A Gran Vía de Madrid. Breve biografía crítica dunha gran rúa (IV) | Antón Capitel

https://veredes.es/blog/gl/la-gran-via-madrid-breve-biografia-critica-una-gran-calle-iii-anton-capitel/

La foto de la semana: Obras en la Plaza de Callao (construcción del segundo tramo de la Gran Vía), años veinte | Fuente: edicioneslalibreria
Obras na Praza de Callao, anos vinte | Fonte: edicioneslalibreria

No final do segundo tramo e principio do terceiro produciuse un episodio espacial e formal de alto interese, a praza do Callao, que pode considerarse tamén como un “cuarto acto” do “teatro” total que a Gran Vía supón. Ou se se prefire, e pola súa singularidade, un teatro propio. Unha escena intensa e independente, espacialmente puntual ao tratarse neste caso dunha praza.

Alí -e contando co tempo- produciuse unha intensa escena que se iniciou cuns importantísimos personaxes. O primeiro foi o Palacio da Prensa ( arqto. Pedro Muguruza, 1924-28), en estilo máis ou menos neobarroco, pero tardío, nada emparentado cos edificios do primeiro tramo, e si, e moito, coas intencións metropolitanas e da evocación dos edificios en altura. As estancias de Muguruza en Estados Unidos non foron alleas, naturalmente, a estas intencións, que antes destacaramos xa en termos máis xerais.

Pero o segundo personaxe, o edificio Capitol (ou Carrión, ten dous nomes; arqtos. Luís Martínez Feduchi e Vicente Eced e Eced, 1931-33), aínda que se enlaza tamén con América, polo menos a través do que ten da decoración co estilo “Art- Dèco”, relaciónase sobre todo co expresionismo alemán, e, moi concretamente, coa obra de Mendelshon, cando este influente arquitecto decidiu suavizar o expresionismo cos trazos e o vocabulario propio do racionalismo. Isto permitiulle practicar unha arquitectura moi atractiva e bastante práctica, o que lle valeu importantes obras, dun lado, e tamén o exercicio dunha importante influencia internacional, doutro. Probablemente una das obras máis afortunadas do mundo dentro da contorna desta influencia fóra precisamente este edificio Capitol, gañado por Feduchi e Eced nun concurso restrinxido (ao que se presentaron tamén Muguruza e Gutiérrez Soto) e construído nun lugar no que a súa elaborada proposta formal serve de imaxe á propia Gran Vía ao ofrecerse como fondo de perspectiva do segundo tramo, o máis importante tanto pola súa situación como pola súa horizontalidad.

La plaza del Callao y el edificio del Palacio de la Prensa en construcción | Fuente: http://www.memoriademadrid.es/buscador.php?accion=VerFicha&id=19514&num_id=13&num_total=17
A praza do Callao e o edificio do Palacio da Prensa en construcción, 1927 | Fonte: memoriademadrid

É moi destacable para os dous edificios citados, verdadeiros protagonistas da praza, o hábil manexo das distintas escalas e caracteres aos que se enfrontaron alí. No Palacio da Prensa son tres: o edificio preséntase #ante a praza en forma de torre, cuxa configuración parece autónoma, aínda que non o sexa, ao terceiro tramo da avenida cun edificio de escala media e continuo, e á parte de atrás, o casco antigo, coa escala menor que o volume cego da sala de cinema permite. No Capitol só hai dúas escalas ou caracteres, pero tamén moi claros e ben resoltos: a escala de torre, igualmente autónoma só en aparencia, explícita na praza e en diálogo intenso co Palacio da Prensa, e enormemente activa no fondo de perspectiva antes citado. A segunda escala, tamén paralela á do Palacio da Prensa, é a máis continua, de altura media e horizontal do desenvolvemento lixeiramente descendente do terceiro tramo da avenida. Tanto o protagonismo de ambos os edificios na praza como o habilidoso manexo das escalas diferentes citadas fan destes exemplares, e do seu diálogo, un dos máis intensos e logrados episodios deste gran escenario.

O resto dos edificios da praza, e desta mesma época ou anteriores, son tan só complementarios. Podería destacarse, se seica, o edificio do cinema Callao (arqto. Luis Gutiérrez Soto, 1926-27) e iso pola súa especializada dedicación –un edificio que é tan só un cinema- como pola cúpula coa que se propuxo entrar en diálogo tanto cos edificios máis antigos como cos dous grandes protagonistas futuros, que parecía adiviñar.

Os demais edificios singulares son modernos. O que é hoxe da FNAC foi o de “Galerías Prezados” (tamén de Luís Gutiérrez Soto, realizado despois da guerra civil -anos 40- e aumentado posteriormente de altura –anos 50-; hoxe aparece relativamente reformado para o seu novo uso). A súa neutralidade de rañaceos abstracto completa ben a praza ao establecer un novo personaxe en diálogo suave coas dúas torres anteriores. Onde hoxe está “O Corte Inglés” (que foi tamén “Galerías Prezados”, dúas institucións comerciais que foron moi importantes para a cidade, a segunda xa desaparecida) estivo primeiro o “Hotel Florida” ( arqto. Antonio Palacios, que era unha referencia importante para os cubano-españois voltos á metrópole e que visitaban a capital), derrubado para dar lugar á ampliación de “Galerías Prezados” (arqtos. Antonio Perpiñá e Luís Iglesias, 1964-68). Con estas contribucións, máis modernas e de boa calidade, renovouse e completado un escenario moi importante, tanto que pode dicirse que é en por si toda unha síntese, e, así, o verdadeiro protagonista da gran avenida..

Antonio González-Capitel Martínez · Doutor arquitecto · catedrático en ETSAM
Madrid · xaneiro 2016

Referencias:

– 100 años de Gran Vía. El Mundo.

– Gran Vía. Memoria de Madrid.

https://veredes.es/blog/gl/la-gran-via-madrid-breve-biografia-critica-una-gran-calle-v-anton-capitel/

Antón Capitel

Es arquitecto y catedrático de Proyectos de la Escuela de Arquitectura de Madrid, fue director de la revista Arquitectura (COAM) de 1981-86 y de 2001-09. Historiador, ensayista y crítico, ha publicado numerosos artículos en revistas españolas y extranjeras sobre arquitectura española e internacional. Entre sus libros destacan diferentes monografías sobre arquitectos.

follow me

Arquivado en: Antón Capitel, artigos

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,