IniciofaroCambiar la educación para cambiar la ciudad (II) | Stepienybarno Cambiar a...

[:es]Cambiar la educación para cambiar la ciudad (II) | Stepienybarno [:gl]Cambiar a educación para cambiar a cidade (II) | Stepienybarno [:en]Changing the education to change the city (II) | Stepienybarno [:]

[:es]https://veredes.es/blog/cambiar-la-educacion-para-cambiar-la-ciudad-i-stepienybarno/

Escuela Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960
Escuela Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960

En el anterior post intentábamos dar un breve repaso de los hitos más importantes que encontrábamos al echar una mirada atrás en el apasionante mundo de la arquitectura y la educación. En dicho texto nos paseábamos por casi todo el siglo XX hasta llegar a los años ochenta y es ahí donde hoy queremos recoger el testigo e intentar plantarnos en la actualidad. Para ello, echaremos una mirada a lo que sucede en países en vías de desarrollo de los que, sin duda, podemos aprender muchísimo. A su vez, entender la escuela como uno de los principales espacios públicos y la importancia del edificio educacional como gran maestro, en sí mismo, nos parecen temas bonitos sobre los que profundizar.

La idea original era terminar el artículo metidos de lleno en lo que es la educación expandida y el edupunk, pero, visto que se nos alargaba demasiado, hemos decidido dejar este apasionante tema para una tercera entrega.

Así que, si os animáis, estaríamos encantados de que nos acompañaseis en dicho viaje.

Escuela en Bangladesh _ Obra de Anna Heringer
Escuela en Bangladesh _ Obra de Anna Heringer | Fotografía: Escola METI – Anna Heringer + Eike Roswag. Imagem © Kurt Hoerbst | Fuente: archdaily.com.br

Como bien es sabido, uno de los aspectos más interesantes de la arquitectura educativa es comprobar cómo ciertas “ambigüedades” aportan mucho más al proyecto que una serie de espacios de dimensiones fijas e inflexibles programas. La relación con el exterior,  el estar fuera pero con la sensación de estar dentro y viceversa o el  estudio correcto de la iluminación natural son mecanismos arquitectónicos que no salen en las normativas, y que, desde un punto de vista cuantitativo, son muy difíciles de evaluar. De hecho, como casi siempre ocurre en la arquitectura, lo más importante no es aquello que se puede medir y reglar sino los aspectos cualitativos de los proyectos.

Por ello, queremos rescatar algunas intervenciones que hacen de la indefinición del espacio colectivo de las escuelas una de las armas más poderosas de su arquitectura. A su vez, esta actitud a la hora de proyectar va de la mano de actuales sistemas educativos que heredan lo mejor de métodos como Montessori y Waldorf y que la arquitectura no puede dejar de lado sino que se tiene que convertir en una fiel traductora de ideas y pensamientos pedagógicos.

Igualmente interesante nos resultan aquellos edificios en los que lo que rodea a la propia arquitectura es tan importante como ella y, de hecho, en muchos casos es lo que hace que realmente humildes pero intensas obras se conviertan en grandes proyectos arquitectónicos.

Así que, si os parece, vamos con el primer proyecto que traemos hoy ponemos encima del tablero.

Si nos trasladamos hasta Bangladesh podemos encontrarnos con la escuela que Anna Heringer proyectó para dar respuesta a las necesidades de l@s más pequeñ@s. En esta ocasión el espíritu de comunidad se ve reafirmado y consolidado desde la misma construcción del edificio ya que en él participan los miembros de la comunidad.

De esta forma, la identidad de un pueblo se ve consolidada, y el sentimiento de pertenencia se acrecenta al ir aumentando el orgullo de saberse participes de la construcción del edificio que sacará del analfabetismo a l@s hij@s de quienes lo están construyendo. La autoconstrucción se convierte en el mejor detonante de la toma de conciencia del sentimiento de comunidad.

Igualmente interesante nos parece el cuidadoso uso de que se hace de los materiales locales, así como de las técnicas de construcción del lugar.

