Five Senses. Introdución á lectura dos escritos de Juhani Pallasmaa | Luís Gil

5 (100%) 1 vote

Juhani Pallasmaa
Juhani Pallasmaa

Tres escasos meses antes do día dos Namorados de 1996,1 durante un encontro con D. Alejandro de la Sota no seu estudo, este facía referencia, nun á parte da conversación á categoría da obra construída de Manuel Gallego, en cada unha das diferente escalas que abarcaban desde o responsable sentido na implantación urbana ata o acento final que nos seus traballos supoñía o coidado reservado ao deseño dos seus pasamanos.

“O arquitecto que fai os mellores pasamanos do mundo, as varandas máis perfectas”,

dicía Don Alejandro.

Lembramos agora aquela referencia e palabras como anécdota pasada, pensando nese punto de contacto entre a man do usuario e o edificio construído, a varanda, reflexionando sobre o seu significado en canto metáforas do mundo da percepción, o dos diferentes e varios sentidos que forman parte da experiencia arquitectónica.

Os pasamanos, as varandas e as proteccións, as máis perfectas do mundo e ao mesmo tempo as máis humildes, as de Manuel Gallego e tamén outras igual de honestas, como as de Hernan Hertzberger e as do propio Sota, poñen a funcionar a experiencia do usuario e o habitante da arquitectura a través doutros sentidos que non son unicamente o da vista. Servindo así, mentres a man póusase e apoia, de axuda á subida ou baixada na viaxe a través do programa, enriquecendo a experiencia e o guion sensorial do percorrido, mentres se mostra o posible contacto físico e non unicamente visual.

Los pasamanos, las barandillas y las protecciones, las más perfectas del mundo y al mismo tiempo las más humildes, las de Manuel Gallego y también otras igual de honestas, como las de Hernan Hertzberger y las del propio Sota, ponen a funcionar la experiencia del usuario y el habitante de la arquitectura a través de otros sentidos que no son únicamente el de la vista. Sirviendo así, mientras la mano se posa y apoya, de ayuda a la subida o bajada en el viaje a través del programa, enriqueciendo la experiencia y el guion sensorial del recorrido, mientras se muestra el posible contacto físico y no únicamente visual.

Os pasamanos entendidos máis aló da muleta que se usa en axuda ao accidente da escaleira, ou como protección ao desnivel do baleiro, representan un apoio ao resto de experiencias do coñecemento espacial que nos acompaña. Collemos ao edificio, tocalo, sentilo frío ou quente, forte ou delicado, afirmando o centro de gravidade do paseo ao sentir da pisada no chanzo ou o rechan.

Que diferente experiencia a do pé que sobe ou baixa sen que a man toque a parede axudándose da liña construída da varanda!

Recuperar só por un instante outro sentido para a arquitectura lémbranos que o ollo manda e dita en primeira persoa na experiencia da percepción especial, pero a súa acción esgota, anula e banaliza esta experiencia cando marxina e elimina a entrada controlada doutros sentidos na lectura global do asunto.

Convertido xa en tópico o discurso da inflación visual do mundo neoliberal que nos tocou vivir e da arquitectura ao seu servizo, non está de máis abordar de forma inxenua (sempre consciente e perseverante…), como interveñen o outro conxunto de experiencias cognitivas ligadas ao resto dos sentidos, na lectura dos espazos polos que ha de transitar a viaxe da arquitectura.

Estas breves palabras, literarias e tendenciosas, o son na medida dunha moi parcial referencia do tacto que non é oposto senón complementario e colaborador do resto dos sentidos e en especial ao da vista e que nos gustaría servisen para introducir e ser pretexto dun encontro co tema dos sentidos na obra escrita e docente do arquitecto finlandés Juhani Pallasmaa.

Os textos que ofrecen as súas aulas e conferencias nos clan e reclaman ao mesmo tempo unha visión próxima, directa e sincera da necesidade de manter o equilibrio entre os abundantes interralaciones do mundo visual e o resto da formas de percibir.

Denuncia da forzosa necesidade de recuperar aquela formas de percibir esquecidas, marxinadas e difuminadas pola excesiva valoración do visual, que se vinculan ao mundo do efémero e á desaparición do tempo en arquitectura, outro dos fundamentos ausentes do contemporáneo sentir actual, que se estuda na súa obra escrita.

Pensamento, opinións e expresión consciente por redescubrir constantemente as cuestións básicas e de fondo da arquitectura tal como demandaba a mediados do s. XX o mestre holandés Cornelis van Eesteren.

Juhani Pallasmaa
Juhani Pallasmaa

Pallasmaa e as súas palabras, as dos seus libros, as das súas citadas aulas e conferencias e ás das súas múltiples introducións a exposicións e catálogos, axúdannos na súa lectura para entrar nas cuestións de fondo, tanto como as varandas e pasamanos de Manuel Galego, as mellores do mundo, a agarrarnos polo físico, a subir e baixar, a sentir e tocar o palpitar da arquitectura máis aló da evidencia

Luis Gil Pita, arquitecto.
Santiago de Compostela, setembro 2018

Notas:

1 Día da Morta de D. Alejandro de la Sota en Madrid.

Algunas referencias de la obra escrita y ensayística de Juhani Pallasmaa.

Pallasmaa, Juhani. Os ollos da pel. A arquitectura e os sentidos. 2006, Gustavo Gili, Barcelona.

Pallasmaa, Juhani. Encounters: architectural essays. Helsinki, Rakennustieto Oy, 2005

Tapio Wirkkala, ollo man e pensamento. Madrid, Ministerio de vivienda, 2004

Gentle Bridges: architecture, art and science. Max Planck Institute of Molecular Cell Biology and Genetics Dresden = Zwischen den Raume. Architektur, kunst und wissenschft, Basel, Birkhauser, 2003.

Pallasmaa, Juhani. The Architecture of image: existential space in cinema. Helsinki, Rakennustieto Oy, 2001

Pallasmaa, Juhani. Meditaciones sobre el silencio: Juhani Pallasmaa: obxetos e deseños arquitectónicos. Madrid, Centro de Publicaciones, Secretaría General Técnica, Ministerio de Fomento. 1999

Animal architecture. Helsinki, Museum of finish architecture, 1995

Pallasmaa, Juhani. Animais arquitectos: o funcionalismo ecolóxico das construcións animais. Lanzarote, Fundación César Manrique, 2001

Arquivado en: artigos, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , , , , ,