[:es]
A lo largo de la historia los grandes maestros de la arquitectura profundizaron en el diseño de mobiliario, incluso algunos de ellos llegaron empresas destinadas al diseño y la fabricación.
Por eso hoy nos desplazamos a Santiago de Compostela para conocer el trabajo que realizan en domohomo. Estudio de arquitectura y diseño que nace en 2011 en Santiago de Compostela de la mano de Elena López y Xulio Turnes, ambos arquitectos licenciados en 2005 por la Escuela de Arquitectura de A Coruña.
Elena inició su carrera profesional colaborando con estudios de arquitectura, y luego como arquitecta en una empresa constructora de ámbito nacional.
A Xulio le pierde la madera, probablemente porque creció viendo a su padre trabajar este material, carpintero-ebanista de oficio. Para ampliar su formación en materiales y técnicas tradicionales cursó el Máster en renovación urbana y rehabilitación por la Universidad de Santiago de Compostela, conocimientos que aplicó en los proyectos desarrollados en CosmoArquitectura entre 2006 y 2011.
domohomo es la combinación de Xulio y Elena, de sus experiencias vitales y profesionales, dando como resultado una manera de trabajar que ha sido reconocida con numerosos premios.
Más recientemente, han sido reconocidos por sus trabajos en el campo del diseño de producto, tanto en colecciones de autoedición, como para particulares o administración.
Sin más preámbulos, os dejamos con la charla que hemos tenido, esperamos que disfrutéis tanto como nosotros.

Aparte de la labor “más tradicional” del arquitecto, desde hace unos años dedicáis una parte de vuestro trabajo al diseño de mobiliario ¿cómo y cuándo surge el camino?
Surgió fruto de un proyecto de rehabilitación en la villa de Muros. Entramos a colaborar como arquitectos directores de obra, por petición de una buena amiga nuestra que, en aquel entonces, por circunstancias profesionales, no se podía hacer cargo de la dirección. La obra resultó bastante complicada, ya que era un edificio en ruina y no se había podido hacer un levantamiento exhaustivo. Así que, a cada paso, se tenía que ir dando una respuesta específica a cada situación que se encontraba.
En ese sentido, la madera, que había sido elegida como material principal, permitía adaptarse perfectamente a cada contingencia. En nuestro afán de seguir experimentando con dicho material, concretamente, con la madera de castaño surgió la silla Muros, pero también movidos por el deseo de legarle un pequeño testimonio a nuestra amiga, Alba, que nos había permitido ser partícipes de este proyecto.
Algunas facetas de la profesión han sido denostadas ¿por qué habéis enfocado parte de la labor de vuestro estudio a esta rama?
Como comentábamos, surgió casualmente. Sin embargo, nuestros diseños empezaron a gustar y aparecieron encargos. Dado que el nivel de encargos profesionales, más típicamente de arquitectos no abundan, no nos costó nada apostar por esta línea.
De todos los materiales disponibles en el mercado, os habéis decantando por trabajar exclusivamente en madera ¿Por qué?
En absoluto, no renunciamos, a priori, a trabajar con otros materiales. De hecho, trabajar con otros materiales lo vemos como una oportunidad para seguir experimentando, ya que cada material tiene sus particularidades, propiedades, formas, etc. y conocer esa esencia siempre es un estímulo para ir más allá.
No obstante, la madera es un material que abunda en nuestra región y sigue existiendo una amplia red de carpinteros-artesanos que hace más fácil poder ejecutar nuestros diseños. Contar con estos profesionales es, sin duda, un valor y sería una lástima no aprovecharlo.
¿Cuáles son vuestras referencias?
Sin ir más lejos, podríamos mencionar la figura de Arturo Álvarez y de todo su equipo, nos parece un ejemplo.