Ampliación de escuela en Dano _ Obra de Diébédo Francis Kéré
Ampliación de escuela en Dano _ Obra de Diébédo Francis Kéré | Fotografías: Francis Kéré / Erik Jan Ouwerkerk | Fuente: tectonica.archi

Y no podíamos hablar de Heringer sin traer a primer plano otro arquitecto con el que parece mimetizarse en su pensamiento, discurso y obra: Diébédo Francis Kéré. Este joven y entusiasta arquitecto, originario de Burkina Faso, tiene una obra muy comprometida socialmente, en la que destaca el buen manejo de la escasez de medios económicos, el respeto por la tradición y el empleo de mano de obra social. A su vez, hay que destacar que Keré creció en un pequeño poblado de la capital junto a otros doce hermanos en la más absoluta de las miserias.

Aun así, su padre se empeñó en que fuera a la escuela y por lo que vemos el hoy arquitecto no perdió el tiempo. Fue el primer habitante del poblado en superar el analfabetismo y con el tiempo, una vez terminados sus estudios como carpintero, tuvo la oportunidad de estudiar arquitectura en Berlín dónde llegó a crear la asociación “Schulbausteine für Gando” (“Ladrillos para la escuela en Gando”) con la ayuda de sus compañeros de promoción. Desde ella, consiguieron fondos para levantar la primera escuela en su poblado natal y desde el año 2004 ha seguido comprometido con sus raíces ayudando a cientos de niñ@s a tener una oportunidad en la vida, impensable pocos años atrás.

Otro proyecto que nos parece, especialmente, sugerente es el jardín de infancia del arquitecto italiano Giovanni D’Ambrosio en Kerobokan, Bali. Nuevamente, la escasez de recursos del lugar no supone un hándicap para el proyecto sino más bien un todo un reto. Con unos materiales muy contenidos y ningún exceso formal el proyecto se genera  en torno a un gran “viga – macetero” en la que incrustan sus raíces las plantas trepadoras que se deslizan a 40 centímetros de la cubierta. De esta forma, la vegetación va dando sombra a la chapa metálica y cobija una más que necesaria corriente de aire continua que hace que no se caliente en exceso el ambiente interior.

A su vez, la escuela encierra en su interior una pequeña huerta con plantas autóctonos que hace que los alumnos se conviertan en sus únicos y felices cuidadores. Así, los niños como agricultores y la arquitectura hermanada con la naturaleza forman un tandem perfecto para que la sabiduría y el juego estén siempre presentes en la escuela.

Jardín de infancia en Kerobokan, Bali _ Obra de Giovanni D’Ambrosio
Jardín de infancia en Kerobokan, Bali _ Obra de Giovanni D’Ambrosio | Fuente: arc1.uniroma1.it

Y después de este recorrido por países en situaciones de extrema vulnerabilidad, volvemos a occidente y nos plantamos en Rivas Vaciamadrid. El proyecto de la agencia madrileña de arquitectura Ecosistema Urbano,  surge con el doble reto de convertirse, por un lado, “en una fuente de aprendizaje para los ciudadanos, educando en el ahorro energético y la optimización de los recursos naturales” y, por otro, llegar a ser un verdadero lugar de interacción social. 

Rivas Vaciamadrid _ Obra de Ecosistema Urbano
Rivas Vaciamadrid _ Obra de Ecosistema Urbano |Fotografía: Emilio P. Doiztua  Javier de Paz | Fuente: arquitecturaviva.com

Para terminar este pequeño viaje arquitectónico-educativo, lo haremos de la mano de los arquitectos suizos Rosan Bosch y su nada convencional escuela Vittra en Estocolmo. En ella llevan al extremo la dinamización de los corredores, halls o pasillos, haciéndoles perder su habitual condición de paso y transición, para convertirlos en lugares de estancia donde jugar aprendiendo y aprender jugando.

De esta forma, el espacio abierto y flexible vuelve a ganar la batalla a los espacios cerrados y abocados a una única función. A su vez, dentro de estos lugares colectivos aparecen otros espacios con un carácter más íntimo e introvertido pero que se consiguen con sutiles manipulaciones del espacio general y no con la compartimentación habitual del mismo. Igualmente, los desniveles, anfiteatros e innumerables nichos y recovecos se convierten en perfectos escenarios que l@s niñ@s hacen suyos con extrema facilidad.

Escuela Vittra _ Obra de Rosan Bosch
Escuela Vittra _ Obra de Rosan Bosch | Fuente: rosanbosch.com

En fin, esperamos que este pequeño análisis de obras de arquitectura educacional, desde el punto de vista de lo comunitario y la apropiación de los espacios de manera alternativa haya sido de vuestro agrado y, como siempre, estaremos encantados de recibir vuestros comentarios al respecto.

Stepienybarno_Agnieszka Stepien y Lorenzo Barnó, arquitectos
Estella, Agosto 2017

Artículo publicado originalmente en la Plataforma de La Ciudad Viva.

[:gl]

Escuela Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960
Escola Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960

No anterior post tentabamos dar un breve repaso dos fitos máis importantes que atopabamos ao botar unha mirada atrás no apaixonante mundo da arquitectura e a educación. No devandito texto paseabámonos por case todo o século XX ata chegar aos anos oitenta e é aí onde hoxe queremos recoller a testemuña e tentar plantarnos na actualidade. Para iso, botaremos unha mirada ao que sucede en países en vías de desenvolvemento dos que, sen dúbida, podemos aprender moitísimo. Á súa vez, entender a escola como un dos principais espazos públicos e a importancia do edificio educacional como gran mestre, en si mesmo, parécennos temas bonitos sobre os que profundar.

A idea orixinal era terminar o artigo metidos de cheo no que é a educación expandida e o edupunk,  pero, visto que se nos alongaba demasiado, decidimos deixar este apaixonante tema para unha terceira entrega.

Así que, se vos animades, estariamos encantados de que nos acompañásedes na devandito viaxe.

Escuela en Bangladesh _ Obra de Anna Heringer
Escola en Bangladesh _ Obra de Anna Heringer

Como ben é sabido, un dos aspectos máis interesantes da arquitectura educativa é comprobar como certas “ambigüidades” achegan moito máis ao proxecto que unha serie de espazos de dimensións fixas e inflexibles programas. A relación co exterior, o estar fose pero coa sensación de estar dentro e viceversa ou o estudo correcto da iluminación natural son mecanismos arquitectónicos que non saen nas normativas, e que, desde un punto de vista cuantitativo, son moi difíciles de avaliar. De feito, como case sempre ocorre na arquitectura, o máis importante non é aquilo que se pode medir e regular senón os aspectos cualitativos dos proxectos.

Por iso, queremos rescatar algunhas intervencións que fan da indefinición do espazo colectivo das escolas unha das armas máis poderosas da súa arquitectura. Á súa vez, esta actitude á hora de proxectar vai da man de actuais sistemas educativos que herdan o mellor de métodos como Montessori e Waldorf e que a arquitectura non pode deixar de lado senón que se ten que converter nunha fiel tradutora de ideas e pensamentos pedagóxicos.

Igualmente interesante resúltannos aqueles edificios nos que o que rodea á propia arquitectura é tan importante como ela e, de feito, en moitos casos é o que fai que realmente humildes pero intensas obras convértanse en grandes proxectos arquitectónicos.

Así que, se vos parece, imos co primeiro proxecto que traemos hoxe poñemos encima do taboleiro.

Se nos trasladamos ata Bangladesh podemos atoparnos coa escola que Anna Heringer proxectou para dar resposta ás necesidades de l@ s máis pequeñ@s. Nesta ocasión o espírito de comunidade vese reafirmado e consolidado desde a mesma construción do edificio xa que nel participan os membros da comunidade.

Desta forma, a identidade dun pobo vese consolidada, e o sentimento de pertenza se acrecenta ao ir aumentando o orgullo de saberse participes da construción do edificio que sacará do analfabetismo a l@ s hij@ s de quen o está construíndo. A autoconstrucción convértese no mellor detonante da toma de conciencia do sentimento de comunidade.

Igualmente interesante parécenos o coidadoso uso de que se fai dos materiais locais, así como das técnicas de construción do lugar.

Ampliación de escuela en Dano _ Obra de Diébédo Francis Kéré
Ampliación da escola en Dano _ Obra de Diébédo Francis Kéré

E non podiamos falar de Heringer sen traer a primeiro plano outro arquitecto co que parece mimetizarse no seu pensamento, discurso e obra: Diébédo Francis Kéré. Este mozo e entusiasta arquitecto, orixinario de Burkina Faso, ten unha obra moi comprometida socialmente, na que destaca o bo manexo da escaseza de medios económicos, o respecto pola tradición e o emprego de man de obra social. Á súa vez, hai que destacar que Keré creceu nun pequeno poboado da capital xunto a outros doce irmáns na máis absoluta das miserias.

Aínda así, o seu pai empeñouse en que fóra á escola e polo que vemos o hoxe arquitecto non perdeu o tempo. Foi o primeiro habitante do poboado en superar o analfabetismo e co tempo, unha vez terminados os seus estudos como carpinteiro, tivo a oportunidade de estudar arquitectura en Berlín onde chegou a crear a asociación “Schulbausteine für Gando” (“Ladrillos para a escola en Gando”) coa axuda dos seus compañeiros de promoción. Desde ela, conseguiron fondos para levantar a primeira escola no seu poboado natal e desde o ano 2004 seguiu comprometido coas súas raíces axudando por centos de niñ@ s a ter unha oportunidade na vida, impensable poucos anos atrás.

Outro proxecto que nos parece, especialmente, suxestivo é o xardín de infancia do arquitecto italiano Giovanni D’Ambrosio en Kerobokan, Bali. Novamente, a escaseza de recursos do lugar non supón un hándicap para o proxecto senón máis ben un todo un reto. Cuns materiais moi contidos e ningún exceso formal o proxecto xérase ao redor dunha gran “viga – macetero” na que incrustan as súas raíces as plantas trepadoras que se deslizan a 40 centímetros da cuberta. Desta forma, a vexetación vai dando sombra á chapa metálica e acubilla unha máis que necesaria corrente de aire continua que fai que non se quente en exceso o ambiente interior.

Á súa vez, a escola encerra no seu interior unha pequena horta con plantas autóctonos que fai que os alumnos se convertan nos seus únicos e felices coidadores. Así, os nenos como agricultores e a arquitectura hermanada coa natureza forman un tandem perfecto para que a sabedoría e o xogo estean sempre presentes na escola.

Jardín de infancia en Kerobokan, Bali _ Obra de Giovanni D’Ambrosio
Xardín de infancia en Kerobokan, Bali _ Obra de Giovanni D’Ambrosio

E despois deste percorrido por países en situacións de extrema vulnerabilidade, volvemos a occidente e plantámonos en Rivas Vaciamadrid. O proxecto da axencia madrileña de arquitectura Ecosistema Urbano, xorde co dobre reto de converterse, por unha banda, “nunha fonte de aprendizaxe para os cidadáns, educando no aforro enerxético e a optimización dos recursos naturais” e, por outro, chegar a ser un verdadeiro lugar de interacción social.

Rivas Vaciamadrid _ Obra de Ecosistema Urbano
Rivas Vaciamadrid _ Obra de Ecosistema Urbano

Para terminar esta pequena viaxe arquitectónica-educativo, farémolo da man dos arquitectos suízos Rosan Bosch e o seu nada convencional escola Vittra en Estocolmo. Nela levan ao extremo a dinamización dos corredores, halls ou corredores, facéndolles perder a súa habitual condición de paso e transición, para convertelos en lugares de estancia onde xogar aprendendo e aprender xogando.

Desta forma, o espazo aberto e flexible volve gañar a batalla aos espazos pechados e abocados a unha única función. Á súa vez, dentro destes lugares colectivos aparecen outros espazos cun carácter máis íntimo e introvertido pero que se conseguen con sutís manipulacións do espazo xeral e non coa compartimentación habitual do mesmo. Igualmente, os desniveis, anfiteatros e innumerables nichos e recunchos convértense en perfectos escenarios que l@ s niñ@ s fan seus con extrema facilidade.

Escuela Vittra _ Obra de Rosan Bosch
Escola Vittra _ Obra de Rosan Bosch

En fin, esperamos que esta pequena análise de obras de arquitectura educacional, desde o punto de vista do comunitario e a apropiación dos espazos de maneira alternativa fose de voso agrado e, como sempre, estaremos encantados de recibir os vosos comentarios respecto diso.

Stepienybarno_Agnieszka Stepien e Lorenzo Barnó, arquitectos
Estella, Agosto 2017

Artigo publicado orixinalmente na Plataforma da Cidade Viva.

[:en]

Escuela Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960
Montessori School, Delf, Herman Hertzberger, 1960

In the previous post we were trying to give a brief revision of the most important milestones that we were finding on having thrown a look behind in the exciting world of the architecture and the education. In the above mentioned text we us were walking along almost all the 20th century up to coming an eighties and it is there where today we want to gather the witness and to try to stand firm at present. For it, we will throw a look to what it happens in developing countries of whom, undoubtedly, we can learn very much. In turn, to understand the school as one of the principal public spaces and the importance of the educational as great main building, in yes same, they look like to us nice topics on which to penetrate.

The original idea was to finish the article put squarely into what is the expanded education and the edupunk, but, seen that was getting longer us too much, we have decided to leave this exciting topic for a third delivery.

So, if you encourage, we would be been charmed with of that you were accompanying us in the above mentioned trip.

Escuela en Bangladesh _ Obra de Anna Heringer
School in Bangladesh _ Anna Heringer´s work

Good is known, one of the most interesting aspects of the educational architecture is to verify how certain “ambiguities” contribute much more to the project that a series of spaces of fixed dimensions and inflexible programs. The relation with the exterior, to be out but with the sensation of being inside and vice versa or the correct study of the natural lighting are architectural mechanisms that do not go out in the regulations, and that, from a quantitative point of view, are very difficult to evaluate. In fact, since almost always it happens in the architecture, the most important thing is not that one that can measure and rule but the qualitative aspects of the projects.

For it, we want to rescue some interventions that do of the lack of definition of the collective space of the schools one of the most powerful weapon of his architecture. In turn, this attitude at the moment of projecting goes of the hand of current educational systems that inherit the better of methods as Montessori and Waldorf and that the architecture cannot leave of side but it has to turn into a faithful translator of ideas and pedagogic thoughts.

Equally interesting they us turn out to be those buildings in that what makes a detour to the own architecture is so important as she and, in fact, in many cases it is what does that really humble but intense works turn into big architectural projects.

So, if it seems to you, we go with the first project that we bring today we put on the board.

If we move up to Bangladesh we can meet the school that Anna Heringer projected to give response to the needs of the smallest. In this occasion the spirit of community meets reaffirmed and consolidated from the same construction of the building since in him the members of the community take part.

Of this form, the identity of a people meets consolidated, and the feeling of belonging acrecenta on having been increasing the pride of to be known participants of the construction of the building that will extract of the illiteracy the children of those who are constructing it. The autoconstruction turns into the best explosive one of the capture of conscience of the feeling community.

Equally interesting it looks like to us the careful use of which it is done of the local materials, as well as of the technologies of local construction.

Ampliación de escuela en Dano _ Obra de Diébédo Francis Kéré
Extension of school in Dano _ Diébédo Francis Kéré´s work

And we could not speak about Heringer without another architect brought to the first plane with the one that seems to change color in his thought, speech and work: Diébédo Francis Kéré. This young person and enthusiast architect, original of Burkina Faso, has a work very compromised socially, in that stands out the good managing of the shortage of economic means, the respect for the tradition and the employment of social workforce. In turn, it is necessary to emphasize that Keré grew in a small settlement of the capital together with other twelve brothers in the most absolute of the miseries.

Even this way, his father got involved that was to the school and for what we see the today architect did not lose the time. He was the first inhabitant of the settlement in overcoming the illiteracy and with the time, once finished his studies as carpenter, had the opportunity to study architecture in Berlin where it managed to create the association “Schulbausteine für Gando” “Bricks for the school in Gando”) with the help of his companions of promotion. From her, they obtained funds to raise the first school in his natal settlement and from the year 2004 he has been still compromised with his roots helping hundreds of children to have an opportunity in the life, unthinkable a few years behind.

Another project that seems to us to be, specially, suggestive is the infant school of the Italian architect Giovanni D’Ambrosio in Kerobokan, Bali. Again, the shortage of local resources a hándicap does not suppose for the project but rather the whole challenge. With a few very contained materials and no formal excess the project is generated concerning the great one “girder – flower-pot stand” in that his roots incrust the climbing plants that slip to 40 centimeters of the cover. Of this form, the vegetation is giving shade to the metallic sheet and shelters one more than necessary constant draught that does that the interior environment does not warm up in excess.

In turn, the school encloses in his interior a small garden with plants autochthonous that does that the pupils turn into his only and happy keepers. This way, the children like farmers and the architecture related with the nature form a perfect tandem in order that the wisdom and the game are always present in the school.

Jardín de infancia en Kerobokan, Bali _ Obra de Giovanni D’Ambrosio
Infant school in Kerobokan, Bali _ Giovanni D’Ambrosio’s Work

And after this tour for countries in situations of extreme vulnerability, we return to west and reach Rivas Vaciamadrid. The project of the agency of Madrid of architecture Ecosistema Urbano, it arises with the double challenge of turning, on the one hand, “into a source of learning for the citizens, pupil into the energetic saving and the optimization of the natural resources” and, for other one, of managing to be a real place of interaction social.e Giovanni D’Ambrosio

Rivas Vaciamadrid _ Obra de Ecosistema Urbano
Rivas Vaciamadrid _Ecosistema Urbano´s work

To finish this small architectural – educational trip, we will do it of the hand of the Swiss architects Rosan Bosch and his not conventional at all school Vittra in Stockholm. In her they take to the end the dynamization of the corridors, halls or corridors, making them lose his habitual condition of step and transition, to turn them into places of stay where to play learning and to learn playing.

Of this form, the opened and flexible space returns to gain the battle to the spaces closed and doomed to the only function. In turn, inside these collective places other spaces appear with a more intimate and introverted character but that are obtained by subtle manipulations of the general space and not by the habitual compartimentación of the same one. Equally, the differences, amphitheatres and innumerable niches and turns turn into perfect scenes that the children make his with extreme facility.

Escuela Vittra _ Obra de Rosan Bosch
Vittra School _ Rosan Bosch´s work

In end, we wait that this small analysis of works of educational architecture, from the point of view of the community thing and the appropriation of the spaces of an alternative way it has been of your pleasure and, since always, we will be been charmed with of receiving your comments in the matter.

Stepienybarno_Agnieszka Stepien and Lorenzo Barnó, architects
Estella, August 2017

Article published originally in the Platform of La Ciudad Viva.

[:]

Stepienybarno
Stepienybarnohttps://www.stepienybarno.es/
Stepienybarno está formado por Agnieszka Stepien y Lorenzo Barnó, ambos arquitectos y formados en temas de Identidad Digital y Comunicación online. Desde el 2004 tenemos nuestro propio estudio de arquitectura, ubicado en un pequeño pueblo de Navarra, Estella, y ambos estamos embarcados en nuestras tesis doctorales. A su vez, colaboramos con otros profesionales tanto del ámbito de la arquitectura, sostenibilidad y comunicación online. Vivir en Estella nos da la tranquilidad necesaria para poder encarar el día a día con energía y la red nos posibilita contactar con un mundo maravilloso que de otra forma hubiera sido imposible.
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR
0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
0 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS