodeado por guerreiros troyanos, cos gregos disimulados no seu interior, nunha ánfora funeraria do século VII a. C.

A fronteira como espazo tensionado que se opón ao seu tránsito, esixe esforzo, determinación, cambio formal ou fundamental para ser transgredida e superada ou habitada de maneira temporal ou continua. Así, o paso pola fronteira ou o límite, o salto dun medio a outro implica o descubrimento dunha técnica que faga posible a supervivencia no outro marxe, o cambio, a transformación e adaptación da vida ao sistema veciño ou contrario. Non é casual que o descubrimento de Darwin dunha teoría que xustifica a evolución das especies, tivese un punto de parada importante da súa reflexión xusto nesa liña de bordo que marca o paso da vida no mar á que se produce en terra.

Unha liña separadora que marca co seu espazo a crise do cambio na forma de habitar como lugar (ou non lugar) onde a transformación para poder seguir existindo alén debe producirse. Ese esforzo, ese malgaste, é un dos indicadores de que nos movemos na franxa separadora, nas marxes de mundos próximos pero separados. Salvar o limite e pasar esa resistencia implica malgastar enerxía e recoñecer a posibilidade de fracaso ao seu trasgresión ou uso, dependendo esa loita fundamentalmente da intención previa e da preparación para superalo.

O plan é a actitude previa, esa estratexia que permite dosificar a enerxía para empregar para superar o obstáculo. Pasar, evitar a fronteira esixe unha transformación na maneira de pensar, na forma de afrontar a vida diaria que se contaxia en actitude da estratexia do atleta que salta un obstáculo. Este tenta transformar a dinámica común da carreira mediante a técnica do salto (o que comunmente denominamos maña) ou mediante o instrumento (a pértega, a máquina ou accesorio que o plan deseña co obxectivo de axudarse) para evitar o accidente.

A elaborada máquina de guerra tradicional tanto a defensiva como a de ataque nace e depende directamente da noción de desbordamento ou rotura do limite e da súa variación e evolución para a loita. A defensiva co obxectivo de manter e desenvolver o obstáculo, a muralla, o fortín, o foso que vai crecendo #ante a posibilidade dunha nova agresión exterior, empregando xeometrías que estudan as variacións tácticas do inimigo, ampliándose cada vez en novos e distintos aneis ou dominios. A de ataque como artificio que debe mostrar a súa capacidade de loita a través de actuacións que condensen enerxía e que xeralmente se combinan cunha rica mobilidade.

Movilidad e rapidez que son inherentes ao paso, trasgresión ou vida polo límite, onde o Cabalo de Troia convértese nunha das máis belas e sutís solucións de quebra da fronteira que a historia nos ha dado. Convértese aquí a construción dun habitáculo contedor móbil (unha primeira e circunstancial maquina a habitar), nunha arma, en estratexia sopesada, que serve de refuxio á intelixencia capaz de atravesar unha fronteira. Trátase o plan como enxeño, onde a máquina desenvólvese como estratexia de loita do mesmo xeito que o pode ser a pértega para o saltador de altura e onde atravesar significa coarse literalmente, empregar a estratexia e a planificación, a previsión e a anticipación necesarias para salvar un límite inafrontable noutras condicións.

A enerxía non é así requirida no sentido físico da cantidade e a forza como se fai precisa noutros desbordamentos da fronteira, senón no intelectual, no engano analizado e sopesado, unha das poucas formas de atravesar ou sobrevivir ao límite.

Non é casual, nin metafórico, senón máis ben propio da vida na fronteira, que un obxecto neste caso contedor e móbil, como máis tarde abordaremos na descrición das arquitecturas da fronteira, sexa o medio de loita ou de traballo para eliminar a inaccesibilidade provocada pola noción defensiva ou de perigo do límite. A fronteira, o espazo do limes, xera as súas propias arquitecturas, de polos e significados opostos e tamén moitas veces complementarias como os mundos que tentan unir ou separar, formas paradoxais que necesitan dunha constante estratexia de previsión e alerta que emprega o plan como configuración esencial.

Luis Gil Pita, arquitecto
Santiago de Compostela, Novembro 2019

Capítulo do artigo Alegoría da fronteira e o límite, publicado orixinalmente na revista Obradoiro nº34, inverno de 2009.

Luis Gil Pita

Arquitecto por la ETSA de A Coruña en 1997, desde ese año colabora en el estudio de Manuel Gallego Jorreto hasta 1999. Becado de investigación en Holanda en 2000-1, con un estudio sobre lo fronterizo y liminar en arquitectura, por la Diputación de A Coruña, fue posteriormente Profesor invitado en el área de proyectos de la Facultad de Arquitectura de Guimaráes, Universidade do Minho, del 2001 hasta el 2007. Desde el inicio de su carrera ha publicado asíduamente artículos y ha participado como editor en diferentes publicaciones alrededor de la arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,