(entre paréntese) (III) | Jorge Rodríguez

5 (100%) 1 vote[s]

(entre paréntese) (II) | Jorge Rodríguez

Principios de Xuño. Unha mañá de calor, vento forte do Sur. Scirocco. Asomando a vista ao oeste adivíñase o perfil de Monastir. Hai que querer velo. Apenas 70 Km sepárannos do continente africano. Lampedusa é unha marabilla.

Se camiñamos a illa descubrimos que o seu encanto está no encontro co mar. Moito e ben escribiuse sobre o límite, ese inquietante punto de contacto e fronteira. Lampedusa podería ser unha apoloxía a este. A súa proximidade a Túnez, convértea, dende hai séculos, no punto de entrada máis utilizado polos inmigrantes centroafricanos1, así, a súa enteira cultura, dende o dialecto á gastronomía, está tremendamente influída pola riqueza do continente africano.

Evidentemente, a arquitectura non queda á marxe desta boa mistura2. A escasa presión demográfica así como a súa privilexiada posición de “descoñecida” permitiron que ata os últimos dez anos a illa crecese a un ritmo totalmente sostible. Se saímos dos dous pequenos núcleos que se desenvolveron arredor das dúas calas que serven como porto, nos encontramos cun terreo rochoso, árido e moi desprotexido do vento, sen apenas vexetación de altura. Neste páramo, e separadas por terreos dun cultivo intensivo e de subsistencia, aparecen construcións de pedra, baixa altura e cuberta encalada. Chama a atención a homoxeneidade das súas formas. O terreo das Illas Pelagie (Lampedusa, Linosa e Lampione) é un terreo kárstico, de alta meteorización calcaria, moi similar ao que se encontra na cordilleira cantábrica. Así as construcións ciclópeas deste pequeno arquipélago do sur do sur me remiten á delimitación parceira do val de Cabuérniga, un exercicio de entendemento dos fundamentos da arquitectura, xeometría e gravidade. Como os dammusi, orixinarios de Pantelleria, pero estendidos por similitude de clima e terreo.

Illas Pelagie

Trátase de recintos cuadrangulares, coas esquinas rematadas en chafrán, de pequenas dimensións, que servían como refuxio elemental para o traballo no campo, lonxe da poboación principal, recollida no porto pesqueiro. Responden de xeito brillante ao forte vento, rebaixando a resistencia exercida a través dos pequenos ocos que se deixan entre as rochas, tomadas a óso. A cuberta, unha cúpula encalada en branco, recolle a auga de chuvia para as cisternas da vivenda, fundamental dado o baixo nivel de precipitacións e a aridez do chan. Unha construción pensada e deseñada sen présa, sen burocracia, sen especulación. Froito do tempo.

Construccións ciclópeas das Isllas Pelagie

Máis dispersos aparecen outras construcións similares, de menor tamaño e descubertos, que me recordan aos cortines celtas, muros de cachotaría tomados a óso, xeralmente en círculo, que encerraban as colmeas para evitar que os osos devoraran o mel. Estas pequenas fortificacións, os giardini panteschi, protexen os cultivos, sobre todo nas primeiras fases, dos fortes ventos de mar aberto. Botando unha ollada á última Obradoiro3, encontro unha imaxe tomada por Rudofsky destes xardíns, nunha serie na que se inclúen tamén os místicos muros irlandeses de Dun Eochla. O límite fai cada vez máis estreito. Parece que non somos tan distintos.

Pequenas fortificacións que se denominan giardini panteschi

A día de hoxe, os dammusi quedaron relegados a un plano meramente estéticos, unhas “inspiracións” a pobres construcións de pedra tomadas con morteiro e cubertas de formigón lacado en branco que intentan achegarse de xeito soeza a fotografía desprendida por unha arquitectura que reacciona a uns condicionantes xeográficos de forma brillante. Do mesmo modo que sucede coa vivenda tradicional de infinidade de pobos españois. Mesmo de xeito máis sangrante.

É recente o meu achegamento a este tipo de arquitecturas, tan elementais e depuradas que serven como lección. Destilan o proceso de resposta a unha necesidade e a súa execución. De feito, sorpréndeme que nos anos que pasei na escola de arquitectura, tanto a de aquí coma a de alí, moi poucas veces aparecen estas referencias como algo máis que pura anécdota. As iurtas, as jaimas, os dammusi, a palloza, as domus romanas. Atráeme a idea de trazar unha cartografía cos fíos comúns que unen estas construcións, unha sorte de sendeiro que mostre os camiños transitados por xentes moi distintas, en épocas nas que o lonxe, estaba aínda máis lonxe.

Aproveitamos moi pouquiño o caldo concentrado que nos achegan para elaborar un bo proxecto. Temos que atrevernos a botar o ollo a esas construcións que pasaron a formar parte da paisaxe como un todo sen necesidade de mimetismos inxenuos. Redebuxar as súas configuracións, estudar a súa lóxica tectónica. Un exercicio enriquecedor e tremendamente satisfactorio. Porque coa arquitectura vernácula se empatiza moi rápido, a notamos moi nosa. Cada burda imitación dóenos como un belisco, así como cada pouso destilado nun bo proxecto levántanos unha sonrisilla. Perténcenos a todos, é parte da colectividade. E éo grazas ao tempo. Outra vez.

Jorge Rodríguez Seoane

Primeiros días de curso 2013/14. A Coruña

Notas:

1 Mentres escribo este artigo, unha pateira con aproximadamente 500 inmigrantes eritreos e somalís naufraga na costa oeste de Lampedusa. Doe ver como a isola dei conigli permanece inalterable, tranquila; ante tremenda traxedia.

2 Me permito unha licenza. O colectivo madrileño Boa Mistura lanzou Momentvm unha peza audiovisual que forma parte dun proxecto de colaboración con Intermón Oxfam. Como eles mesmos definen trátase de “unha chamada á reflexión e un tributo á vida”. Moi necesario.

3 Revista del COAG. Obradoiro nº34 O límite. Marzo 2012

(entre paréntese) (IV) | Jorge Rodríguez

Jorge Rodríguez Seoane

Arquitecto y socio fundador y gerente de Seoane Arquitectura.

Experiencia activa en evaluación de riesgos y plan de negocio, gestión de personal y dirección de proyectos de ejecución.

Gestión de carteras de inversión inmobiliaria, búsqueda de activos singulares y representación de intereses.

follow me

Arquivado en: artigos, Jorge Rodríguez Seoane

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,