Dominio doméstico. Fronteira e límite como “recinto” | Luis Gil

Pueblo Nubas, Casa Korongo | Imagen: George Rodger
Pueblo Nubas, Casa Korongo | Imaxe: George Rodger

O redescubrimiento do bordo e do recinto como obxecto de estudo e como xerador de novas formas de entender onde a actualidade pasa, non como na cuestión cultural e de presentación do tema liminar pola metáfora da transición do fin e en concreto da crise neoliberal de fin de século ou bimilenio, senón pola necesidade de redescubrir no medio dun océano de falsidades imaxinarias, cales poden ser, como dicía o Mestre Cornelis van Eesteren os principios elementais da arquitectura, aqueles que deben ser constantemente redescubiertos para o perdido oficio da arquitectura.

Interésanos recuperar estes temas de fondo e peso como interesou nestes últimos anos retomar o pensamento, obra e crítica do Team X e a xeración ligada ao seu pensamento e discusión. Non é casual ver entón que o obxecto principal de discusión do o seu tempo fose entre outros xunto coa crise do espazo público, e os seus diferentes graos de relación co espazo privado e a liña que os enlazaba, o recinto como principio orixinal da arquitectura, que agora nos ocupa. Desde o bordo doméstico e o recinto en Alison e Peter Smithson presente en toda a súa obra como refundación da arquitectura ao estudo do dominio nas distancias entre as pezas de xogo nos parques infantís de Ámsterdam de Aldo van Eyck e as súas variacións entoo ao in between nos seus exercicios de organización entre espazos interiores e exteriores.

Finalmente, pois, a fronteira e o limite ao encontro coa escala máis próxima ao home e ao arquitecto , o límite como bordo do seu espazo de protección máis intimo, a fronteira como organizador do propio fronte á natureza exterior e do mundo público. Limite e fronteira como bordo separador do espazo controlado por regras propias fronte ao organizado por regras colectivas, comunais e/ou naturais de orde superior e tamén político.

Pero do mesmo xeito que na escala territorial e cultural, a cuestión liminar do recinto, pasa polo imprescindible repensar sobre a idea de dominio. Este móstrase como a enerxía xeradora e organizadora de calquera territorio que despois deba ser marcado ou rexistrado. Sen esta previa cuestión (de marcado carácter antropolóxico), a marca, o recinto, no fondo a geometrización ou materialización do controlado carece do sentido que lle dá orixe ou do que é expresión.

Abordar as cuestións básicas sobre a apropiación do espazo ou territorialización polo home da súa contorna é sempre e en calquera caso primario, aínda que xa esteamos a tratar coa escala arquitectónica doméstica. O dominio é a idea fundacional do conflito e do problema arquitectónico como delimitación dos fenómenos duais dentro-fóra, público-privado, pechado-aberto, etc. no que se apoia da xénese e organización do recinto arquitectónico.

Dominio doméstico. Frontera y límite como “recinto” Luis Gil

Dentro da arquitectura, o dominio quere significarse como control do espazo ao noso ao redor, das cousas da contorna na distancia marcada pola función para realizar e non só. Marcas e distancias dadas polos usos para practicar desde un lugar orixinal. Dominio tamén é buscar sitio, localizarse, situarse e asentarse, tarefas nada fáciles á verdadeira práctica arquitectónica e fundacionais da súa práctica. Dominio de igual forma é distribuír, reorganizar e equilibrar, xa sexa de maneira espontánea, como na natureza ou de forma planeada como fai a arquitectura. O dominio tampouco é outra cousa diferente do conflito, da marca que sinala onde terminan ou empezan outros espazos lindeiros.

Complexidade e interacción, relacións desiguais de dominio. Avance, conquista máis afastada do propio, ás veces innecesarias tanto na vida diaria como en arquitectura. Despois está claro chegarán as nocións de limite, de fronteira… Da posible harmonización deses conflitos resultará a natureza do colectivo. Un reequilibrio de forzas que organiza a colonización dos espazos e os intersticios que permiten os pasos e movementos nos territorios de calquera escala. Só hai que ver o desorganizado equilibrio da disposición dos corpos en abarrótalas praias en época estival. Úsase, ocúpase máis que o propiamente substancial. As persoas, os animais e as cousas parecen estenderse, debido á súa natureza e ás funcións que lle son propias, máis aló do seu ámbito ou espazo físico propio, como os minerais radioactivos ou os metais magnetizados. De igual que nos queimamos coa enerxía do lume antes mesmo de tocar a chama.

Existe sempre un núcleo fundamental, á maneira que Heidegger explícanolo, orixe, referencia desde onde se proxecta certa enerxía cara ao exterior, onde ao final nace a forma o recinto e o muro fronteirizo doméstico. Esa orixe, función ou uso, é o que máis tarde formula a arquitectura reconocible na forma. Función que crece ao redor, que se prolonga dándonos a dimensión final do muro co que traballaremos.

O dominio son as regras do xogo, as marcas que o organizan e limitan e que se converterán ás veces nas liñas pintadas no chan do campo de xogo, como as paredes e os muros de cerramento e límite da arquitectura, pero de cota cero e todo iso moito antes do clasicamente procurado equilibrio forma-función. E noutras ocasións nas complexas regras e leis do recinto como fachada como bordo construído.

O resto, todo aquilo que parece máis complexo, é moito máis sinxelo…

Luis Gil Pita, arquitecto
Santiago de Compostela, Novembro 2019

Capítulo do artigo Alegoría da fronteira e o límite, publicado orixinalmente na revista Obradoiro nº34, inverno de 2009.

Luis Gil Pita

Arquitecto por la ETSA de A Coruña en 1997, desde ese año colabora en el estudio de Manuel Gallego Jorreto hasta 1999. Becado de investigación en Holanda en 2000-1, con un estudio sobre lo fronterizo y liminar en arquitectura, por la Diputación de A Coruña, fue posteriormente Profesor invitado en el área de proyectos de la Facultad de Arquitectura de Guimaráes, Universidade do Minho, del 2001 hasta el 2007. Desde el inicio de su carrera ha publicado asíduamente artículos y ha participado como editor en diferentes publicaciones alrededor de la arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,