[:es]https://veredes.es/blog/las-arquitectas-pioneras-la-presencia-de-la-ausencia-viii-cristina-garcia-rosales/

En España fue Matilde Ucelay nuestra primera arquitecta y desde que termina sus estudios en 1936, hasta el momento actual, han pasado 72 años y varias generaciones de mujeres. Si hay una arquitecta que debería ser conocida en España es, ella, Matilde Ucelay Maortúa, nacida en 1912 y fallecida en Madrid en noviembre del 2008. Y no solamente por haber sido la primera mujer que terminó la carrera de arquitectura en este país, sino por haber recibido en el 2004 el Premio Nacional de Arquitectura, otorgado anualmente por el Ministerio de Vivienda a
“aquellos arquitectos cuya aportación sobresaliente y continuada, realizada fundamentalmente en España, y valorada con criterios objetivos, haya puesto de relieve los aspectos sociales, económicos, estéticos y tecnológicos de la arquitectura».
Los reconocimientos le vinieron algo tarde a esta singular e inteligente mujer, aunque ella no creía en más medallas que el bienestar de las personas que habitan en los edificios por ella diseñados.
Matilde Ucelay terminó su carrera en 1936. Lo hizo de una manera natural, por vocación. Como natural fue su infancia dentro del ambiente culto, liberal y progresista de su familia, y natural su asistencia al Instituto Escuela (continuador del Instituto Libre de Enseñanza) donde estudió brillantemente el bachillerato. Algunas de sus amigas se decantaron por las carreras de Filosofía y Letras o Farmacia, pero ella tenía claro que lo suyo era la Arquitectura. Época difícil, cuando menos, la que pasó estudiando en esos míticos años treinta en la Escuela de Arquitectura de Madrid, a pesar de algunos inconvenientes menores como el que la Escuela careciera de aseos para mujeres. Amiga de Félix Candela y de Chueca Goitia y, a pesar de lo inusual de su situación, siempre gozó del mayor respeto tanto de sus profesores como de sus compañeros. Su asignatura preferida: proyectos arquitectónicos.
Dos días antes de que estallara la guerra civil, fue homenajeada en el Colegio de Arquitectos de Madrid, acto al que acudieron destacadas figuras de la Segunda República como el Ministro de la Gobernación, Amós Salvador. Este hecho, junto con su filiación republicana, hizo que una vez terminada la contienda, fuera depurada y condenada en consejo de guerra a la inhabilitación para ejercer cargos públicos de por vida y para ejercer su profesión, durante cinco largos años.

A pesar de todas las prohibiciones y dificultades, Matilde Ucelay mantuvo una actividad profesional continuada durante más de cuarenta años, construyendo edificios para clientes privados, proyectos que hábilmente consiguió que firmaran, al principio de su trayectoria, otros compañeros. Ejerció su labor en circunstancias realmente difíciles, inmersa en el contexto social de la época, en el que las mujeres se veían confinadas al ámbito privado y forzadas a cumplir roles exclusivamente domésticos y familiares, careciendo de derechos legales. Sencilla y responsable, trabajó toda su vida sin considerarlo algo excepcional.
Su arquitectura se caracteriza por una profusión y riqueza en los detalles, y por un diseño intimista, ligado al usuario y al entorno. Entre sus obras destaca un gran número de viviendas unifamiliares, colaborando en algunas ocasiones, con el diseñador de jardines y paisajista, Couchepin. Entre sus más de ciento veinte proyectos, destacamos “La Casa Oswald”, en Puerta de Hierro en Madrid; “La Casa Benítez de Lugo”, en las Palmas de Gran Canaria; así como las librerías “Turner” e “Hispano-Argentina” en Madrid. También diseñó fábricas, laboratorios y otros edificios singulares siguiendo la técnica de Félix Candela, del que importó su patente desde México con la ayuda de su hijo arquitecto. Realizó en total 114 proyectos a lo largo de una vida profesional de más de 50 años.
Cristina García-Rosales. Arquitecta
Madrid. Junio 2014
Las arquitectas pioneras: la presencia de la ausencia (X) | Cristina García-Rosales
[:gl]
As arquitectas pioneiras: a presenza da ausencia (VIII) | Cristina García-Rosales

En España foi Matilde Ucelay a nosa primeira arquitecta e dende que remata os seus estudos en 1936, ata o momento actual, pasaron 72 anos e varias xeracións de mulleres. Se hai unha arquitecta que debería ser coñecida en España é, ela, Matilde Ucelay Maortúa, nacida en 1912 e falecida en Madrid en novembro do 2008. E non soamente por ser a primeira muller que rematou a carreira de arquitectura neste país, senón por recibir no 2004 o Premio Nacional de Arquitectura, tido sido outorgado anualmente polo Ministerio de Vivenda a
«aqueles arquitectos cuxa achega sobresaínte e continuada, realizada fundamentalmente en España, e valorada con criterios obxectivos, puxese de relevo os aspectos sociais, económicos, estéticos e tecnolóxicos da arquitectura».
Os recoñecementos viñéronlle algo tarde a esta singular e intelixente muller, aínda que ela non cría en máis medallas que o benestar das persoas que habitan nos edificios por ela deseñados.
Matilde Ucelay rematou a súa carreira en 1936. Fíxoo dun xeito natural, por vocación. Como natural foi a súa infancia dentro do ambiente culto, liberal e progresista da súa familia, e natural a súa asistencia ao Instituto Escola (continuador do Instituto Libre de Ensino) onde estudou brillantemente o bacharelato. Algunhas das súas amigas decantáronse polas carreiras de Filosofía e Letras ou Farmacia, pero ela tiña claro que o seu era a Arquitectura. Época difícil, cando menos, a que pasou estudando neses míticos anos trinta na Escola de Arquitectura de Madrid, a pesar dalgúns inconvenientes menores como o que a Escola carecera de aseos para mulleres. Amiga de Félix Candela e de Chueca Goitia e, a pesar do inusual da súa situación, sempre gozou do maior respecto tanto dos seus profesores coma dos seus compañeiros. A súa materia preferida: proxectos arquitectónicos.
Dous días antes de que estalase a guerra civil, foi homenaxeada no Colexio de Arquitectos de Madrid, acto ao que acudiron destacadas figuras da Segunda República como o Ministro da Gobernación, Amós Salvador. Este feito, xunto coa súa filiación republicana, fixo que unha vez rematada a contenda, fose depurada e se condenase en consello de guerra á inhabilitación para exercer cargos públicos de por vida e para exercer a súa profesión, durante cinco longos anos.

A pesar de todas as prohibicións e dificultades, Matilde Ucelay mantivo unha actividade profesional continuada durante máis de corenta anos, construíndo edificios para clientes privados, proxectos que habilmente conseguiu que asinasen, ao principio da súa traxectoria, outros compañeiros. Exerceu o seu labor en circunstancias realmente difíciles, inmersa no contexto social da época, no que as mulleres se vían confinadas ao ámbito privado e forzadas a cumprir roles exclusivamente domésticos e familiares, carecendo de dereitos legais. Sinxela e responsable, traballou toda a súa vida sen consideralo algo excepcional.
A súa arquitectura caracterízase por unha profusión e riqueza nos detalles, e por un deseño intimista, ligado ao usuario e ao ámbito. Entre as súas obras destaca un gran número de vivendas unifamiliares, colaborando nalgunhas ocasións, co deseñador de xardíns e paisaxista, Couchepin. Entre os seus máis de cento vinte proxectos, destacamos «A Casa Oswald», en Porta de Ferro en Madrid; «A Casa Benítez de Lugo», nas Palmas de Gran Canaria; así como as librarías «Turner» e «Hispano-Arxentina» en Madrid. Tamén deseñou fábricas, laboratorios e outros edificios singulares seguindo a técnica de Félix Candela, do que importou a súa patente dende México coa axuda do seu fillo arquitecto. Realizou en total 114 proxectos ao longo dunha vida profesional de máis de 50 anos.
Cristina García-Rosales. Arquitecta
mMadrid. Xuño 2014
As arquitectas pioneiras: a presenza da ausencia (X) | Cristina García-Rosales[:en]
The pioneering arquitect women: the presence of the absence (VIII) | Cristina García-Rosales

In Spain she was Matilde Ucelay our first arquitecta and since it finishes his studies in 1936, up to the current moment, 72 years have happened and several generations of women. If there is an arquitecta that should be known in Spain she is, she, Matilde Ucelay Maortúa, born in 1912 and expired in Madrid in November, 2008. And not only for having been the first woman who finished the career of architecture in this country, but for having received in 2004 the National Prize of Architecture, granted anually for the Department of Housing to
«those architects whose excellent and continued contribution, realized fundamentally in Spain, and valued with objective criteria, has emphasized the social, economic, aesthetic and technological aspects of the architecture».
The recognitions him came a little late to this singular and intelligent woman, though she did not believe in any more medals that the well-being of the persons who live in the buildings for her designed.
Matilde Ucelay finished his career in 1936. It did it in a natural way, for vocation. Since native was his infancy inside the educated, liberal and progressive environment of his family, and native his assistance to the Institute School (continuer of the Free Institute of Education) where he studied brilliantly the baccalaureate. Some of his friends were praised by the careers of Philosophy and Letters or Drugstore, but she had clear that his was the Architecture. Difficult epoch, when less, which happened studying in this mythical thirties in the School of Architecture of Madrid, in spite of some minor disadvantages like that the School was lacking bathrooms for women. Friend of Félix Candela and of Joke Goitia and, in spite of the unusual of his situation, always he enjoyed the major respect both his teachers and his companions. His favorite subject: architectural projects.
Two days before the civil war was exploding, it was honoured in the Architects’ College of Madrid, act to which there came out-standing figures of the Second Republic as the Secretary of the Government, Amós Salvador. Made East, together with his republican filiation, it did that once finished the contest, was purified and condemned in court-martial to the incapacitation to exercise public charges of for life and to exercise his profession, for five long years.

In spite of all the prohibitions and difficulties, Matilde Ucelay kept a professional activity continued during more than forty years, constructing buildings for private clients, projects that skilfully it achieved that other companions were signing, initially of his path. He exercised his labor in really difficult circumstances, immersed in the social context of the epoch, in which the women were meeting confined in the area private and forced to fulfill exclusively domestic and familiar roles, lacking legal rights. Simple and responsible, all his life worked without considering it to be anything exceptionally.
His architecture is characterized by a profusion and wealth in the details, and by a design intimist one tied to the user and to the environment. Between his works stands out a great number of one-family housings, collaborating in some occasions, with the designer of gardens and landscape painter, Couchepin. Between his more of hundred twenty projects, we stand out » The House Oswald», in Door of Iron in Madrid; «The House Benítez of Lugo», in the Palms of Great Canary; as well as the bookshops «Turner» and «Hispanic-Argentine» in Madrid. Also he designed factories, laboratories and other singular buildings following Félix Candela’s technology, from that architect imported his patent from Mexico with the help of his son. It realized in total 114 projects along a professional life of more than 50 years.
Cristina García-Rosales. Architect
Madrid. Juny 2014
The pioneering arquitect women: the presence of the absence (X) | Cristina García-Rosales[:]




