Arkitente. Programa de pedagoxía urbana para nenos | Zaramari

Se na primeira entrevista María Arana e Gorka Rodríguez, Zaramari, explicábannos o proxecto cultural BAT, hoxe esbozarannos outra das súas iniciativas, Arkitente, un proxecto que se somerxe no campo da pedagoxía urbana.

Arkitente é unha plataforma para achegar a arquitectura ás escolas. Un programa para que os escolares se relacionen coa arquitectura, aprendendo, investigando e xerando contidos sobre o seu ámbito máis próximo.

Unha rede onde escolares de distintos lugares compartan os seus traballos e reflexións sobre a arquitectura e a cidade. Unha ferramenta para que os profesores compartan experiencias e metodoloxías sobre o ensino da arquitectura nas aulas. Un proxecto de pedagoxía urbana aberto á participación cidadá.

Arkitente diríxese especialmente ao alumnado e ao profesorado do 3º ciclo de Educación Primaria e 1º ciclo de Educación Secundaria, aínda que a súa flexibilidade nas formulacións de investigación e publicación poden ser adaptables a outros ciclos educativos.

As actividades propostas neste programa pódense realizar nas materias de ciencias da Natureza, Ciencias Sociais, Xeografía e historia, en tecnoloxía e en educación plástica. (Implementación do programa)

Arkitente é unha ferramenta flexible con capacidade de implementarse en calquera proceso de (re)conocimiento da cidade:

Como guía arquitectónica de código aberto.

Como ferramenta para traballar dinámicas colaboradoras de exploración e dateo da arquitectura dos barrios.

Como instrumento para traballar o coñecemento do medio nas aulas.

Como ferramenta para os procesos de participación cidadá nos plans xerais de ordenación urbana….

Por Arkitente

¿Que vos levou a abrirvos camiño neste campo?

A universidade conectounos coa arquitectura dende unha aprendizaxe especializada, dirixido cara a unha disciplina técnica, onde en moi contadas ocasións nos relacionabamos con outras áreas de coñecemento. Dende entón interesounos investigar sobre as relacións e vinculacións entre a arquitectura e outras disciplinas e aspectos sociais. Custábanos entender como un campo tan relacionado coa vida e a sociedade estivese tan pouco conectada coas persoas.

Os propios colexios e asociacións de arquitectos recoñecen actualmente que a arquitectura e o urbanismo se encontran afastados da sociedade e que en moitos casos construímos e planificamos arquitectura e territorio de costas ao cidadán. De modo que poucas persoas acaban comprendendo as características arquitectónicas e urbanísticas da cidades nas que viven. Ignoramos a forma na que a arquitectura condiciona e conforma a nosa forma de vida, as relacións sociais e a construción de identidades colectivas. Descoñecemos tamén as enormes posibilidades do uso e desfrute dos espazos públicos e da súa arquitectura e non chegamos a facer uso pleno do seu dereito a utilizar a cidade.

É difícil habitar e gozar plenamente unha cidade que non se comprende. Mostrámonos indiferentes con case todo o público, mentres baixo esa ignorancia imos cedendo terreo, consciente ou inconscientemente, ao noso dereito a gozar da cidade.

Arkitente nace como unha ferramenta para achegar a arquitectura e o deseño das cidades aos nenos. Como un paso máis na busca de fórmulas que permitan implementar o estudo e coñecemento do medio no sistema escolar. Un proxecto educativo que pon en contacto a arquitectura coas escolas, para que mediante o uso das tecnoloxías dixitais de comunicación, os nenos e nenas exploren o espazo urbano e xeren os seus propios contidos en diversos formatos e soportes (texto, foto, vídeo, mapas…) de modo que poidan ser compartidos e completados a través dunha web social que se poida integrar dentro do plan estratéxico de dixitalización escolar.

Como en Internet e as súas plataformas sociais, as cidades adáptanse ao novo significado de participación, para propiciar espazos de construción de contidos de xeito colaborador. Todo isto dálle á web un valor adicional: o usuario non está só para buscar e recibir información senón para emitila, construíla e (re)pensarla.

Con esta nova forma de comunicación e de xeración de coñecemento que nos ofrecen as ferramentas de comunicación dixital e as redes sociais, fomos dando nova forma ao modo no que poderiamos prototipar e poñer en marcha unha ferramenta que permitise achegar dun modo máis atractivo, creativo, flexible e pedagóxico a arquitectura tanto a nenos/nenas e como ao profesorado.

¿Por que enfocado a nenos?

Para alcanzar unha maior comprensión da arquitectura e a cidade e chegar a conformar unha conciencia colectiva que valore o carácter esencialmente público da cidade e os seus equipamentos, propoñemos empezar dende a infancia, cando se establecen os primeiros esquemas de coñecemento e se asentan os primeiros recordos. Nesta busca dunha renovada conciencia colectiva, parécenos importante comezar pola etapa na que se configuran a personalidade e o sentido de moitas cousas.

Unha boa forma de que os máis pequenos empecen a relacionarse coa arquitectura pode ser a través das súas realidades próximas, dende o que ven, o que tocan e o que perciben de forma directa. Trátase de ir espertando a súa curiosidade polos espazos construídos que habitan e favorecer o desenvolvemento dunha actitude activa no coidado e a transformación do seu ámbito.

É significativo, que os nenos, cando pensan no deseño de espazos públicos, ademais de en usos e equipamentos para os seus xogos, pensan nas necesidades das persoas coas que comparten as súas vidas: os seus amigos, irmáns máis pequenos, pais, abuelos…de forma que neses espazos acaba favorecendo usos diversos, nos que entre uns e outros, rematan incluíndo a gran parte da sociedade.

Por outro lado, a arquitectura e o urbanismo convértense nunha importante vía para a construción de coñecementos de moi diversa índole e nun medio para o tratamento interdisciplinar e transversal do currículo escolar. Ademais permite traballar a educación en valores e a educación en cidadanía.

¿Tiñades algunha experiencia previa?

A nosa experiencia con nenos comeza no 2010 coa realización dunha serie de obradoiro de arquitectura nos que empezamos a traballar sobre construcións efémeras e construción vernácula e sostible (aquela que se constrúe con materiais próximos e dispoñibles). Continuamos traballando con eles a idea da intencionalidade do deseño das cidades e a súa repercusión no medioambiente e na vida das persoas. Con esta idea traballamos dous formatos, un máis plástico e outro onde implementar o uso dos videoxogo para reflexionar sobre o deseño das cidades.

En 2011, as IV Xornadas de Transformacións Urbanas de Bilbao A Vella, cuxo obxectivo foi achegar o urbanismo aos cidadáns tratando de favorecer reflexións participativas sobre a cidade, serviunos de contexto perfecto para traballar sobre o micro-territorio, sobre o barrio. Contactamos coa escola de Bilbao A Vella e realizamos un taller que consistiu en aprender a identificar os elementos espaciais máis definitorios do barrio a través da lectura de mapas, a geolocalización e unha exploración física do territorio, no que se mesturaban a deriva coa busca de pistas en códigos QR, conformando un xogo entre o físico e o dixital. No itinerario tamén identificamos algúns espazos sobre os que imaxinar novas posibilidades de uso que despois se materializaron en maquetas construídas polos nenos. Enlace o video

Posteriormente traballamos en proxectos participativos como Getxoberpiztu! no que buscar solucións conxuntas para deseñar e equipar un soar público en desuso no municipio de Getxo. O grupo motor contactou connosco para deseñar e realizar o proceso de traballo cos nenos da escola próxima ao soar. Utilizando como “escusa” o deseño colaborador do terreo, traballamos as relacións afectivas e interxeracionais como aspectos determinantes na súa vinculación co espazo público.

A arquitectura e os espazos urbanos determinan en moitas ocasións a forma de relacionarnos cos demais, axúdannos a mellorar a convivencia veciñal ou pola contra poden xerar espazos de exclusión social. Outro dos obradoiros, AuzoKIDeak,  foi un exercicio de recoñecemento daqueles espazos públicos e privados que os nenos de Bilbao a Vella utilizan para relacionarse cos seus amigos e veciños. Nesta ocasión utilizamos o espazo público como parte fundamental da metodoloxía pedagóxica.

¿Encontrástesvos con moitas dificultades na súa posta en marcha?

Hai moi poucos meses que activamos a ferramenta web de Arkitente, aínda que hai un par de anos que comezamos a xerar e desenvolver o proxecto. Actualmente estamos en beta e tratando de dala a coñecer. Un dos retos que nos formulamos para esta fase, é encontrar docentes que teñan interese, tempo e un mínimo de coñecemento informático para que se animen a utilizar a web de forma autónoma e poidan testar e achegar coñecemento e retorno. Ata agora o noso traballo consistía en impartir os talleres xunto cos profesores. Gustaríanos xerar autonomía para que sexan os propios docentes os que utilicen a web nas súas aulas. Para iso deseñamos un taller dirixido a todos aqueles profesores que teñan interese en coñecer o manexo e a utilidade da web.

Outro dos grandes retos que nos formulamos para este ano é buscar maior implicación e apoio institucional para que aposten por este tipo de proxectos pedagóxicos.

¿Tivestes que realizar algunha formación complementaria para iniciar o proxecto?

En Arkitente traballamos profesionais da arquitectura e da pedagoxía, un programador informático e un deseñador. Un equipo multidisciplinar que permite cubrir as características e necesidades dun proxecto complexo.

Por Arkitente

¿Estades contentos cos obxectivos alcanzados?

Ata a data recibimos moi boa acollida por parte dos centros escolares cos que traballamos e nese aspecto estamos moi motivados. Durante o ultimo taller que realizamos na escola pública García Ribero de Atxuri, en Bilbao, os profesores mostraron interese en implementar esta metodoloxía de forma continua nas súas clases e polo tanto estamos contentos por empezar a ver cumprido a pequena escala un dos obxectivos que nos formularamos a curto prazo. Entendemos este proxecto como un proxecto de longo recorrido que necesita de tempo para saber cual é o seu verdadeiro interese e se a comunidade educativa está disposta a apoiar o seu desenvolvemento e un despregamento maior. Seguimos en construción.

¿Animarías outros arquitectos a seguir os vosos pasos? ¿Que pasos considerades que deberían dar? ¿Que outros consellos lles darías?

Animariamos arquitectos e arquitectas a que conecten coas necesidades dos cidadáns, a que se mesturen con outras disciplinas para tratar de buscar de forma conxunta solucións ás complexas demandas sociais da actualidade, a que poñan o seu coñecemento e as súas habilidades a traballar para tratar de mellorar o noso maltreito mundo. Para buscar eses espazos, é necesario experimentar con outras formas de facer. Para iso ten que darse un cambio cultural importante. E nese proceso de cambio, tanto o ensino obrigatorio coma o ensino universitario, e por suposto a da arquitectura, deben cambiar de paradigma. Entendemos que é un proceso que levará tempo aínda que xa están a suceder cousas moi interesantes.

¿Que outros proxectos tedes en mente relacionados coa arquitectura?

Continuamos co deseño da programación da próxima edición do BAT_2014, un proxecto cultural que pretende explorar as posibilidades de aprendizaxes múltiples que ofrece a cidade para a formación dunha cidadanía participe na transformación do seu ámbito. BAT_2014 seguirá colaborando no comisariado e produción de contidos para as sesións sobre Innovación urbana e xestión do territorio Think Cities que dirixe Domenico di Siena.

En breve e dentro de BAT imos activar a segunda edición doPLAY DAY unha convocatoria de ideas e posterior intervención urbana para converter a rúa nun espazo para o xogo de forma temporal.

Por Arkitente

María Arana e Gorka Rodríguez · Programa de pedagoxía urbana para nenos | Arkitente

Marzo 2014

Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco e Alberto Alonso Oro. Agradecer a María e Gorka ou seu tempo e predisposición con este espazo.

Alberto Alonso Oro

Arquitecto y editor en veredes, arquitectura y divulgación. Invernalia es un buen lugar. A veces escribo en Fundacion Arquia.

follow me

Arquivado en: Alberto Alonso Oro, Ana Barreiro Blanco, baliza

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,