¿Cómo es proceso de diseño, desarrollo y comercialización de vuestros productos?
Tenemos dos líneas bien diferenciadas. Por un lado, seguimos con diseños de autoedición, proyectos totalmente personales en los que ahondamos en temas que nos interesan y de forma muy libre, ver nuestra última creación 2W chair.
Por otro lado, encargos personales en los que debemos dar respuesta a lo demandado, ya sea por parte de particulares ver serie Brigantium (I y II) o por parte de la administración, ver marquesinas para la Xunta. Cualquiera de las dos líneas nos gusta y esperemos poder sumar pronto una tercera, dirigida a la industria.
¿A qué segmento de clientes os dirigís?
Respuesta en la anterior: particulares y administración, esperemos que pronto industria.
¿Cuáles son los encargos más demandados?
Por el momento, los encargos han sido muy variados y, precisamente, esa heterogeneidad nos estimula, ya que cada proyecto se presenta como una oportunidad nueva de experimentar. Nos gusta definir nuestros diseños como lugares de experimentación. A diferencia de la arquitectura, los tiempos son mucho más cortos; uno diseña y enseguida ve una materialización.
¿Cómo utilizáis las nuevas tecnologías? ¿La “red” ha facilitado vuestra labor?
Ha sido muy impactante ver como gente de Nueva York, Milán o Madrid se ha interesado por nuestros diseños, y todo, gracias a internet. Sin duda, sin este medio nunca hubiéramos llegado a tanta gente. No obstante, no deja de ser un arma de doble filo, ya que, si bien es cierto que nos proyecta a un público muy amplio, no es menos cierto que nos obliga a “competir”, en pie de igualdad, con un sinfín de otros diseñadores; aunque no deja de ser atractivo.

La arquitectura, tiene abiertos muchos frentes de batalla (LSP, Bolonia, paro, precariedad laboral, COAs, ETSAs, emigración, comunicación, etc), ¿no serán demasiados para la polarización existente dentro de la misma?
La arquitectura ha sufrido una época muy convulsa, a ella se le ha sumado un sinfín de circunstancias que han dificultado aún más su práctica, como son los casos que citas. Es paradójico ver cómo, por un lado, se ha des-regularizado la actividad, pero, en cambio, se ha sobre-regularizado su marco legal a todos los niveles, convirtiendo la profesión más en una tarea jurídica que propiamente arquitectónica. Un simple vistazo a ejemplos centroeuropeos, tal vez nos ayudara a recuperar el foco.
¿Cómo veis el futuro de la arquitectura? ¿Y el de la profesión?
La arquitectura suele ser un ejercicio de imaginar, crear o articular algo donde no lo existe…
El arquitecto suele ser el profesional mejor dotado para dicha acción, por lo tanto, creemos que estamos, en un momento, donde más que nunca debemos sacar provecho de esa cualidad.
¿Qué mejoras creéis que son fundamentales y que deberían ser puestas en marcha de forma inmediata?
Solía plantearnos, un profesor nuestro, la siguiente tesitura:
Ante una operación de vida o muerta, en manos de qué médico nos gustaría estar, ¿del mejor o del más barato?
Nos parece muy perjudicial para el ejercicio de la profesión que ante cualquier concurso público prime, preferentemente, el factor económico y nunca el de calidad. Sin llegar al dramatismo del caso del paciente ante una operación de vida o muerte, deberíamos reflexionar sobre el alcance de nuestro trabajo. La actuación sobre un espacio/edificio público tiene unas consecuencias importantes para la sociedad. Por un lado, porque va a ser seguramente un trabajo que perdure en el tiempo, es decir, independientemente de que una intervención sea buena o mala va a afectar al conjunto de la sociedad durante un largo período.
Por otro lado, nuestros proyectos atañen a gran parte de la sociedad, eso nos lleva a dos reflexiones; uno, la sociedad debería tener mayor voz a la hora de elegir un proyecto y, dos, la sociedad, en general, como usuaria de esa intervención debería poder expresar la pertinencia de un proyecto u otro, más allá del aspecto económico.
Además, existe una gran perversión entorno a este sistema, ya que las contrataciones se inician en unos términos y luego se concluyen con otros bien distintos, véanse todos los sobrecostes de obras públicas… Por no hablar de la amplia terminología que surge ante los concursos: concursos restringidos, por invitación, fraccionados (para no superar x cantidad de dinero) etc.

¿Qué opináis de los arquitectos que “emprenden” en nuevos campos?
La palabra “emprender” se ha pervertido hasta límites inimaginables y, a veces, sólo esconde mera subsistencia. Nos quedaríamos mejor con la palabra “ilusión”. Cualquier camino iniciado desde ese principio puede ser maravilloso.
¿Estáis contentos con la trayectoria realizada hasta ahora? ¿Qué proyectos de futuro os esperan?
Todos nuestros trabajos nos han servido de aprendizaje, pero, al mismo tiempo, en todos ellos nos hubiera gustado ir más allá, profundizar más. Uno siempre convive con un cierto grado de insatisfacción. El futuro, ¿quién sabe?
Para acabar, ¿qué les aconsejaríais a los actuales estudiantes y futuros profesionales de arquitectura?
Que se apasionen mucho por lo que hacen y que, en la medida de lo posible, exploren “territorios” desconocidos.

domohomo arquitectos · Diseño de mobiliario
Julio 2017
Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco y Alberto Alonso Oro. Agradecer a Elena y Xulio su tiempo y predisposición con este pequeño espacio.
[:gl]
Ao longo da historia os grandes mestres da arquitectura profundaron no deseño de mobiliario, mesmo algúns deles chegaron empresas destinadas ao deseño e a fabricación.
Por iso hoxe desprazámonos a Santiago de Compostela para coñecer o traballo que realizan en domohomo. Estudo de arquitectura e deseño que nace en 2011 en Santiago de Compostela da man de Elena López e Xulio Turnes, ambos os arquitectos licenciados en 2005 pola Escola de Arquitectura da Coruña.
Elena iniciou a súa carreira profesional colaborando con estudos de arquitectura, e logo como arquitecta nunha empresa construtora de ámbito nacional.
A Xulio pérdelle a madeira, probablemente porque creceu vendo ao seu pai traballar este material, carpinteiro-ebanista de oficio. Para ampliar a súa formación en materiais e técnicas tradicionais cursou o Máster en renovación urbana e rehabilitación pola Universidade de Santiago de Compostela, coñecementos que aplicou nos proxectos desenvolvidos en CosmoArquitectura entre 2006 e 2011.
domohomo. é a combinación de Xulio e Elena, das súas experiencias vitais e profesionais, dando como resultado unha maneira de traballar que foi recoñecida con numerosos premios.
Máis recentemente, foron recoñecidos polos seus traballos no campo do deseño de produto, tanto en coleccións de autoedición, como para particulares ou administración.
Sen máis preámbulos, deixámosvos coa charla que tivemos, esperamos que gocedes tanto como nós.

Á parte do labor “máis tradicional” do arquitecto, desde hai uns anos dedicades unha parte do voso traballo ao deseño de mobiliario como e cando xorde o camiño?
Xurdiu froito dun proxecto de rehabilitación na vila de Muros. Entramos a colaborar como arquitectos directores de obra, por petición dunha boa amiga nosa que, naquel entón, por circunstancias profesionais, non se podía facer cargo da dirección. A obra resultou bastante complicada, xa que era un edificio en ruína e non se puido facer un levantamento exhaustivo. Así que, a cada paso, tíñase que ir dando unha resposta específica a cada situación que se atopaba.
Nese sentido, a madeira, que fora elixida como material principal, permitía adaptarse perfectamente a cada continxencia. No noso afán de seguir experimentando co devandito material, concretamente, coa madeira de castiñeiro xurdiu a cadeira Muros, pero tamén movidos polo desexo de legarlle un pequeno testemuño á nosa amiga, Alba, que nos permitía ser partícipes deste proxecto.
Algunhas facetas da profesión foron deostadas por que enfocastes parte do labor do voso estudo a esta rama?
Como comentabamos, xurdiu casualmente. Con todo, os nosos deseños empezaron a gustar e apareceron encargos. Dado que o nivel de encargos profesionais, máis tipicamente de arquitectos non abundan, non nos custou nada apostar por esta liña.
De todos os materiais dispoñibles no mercado, vos habedes decantando por traballar exclusivamente en madeira Por que?
En absoluto, non renunciamos, a priori, a traballar con outros materiais. De feito, traballar con outros materiais vémolo como unha oportunidade para seguir experimentando, xa que cada material ten as súas particularidades, propiedades, formas, etc. e coñecer esa esencia sempre é un estímulo para ir máis aló.
Con todo, a madeira é un material que abunda na nosa rexión e segue existindo unha ampla rede de carpinteiros-artesáns que fai máis fácil poder executar os nosos deseños. Contar con estes profesionais é, sen dúbida, un valor e sería unha mágoa non aproveitalo.
Cales son as vosas referencias?
Sen ir máis lonxe, poderiamos mencionar a figura de Arturo Álvarez e de todo o seu equipo, parécenos un exemplo.

