Obxetos de afecto | Jorge Rodríguez

5.0
01
La Femme, 1918-1920, Man Ray (1890-1976) | © 2016 Man Ray Trust/Artists Rights Society (ARS), New York/ADAGP, Paris
La Femme, 1918-1920, Man Ray (1890-1976) | © 2016 Man Ray Trust/Artists Rights Society (ARS), New York/ADAGP, Paris

Eu aínda así estou deformado polos nexos coas cousas que me rodean. Como un molusco que vive na súa cuncha, así eu habito no século XIX, que está agora diante inútil como unha cuncha deshabitada. Póñomo na orella.’

Walter Benjamin

Aldo Rossi dicía da súa arquitectura que as cousas se vían con gran fijeza. Seguramente nos seus primeiros proxectos esa ‘fixeza’ sexa máis palpable, recoñecida en obras practicamente illadas do seu contexto, cunha pureza formal que nos fala dunha arquitectura concibida como un obxecto, quizais froito da primacía que o milanés daba ao escenario respecto ao acontecemento1.

Con todo esa hieraticidad dos seus obxectos vai diluíndose coa evolución dunha carreira cimentada nuns postulados teóricos de gran complexidade a idade temperá. Pérdense as reconocibles cafeteras, casetas de praia, frisos e liñas puras, aparecendo certas distorsiones froito da relación destes obxectos cun contexto que non coincidía coa contorna de proximidade, se non ao que o propio Rossi chamou ‘Cidade análoga’, fortemente relacionada con concepto de analogía de Gustav Jung2 e o vedutismo, especialmente polas visións de Canaletto sobre Venecia nas que se alcanza unha precisión cartográfica dunha contorna que mestura realidade e ficción, incorporando edificios paladianos que non foron máis aló do proxecto á escena real de Venecia, ofrecendo unha visión persoal que constitúe en si mesma unha cidade, a cidade análoga.

Man Ray, La Femme, 1920, Epreuve gélatino-argentique contrecollée sur carton
Man Ray, La Femme, 1920, Epreuve gélatino-argentique contrecollée sur carton

É sabida a afección de Rossi a coleccionar o que o fotógrafo Man Ray bautizou como ‘Obxetos do meu afecto’. Para o americano non era máis que unha forma de flirtear co dadaísmo retratando obxectos descontextualizados ou separados da súa función orixinal, con todo para o italiano eran un caderno de bitácora de obxectos reconocibles, fixos e ríxidos dos que se servía o proxecto ou a memoria para recrear esa cidade análoga que deformase e influíse a súa arquitectura e afastásea do purismo das súas primeiras obras. Así podemos realizar unha disección precisa das influencias de Rossi para a súa arquitectura se observamos os brillantes debuxos e fotografías que acompañaban ao arquitecto italiano en cada etapa, cunha resposta construída en relación directa con estas influencias que con tanto empeño camuflaba e incluso negaba.

Seguramente a principal diferenza entre os obxectos de afecto dun e outro radique na actitude de cada un á hora de enfocar a disciplina, e seguramente a vida. Observamos na obra de Rossi un interese case compulsivo na acumulación de obxectos cunha relación formal directa cos seus proxectos posteriores, unha lectura tremendamente pragmática da contorna que a pesar da súa basta cultura e interese por outras disciplinas e correntes, un achegamento analítico á realidade que o rodeaba co firme obxectivo de extraer as trazas formais que ordenasen os seus proxectos e proporcionasen esa carga semiológica que tanto lle preocupaba. Anotacións precisas, bosquexos repetidos ata a saciedade e unha orde de prioridades no debuxo que jerarquizaba o realmente importante de cada apuntamento: as chemineas, cafeteras, construcións parafinadas e o xogo de luces e sombras. Unha mirada disciplinada, de arquitecto que nunca rompeu un prato.

Las cafeteras de Aldo Rossi, 1984 | fondazionealdorossi.org
As cafeteras de Aldo Rossi, 1984 | fondazionealdorossi.org

Pola contra Man Ray utilizou os seus obxectos de afecto como medio de exploración dos límites dunha disciplina que menosprezaba3. A relación que o americano establece entre estes obxectos coa súa obra posterior carece de calquera relación formal, mesmo en aspectos técnicos, nos que foi un visionario. Utiliza estes obxectos como base dun pensamento que buscaba converter a fotografía en arte. Co mesmo interese que o milanés polo atractivo de manipular a realidade pero desde unha perspectiva moito máis radical, máis liberada.

Está nos nexos que se establecen entre a capacidade de análise e aprehensión da realidade e a obra realizada, a maior complexidade de todo proxecto artístico. Establecer unha amizade entre o pasado, o lugar, as persoas e o presente. Relación complexa e difícil de xestionar. Non me atrevería a establecer as regras para conseguir un perfecto equilibrio, pero Eduardo Galeano, gran disfrutador da cultura indíxena, cóntanos no Xanela sobre la memoria, o ritual de iniciación entre artesáns na selva amazónica. Cando o oleiro vello, próximo a retirarse, ofrécelle a súa mellor peza ao oleiro novo, este non garda a vasilla para admirala e tratar de conseguir unha peza mellor, se non que a estrela contra o chan, rómpea en mil pedazos e incorpóraos á súa arxila. Man Ray deixou claro no seu epitafio a súa actitude ante a vida ‘Unconcerned but not indifferent’. A Aldo Rossi, quizais lle fixese falta romper algún prato máis.

Jorge Rodríguez Seoane, arquitecto.
Santander. Setembro 2016

Notas:

1. ‘Sempre afirmei que os lugares son máis fortes que as persoas, o escenario máis que o acontecemento.’ Aldo Rossi

2. ‘Expliquei que o pensamento lóxico é o pensamento expresado en palabras, que se dirixe ao exterior como un discurso. O pensamento analóxico ou fantástico e sensible, imaxinado e mudo, non é un discurso senón unha meditación sobre materiais do pasado, un acto envorcado cara a dentro. O pensamento lóxico é pensar con palabras. O pensamento analóxico é arcaico, non expresado e practicamente inexpresable con palabras.’ Correspondencia privada entre Carl Gustav Jung e Sigmund Freud.

3. Man Ray escribiu un artigo moi crítico coa súa profesión titulado ‘A fotografía non é unha arte’. Preguntado anos despois se matizara a súa postura respondeu, ‘Se, agora creo que a arte non é fotografía.’

Jorge Rodríguez Seoane

Arquitecto y socio fundador y gerente de Seoane Arquitectura.

Experiencia activa en evaluación de riesgos y plan de negocio, gestión de personal y dirección de proyectos de ejecución.

Gestión de carteras de inversión inmobiliaria, búsqueda de activos singulares y representación de intereses.

follow me

Arquivado en: faro, Jorge Rodríguez Seoane

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,