A Gran Vía de Madrid. Breve biografía crítica dunha gran rúa (III) | Antón Capitel

https://veredes.es/blog/gl/la-gran-via-madrid-breve-biografia-critica-una-gran-calle-ii-anton-capitel/

El segundo tramo, El Bulevar, entre la Red de San Luis y Callao, se realizó en los siguientes cuatro años, entre 1917 y 1922, aunque la entrega definitiva de obras fue el 20 de agosto de 1927. Se denominó avenida de Pi y Margall, en recuerdo del que fuera presidente de la Primera República Española.
O segundo tramo, O Bulevar, entre a Rede de San Luís e Callao, realizouse no seguintes catro anos, entre 1917 e 1922, aínda que a entrega definitiva de obras foi o 20 de agosto de 1927. Denominouse avenida de Pi e Margall, en recordo do que fose presidente da Primeira República Española..

O segundo tramo (ou segundo “acto” do “teatro”), da rede de San Luís á Praza do Callao, contaba cunha notable vantaxe, a condición horizontal e recta, o que fixo que a súa imaxe urbana sexa a mellor, e na que pode impoñerse máis o propio espazo urbano baleiro como tal, sen que sexa demasiado necesaria a relativa unidade arquitectónica que preside o tramo anterior. Isto foi sen dúbida unha fortuna porque aquí, e de feito, e debido á época, o certo consenso cultural que presidía o tramo anterior había desaparecido, aínda que pode dicirse que as aproximacións, tamén eclécticas, acabaron sendo finalmente bastante semellantes.

Xa nos anos 20, nos que se construíu o segundo tramo, a idea dos “estilos nacionais” e a consecuente hexemonía do neo-barroco e o neo-renacemento desapareceran. A época seguía sendo ecléctica, pois a arquitectura moderna non era aínda máis que incipiente, e os arquitectos practicaban entón un academicismo clasicista, sen regras fixas, pero que aspiraba a unha frialdade estética maior, a unha neutralidade formal na que os academicismos clásicos interpretábanse como os instrumentos formais idóneos para resolver calquera problema arquitectónico. Dise todo isto en plural para referirse máis adecuadamente a unhas posicións que, aínda que participaban do devandito, non eran arquitectónicamente similares.

Os edificios que poderían dar a medida dun estilo académico e clásico capaz de ser colectivo foron, probablemente, os de Antonio Palacios, o mellor e máis adecuado ao devandito o de Gran Vía 27 (Casa Matesanz, 1919-23), pero tamén o de Gran Vía 34 (con José Yarnoz Larrosa, 1921-29), aínda que este último ofrece importantes detalles, como os tan visibles torreóns, que o fan indeciso entre un academicismo clásico máis puro e frío e os vellos e máis “quentes” “estilos nacionais”. Que Palacios fora enormemente sensible a estes quedou presente nas súas obras mestras xuvenís do Palacio de Comunicacións en Cibeles e do Hospital de Xornaleiros na Rolda (Raimundo Fernández Villaverde). Pero logo Palacios aspirou a un estilo clásico e académico máis universal, aínda que non perdese por iso os perfís persoais, como demostraron o edificio do Banco do Río da Prata e o Círculo de Belas Artes, ambos na rúa de Alcalá, e tamén os dous citados da Gran Vía, aínda que non sexan tan notorios nin tan importantes.

Acompañando a Palacios nesa intención académica máis universal, atopamos tamén o interesante edificio Madrid-París, en Gran vía 32 (arqtos. López Salaberry e Teodoro de Anasagasti, 1920-22 e 1933-34), que foi construído en dous partes e fases, en altura, e que tivo ditas intencións tanto no edificio orixinal de 5 pisos como no definitivo de 10. Ha de facerse notar que a final configuración deste edificio acompañou tamén ao da Telefónica na emulación das grandes cidades norteamericanas (sobre todo, está claro, Chicago e Nova York), ambición que tanto pola época como pola natureza urbana da avenida non podía ser allea á construción da Gran Vía. Probablemente non houbo ningunha gran cidade occidental que fose allea nesta época á citada e poderosa influencia.

Doutro lado podería citarse tamén o edificio do Palacio da Música (do arqto. Secundino Zuazo, 1924-28), igualmente dentro destas novas tendencias, máis frías e abstractas, pero nun volume moito máis pequeno e especialmente significativo polo arquitecto do que se trata, cunha obra arquitectónica e urbanística tan importante para o desenvolvemento de Madrid nesta época.

Así, pois, e debido paradoxalmente ao feito de integrarse na vontade de estilo máis universal que o clasicismo académico supoñía, os edificios deste segundo tramo foron menos parecidos entre si. Aínda que adquiriron algúns rituais urbanos moi significativos; por exemplo o do tratamento singular das esquinas coas rúas menores, xestos importantes, moitas veces repetidos, que fixeron “dialogar” entre si ás distintas edificacións e estableceron así un importante nexo entre eles.

Antonio González-Capitel Martínez · Doutor arquitecto · catedrático en ETSAM
Madrid · xaneiro 2016

Referencias:

– 100 años de Gran Vía. El Mundo.

– Gran Vía. Memoria de Madrid.

https://veredes.es/blog/gl/la-gran-via-madrid-breve-biografia-critica-una-gran-calle-iv-anton-capitel/

Antón Capitel

Es arquitecto y catedrático de Proyectos de la Escuela de Arquitectura de Madrid, fue director de la revista Arquitectura (COAM) de 1981-86 y de 2001-09. Historiador, ensayista y crítico, ha publicado numerosos artículos en revistas españolas y extranjeras sobre arquitectura española e internacional. Entre sus libros destacan diferentes monografías sobre arquitectos.

follow me

Arquivado en: Antón Capitel, artigos

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,