Como é proceso de deseño, desenvolvemento e comercialización dos vosos produtos?
Temos dúas liñas ben diferenciadas. Por unha banda, seguimos con deseños de autoedición, proxectos totalmente persoais nos que profundamos en temas que nos interesan e de forma moi libre, ver a nosa última creación 2W chair.
Doutra banda, encargos persoais nos que debemos dar resposta ao demandado, xa sexa por parte de particulares ver serie Brigantium (I e II) ou por parte da administración, ver marquesiñas para a Xunta. Calquera das dúas liñas gústanos e esperemos poder sumar pronto unha terceira, dirixida á industria.
A que segmento de clientes dirixídesvos?
Resposta na anterior: particulares e administración, esperemos que pronto industria.
Cales son os encargos máis demandados?
Polo momento, os encargos foron moi variados e, precisamente, esa heteroxeneidade estimúlanos, xa que cada proxecto preséntase como unha oportunidade nova de experimentar. Gústanos definir os nosos deseños como lugares de experimentación. A diferenza da arquitectura, os tempos son moito máis curtos; un deseña e enseguida ve unha materialización.
Como utilizades as novas tecnoloxías? A “red” facilitou o voso labor?
Foi moi impactante ver como xente de Nova York, Milán ou Madrid interesouse polos nosos deseños, e todo, grazas a internet. Sen dúbida, sen este medio nunca chegásemos a tanta xente. Con todo, non deixa de ser unha arma de dobre fío, xa que, aínda que é certo que nos proxecta a un público moi amplo, non é menos certo que nos obriga a “competir”, en pé de igualdade, cunha infinidade doutros deseñadores; aínda que non deixa de ser atractivo.

A arquitectura, ten abertos moitas frontes de batalla (LSP, Bolonia, paro, precariedade laboral, COAs, ETSAs, emigración, comunicación, etc), non serán demasiados para a polarización existente dentro da mesma?
A arquitectura sufriu unha época moi convulsa, a ela sumóuselle unha infinidade de circunstancias que dificultaron aínda máis a súa práctica, como son os casos que citas. É paradoxal ver como, por unha banda, se ha deas-regularizado a actividade, pero, en cambio, hase sobre-regularizado o seu marco legal a todos os niveis, convertendo a profesión máis nunha tarefa xurídica que propiamente arquitectónica. Unha simple ollada a exemplos centroeuropeos, talvez axudásenos a recuperar o foco.
Como vedes o futuro da arquitectura? E o da profesión?
A arquitectura adoita ser un exercicio de imaxinar, crear ou articular algo onde non o existe…
O arquitecto adoita ser o profesional mellor dotado para a devandita acción, por tanto, cremos que estamos, nun momento, onde máis que nunca debemos sacar proveito desa calidade.
Que melloras creedes que son fundamentais e que deberían ser postas en marcha de forma inmediata?
Adoitaba expornos, un profesor noso, a seguinte tesitura:
Ante unha operación de vida ou morta, en mans de que médico gustaríanos estar, do mellor ou do máis barato?
Parécenos moi prexudicial para o exercicio da profesión que ante calquera concurso público prime, preferentemente, o factor económico e nunca o de calidade. Sen chegar ao dramatismo do caso do paciente ante unha operación de vida ou morte, deberiamos reflexionar sobre o alcance do noso traballo. A actuación sobre un espazo/edificio público ten unhas consecuencias importantes para a sociedade. Por unha banda, porque vai ser seguramente un traballo que perdure no tempo, é dicir, independentemente de que unha intervención sexa boa ou mala vai afectar ao conxunto da sociedade durante un longo período.
Doutra banda, os nosos proxectos incumben a gran parte da sociedade, iso lévanos a dúas reflexións; un, a sociedade debería ter maior voz á hora de elixir un proxecto e, dous, a sociedade, en xeral, como usuaria desa intervención debería poder expresar a pertinencia dun proxecto ou outro, máis aló do aspecto económico.
Ademais, existe unha gran perversión contorna a este sistema, xa que as contratacións inícianse nuns termos e logo conclúense con outros ben distintos, véxanse todos os sobrecustos de obras públicas? Por non falar da ampla terminoloxía que xorde ante os concursos: concursos restrinxidos, por invitación, fraccionados (para non superar x cantidade de diñeiro) etc.

Que opinades dos arquitectos que “emprenden” en novos campos?
A palabra “emprender” hase pervertido ata límites inimaxinables e, ás veces, só esconde mera subsistencia. Quedariamos mellor coa palabra ?ilusión?. Calquera camiño iniciado desde ese principio pode ser marabilloso.
Estades contentos coa traxectoria realizada ata agora? Que proxectos de futuro espéranvos?
Todos os nosos traballos servíronnos de aprendizaxe, pero, ao mesmo tempo, en todos eles gustásenos ir máis aló, profundar máis. Un sempre convive cun certo grao de insatisfacción. O futuro, quen sabe?
Para acabar, que lles aconsellariades aos actuais estudantes e futuros profesionais de arquitectura?
Que se apaixonen moito polo que fan e que, na medida do posible, exploren “territorios” descoñecidos.

domohomo arquitectos · Deseño de mobiliario
Xullo 2017
Entrevista realizada por Ana Barreiro Branco e Alberto Alonso Ouro. Agradecer a Elena e Xulio o seu tempo e predisposición con este pequeno espazo.
[:en]
Along the history the big teachers of the architecture penetrated into the design of furniture, enclosed some of them there came companies destined for the design and the manufacture.
Because of it today we move to Santiago de Compostela to know the work that they realize in domohomo. Study of architecture and design that it is born in 2011 in Santiago de Compostela of the hand of Elena Lopez and Xulio Turnes, both architects licensed in 2005 by the School of Architecture of A Coruña.
Elena initiated his professional career collaborating with studies of architecture, and then like arquitecta in a construction company of national area.
To Xulio it loses the wood, probably because it grew seeing his father this material working, carpenter – cabinet-maker of trade. To extend his formation in materials and traditional technologies it dealed the Máster in urban renovation and rehabilitation for the University of Santiago de Compostela, knowledge that it applied in the projects developed in CosmoArquitectura between 2006 and 2011.
domohomo is the combination of Xulio and Elena, of his vital and professional experiences, giving like proved a way of working that has been recognized by numerous prizes.
More recently, they have been recognized by his works in the field of the design of product, so much in collections of autoedition, since for individuals or administration.
Ado preambles, we leave you with the chat that we have had, hope that you enjoy so much as us.

Apart from the “more traditional” labor of the architect, for a few years you dedicate a part of your work to the design of furniture how and when does way arise?
There arose fruit of a project of rehabilitation in the villa of Walls. We begin to collaborate as architects the directors of work, for request of a good friend of ours that, in those days, for professional circumstances, it was not possible to take charge of the direction. The work turned out to be complicated enough, since it was a building in ruin and one could not have done an exhaustive raising. So, to every step, it had to go away giving a specific response to every situation that one was finding.
In this sense, the wood, which had been chosen as principal material, was allowing to adapt perfectly to every contingency. In our zeal to continue experimenting with the above mentioned material, concretely, with the wood of chestnut-tree the Muros chair aroses, but also moved by the desire to bequeath a small testimony to our friend, Alba, who had allowed us to be participants of this project.
Some facets of the profession have been insults why have you focused part of the labor of your study on this branch?
As we were commenting, it arose by chance. Nevertheless, our designs started pleasing and orders appeared. Provided that the level of professional orders, more typically in architects they do not abound, it was not difficult anything to us to bet for this line.
Of all the available materials on the market, you are praising for being employed exclusively at wood why?
By no means, we do not give up working, a priori, with other materials. In fact, to work with other materials we see it as an opportunity to continue experimenting, since every material has his particularities, properties, forms, etc. And to know this essence always is a stimulus to go beyond.
Nevertheless, the wood is a material that abounds in our region and there continues existing a carpenter – craftsmen’s wide network that it makes easier to be able to execute our designs. To possess these professionals is, undoubtedly, a value and it would be a shame not to take advantage of it.
Which are your references?
Without going beyond, we might mention the figure of Arturo Álvarez and of all his equipment, it looks like to us an example.

How is it process of design, development and commercialization of your products?
We have two differentiated well lines. On the one hand, we continue with designs of autoedition, totally personal projects in which we go deeply into topics in that we are interested and of very free form, to see our last creation 2W chair.
On the other hand, personal orders in which we must give response to the demanded, already be on the part of individuals to see series Brigantium (I and the IInd) or on the part of the administration, to see marquees for the Autonomous government of Galicia. Any of two lines we like and let’s expect to be able to add soon third one, directed the industry.
To what clients’ segment do you go?
Response in the previous one: individuals and administration, let’s wait that prompt industry.
Which are the orders more defendants?
For the present time, the orders have been very varied and, precisely, this heterogeneity stimulates us, since every project appears as a new opportunity to experiment. We like to define our designs as places of experimentation. Unlike the architecture, the times are much more short; he designs one and immediately it sees a materialization.
How do you use the new technologies? Has “network” facilitated your labor?
It has been very striking to see as people of New York, Milan or Madrid has been interested for our designs, and everything, thanks to Internet. Undoubtedly, without this way we had never come to so many people. Nevertheless, it does not stop being an arma de doble filo, since, though it is true that it us projects to a very wide public, it is not less true than us binds to “competing”, in foot of equality, with an endless number of other designers; though it does not stop being an attraction.

The architecture, it has opened many fronts of battle (LSP, Bologna, unemployment, labor precariousness, Spades, ETSAs, emigration, communication, etc), will not they be too much for the existing polarization inside the same one?
The architecture has suffered a very convulsed epoch, to her there has added an endless number of circumstances that have impeded furthermore his practice, since they are the cases that you mention. It is paradoxical to see how, on the one hand, there is des – regularized the activity, but, on the other hand, there is on regularized his legal frame to all the levels, turning the profession more into a task juridical that properly architectural. A simple glimpse to Central European examples, maybe was helping us to recover the area.
How do you see the future of the architecture? And that of the profession?
The architecture is in the habit of being an exercise of imagining, creating or articulating something where it it does not exist…
The architect is in the habit of being the professional best endowed for the above mentioned action, therefore, we think that we are, in a moment, where more that we must never extract profit of this quality.
What improvements you believe that they are fundamental and that they should be started of immediate form?
It was in the habit of raising us, our teacher, the following attitude:
Before an operation of life or died, in hands of what doctor we would like to be, of the best or of the cheapest?
It seems to us to be very harmful to the exercise of the profession that before any public contest never gives priority, preferably, to the economic factor and that of quality. Without coming to the dramatic quality of the case of the patient before an operation of life or death, we should think about the scope of our work. The action on a public space / building has a few important consequences for the company. On the one hand, because it is going to be surely a work that lasts in the time, that is to say, independently of that an intervention is good or bad it is going to concern the set of the company during a long period.
On the other hand, our projects concern great part of the company, it takes us to two reflections; one, the company should have major voice at the moment of choosing a project and, two, the company, in general, since usuaria of this intervention it should be able to express the relevancy of a project or other one, beyond the economic aspect.
In addition, a great perversion exists I half-close to this system, since the contractings begin in a few terms and then they conclude with different well others, there be seen all the extra charges of public works … For not speaking about the wide terminology that arises before the contests: restricted contests, for invitation, divided (not to overcome x quantity of money) etc.

What do you think of the architects who “undertake” in new fields?
The word to “undertake” has been perverted up to unimaginable limits and, sometimes, only he hides mere subsistence. We would remain better with the word “illusion”. Any way initiated from this beginning can be wonderful.
Are you satisfied with the path realized till now? What projects of future do wait?
All our works have used us as learning, but, at the same time, in all of them we had liked to go beyond, to penetrate more. One always coexists with a certain degree of dissatisfaction. The future, who does know?
To finish, what would you advise the current students and future professionals of architecture?
That apasionen much for what they do and that, as far as possible, explore unknown “territories”.

domohomo arquitectos · Forniture design
July 2017
Interview realized by Ana Barreiro Blanco and Alberto Alonso Oro. To be grateful for Elena and Xulio his time and predisposition with this small space.
[:]




