A fronteira, mecanismo artificial e inventado | Luis Gil

Encierro
Encerro

Desta maneira cando a barreira natural (o accidente xeográfico) usado artificialmente para protexer o ecosistema interior, é insuficiente, inadecuado ou inexistente para o uso económico ou social desexado, entón o home desenvolve non só a artificialidade sobre o natural senón que dá un paso máis e constrúe unha fronteira ex- novo. É un invento que salva á deficiencia natural, e contorna á mellora desta deficiencia o concepto de recinto protector artificial irá variando, adaptándose tamén ao progreso e mutación da posible agresión que provén do exterior. Resultado diso, son o valo, a empalizada, a muralla como limites artificiais, recintos protectores, contedores de funcións que non deben desenvolverse fóra dese medio controlado e que así se manteñen a salvagarda. É aquí onde o límite artificial descóbrese a si mesmo como arquitectura orixinal1 que demarca ámbitos, que delimita espazos vitais.

A interpretación máis básica e tradicional que o home fai sobre a idea de fronteira (agora xa entendida como barreira fabricada) concrétase en dúas sinxelas formalizacións: a de empalizada (obxecto interposto de maneira que só é posible acceder pola súa rotura ou por salto) e a de foso (baleirado pensado de forma que o acceso só é posible por vadeo). Ambas as estratexias de interposición tratan de crear un desequilibrio de forzas, concretado no propio límite, entre o exterior que tenta acceder e o interior xa establecido, derivando a súa formalización da noción de convexidade ou concavidade que a natureza ejemplifica a través das diferentes orografías que se concretan na crista, montaña ou cordilleira e no val ou conca, contedor pasado ou presente do paso das augas.

La frontera, mecanismo artificial e inventado Luis Gil

Ao seu particular léxico o límite como fronteira foi engadindo un vocabulario específico relacionado coa idea de evitalo como accidente. Vadear, bordear, saltar, atravesar, penetrar…. Acumulando todos eles no seu interior o significado de loita para salvar a resistencia e a oposición ao tránsito que antes referimos.

Todos estes termos son susceptibles de ampliar, concretar e especializar os seus significados, ao achegarse á arquitectura tanto na escala da cidade, como na do doméstico, próximo ao individuo e o seu grupo familiar máis reducido, separando o mundo público no que se realiza a vida social, do mundo privado e interior da familia a través dun cerramento. Este último, a fachada, termina inventando e definindo, conxuntamente coa idea de protección cenital, o teito, a propia esencia da arquitectura: un recinto e unha cuberta. Só entón, despois de poñer limites, de separar mundo privado e público, natureza agresiva e espazo de protección, xurdirá toda a riqueza de interpretacións que as distintas culturas engaden sobre este concepto germinal, ata chegar aos distintos graos de elaboración e artificialidade en arquitectura.

Fronteira como artificio, é por tanto un dos conceptos básicos sobre o que a arquitectura evoluciona modifícase e reinventa. O recinto en todas as súas escalas, como espazo de uso que alberga o doméstico e que retén nunhas ocasións ao mundo natural e noutras ao mundo público que son orixe da agresión ao núcleo interior, xa sexa este individual ou de clan e que cada cultura interpretará de forma diferente.

Luis Gil Pita, arquitecto
Santiago de Compostela, Novembro 2019

Notas:

Orixinal como xeradora, de arquitecturas que derivan desta idea fundacional.

Capítulo do artigo Alegoría da fronteira e o límite, publicado orixinalmente na revista Obradoiro nº34, inverno de 2009.

Luis Gil Pita

Arquitecto por la ETSA de A Coruña en 1997, desde ese año colabora en el estudio de Manuel Gallego Jorreto hasta 1999. Becado de investigación en Holanda en 2000-1, con un estudio sobre lo fronterizo y liminar en arquitectura, por la Diputación de A Coruña, fue posteriormente Profesor invitado en el área de proyectos de la Facultad de Arquitectura de Guimaráes, Universidade do Minho, del 2001 hasta el 2007. Desde el inicio de su carrera ha publicado asíduamente artículos y ha participado como editor en diferentes publicaciones alrededor de la arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,