IniciofaroCambiar la educación para cambiar la ciudad (I) | StepienybarnoCambiar a educación...

[:es]Cambiar la educación para cambiar la ciudad (I) | Stepienybarno[:gl]Cambiar a educación para cambiar a cidade (I) | Stepienybarno[:en]Changing the education to change the city (I) | Stepienybarno[:]

[:es]

Con el presente artículo iniciamos un pequeña trilogía repasando que entendemos, desde Stepienybarno, que son algunas claves dentro del mundo de la educación y los edificios educaciones, y que, a su vez,  pueden resultar  determinantes a la hora de tener ciudades más sanas y habitables. Para ello, nos distanciaremos lo suficiente, en el tiempo y en el espacio, para intentar tener una visión global del tema en cuestión.

Así, la entrada de hoy es la primera parte del artículo que hemos escrito al respecto y, en ella, nos centraremos en un periodo que va desde principios de siglo XX hasta los años ochenta.

En la segunda parte del mismo, nos meteremos de lleno en nuestra contemporaneidad, analizando nuevas tendencias como puede ser el edupunk o educación expandida.

Esperamos que nuestra aportación sea de vuestro interés y, como siempre, esperamos vuestros comentarios al respecto.

Eugène Beaudouin - Marcel Lods
Eugène Beaudouin – Marcel Lods | Fuente: pubblicazioni.unicam.it 

Uno de nuestros pensadores de referencia, Claudio Naranjo, publicó, en año 2004, un recomendable libro bajo el título, “Cambiar la educación para cambiar el mundo” y que nos sirve para dar título al presente post. En él defiende que mucho más importante que la propia arquitectura de las aulas o, incluso, los sistemas pedagógicos actuales, son los maestros y profesores que imparten las clases. Según el psiquiatra chileno, vivimos en una sociedad enferma, en la que las personas nos hemos “descentrado” y alejado de nuestra verdadera esencia.

Cambiar la educación para cambiar el mundo. Claudio Naranjo
Cambiar la educación para cambiar el mundo. Claudio Naranjo

Mejorar en el conocimiento de uno mismo y evolucionar como personas es requisito imprescindible para que quienes sean los facilitadores del conocimiento puedan transmitir valores, sabiduría y serenidad a sus jóvenes pupilos.

Así, son las personas y no las cosas ni los métodos las que se han poner en un primer plano para que la  educación evolucione y, en consecuencia, esta maltrecha sociedad tenga mayores opciones de mejorar en un futuro cercano.

A su vez, acercando el tema a territorios más arquitectónicos, era Louis Kahn quien contaba que la primera escuela no tuvo lugar entre cuatro paredes, sino que,

comenzó con un hombre bajo un árbol, un hombre que no sabía que era un maestro, y que se puso a discutir de lo que había comprendido con algunos otros, que no sabían que eran estudiantes.

Igualmente, Kahn insiste en que el problema de las escuelas es que han perdido el norte y han olvidado esa esencia con la que surgieron. Por lo tanto, comenta que, es imprescindible volver a retomar el contacto con la naturaleza para humanizar nuestros centros de enseñanza.

Escuelas al aire libre
Escuelas al aire libre

Así que, si rebobinamos en el tiempo, y nos vamos a principios de siglo pasado, justo después de la Primera Guerra Mundial, en Alemania encontraremos varios ejemplos en los que se comenzaron a plantear el tema de manera muy diferente. En un momento dado, se preguntaron cuál sería la  mejor manera de sanar a los cientos de niños enfermos que poblaban sus  dañadas urbes. La respuesta, para los tiempos que corrían fue totalmente revolucionaria: crear centros en plena naturaleza en los que gracias al contacto con el agua, la vegetación y, especialmente, con el sol estos pequeños mejorasen de sus enfermedades.

De esta forma, en paralelo a la salud, aparecieron nuevos métodos de enseñanza con las denominadas “Escuelas al aire libre”; un primer germen de lo que sería uno de los temas centrales en la evolución de las escuelas del siglo XX.

“Instituto Escuela” de Armiches y Domínguez, 1935
“Instituto Escuela” de Armiches y Domínguez, 1935

Curiosamente, no fueron los grandes maestros de la arquitectura moderna los primeros en “traducir” estas ideas de aire naturalista a una arquitectura más académica. En realidad, uno de los primeros proyectos en los que la innovadora tecnología del acero y el vidrio posibilitaba cumplir los sueños de una arquitectura en la que la luz natural pasaba a ser la protagonista absoluta del espacio fue, en 1935, el edificio del “Instituto Escuela” de la pareja de arquitectos madrileños Armiches y Domínguez.

Este proyecto, como podéis ver en las imágenes que publicamos a continuación,  apuesta por una serie de paneles móviles que dan a las aulas una flexibilidad hasta entonces impensable. A su vez, se posibilita la ventilación cruzada e iluminación doble con una sección que garantiza una luz homogénea en toda el aula (adelantándose 15 años a la famosa sección de Arne Jacobsen). Así, ante esta comunión entre cultura y educación y una técnica al servicio de la sociedad, comienza una nueva para la arquitectura del siglo XX.

Escuela Munkegård‎ de Arne Jacobsen, 1951.
Escuela Munkegård‎ de Arne Jacobsen, 1951.

Esta preocupación por mantener el binomio educación – naturaleza, que comentábamos líneas más arriba, fue, igualmente, uno de los grandes desafíos del estilo internacional. Fueron varios de sus miembros, como Taut o Duiker, los que se atrevieron a dar forma a una arquitectura sensible a estas nuevas necesidades, pero fue, quizás, Richard Neutra uno de los que más afinó con sus propuestas, especialmente con su “Corona School”, allá por el temprano 1935.

El arquitecto de origen austriaco, pero afincado en Estados Unidos, fue capaz de inventar unas aulas en las que, al igual que en el “Instituto Escuela”, además de proporcionar iluminación y ventilación cruzada, se diluían los límites entre el interior y el exterior.

Corona School de Richard Neutra
Corona School de Richard Neutra

En esta misma línea, en Francia surgieron varias escuelas como el proyecto de  École de plein-air, Suresnes de los arquitectos Eugène Beaudouin y Marcel LodsCada clase era un pequeño pabellón inmerso en un gran parque con tres de sus lados completamente acristalados y lo que era más importante con la posibilidad de abrirse completamente al paisaje consiguiendo, al igual que Neutra, tener un espacio interior con un carácter marcadamente exterior. A su vez, en esta propuesta se daba una vuelta de tuerca más y se incorporaba una nueva estrella para la configuración del espacio exterior: la piscina.

Llegados a este punto, es importante recordar que en esta época la mayoría de las casas no tenía aseos, por lo que, el agua, en este caso, además de servir como elemento catalizador de las actividades más lúdicas era la pieza clave para la mejora de la salud de estos jóvenes escolares. También, la incorporación de actividades menos rígidas hacía que los estudiantes no estuvieran en la misma postura hora tras hora, con los graves problemas que les ocasionaba (por ejemplo, deformaciones en la columna vertebral). Así, nuevamente, la salud y la educación se daban la mano en este intenso  primer tercio de siglo XX.

École de plein-air, Suresnes _ 1932-1935, Eugène Beaudouin et Marcel Lods
École de plein-air, Suresnes _ 1932-1935, Eugène Beaudouin et Marcel Lods

Pero si nos plantamos en la mitad de siglo pasado,  podemos ver cómo Le Corbusier conseguía levantar su famosa Unité de Marsella, dando forma a muchos de sus ideales e intuiciones más profundas. Se trababa de un gran paso en la formalización de esta nueva arquitectura que hacía de la azotea uno de sus leitmotiv del proyecto.

¿para quién reservó este preciado espacio? Pues, efectivamente, para los niños y niñas, creando un aula de enseñanza que daba acceso a  un perfecto espacio de juego (y viceversa), con el sol y el cielo como techo, que, aún hoy, continúa activo y en perfecto estado de conservación.

Jardín de infancia en la Unité de Marsella de Le Corbusier,1952.
Jardín de infancia en la Unité de Marsella de Le Corbusier,1952.

Así, continuaron apareciendo nuevas propuestas en las que el mundo infantil comenzaba a ocupar una absoluta y novedosa situación de privilegio. De entre los muchos ejemplos posibles, rescatamos los archiconocidos, pero no por ello suficientemente reconocidos, playgrounds de Aldo van Eyck que hacían renacer la alegría y la vida de entre los socavones del odio y la guerra.

A su vez, el arquitecto neerlandés planteaba interesantes cuestiones entorno al espacio colectivo, urbano o comunitario que, aún hoy, son de absoluta vigencia.

Playgrounds de Aldo van Eyck
Playgrounds de Aldo van Eyck

“Los proyectos deben manifestar, en términos arquitectónicos, el deseo real de superar las polaridades que realmente no existen: individual-colectivo, material-emocional, parte-todo, permanencia-cambio, interior-exterior. No son dualidades, ni polaridades. Este hecho debe ser expresado en cualquier planeamiento”. 

Aldo van Eyck

Escuela de Aldo van Eyck
Escuela de Aldo van Eyck

Otro de los temas que nos parecen fundamentales es la estrecha relación que debe (o debiera) existir entre los avances de la pedagogía y su correlación con los cambios en los proyectos de edificios educaciones. En este sentido, la escuela que veíamos de Richard Neutra fue una de las pioneras siendo sensible a los métodos de enseñanza de María Montessori. Igualmente, en nuestra vieja Europa, es Herman Hertzberger quien mejor asimila los planteamientos de la educadora y psicóloga italiana, dando forma a una enseñanza mucho más libre.

Escuela Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960
Escuela Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960

Según Montessori, los más pequeños aprenden primero desde el inconsciente para luego pasar lo aprendido  al consciente; para ello han de tener “libertad de elección en un medio ambiente preparado” donde puedan desenvolverse a su antojo, sintiéndose siempre seguros y arropados.

Así, las aulas han de ser espaciosas, luminosas y permitir distintas posibilidades para disponer el mobiliario. Por ello, es bonito ver como Hertzberger juega con distintos espacios dentro de las clases, en los que el propio suelo se remete alojando una serie de cubos que, una vez extraídos, se convierten en el mobiliario del aula. A su vez, en sus escuelas se da especial importancia al espacio comunitario por lo que abandona la tradicional y repetida hasta la saciedad organización “en peine” por un núcleo central que hace de sala polivalente y al que dan todas las aulas de la escuela.

De esta forma, en el nuevo corazón de la escuela con  doble e, incluso, triple altura se dan cita niños de diferentes edades que pueden realizar actividades en común de carácter más creativo como teatro o música. Otro aspecto que destaca en la obra del arquitecto holandés, es el cuidado con que diseña el espacio exterior, disponiendo zonas sin un uso fijo pero que acaban siendo areneros, jardines, zonas de juego o  de reposo.

Escuela Apollo, Herman Hertzberger, 1980.
Escuela Apollo, Herman Hertzberger, 1980.

Y no podíamos terminar esta primera parte del artículo, sin traer a primer plano al gran Francesco Tonucci. Este psicopedagogo italiano ha protagonizado una auténtica revolución en la enseñanza italiana y de medio mundo. Igualmente, con su famoso libro “La ciudad de los niños”, Tonucci, nos hizo entender que cuando las ciudades estén pensadas para que niños y otros sectores, en general, más desfavorecidos por nuestro “urbanismo inmobiliario” pasen a un primer plano, solo entonces, nuestras urbes empezarán a dejar de estar enfermas.

A su vez, Tonucci, sigue muchos de los designios de María Montessori u otras escuelas alternativas como puede ser el método Waldorf, nacido de la incasable mente creativa del polifacético Rudolf Steiner. Estas escuelas, surgidas en 1917 y que han llegado hasta nuestro días, abogan, nuevamente, por una enseñanza más personalizada, más libre, con un contacto directo del estudiante con la naturaleza y donde se respeta la evolución natural del niño.

La ciudad de los niños. Tonucci
La ciudad de los niños. Tonucci

Lo dicho y ya sabéis que en nuestro próximo artículo continuaremos este apasionante tema, con la intención de derribar todo tipo de muros físicos y meternos de lleno en las miles de posibilidades que nos puede brindar una educación hibridada entre lo digital y lo analógico.

[:es]Cambiar la educación para cambiar la ciudad (II) | Stepienybarno [:gl]Cambiar a educación para cambiar a cidade (II) | Stepienybarno [:en]Changing the education to change the city (II) | Stepienybarno [:]

Stepienybarno_Agnieszka Stepien y Lorenzo Barnó, arquitectos
Estella, Agosto 2017

Bibliografía:

Naranjo, Claudio. Cambiar la educación para cambiar el mundo.

–Kahn, Louis. Obras y proyectos.

–Burgos, Francisco. La arquitectura del aula.

Arne Jacobsen: edificios públicos.

Richard Neutra, 1892-1970.

– Arquitectura Viva _ número 78 /126.

Le Corbusier, Obra completa.

Aldo van Eyck, parques de juego en Amsterdam (1947-1971).

– http://www.metodomontessori.es/

Pedagogía Waldorf

– http://www.lacittadeibambini.org/

Artículo publicado originalmente en la Plataforma de La Ciudad Viva.

[:gl]

Co presente artigo iniciamos unha pequena triloxía repasando que entendemos, desde Stepienybarno, que son algunhas claves dentro do mundo da educación e os edificios educacións, e que, á súa vez, poden resultar determinantes á hora de ter cidades máis sas e habitables. Para iso, distanciarémonos o suficiente, no tempo e no espazo, para tentar ter unha visión global do tema en cuestión.

Así, a entrada de hoxe é a primeira parte do artigo que escribimos respecto diso e, nela, centrarémonos nun período que vai desde principios de século XX ata os anos oitenta.

Na segunda parte do mesmo, meterémonos de cheo na nosa contemporaneidade, analizando novas tendencias como pode ser o edupunk ou educación expandida.

Esperamos que a nosa achega sexa do voso interese e, como sempre, esperamos os vosos comentarios respecto diso.

Eugène Beaudouin - Marcel Lods
Eugène Beaudouin – Marcel Lods

Un dos nosos pensadores de referencia, Claudio Naranjo, publicou, en ano 2004, un recomendable libro baixo o título, “Cambiala educación para cambiar o mundo” e que nos serve para dar título ao presente post. Nel defende que moito máis importante que a propia arquitectura das aulas ou, mesmo, os sistemas pedagóxicos actuais, son os mestres e profesores que imparten as clases. Segundo o psiquiatra chileno, vivimos nunha sociedade enferma, na que as persoas nos habemos “descentrado” e afastado da nosa verdadeira esencia.

Cambiar la educación para cambiar el mundo. Claudio Naranjo
Cambiala educación para cambiar o mundo. Claudio Naranjo

Mellorar no coñecemento dun mesmo e evolucionar como persoas é requisito imprescindible para que quen sexa os facilitadores do coñecemento poidan transmitir valores, sabedoría e serenidade aos seus novos pupilos.

Así, son as persoas e non as cousas nin os métodos as que se han poñer nun primeiro plano para que a educación evolucione e, en consecuencia, esta maltreita sociedade teña maiores opcións de mellorar nun futuro próximo.

Á súa vez, achegando o tema a territorios máis arquitectónicos, era Louis Kahn quen contaba que a primeira escola non tivo lugar entre catro paredes, senón que,

comezou cun home baixo unha árbore, un home que non sabía que era un mestre, e que se puxo a discutir do que comprendera con algúns outros, que non sabían que eran estudantes.

Igualmente, Kahn insiste en que o problema das escolas é que perderon o norte e esqueceron esa esencia coa que xurdiron. Por tanto, comenta que, é imprescindible volver retomar o contacto coa natureza para humanizar os nosos centros de ensino.

Escuelas al aire libre
Escolas o aire libre

Así que, se rebobinamos no tempo, e ímonos a principios de século pasado, xusto despois da Primeira Guerra Mundial, en Alemaña atoparemos varios exemplos nos que se comezaron a expor o tema de maneira moi diferente. Nun momento dado, preguntáronse cal sería a mellor maneira de sanar aos centos de nenos enfermos que poboaban as súas danadas urbes. A resposta, para os tempos que corrían foi totalmente revolucionaria: crear centros en plena natureza nos que grazas ao contacto coa auga, a vexetación e, especialmente, co sol estes pequenos mellorasen das súas enfermidades.

Desta forma, en paralelo á saúde, apareceron novos métodos de ensino coas denominadas “Escolas ao aire libre”; un primeiro xerme do que sería un dos temas centrais na evolución das escolas do século XX.

“Instituto Escuela” de Armiches y Domínguez, 1935
“Instituto Escola” de Armiches e Domínguez, 1935

Curiosamente, non foron os grandes mestres da arquitectura moderna os primeiros en “traducir” estas ideas de aire naturalista a unha arquitectura máis académica. En realidade, un dos primeiros proxectos nos que a innovadora tecnoloxía do aceiro e o vidro posibilitaba cumprir os soños dunha arquitectura na que a luz natural pasaba a ser a protagonista absoluta do espazo foi, en 1935, o edificio do “Instituto Escola” da parella de arquitectos madrileños Armiches y Domínguez.

Este proxecto, como podedes ver nas imaxes que publicamos a continuación, aposta por unha serie de paneis móbiles que dan ás aulas unha flexibilidade ata entón impensable. Á súa vez, posibilítase a ventilación cruzada e iluminación dobre cunha sección que garante unha luz homoxénea en toda a aula (adiantándose 15 anos á famosa sección de Arne Jacobsen). Así, ante esta comuñón entre cultura e educación e unha técnica ao servizo da sociedade, comeza unha nova para a arquitectura do século XX.

Escuela Munkegård‎ de Arne Jacobsen, 1951.
Escola Munkegård‎ de Arne Jacobsen, 1951.

Esta preocupación por manter o binomio educación – natureza, que comentabamos liñas máis arriba, foi, igualmente, un dos grandes desafíos do estilo internacional. Foron varios dos seus membros, como Taut ou Duiker, os que se atreveron a dar forma a unha arquitectura sensible a estas novas necesidades, pero foi, quizais, Richard Neutra un dos que máis afinou coas súas propostas, especialmente coa súa “Coroa School”, alá polo temperán 1935.

O arquitecto de orixe austriaco, pero afincado en Estados Unidos, foi capaz de inventar unhas aulas nas que, do mesmo xeito que no “Instituto Escola”, ademais de proporcionar iluminación e ventilación cruzada, diluíanse os límites entre o interior e o exterior.

Corona School de Richard Neutra
Corona School de Richard Neutra

Nesta mesma liña, en Francia xurdiron varias escolas como o proxecto de  École de plein-air, Suresnes dos arquitectos Eugène Beaudouin e Marcel Lods. Cada clase era un pequeno pavillón inmerso nun gran parque con tres dos seus lados completamente acristalados e o que era máis importante coa posibilidade de abrirse completamente a paisaxe consiguiendo, do mesmo xeito que Neutra, ter un espazo interior cun carácter marcadamente exterior. Á súa vez, nesta proposta dábase unha volta de porca máis e incorporábase unha nova estrela para a configuración do espazo exterior: a piscina.

Chegados a este punto, é importante lembrar que nesta época a maioría das casas non tiña aseos, polo que, a auga, neste caso, ademais de servir como elemento catalizador das actividades máis lúdicas era a peza crave para a mellora da saúde destes mozos escolares. Tamén, a incorporación de actividades menos ríxidas facía que os estudantes non estivesen na mesma postura hora tras hora, cos graves problemas que lles ocasionaba (por exemplo, deformacións na columna vertebral). Así, novamente, a saúde e a educación dábanse a man neste intenso primeiro terzo de século XX.

École de plein-air, Suresnes _ 1932-1935, Eugène Beaudouin et Marcel Lods
École de plein-air, Suresnes _ 1932-1935, Eugène Beaudouin et Marcel Lods

Pero se nos plantamos na metade de século pasado, podemos ver como Le Corbusier conseguía levantar a súa famosa Unité de Marsella, dando forma a moitos dos seus ideais e intuicións máis profundas. Se trababa dun gran paso na formalización desta nova arquitectura que facía da azotea uno das súas leitmotiv do proxecto.

E para quen reservou este prezado espazo? Pois, efectivamente, para os nenos e nenas, creando unha aula de ensino que daba acceso a un perfecto espazo de xogo (e viceversa), co sol e o ceo como teito, que, aínda hoxe, continúa activo e en perfecto estado de conservación.

Jardín de infancia en la Unité de Marsella de Le Corbusier,1952.
Xardín da infancia na Unité de Marsella de Le Corbusier,1952.

Así, continuaron aparecendo novas propostas nas que o mundo infantil comezaba a ocupar unha absoluta e nova situación de privilexio. De entre os moitos exemplos posibles, rescatamos os archicoñecidos, pero non por iso suficientemente recoñecidos, playgrounds de Aldo van Eyck que facían renacer a alegría e a vida de entre as fochas do odio e a guerra.

Á súa vez, o arquitecto neerlandés expuña interesantes cuestiones contorna ao espazo colectivo, urbano ou comunitario que, aínda hoxe, son de absoluta vixencia.

Playgrounds de Aldo van Eyck
Playgrounds de Aldo van Eyck

“Os proxectos deben manifestar, en termos arquitectónicos, o desexo real de superar as polaridades que realmente non existen: individual-colectivo, material-emocional, parte-todo, permanencia-cambio, interior-exterior. Non son dualidades, nin polaridades. Este feito debe ser expresado en calquera plan”. 

Aldo van Eyck

Escuela de Aldo van Eyck
Escola de Aldo van Eyck

Outro dos temas que nos parecen fundamentais é a estreita relación que debe (ou debese) existir entre os avances da pedagoxía e a súa correlación cos cambios nos proxectos de edificios educacións. Neste sentido, a escola que viamos de Richard Neutra foi unha das pioneiras sendo sensible aos métodos de ensino de María Montessori. Igualmente, na nosa vella Europa, é Herman Hertzberger quen mellor asimila as formulacións da educadora e psicóloga italiana, dando forma a un ensino moito máis libre.

Escuela Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960
Escola Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960

Segundo Montessori, os máis pequenos aprenden primeiro desde o inconsciente para logo pasar o aprendido ao consciente; para iso han de ter “liberdade de elección nun medio ambiente preparado” onde poidan desenvolverse ao seu antollo, sentíndose sempre seguros e arroupados.

Así, as aulas han de ser espazosas, luminosas e permitir distintas posibilidades para dispoñer o mobiliario. Por iso, é bonito ver como Hertzberger xoga con distintos espazos dentro das clases, nos que o propio chan se remete aloxando unha serie de cubos que, unha vez extraídos, convértense na mobiliario da aula. Á súa vez, nas súas escolas dáse especial importancia ao espazo comunitario polo que abandona a tradicional e repetida ata a saciedade organización “en peite” por un núcleo central que fai de sala polivalente e ao que dan todas as aulas da escola.

Desta forma, no novo corazón da escola con dobre e, mesmo, tripla altura danse cita nenos de diferentes idades que poden realizar actividades en común de carácter máis creativo como teatro ou música. Outro aspecto que destaca na obra do arquitecto holandés, é o coidado con que deseña o espazo exterior, dispoñendo zonas sen un uso fixo pero que acaban sendo areneros, xardíns, zonas de xogo ou de repouso.

Escuela Apollo, Herman Hertzberger, 1980.
Escola Apollo, Herman Hertzberger, 1980.

E non podiamos terminar esta primeira parte do artigo, sen traer a primeiro plano ao gran Francesco Tonucci. Este psicopedagogo italiano protagonizou unha auténtica revolución no ensino italiano e de medio mundo. Igualmente, co seu famoso libro “A cidade dos nenos”, Tonucci, fíxonos entender que cando as cidades estean pensadas para que nenos e outros sectores, en xeral, máis desfavorecidos polo noso “urbanismo inmobiliario” pasen a un primeiro plano, só entón, as nosas urbes empezarán a deixar de estar enfermas.

Á súa vez, Tonucci, segue moitos dos designios de María Montessori ou outras escolas alternativas como pode ser o método Waldorf, nacido da incasable mente creativa do polifacético Rudolf Steiner. Estas escolas, xurdidas en 1917 e que chegaron ata o noso días, avogan, novamente, por un ensino máis personalizado, máis libre, cun contacto directo do estudante coa natureza e onde se respecta a evolución natural do neno.

La ciudad de los niños. Tonucci
A cidade dos nenos. Tonucci

O devandito e xa sabedes que no noso próximo artigo continuaremos este apaixonante tema, coa intención de derrubar todo tipo de muros físicos e meternos de cheo nas miles de posibilidades que nos pode brindar unha educación hibridada entre o dixital e o analóxico.

Continuará…

Stepienybarno_Agnieszka Stepien e Lorenzo Barnó, arquitectos
Estella, Agosto 2017

Bibliografía:

Naranjo, Claudio. Cambiala educación para cambialo mundo.

–Kahn, Louis. Obras e proxectos.

–Burgos, Francisco. La arquitectura del aula.

Arne Jacobsen: edificios públicos.

Richard Neutra, 1892-1970.

– Arquitectura Viva _ número 78 /126.

Le Corbusier, Obra completa.

Aldo van Eyck, parques de xogo en Amsterdam (1947-1971).

– http://www.metodomontessori.es/

Pedagogía Waldorf

– http://www.lacittadeibambini.org/

Artigo publicado orixinalmente na Plataforma da Cidade Viva.

[:en]

With the present article we initiate one small trilogy revising that we understand, from Stepienybarno, that they are some keys inside the world of the education and the buildings educations, and that, in turn, can turn out to be determinants at the moment of having healthier and inhabitable cities. For it, we will drift apart the sufficient thing, in the time and in the space, to try to have a global vision of the topic in question.

This way, the today entry is the first part of the article that we have written in the matter and, in her, we will centre on a period that goes from beginning of 20th century until the eighties.

In the second part of the same one, we will get squarely into our contemporaneousness, analyzing new trends since it can be the edupunk or expanded education.

We hope that our contribution is of your interest and, since always, wait for your comments in the matter.

Eugène Beaudouin - Marcel Lods
Eugène Beaudouin – Marcel Lods

One of our thinkers of reference, Claudio Naranjo, published, in year 2004, an advisable book under the title, “Changing the education to change the world” and that serves us to give title to the present post. In him it defends that much more important than the own architecture of the classrooms or, even, the pedagogic current systems, they are the teachers and teachers who give the classes. According to the Chilean psychiatrist, we live in a sick company, in that the persons us is «off-centre one» and removed from our real essence.

Cambiar la educación para cambiar el mundo. Claudio Naranjo
Changing the education to change the world. Claudio Naranjo

Improving in the knowledge of one itself and to evolve as persons is an indispensable requirement in order that those who are the facilitators of the knowledge could transmit values, wisdom and serenity to his young wards.

This way, they are the persons and neither the things nor the methods those who are to put in the first plane in order that the education evolves and, in consequence, this injured company has major options to improve in a nearby future.

In turn, bringing the topic over to more architectural territories, it was Louis Kahn who was telling that the first school did not take place inside four walls, but,

It began with a man under a tree, a man who did not know that he was a teacher, and that put to discuss of what he had understood with different some, that they did not know that they were students.

Equally, Kahn insists that the problem of the schools is that they have lost the north and have forgotten this essence with which they arose. Therefore, it comments that, it is indispensable to return to take again the contact with the nature to humanize our centers of education.

Escuelas al aire libre
Outdoors schools

So, if we rewind in the time, and we go away at the beginning of last century, just after the First World war, in Germany we will find several examples in which they began to raise the topic of a very different way. At any one time, they asked which would be the best way of curing the hundreds of sick children who were populating his damaged cities. The response, for the times that were running it was totally revolutionary: to create centers in full nature in which thanks to the contact with the water, the vegetation and, specially, with the Sun they were improving small these of his diseases.

Of this form, in parallel to the health, new methods of education appeared with called “Schools outdoors”; the first germ of what would be one of the central topics in the evolution of the schools of the 20th century.

“Instituto Escuela” de Armiches y Domínguez, 1935
“Institute school” by Armiches and Domínguez, 1935

Curiously, they were not the big teachers of the modern architecture the first ones in “translating” these ideas of naturalistic air into a more academic architecture. Actually, first one of the projects in which the innovative technology of the steel and the glass was making possible to fulfill the dreams of an architecture in which the natural light was happening to be the absolute protagonist of the space was, in 1935, the building of the “Institute School” of the pair of architects of Madrid Armiches y Domínguez.

This project, since you can see in the images that we publish later, bets for a series of mobile panels that give to the classrooms a flexibility till then unthinkable. In turn, the crossed ventilation and double lighting is made possible by a section that guarantees a homogeneous light in the whole classroom (going forward 15 years to Arne Jacobsen’s famous section). This way, before this communion between culture and education and a technology to the service of the company, it begins the new one for the architecture of the 20th century.

Escuela Munkegård‎ de Arne Jacobsen, 1951.
Munkegård‎ schools by Arne Jacobsen, 1951.

This worry for the binomial supported education – nature, that we were commenting on lines more above, was, equally, one of the big challenges of the international style. They were different of his members, as Taut or Duiker, which dared to give form to an architecture sensitive to these new needs, but he was, probably, Richard Neutra one of that more he was precise with his offers, specially with his “Corona School”, as far back as the early 1935.

The architect of Austrian origin, but bought property in The United States, was capable of inventing a few classrooms in that, as in the “Institute School”, beside providing lighting and crossed ventilation, the limits were diluted between the interior and the exterior.

Corona School de Richard Neutra
Corona School by Richard Neutra

In the same line, in France several schools arose as École de plein-air, Suresnes by the architects Eugène Beaudouin and Marcel Lods. Every class was a small immersed pavilion in a great park with three of his completely glazed sides and what was more important with the possibility of being opened completely for the landscape managing, as Neutral, to have an interior space with a character marcadamente exterior. In turn, in this offer one was giving a return of nut more and a new star was joining for the configuration of the exterior space: the swimming pool.

Come to this point, it is important to remember that in this epoch the majority of the houses did not have bathroom, for what, the water, in this case, beside serving as element catalyst of the most playful activities was the key piece for the improvement of the health of these school young persons. Also, the incorporation of less rigid activities was doing that the students were not in the same position hour after hour, with the serious problems that it was causing (for example, deformations in the vertebral column). This way, again, the health and the education were giving themselves the hand in this first intense third of 20th century.

École de plein-air, Suresnes _ 1932-1935, Eugène Beaudouin et Marcel Lods
École de plein-air, Suresnes _ 1932-1935, Eugène Beaudouin et Marcel Lods

But if we reach the half of last century, we can see how Le Corbusier was managing to raise his famous Unité de Marsella, giving it forms many of his ideal ones and deeper intuitions. It was united of a great step in the formalization of this new architecture that there was doing of the roof one of his leitmotiv of the project.

And for whom did it reserve this valued space? So, really, for the children and girls, creating a classroom of education that was leading to a perfect space of game (and vice versa), with the Sun and the sky as ceiling, which, still today, continues assets and in mint condition of conservation.

Jardín de infancia en la Unité de Marsella de Le Corbusier,1952.
Infant school in the Unité in Marsella by Le Corbusier,1952.

This way, they continued appearing new offers in which the infantile world began to occupy an absolute and new situation of privilege. Of between many possible examples, we rescue the very well-known ones, but not for it sufficiently recognized, playgrounds of Aldo van Eyck that the happiness and the life were making be reborn of between the socavones of the hatred and the war.

In turn, the Dutch architect was raising interesting questions I half-close to the collective, urban or community space that, still today, they are of absolute force.

Playgrounds de Aldo van Eyck
Playgrounds de Aldo van Eyck

“The projects must demonstrate, in architectural terms, the royal desire to overcome the polarities that really do not exist: individual – group, material – emotional, divides everything, permanency – change, interior – exterior. They are neither dualities, nor polarities. This fact must be expressed in any planning”. 

Aldo van Eyck

Escuela de Aldo van Eyck
School by Aldo van Eyck

Other one of the topics that seem to us to be fundamental is the narrow relation that has to (or it had to) exist between the advances of the pedagogy and his correlation with the changes in the building projects educations. In this respect, the school that we saw of Richard Neutra was one of the pioneers being sensitive to the methods of Maria Montessori‘s education. Equally, in our old Europe, he is Herman Hertzberger better who assimilates the expositions of the educator and Italian psychologist, giving form to an education freer much.

Escuela Montessori, Delf, Herman Hertzberger, 1960
Montessori School, Delf, Herman Hertzberger, 1960

According to Montessori, the smallest they learn first from the unconscious one then to spend the learned to the conscious one; for it they have to have “freedom of choice in a prepared environment” where they could be unrolled to his whim, feeling always sure and covered.

This way, the classrooms have to be spacious, luminous and to allow different possibilities to arrange the furniture. For it, it is nice to see as Hertzberger plays with different spaces inside the classes, into which the own soil re-gets lodging a series of buckets that, once extracted, turn into the furniture of the classroom. In turn, in his schools one gives special importance to the community space for what it leaves the traditional one and repeated up to the satiety organization “in comb” for a central core that it does of polyvalent room and to the one that all the classrooms of the school give.

Of this form, in the new heart of the school with double and, enclosed, triple height there give themselves appointment children of different ages who can realize activities jointly of more creative character as theatre or music. Another aspect that stands out in the work of the Dutch architect, is the care with which he designs the exterior space, arranging zones without a fixed use but that end up by being sand-dealers, gardens, zones of game or of rest.

Escuela Apollo, Herman Hertzberger, 1980.
Apollo School, Herman Hertzberger, 1980.

And we could not finish this first part of the article, without bringing to the first plane the great Francesco Tonucci. This Italian educational psychologist has led an authentic revolution in the Italian education and of half a world. Equally, with his famous book “The city of the children”, Tonucci, made us understand that when the cities are thought in order that children and other sectors, in general, more disadvantaged by our “real-estate urbanism” go on to the first plane, alone at the time, our cities will start stopping being sick.

In turn, Tonucci, follows many of Maria Montessori‘s plans or other alternative schools since it can be the method Waldorf, born of the unmarriageable creative mind of the versatile Rudolf Steiner. These schools, arisen in 1917 and that have come even our days, plead, again, for a more personalized, freer education, with a direct contact of the student with the nature and where the natural evolution of the child is respected.

La ciudad de los niños. Tonucci
The city of the children. Tonucci

The above mentioned thing and already you know that in our next article we will continue this exciting topic, with the intention of knocking down all kinds of physical walls and to get squarely into the miles of possibilities that an education can offer to us hibridada between the digital thing and the analogical thing.

To be continued…

Stepienybarno_Agnieszka Stepien y Lorenzo Barnó, architects
Estella, August 2017

Bibliography:

Naranjo, Claudio. Cambiar la educación para cambiar el mundo.

–Kahn, Louis. Obras y proyectos.

–Burgos, Francisco. La arquitectura del aula.

Arne Jacobsen: edificios públicos.

Richard Neutra, 1892-1970.

– Arquitectura Viva _ número 78 /126.

Le Corbusier, Obra completa.

Aldo van Eyck, parques de juego en Amsterdam (1947-1971).

– http://www.metodomontessori.es/

Pedagogía Waldorf

– http://www.lacittadeibambini.org/

Article published originally in the Platform of La Ciudad Viva.

[:]

Stepienybarno
Stepienybarnohttps://www.stepienybarno.es/
Stepienybarno está formado por Agnieszka Stepien y Lorenzo Barnó, ambos arquitectos y formados en temas de Identidad Digital y Comunicación online. Desde el 2004 tenemos nuestro propio estudio de arquitectura, ubicado en un pequeño pueblo de Navarra, Estella, y ambos estamos embarcados en nuestras tesis doctorales. A su vez, colaboramos con otros profesionales tanto del ámbito de la arquitectura, sostenibilidad y comunicación online. Vivir en Estella nos da la tranquilidad necesaria para poder encarar el día a día con energía y la red nos posibilita contactar con un mundo maravilloso que de otra forma hubiera sido imposible.
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR
0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
0 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS