InicioartículosObjet trouvé : Sota y el edificio 'luminoso' | Rodrigo AlmonacidObjet...

[:es]Objet trouvé [05] : Sota y el edificio ‘luminoso’ | Rodrigo Almonacid[:gl]Objet trouvé [05] : Sota e o edificio ‘luminoso’ | Rodrigo Almonacid[:en]Objet trouvé [05] : Sota and the ‘luminous’ building | Rodrigo Almonacid[:]

[:es]

SOTA 'diapositiva de luminaria de autopista' (CONVERSACIONES SOTA_p.41-ilustrac.2.5) | Rodrigo Almonacid
SOTA ‘diapositiva de luminaria de autopista’ | Fuente: Conversación en torno a Alejandro de la Sota (p.41-ilustrac.2.5)

El año 1970 es un punto de inflexión en la trayectoria arquitectónica de Alejandro de la Sota: por una parte, pierde el concurso de Cátedra de Elementos de Composición de la ETSAM, tras llevar como profesor catorce años entonces, y haberse convertido en doctor cinco años antes; por otra parte, no resulta ganador del importante concurso de proyectos para las oficinas bancarias de Bankunión, quizá porque su propuesta era tan desafiante que el promotor no confiaba en que aquel mudo prisma de vidrio serviría para dotar de identidad a su nueva sede. Sea como fuere, el caso es que Sota decide recluirse en la labor de su estudio1, abandonando el ambiente académico para siempre y negándose a aparecer en público apenas, ni siquiera a través de la publicación de sus obras en las revistas.

Encerrado pues en su estudio acomete una cierta labor introspectiva, casi expurgadora o incluso catártica, con el solo propósito de liberarse de ciertos hábitos arquitectónicos, como si quisiera buscar el firme sobre el que asentar sus años venideros como arquitecto. En ese camino le surge la oportunidad de participar en el concurso para la sede de AVIACO en 1975, un edificio emblemático que debe ser construido en plena calle Serrano de Madrid como su seña de identidad corporativa. La propuesta presentada no podía ser más radical, y quizá por ello encontró cierto rechazo entre los directivos de la compañía aérea que le impediría ganar el concurso.

La idea arquitectónica era brillante, o mejor dicho, “luminosa”: un discreto cubo cristalino, de apariencia opalescente y sutil por el día, pero también un reclamo luminoso y soporte “publicitario” durante la noche. Comenta José Manuel López-Peláez2 que Don Alejandro les mostraba a sus colaboradores en el estudio una fotografía de una ramplona luminaria de autopista (precisamente la de la cabecera de este texto) para explicarles precisamente ese efecto mágico de la luz crepuscular, cuando ésta empieza a encenderse lentamente conforme la luz del sol se va apagando… algo así como un “equilibrador lumínico”. Maravillosa ideal visual de efecto poético.

En esos años difíciles, de nuevo Sota saca fuerzas de flaqueza para intentar (quizá por última vez) construir para AVIACO el último “cubo que funciona”, esa figura ideal que Sota citaba en relación a una respuesta que Le Corbusier le escribió al alcalde de NUEVA York tras su primer viaje como promesa de vanguardia para caótica ciudad de los rascacielos. Pero Sota quería trascender esa mera boîte à miracles corbusieriana, añadiéndole una humanidad y una sensibilidad que recualificase el hexaedro puro.

En la memoria del proyecto el arquitecto gallego habla de fachadas cuyas líneas evoquen las del barrio de Salamanca en el que se iba a insertar; explica las fachadas como resultado tecnológico de una investigación de materiales (pretendía construir las fachadas con un inédito panel sándwich de metacrilato y fibra de vidrio) nada menos que con la ayuda de los científicos del CSIC; habla de las franjas transparentes (como si fueran “barras de hielo”) incrustadas horizontalmente en las paredes traslúcidas para relajar la vista panorámica desde el puesto de trabajo de cada empleado; habla de la percepción nocturna de los anuncios luminosos sobre las fachadas de los edificios como una demanda a resolver por la nueva arquitectura (en el más pleno sentido venturiniano deLearning from Las Vegas). Al fin, un espacio donde sentirse bien al trabajar: pura “arquitectura lógica” como él la llamaba.

SOTA 'sede AVIACO' perspectiva acuarela nocturna (A.SOTA FUND. ARQUIA_p.425)
SOTA ‘sede AVIACO’ perspectiva acuarela nocturna | Fuente: Alejandro de la Sota (p.425)

Quizá podamos interpretar esa fotografía de la luminaria de autopista como una especie de objet trouvé en el proceso de proyecto. Acaso sea solo una más de esas “ocurrencias” que él reclamaba para sus proyectos. Es discutible. Pero de lo que no me cabe duda es del talento de alguien que se limitó simplemente detener su mirada profunda en un objeto cotidiano, casi vulgar, a partir del cual encontraría un discurso arquitectónico capaz de desencadenar un proyecto tan magnífico y coherente como aquel de AVIACO. Hoy, pasados ya más de cuarenta años, todavía nos resultan admirables: el maestro y su obra.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doctor arquitecto
valladolid. febrero 2016

Notas:
1 Mariano Bayón llegó a denominar esta situación de reclusión voluntaria como “arresto domiciliario”, con motivo de la entrevista que le fue concedida para el número inaugural de la revista Arquitecturas Bis en 1974.
2 LÓPEZ-PELÁEZ, José Manuel: “Recuerdo de Sota”, en Conversaciones en torno a Alejandro de la Sota. Madrid: Departamento de Proyectos de la ETSAM, 1996.

[:gl]

SOTA 'diapositiva de luminaria de autopista'  (CONVERSACIONES SOTA_p.41-ilustrac.2.5) | Rodrigo Almonacid
SOTA ‘diapositiva de luminaria de autopista’ | Fonte: Conversación en torno a Alejandro de la Sota (p.41-ilustrac.2.5)

O ano 1970 é un punto de inflexión na traxectoria arquitectónica de Alejandro da Sota: por unha banda, perde o concurso de Cátedra de Elementos de Composición da ETSAM, tras levar como profesor catorce anos entón, e converterse en doutor cinco anos antes; por outra banda, non resulta gañador do importante concurso de proxectos para as oficinas bancarias de Bankunión, quizá porque a súa proposta era tan desafiante que o promotor non confiaba en que aquel mudo prisma de vidro serviría para dotar de identidade á súa nova sede. Sexa como for, o caso é que Sota decide recluírse no labor do seu estudo1, abandonando o ambiente académico para sempre e negándose a aparecer en público apenas, nin sequera a través da publicación das súas obras nas revistas.

Encerrado pois no seu estudo acomete un certo labor introspectiva, case expurgadora ou mesmo catártica, co só propósito de liberarse de certos hábitos arquitectónicos, coma se quixese buscar o firme sobre o que asentar os seus anos vindeiros como arquitecto. Nese camiño xórdelle a oportunidade de participar no concurso para a sede de AVIACO en 1975, un edificio emblemático que debe ser construído en plena rúa Serrano de Madrid como o seu aceno de identidade corporativa. A proposta presentada non podía ser máis radical, e quizá por iso atopou certo rexeitamento entre os directivos da compañía aérea que lle impediría gañar o concurso.

A idea arquitectónica era brillante, ou mellor devandito, “luminosa”: un discreto cubo cristalino, de aparencia opalescente e sutil polo día, pero tamén un reclamo luminoso e soporte “publicitario” durante a noite. Comenta José Manuel López-Peláez2 que Don Alejandro mostráballes aos seus colaboradores no estudo unha fotografía dunha ramplona luminaria de autoestrada (precisamente a da cabeceira deste texto) para explicarlles precisamente ese efecto máxico da luz crepuscular, cando esta empeza a acenderse lentamente conforme a luz do sol vaise apagando… algo así como un “equilibrador lumínico”. Marabillosa ideal visual de efecto poético.

Neses anos difíciles, de novo Sota saca forzas de fraqueza para tentar (quizá por última vez) construír para AVIACO o último “cubo que funciona”, esa figura ideal que Sota citaba en relación a unha resposta que Lle Corbusier escribiulle ao alcalde de NOVA York tras a súa primeira viaxe como promesa de vangarda para caótica cidade dos rañaceos. Pero Sota quería transcender esa mera boîte à miracles corbusieriana, engadíndolle unha humanidade e unha sensibilidade que recualificase o hexaedro puro.

Na memoria do proxecto o arquitecto galego fala de fachadas cuxas liñas evoquen as do barrio de Salamanca no que se ía a inserir; explica as fachadas como resultado tecnolóxico dunha investigación de materiais (pretendía construír as fachadas cun inédito panel sándwich de metacrilato e fibra de vidro) nada menos que coa axuda dos científicos do CSIC; fala das franxas transparentes (coma se fosen “barras de xeo”) incrustadas horizontalmente nas paredes traslúcidas para relaxar a vista panorámica desde o posto de traballo de cada empregado; fala da percepción nocturna dos anuncios luminosos sobre as fachadas dos edificios como unha demanda para resolver pola nova arquitectura (no máis pleno sentido venturiniano de Learning from Las Vegas). Ao fin, un espazo onde sentirse ben ao traballar: pura “arquitectura lóxica” como el chamábaa.

SOTA 'sede AVIACO' perspectiva acuarela nocturna (A.SOTA FUND. ARQUIA_p.425)
SOTA ‘sede AVIACO’ perspectiva acuarela nocturna | Fonte: Alejandro de la Sota (p.425)

Quizá podamos interpretar esa fotografía da luminaria de autoestrada como unha especie de objet trouvé no proceso de proxecto. Seica sexa só unha máis desas “ocurrencias” que el reclamaba para os seus proxectos. É discutible. Pero do que non me cabe dúbida é do talento de alguén que se limitou simplemente deter a súa mirada profunda nun obxecto cotián, case vulgar, a partir do cal atoparía un discurso arquitectónico capaz de desencadear un proxecto tan magnífico e coherente como aquel de AVIACO. Hoxe, pasados xa máis de corenta anos, aínda nos resultan admirables: o mestre e a súa obra.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto
valladolid. febreiro 2016

Notas:
1 Mariano Bayón chegou a denominar esta situación de reclusión voluntaria como “arresto domiciliario”, con motivo da entrevista que lle foi concedida para o número inaugural da revista Arquitecturas Bis en 1974.
2 LÓPEZ-PELÁEZ, José Manuel: “Recuerdo de Sota”, en Conversaciones en torno a Alejandro de la Sota. Madrid: Departamento de Proxectos de la ETSAM, 1996.

[:en]

SOTA 'diapositiva de luminaria de autopista'  (CONVERSACIONES SOTA_p.41-ilustrac.2.5) | Rodrigo Almonacid
SOTA ‘slide of light of highway’ | Source: Conversación en torno a Alejandro de la Sota (p.41-ilustration.2.5)

The year 1970 is a point of inflexion in Alejandro de la Sota’s architectural path: on one hand, it loses the contest of Chair of Elements of Composition of the ETSAM, after going as teacher fourteen years at the time, and to have turned into doctor five years before; on the other hand, he does not turn out to be a winner of the important contest of projects for Bankunión’s bank offices, probably because his offer was so challenging that the promoter was not trusting that that mute prism of glass would serve to provide with identity to his new headquarters. Be since it will be, the case is that Jack decides to imprison in the labor of his study1, leaving the academic environment forever and refusing to appear publicly scarcely, not at least across the publication of his works in the magazines.

Enclosed so in his study it attacks a certain introspective labor, almost expurgadora or even cathartic, with the alone intention of being liberated of certain architectural habits, as if it wanted to look for the road surface on which to suit his future years as architect. In this way him there arises the opportunity to take part in the contest for AVIACO’s headquarters in 1975, one emblematic building that it must be constructed in full street Highland of Madrid as his sign of corporate identity. The presented offer could not be more radical, and probably for it he found certain rejection between the executives of the airline that would prevent him from gaining the contest.

The architectural idea was brilliant, or rather, “luminous”: a discreet crystalline bucket, of opalescent and subtle appearance for the day, but also a luminous claim and “advertising” support during the night. Jose Manuel López-Peláez2 comments that Don Alejandro was showing a photography of a ramplona to his collaborators in the study light of highway (precisely that of the head-board of this text) to explain to them precisely this magic effect of the crepuscular light, when this one starts igniting slowly as the light of the Sun it is going out … something like one “equilibrador light”. Wonderful ideal visual of poetical effect.

In these difficult years, again Jack extracts forces of sluggishness to try (probably for last time) to construct for AVIACO last “bucket that works”, this ideal figure that Jack was mentioning in relation to a response that Le Corbusier wrote to the mayor of NEW York after his first trip as promise of forefront for chaotic city of the skyscrapers. Pero Sota wanted to come out this mere boîte à miracles corbusierian, adding a humanity and a sensibility that should re-qualify the pure hexahedron.

In the memory of the project the Galician architect speaks about fronts which lines evoke those of the neighborhood of Salamanca in the one that was going to be inserted; it explains the fronts as technological result of an investigation of materials (it was trying to construct the fronts with an unpublished panel sándwich of methacrylate and glass fiber) nothing less than with the help of the scientists of the CSIC; he speaks about the transparent striping (as if they were “ice bars”) incrusted horizontally in the translucent walls to relax the panoramic sight from the working place of every employee; he speaks about the night perception of the luminous announcements on the fronts of the buildings as a demand to resolving for the new architecture (in the fullest sense venturiniano of Learning from Las Vegas). To the end, a space where to feel good on having worked: pure “logical architecture” like he was calling her.

SOTA 'sede AVIACO' perspectiva acuarela nocturna (A.SOTA FUND. ARQUIA_p.425)
SOTA ‘Headquarters AVIACO’ perspective night water-color | Source: Alejandro de la Sota (p.425)

Probably let’s be able interpret this photography of the light of highway as a species of objet trouvé in the project process. Perhaps there is alone one more of these “occurrences” that he was claiming for his projects. It is debatable. But of what does not fit his doubt it is of the talent of someone who limited himself simply to stop his deep look in a daily, almost vulgar object, from which he would find an architectural speech capable of unleashing such a magnificent and coherent project as that one of AVIACO. Today, spent already more than forty years, still they us turn out to be admirable: the teacher and his work.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · PhD architect
valladolid. february 2016

Notas:
1 Mariano Bayón managed to name this situation of voluntary imprisonment as “domiciliary arrest”, on the occasion of the interview that was granted to him for the inaugural number of the Arquitecturas Bis magazine in 1974.
2 LÓPEZ-PELÁEZ, José Manuel: “Recuerdo de Sota”, en Conversaciones en torno a Alejandro de la Sota. Madrid: Project department of the ETSAM, 1996.

[:]

Rodrigo Almonacid Canseco
Rodrigo Almonacid Cansecohttps://rarquitectura.wordpress.com/
(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR
0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
0 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS