Sen tempo concreto. A lonxa de Lira. Manuel Galego Jorreto | Luis Gil Pita – Cristina Nieto Peñamaría

Os ritmos, os obxectos e os acontecementos existen; pero o tempo e o espazo son triunfantes invencións do home. Cada individuo crea de novo o pasado, o presente e o futuro desde un presente que San Agustín di que é un presente feito de cousas pasadas, de cousas presentes e de cousas futuras…

¿De que tempo é este lugar?

Kevin Lynch.

Lonxa de Lira. A Coruña, 2007-2010. Manuel Gallego Jorreto | Fotografía: Mónica Balado

Deberiamos comezar pedindo desculpas a “a Cimbra e o Arco” de Carles Martí por abordar o achegamento a esta obra de arquitectura, a Lonja de Lira de Manuel Galego Jorreto, con palabras, en tanto que estas liñas sono sobre intensa arquitectura pero non son arquitectura, son só iso palabras… Sucinta reflexión a que presentamos sobre unha obra que parece, só aparentemente, ser unha obra secundaria porque non se deixa ver na súa pudor, non só fronte ás obras de arquitectura doutros autores que lle son contemporáneas, senón a outras arquitecturas do propio Manuel Galego (algo, si cabo, aínda máis difícil dentro da coñecida e humilde coherencia da súa longa traxectoria). No entanto, por diferentes motivos, esta construción enlaza con ese tipo de proxecto na biografía dos seus autores, que sendo obras en aparencia menores e escondidas, convértense máis tarde en excelsos referentes dunha traxectoria vital, pois son e responden á praxe tranquila e pausada dun autor e dun tempo propio demorado que as fai crecer abstraídas. Este tipo de proxectos que propoñen e nacen vocacionados cara a un silencio consciente e pudoroso, son edificios Bartleby[1] dos seus propios autores e da sociedade que os envolve que, a cambio deste anonimato, non só nos ensinan a pensar e convértense en motor de aprendizaxe para outros proxectos, para outros arquitectos senón que ademais están aí para terminar de dar sentido e estrutura profunda ao corpus dunha vida profesional. Son obras que se parecen ás notas ao pé de páxina dun texto, liñas escondidas que non fai falta seguir si non se quere, pero que son o soporte do corpo teórico do texto principal que se le. A lonxa de Lira de Manuel Galego é unha destas raras obras, que non quere aparecer, pero que é, sen dúbida, un dos picos máis altos da súa arquitectura e da arquitectura nacional destes últimos dez anos.

Lonxa de Lira. A Coruña, 2007-2010. Manuel Gallego Jorreto | Fotografía Mónica Balado

Da lonja de Lira interésanos, moi principalmente, o que é o case nada dese edificio sen forma e que, con todo, é case todo, o material principal co que nos parece está feito, ao contrario da maioría de arquitectura contemporánea coa que convivimos, o tempo e a súa alteración. Explicámonos, hai algo máis profundo neste edificio silencioso, que nos deixa aprender e emocionarnos pero que non adoita aparecer na maioría de construcións que se visitan como arquitectura, e que é a sensación de estar ante unha obra orixinal. Orixinal en varios sentidos, un deles na perspectiva do primitivo, do ancestral conectado ao básico que é localizarse e ser. Un localizarse, neste caso, pouco frecuente pois o edificio funciona perfectamente alí mesmo, na súa relación co mar inmediato, o porto, unha obviedade, e tamén o fai na percepción equilibrada da súa implantación no horizonte xeográfico máis aberto e afastado, o océano. Orixinal tamén, porque a obra por ese pudor referido, parece querer ser únicamente relatada a través da descrición simple da acción constructiva, como un invento, pouco ou nada máis: sete pórticos paralelos e en voladizo de case 18m afincados no chan do porto. Ese afincar estes sete alicerces de soporte para unhas vigas en ménsula é unha acción moi por encima da arquitectura, pois termina por converterse nun acerto case antropolóxico de comportamento constructivo que pon, metafóricamente falando, a esta obra á altura da máis sinxela acción do protagonista de Urga no filme de Mihalkov, cando no medio da estepa, para dar sentido e medida a un dominio inabarcable que é a amplitud da nada, crava a súa pértiga (urga) co fin de expresar de forma extremadamente básica un territorio propio e único, non franqueable. Ao noso modo de ver, a acción constructiva deste edificio fai o mesmo, non unha senón sete veces, cos seus sete pórticos repetidos no horizonte do tamén inabarcable océano pegado a Lira e ao Monte Pindo.

Lonxa de Lira. A Coruña, 2007-2010. Manuel Gallego Jorreto | Fotografía Mónica Balado

Logo destas dúas premisas orixinais, implantación e acción constructiva, talvez nada máis, como adoita acontecer coa gran arquitectura, pois o programa podería ser o actual ou calquera outro necesario, e podería non ser terminado o edificio, e poderá non ser necesario o seu uso en cen anos, si é ruína, e seguiría tendo un profundo sentido arquitectónico. Neste sentido e non por azar escollemos, para ilustrar estas breves palabras, as fotografías de proceso constructivo da aparelladora de Manuel Galego, nesta e noutras moitas obras, Mónica Balado, senón porque delatan a desimportancia de ver terminados os edificios que son verdadeiros proxectos de arquitectura, orixinais como vimos dicindo. A lonxa de Lira cumpre hoxe o seu programa e obxectivo primeiro perfectamente, pero o que fai dela algo para nós tan importante é que podería cumprir, polo seu primitivismo e sutileza ao mesmo tempo, calquera outro uso futuro que se lle pedise, incluso o de “non querer ser” bartlebyano, o de converterse na referida ruína que xa non necesita da Utilitas ou a Venustas para explicarse e poder enganar ao tempo…

Finalizamos pensando que moi poucos percursos vitais en arquitectura son capaces de equilibrar a sabedoría de proxectos de madurez, coa enerxía dos de comezo dunha carreira, Manuel Galego demostra esa difícil posibilidade atopando a mesma xustificación propositiva e fresca nesta obra “secundaria” de Lira que se engancha directamente á potencia e elementarismo arquitectónico dalgunhas das súas primeiras obras, como a casa do Pintor Ortiz, como o refuxio de Corrubedo… como o saber ser e estar, antes e despois do tempo.

Luis Gil+Cristina Nieto. arquitectos

santiago de compostela. xuño 2013

nota:

[1] De reparto, secundarios ou bartlebys, como a Lonja de Lira de Manuel Galego, tamén nos pareceron sempre o Gementee Museum de H. P. Berlage, a nave Paustian Furniture de Utzon ou a Igrexa Pastoor van Ars Church de Loosduinen de A. Van Eyck, edificios que seducen e métense nun tranquilamente para non saír xamais.

Luis Gil Pita

Arquitecto por la ETSA de A Coruña en 1997, desde ese año colabora en el estudio de Manuel Gallego Jorreto hasta 1999. Becado de investigación en Holanda en 2000-1, con un estudio sobre lo fronterizo y liminar en arquitectura, por la Diputación de A Coruña, fue posteriormente Profesor invitado en el área de proyectos de la Facultad de Arquitectura de Guimaráes, Universidade do Minho, del 2001 hasta el 2007. Desde el inicio de su carrera ha publicado asíduamente artículos y ha participado como editor en diferentes publicaciones alrededor de la arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,