BAT. Espazos híbridos para a innovación urbana | Zaramari

María Arana (arquitecta) e Gorka Rodríguez Licenciado en Ciencias Sociais e da Comunicación e produtor cultural) forman Zaramari, Zaramari, estudo afincado Bilbao. Zaramari é “unha produtora de ideas que traballa pola transformación colaboradora do ámbito urbano a partir da creatividade e a implicación cidadá”.

Os temas que abordan van dende a pedagoxía urbana ata proxectos de comunicación e creatividade aplicada, pasando polo ámbito da consultoría, xestión e produción cultural, e é neste campo onde xorde BAT.

BAT é un proxecto cultural que pretende explorar as posibilidades de aprendizaxes múltiples que ofrece a cidade para a formación dunha cidadanía participe na transformación do seu ámbito. Trátanse de aprendizaxes baseadas na observación, o contacto e a investigación da realidade urbana, co obxectivo de propiciar reflexións e iniciativas que contribúan ao desenvolvemento de cidades máis habitables.

A través das actividades da súa programación (workshops, conferencias, debates, cine-forum…) promove unha participación activa e espazos de comunicación e creación que transcorren simultáneamente no ámbito físico e na rede, abrindo a posibilidade de poñer en relación a cidadáns, arquitectos, urbanistas, deseñadores, axentes do desenvolvemento comunitario e activadores urbanos para cruzar ideas e miradas co obxectivo de buscar de forma conxunta ferramentas e proxectos que traten de contribuír á (re)construcción de territorios máis habitables.

Algunhas preguntas sobre as que se constrúe BAT:

“¿De que forma se pode contribuír dende a arquitectura a unha sociedade máis xusta e libre?

¿Como podemos cidadáns, urbanistas e arquitectos colaborar na planificación e (re)construcción de espazos para a convivencia?

¿Pode deseñarse e construírse a cidade coa lóxica da creatividade compartida?

¿Que papel pode xogar a arte neste tipo de procesos?

¿Como podemos actuar dende o hiperlocal no desenvolvemento urbano?”

Sobre todas estas preguntas e moitas outras cuestións tratou BAT. Sobre a necesidade de xerar lugares onde reflexionar e producir de forma colaboradora e colectiva para tratar de encontrar alternativas, planificando e (re)construyendo espazos para a convivencia.

¿Cal foi a vosa formación e traxectoria profesional previa a BAT?

Dende a profesión da arquitectura traballamos durante máis de 10 anos en diversos estudos de arquitectura tradicional que abranguían proxectos dende vivenda colectiva á ordenación urbana e plans urbanísticos. Dende as nosas outras profesións, realizamos programas de educación en valores a través do cine, a produción audiovisual e o desenvolvemento de proxectos educativos que utilizaban a arte e a cultura como disciplinas formativas. Zaramari nace no 2009 co interese de xerar proxectos culturais que utilizaban a creatividade e as prácticas artísticas como medio para sensibilizar sobre a ecoloxía urbana dende a participación social. Hai tres proxectos previos ao BAT que foron o inicio dun cambio no noso traballo e que mostran o interese sobre a construción participativa e sostible das cidades:

O primeiro foi a ideación e o deseño de participación de IMAGINATU BILBAO, un proxecto de construción colectiva realizado para Alhóndiga Bilbao. Un convite a todos os visitantes á exposición TRANSFORMACIONES a deixar os seus recordos, as súas ideas e os seus desexos de cidade, de forma que esas achegas construíron un espazo emocional na sala de exposicións. Unha instalación que te invitaba a deterte para compartir a lectura dos desexos dos veciños e veciñas, antes de continuar o seu camiño a través dunha metrópole enchida de evocacións de pasado, de vivencias de presente e de sonos de futuro.

Creactivos foi un reto formulado pola axencia de desenvolvemento local de Busturialdea para favorecer procesos de hibridación entre diferentes empresas, institucións e organizacións para promover proxectos de colaboración no sector da construción na zona. Creactivos implementar dinámicas de participación creativa na Asociación IREKUR (sociación para o desenvolvemento da construción responsable en bustutrialdea) que favoreceron o traballo colaborador e facilitaron a interconexión e coñecemento sectorial.

Para acabar Hondakin Para rematar Hondakin foi a antesala de BAT, un programa cultural que comisariamos para AlhóndigaBilbao, onde se formulaba (re)buscar entre os entullos dun modelo de crecemento urbanístico insostible para propoñer un intercambio de experiencias e miradas que usan a práctica arquitectónica como instrumento cultural de investigación, experimentación, interacción e cambio.

¿Que vos levou a abrirvos camiño nun proxecto cultural destas características?

O noso propio interese en investigar e compartir as prácticas baseados na creación compartida entre arquitectos, deseñadores, artistas e persoas interesadas na transformación colaboradora das cidades. Interésanos visibilizar e promover a emerxencia de novos talentos e prácticas creativas que hibridan entre a produción cultural, a representación artística, a arquitectura e o urbanismo, entendidos como ferramentas, para a (re)construcción colaboradora do territorio. Necesitamos xerar lugares onde reflexionar e producir de forma colaboradora e colectiva para tratar de favorecer espazos para ao desenvolvemento dunha cultura urbana emerxente.

A cidade produce cruces e mesturas entre disciplinas, coñecementos e culturas que poden posibilitar a xeración de novas ideas e posibilidades dixitais e reais da cidade que poden resultar de grande utilidade para fortalecer os procesos de innovación urbana e a xeración de oportunidades asociadas ao despregamento da creatividade e as actividades da nova economía urbana. Ademais desta mestura entre o dixital e o físico a cidade tamén produce cruces e mesturas entre disciplinas, coñecementos e culturas que poden posibilitar a xeración de novas ideas e posibilidades.

O actual escenario de crise deixou nas cidades espazos baleiros, edificios a medio construír, infraestruturas prorrogadas. Estamos nun momento en transformación na relación entre espazos e usos, entre lugares e redes. De transformación tamén na forma en que a creatividade resultante de procesos colaboradores pode incidir na forma de facer arte pública na cidade dende as persoas. Nun momento que posibilita ensaiar metodoloxías cooperativas que transfiran coñecementos ou habilidades, á vez que comparten maneiras diversas de facer e pensar sobre o lugar.

A cidade contemporánea non pode xa entenderse sen a tecnoloxía e as prácticas dixitais que xera. Nin a xestión urbana, nin a produción/consumo cultural poden permanecer á marxe destes cambios sociais. As plataformas dixitais constitúen espazos axeitados para crear e compartir información e coñecemento ao tempo que se xeran os procesos relacionais necesarios para mobilizar ese coñecemento dun modo colectivo a través das redes sociais. Un elemento importante desta dinámica é a súa capacidade de xerar procesos de aprendizaje.Un proceso inclusivo no que a creatividade urbana contribúe a mellorar a cidade vivida por todos os veciños. Unha innovación que, neste caso se basea na acción colaboradora e o uso da tecnoloxía para xerar redes sociais activas que trasladan accións que suceden no espazo analóxico ao espazo dixital e viceversa. Unha xeración de espazos híbridos, puntos de encontro entre os planos dixitais e reais da cidade que poden resultar de grande utilidade para fortalecer os procesos de innovación urbana.

¿Encontrástesvos con moitas dificultades na súa posta en marcha?

A maior complexidade deste tipo de programas é o proceso de busca de apoios institucionais públicos e privados para poder levalos a cabo. Pouco a pouco e debido a un intenso labor que desenvolvemos durante moitos meses, cada vez son máis as institucións que recoñecen a importancia e o retorno deste tipo de programas culturais e trasládannos a súa intención de apoiar BAT. Levamos realizadas dúas edicións e este tipo de programas consolídanse co tempo. Cantas máis edicións poidamos promover, entendemos que máis doadamente podemos conseguir apoios para levalos a cabo.

¿Considerades que estudar Arquitectura foi un pasaporte fundamental para chegar ao voso traballo actual?

Recoñecemos que a arquitectura e o urbanismo son dous da nosa inquietudes ademais da profesión dun dos membros de zaramari. O interese por coñecer as relacións que poden xurdir entre a arquitectura, a cidade e outras disciplinas culturais foi para nós o motor para desenvolver o noso ámbito de traballo.

Imaxinar os novos escenarios que ofrece a cidade para a cultura a través de intervencións artísticas e usos culturais do espazo público fomentou este interese por traballar na produción cultural que combina a creatividade e o espazo social incidindo na articulación entre cultura-sociedade-territorio.

¿Estades contentos cos obxectivos alcanzados?

Durante as dúas edicións pasadas, o nivel de participación foi alto. Conseguimos que a Universidade Publica Vasca abale as aprendizaxes que xeramos nestes encontros e ofreza créditos universitarios pola asistencia. Unha forma de recoñecer a importancia destas prácticas que dende a educación non regulada teñen o seu reconocimieto social e académico. O nivel de implicación e retorno das persoas e asociacións que participan é fundamental para nós e de momento a experiencia sido positiva para todas.

¿Animarías outros arquitectos a seguir os vosos pasos? ¿Que pasos considerades que deberían dar? ¿Como completar os seus estudos? ¿Que outros consellos lles darías?

Animaría os arquitectos a pensar cal é o seu ámbito de interese dentro da práctica arquitectónica e a investigar o servizo que poden ofrecer dende o que lles interesa da arquitectura. Para nós o importante é poder converter os nosos intereses culturais relacionados coa arquitectura e as cidades na nosa profesión.

¿Credes que os arquitectos en España deberiamos abrir novas vías de traballo para saír da casa máis “tradicional” de proxectar dada a actual situación da construción no noso país?

Na nosa opinión cada un debe facer o que máis o motive. Para nós sería importante manter a parte tradicional da arquitectura, entendida como un exercicio artesanal e sensato onde a construción se coide e sexa responsable atendendo ás necesidades territoriais, económicas e sociais. Para iso non soamente é necesario reformular a nosa profesión senón moitas das profesións que orbital no sector da construción dende varias décadas. Cremos que é necesario (re)contruir o terrritorio dende outra sensibilidade e para iso vemos necesario buscar novas relacións e vías de traballo acheguen valor a esa nova forma de incidir no territorio que non unicamente debe abordarse dende practícaa tradicional.

¿Que opinades dos que se foron a traballar ao estranxeiro?

Cremos que moitos dos arquitectos emigraron por falta dunha oportunidade laboral, deixando aquí a familia e os amigos. En moitas ocasións creo que foi unha decisión moi dura e de moita coraxe. Por outro lado entendemos que noutras ocasións, sacar a cabeza e saír fóra pode ofrecernos a posibilidade de encontrarnos con outras formas de facer que poden axudarnos a encontrar novas oportunidades profesionais dentro das novas tendencias urbanas que se recoñecen dentro da innovación social e cidadá. Saír non sempre é un drama. O interesante sería compartir esas experiencias e coñecementos adquiridos coas persoas que quedamos aquí para favorecer un intercambio de coñecemento.

María Arana y Gorka Rodríguez · proyecto cultural | BAT

Febreiro 2014

Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco e Alberto Alonso Oro. Agradecer a María e Gorka o seu tiempo e predisposición con este espazo.

Alberto Alonso Oro

Arquitecto y editor en veredes, arquitectura y divulgación. Invernalia es un buen lugar. A veces escribo en Fundacion Arquia.

follow me

Arquivado en: Alberto Alonso Oro, Ana Barreiro Blanco, baliza

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,