[:es]
Los trabajos desarrollados por filósofos y pensadores, desde finales del siglo XVIII han ido determinando lo que hoy conocemos como Era Moderna y sus derivaciones. Immanuel Kant (1724-1804) es considerado como el pensador más influyente de la Europa moderna, gracias a él se tienen trabajos como “Crítica del Juicio” (1790) que forman parte de la concepción que rige la evolución en el arte de inicios del siglo XX (con las vanguardias artísticas) y la conformación estética de la Arquitectura Moderna.
A mediados del siglo XIX, la fotografía obligará a los pintores a tomar nuevos rumbos en busca de una nueva representación artística, dando paso al surgimiento del impresionismo. Los cuestionamientos sobre los principios artísticos desarrollados por el impresionismo, en la segunda mitad del siglo XIX, tendrán una influencia decisiva en la formación del espíritu crítico del siglo XX. De esta manera aparecerán las vanguardias artísticas, donde el Fauvismo (1905) es considerado como la primera vanguardia artística reconocida a inicios del siglo XX, que marca el inicio de una revolución estética que traerá consigo una sucesión de movimientos radicales y de corta duración, donde destacaron: el fauvismo, el expresionismo, el cubismo, el futurismo, el constructivismo, el neoplasticismo, el dadaísmo, el surrealismo, el expresionismo abstracto, entre otros.

Como aporte estético, las Vanguardias Artísticas sirvieron para influenciar formalmente la arquitectura que se construyó a mediados de la década de 1920. Es importante citar la Casa Schröeder en Utrecht – Países Bajos, proyectada y construida por Gerrit Rietveld en 1924. Rietveld ya había diseñado su famosa silla Roja y Azul en 1918, sin embargo consideró que para una completa representación de los principios formulados por el neoplasticismo1, era fundamental incursionar en el campo de la arquitectura.
Sin embargo, es imposible determinar cual fue la primera obra de arquitectura moderna; tanto en los Estados Unidos como en Europa existen, en los primeros años del siglo pasado, referencias de construcciones que pueden ser consideradas modernas2 por su forma como por los materiales constructivos utilizados (concreto armado, acero y vidrio). No obstante, sí existen obras que por su calidad arquitectónica son consideradas como obras cumbres que aluden un inicio de la Arquitectura Moderna, entre ellas es imprescindible mencionar la Villa Savoye en Poissy, Francia, de Le Corbusier y Pierre Jeanneret (1929-1931), y el Pabellón Alemán en la Exposición Universal de Barcelona de Mies van der Rohe (1929).

Hacia 1932, época en que se vivía la consolidación de la arquitectura moderna a nivel mundial, el joven arquitecto Philip Johnson y el historiador Henry-Russell Hitchcock publicaron el libro: El Estilo Internacional, Arquitectura desde 19223. En este documento, Johnson y Hitchcock refieren unas interesantes disgregaciones de los elementos compositivos formales que hábilmente encontraron en las obras de arquitectura moderna, las cuales exponen en el libro. Sin embargo el considerar la arquitectura moderna como un estilo va a generar confusión y divergencias para el entendimiento posterior de la arquitectura moderna. Años después y sin obtener los resultados esperados, Hitchcock intentará reparar la falsa estilización de la arquitectura moderna, con la finalidad de retirar “la etiqueta” de estilo internacional a una arquitectura concebida como consecuencia de un movimiento y no bajo los cánones de un estilo.
“… la forma, como diría Mies van der Rohe, no era un objetivo sino un resultado de la arquitectura. En ese sentido de necesidad formal, la arquitectura moderna supone una absoluta negación del estilo, negación que se ve acentuada por su voluntaria instalación en un vació formal y por su insistente búsqueda de la universalidad. Y, aun cuando en 1925 Le Corbusier presentara con sus cinco puntos de la arquitectura moderna un germen de normativa formal que pudiera entenderse por muchos como no muy lejana a la idea de estilo, y efectivamente los pilotis, los techos jardín, la planta libre, la ventana corrida y la fachada libre no fueran simplemente ideas, sino formas. Lo cierto es que tales formas no podrían considerarse en ningún caso como opciones estilísticas, sino como lo que eran, las formas para la arquitectura moderna, formas absolutamente necesarias y determinadas desde unas condiciones ajenas a ellas misma”…
Extracto del prólogo realizado por María Teresa Muñoz en 1982, Para el libro: El Estilo Internacional, Arquitectura desde 1922.
Abundando en el tema, si la arquitectura moderna es un estilo o no, -a modo de ejercicio visual- a continuación se exponen unas imágenes, como ejemplos, de viviendas que han influenciado el desarrollo de la arquitectura moderna a nivel mundial; con la finalidad de compararlas y obtener la conclusión de que no guardan un mismo estilo, y que por consiguiente resulta más acertado relacionarlas bajo principios de un movimiento.
Para la década de 1940 la arquitectura moderna se establece en Latinoamérica, tanto en el campo constructivo como en el académico. Dentro de los arquitectos modernos Latinoamericanos más destacados, por sus obras en las décadas posteriores tenemos a: Oscar Niemeyer en Brasil y José Villagrán García en México.
A inicios de la década de 1960 el planeta entero era moderno y se podía apreciar que las principales influencias arquitectónicas eran de arquitectos como: Frank Lloyd Wright, Le Corbusier, Mies van der Rohe, Alvar Aalto, Richard Neutra, entre otros. Es justo a mediados de esta década cuando las críticas y desacuerdos con los dogmas modernos empiezan a tener mayor difusión, generándose así el inicio de lo que se ha llamado Arquitectura Postmoderna. El desarrollo de la arquitectura postmoderna se despliega propagando la idea de la revitalización del «referente histórico», colocando explícitamente en jaque los valores antihistoricistas del Movimiento Moderno y dejando en un segundo plano los principios que rigen a la Arquitectura Moderna: Universalidad, Economía, Precisión y Rigurosidad.
“A partir de los años sesenta, los arquitectos abandonaron los principios de la visualidad moderna, atraídos por las promesas de organicismos, realismos e historicismos de diversa índole, el vacío que dejó la formalidad perdida trato de cubrirse con los efectos de la razón y de la sombra sensible de la imaginación. Así, el objetivo de producir imágenes suplantó al de construir formas; el empeño en proponer apariencias remplazó al compromiso de construir estructuras visualmente ordenadas”.
Helio Piñón.
ANÁLISIS DE LA FORMA MODERNA
En la actualidad, pensar en arquitectura es básicamente imaginar una escultura urbana con una aproximación a posibilitar algún uso humano determinado. Se deja en segundo plano el análisis exhaustivo de la función espacial y prima por sobretodo el hecho visual y en las “sensaciones” que este objeto arquitectónico podría producir en el espectador.
En los últimos 40 años, el público en general ha sido llevado –por los arquitectos postmodernos- a un campo de alucinación donde la originalidad formal marca la pauta e indica cuan audaz ha sido el proyecto propuesto para determinado encargo arquitectónico. No es raro ver que esto responde a modismos arquitectónicos que van pasando de moda cada cierto tiempo (con intervalos de 10 años aproximadamente) y son remplazados por alguna propuesta de cambio que intente buscar una nueva opción formal.
En nuestra contemporaneidad, cuando se intenta debatir sobre el tema de la Forma Moderna en arquitectura, sólo se llegan a una serie de subjetividades que causan confusión, tanto en el profesional como en el usuario. Es por ello, que para entrar a visualizar la Forma Moderna hay que remontarse al origen de esta, a las propuestas filosóficas que de alguna manera encaminaron, tanto a artistas como arquitectos, a sintetizar todo la modernidad en formas como sistemas de relaciones visuales y de sentido, característico de la obra, en cuyo reconocimiento tiene un papel decisivo el sujeto de la experiencia a través del juicio estético.4
Entre los principales pensadores que influencian el desarrollo del arte moderno tenemos a: Worringer, Hildebrant, Wölfflin, Herbart, Von Hildebrand, Fiedler, entre otros pensadores que suelen haber estado influenciados (directa o indirectamente) por las obras de Kant.
Ahondando en lo relacionado a la Forma Moderna, como ya se ha citado, en el libro: El Estilo Internacional, Arquitectura desde 1922, a pesar de intentar estilizar a la arquitectura moderna, es una fuente substancial para entender la concepción de la forma en las construcciones que conforman esta arquitectura. Los conceptos –algunos derivados del libro en mención- que ayudan a enfatizar el análisis de la forma en la arquitectura moderna son:
ARQUITECTURA COMO VOLUMEN
LA REGULARIDAD
PLANTA Y EL FUNCIONALISMO
HORIZONTALIDAD
TRANSPARENCIA
AUSENCIA DE DECORACIÓN APLICADA

ARQUITECTURA COMO VOLUMEN
Con la génesis de la Arquitectura Moderna, la producción de edificaciones como masa quedaría obsoleta. Los sistemas constructivos aporticados, de acero o de concreto armado, permiten que las nuevas edificaciones sean mucho más livianas y demanden menor material estructural. Es de esta manera que la arquitectura pierde su aspecto de masa para convertirse en un volumen.
“El pesado aspecto de solidez estática, que hasta inicios del siglo XX había sido la cualidad más importante de la Arquitectura ha desaparecido prácticamente; en su lugar hay una apariencia de volumen, o, más exactamente, de superficies planas que encierran un volumen. El principal símbolo arquitectónico no es ya el ladrillo macizo, sino la caja abierta. De hecho, la gran mayoría de los edificios son en realidad –y en apariencia- simples planos que rodean un volumen”.5
Hay que tener en cuenta el material usado en las superficies de las edificaciones, un material liso (que permita una continuidad) mantendrá el aspecto de volumen, mientras que si se usa un material rugoso se perderá la visualización del mismo.

LA REGULARIDAD
En busca de lograr soluciones económicas, la arquitectura moderna, desarrollará un orden estructural con determinada regularidad. La modulación es un artificio que permite ordenar el proyecto y permite optimizar en la construcción de las estructuras (lo que genera un ahorro económico); hecho que también favorecerá a generar un volumen regular para la edificación.
“Los pilares de las construcciones en retícula suelen distar lo mismo entre sí, de manera que las cargas se reparten con uniformidad. Así, la mayoría de los edificios tienen un ritmo regular básico que puede observarse claramente antes que se coloquen los cerramientos externos. Más aun, las consideraciones de tipo económico favorecen la utilización de elementos estandarizados en toda la estructura. La buena arquitectura moderna expresa a través del diseño este ordenamiento característico de la estructura y esta similitud de los elementos, logrados mediante una ordenación estética que enfatiza la regularidad subyacente. El diseño moderno malo contradice esta regularidad. No obstante, en arquitectura, la regularidad no es absoluta sino relativa”.6

PLANTA Y EL FUNCIONALISMO
Como proceso de proyección moderno, la solución de la planta era uno de los principales puntos de partida para determinar las dimensiones espaciales y la modulación de las estructuras, todo este proceso, delimitado por la función determinada para el espacio a proyectar.
“Los funcionalistas han hecho de la planta su fetiche particular. Suelen afirmar que nunca han estudiado o compuesto sus fachadas, sino que estas simplemente han ido formándose como el inevitable ropaje de la planta. Es cierto que la plena aplicación del principio de regularidad a las plantas a las secciones trae consigo una coherencia en los alzados exteriores, pero no implica automáticamente un buen sistema de proporciones en las fachadas. Los arquitectos que buscan conseguir el carácter más plenamente arquitectónico en sus edificios, deberán seguir estudiando los alzados en si mismos tanto como la planta y las secciones…
… La doctrina de los funcionalistas anti-estéticos contemporáneos es mucho más estricta. Sus propuestas son de orden económico y no ético ni arqueológico. Hay importantes críticos europeos, especialmente Siegfried Giedion, que sostienen, no sin cierta razón, que en el mundo moderno la arquitectura ha de resolver unos problemas prácticos tan enormes, estéticas se han de relegar a un segundo plano en la crítica arquitectónica”.7

HORIZONTALIDAD
La coherente colocación de estructuras y su evidente regularidad, trae como consecuencia la horizontalidad de la edificación. Un edificio o rascacielos no es más que la superposición de pisos horizontales, sin embargo este hecho no quita la posibilidad de colocar formas, que por su naturaleza han de ser verticales como las escaleras y ascensores.
Nuestro entorno natural lo percibimos mediante registros visuales “hacia el horizonte” (sobre todo en temas paisajísticos), es por ello que la horizontalidad favorece también la relación visual exterior–interior por medio de ventanas o mamparas, continuando nuestra percepción natural sin interrupciones verticales superpuestas.
“…La horizontalidad no es en sí misma un principio del estilo internacional. Cuando la función requiere elementos verticales, también éstos son expresados. El principio de regularidad tiende a aumentar el efecto general de horizontalidad, a expensas de los elementos verticales, encargando a éstos sólo un papel secundario en la mayoría de edificios” 8…

TRANSPARENCIA
Este punto no es tocado en el libro de Hitchcock y Johnson, sin embargo la transparencia juega un rol importante en la producción de arquitectura moderna, permitiendo una estrecha relación exterior-interior.
Dentro de un contexto geográfico, la transparencia –a través del vidrio- va ha permitir una nueva manera de emplazamiento, los reflejos originados por el vidrio permitirán reflejar el exterior, logrando una aceptada integración con el entorno, hecho que no se había practicado antes de la aparición de la arquitectura moderna.
La transparencia en general, no sólo será un tema que comprenda a las visuales interior-exterior. Uno de los planteamientos desarrollado por Le Corbusier propone elevar la edificación sobre columnas o “pilotis”, como consecuencia del estudio de transparencia. Donde lo que se buscaba, a través de levantar los volúmenes, era poder registrar y dominar visualmente el lugar sin tener mayor interrupción visual.

AUSENCIA DE DECORACIÓN APLICADA
Cualquier tipo de decoración resulta innecesario para la buena producción de arquitectura moderna, la forma de la misma arquitectura y los materiales empleados son mas que suficiente.
La decoración desmerece el buen detalle constructivo que se requiere en un proyecto arquitectónico, evidenciando una necesidad formal innecesaria a la cual se recurre para concluir un proyecto arquitectónico.
…”El detalle arquitectónico, tan necesitado por las estructuras modernas como lo fue por las del pasado, proporciona la decoración de la arquitectura moderna. De hecho, la mayor parte de la decoración de los más puros estilos del pasado, tenía su origen en requerimientos estructurales o en simbolismos de la estructura subyacente… Además del detalle arquitectónico, se han empleado obras de escultura y pintura para adornar con éxito edificios contemporáneos, sin caer en la simple decoración aplicada”.9
Fernando Freire Forga · Doctor Arquitecto
Lima · julio 2013
Autor del Blog La Forma Moderna en Latinoamérica
Fragmentos de la Investigación “La Forma Moderna en la Vivienda Unifamiliar Peruana 1950 – 1970” culminada en el año 2008.
Notas:
1. Neoplasticismo: corriente artística promulgada por Piet Mondrian en 1917 que proponía despojar al arte de todo elemento accesorio en un intento de llegar a la esencia a través de un lenguaje plástico objetivo y, como consecuencia, universal. Junto con Theo van Doesburg fundó la revista De Stijl, principal órgano de difusión del movimiento, en cuyo primer número apareció publicado el manifiesto neoplasticista. Biblioteca de Consulta Microsoft ® Encarta ® 2005.
2. Como ejemplos de obras modernas proyectadas durante el primer lustro del siglo pasado: En los Estados Unidos, el proyecto de Frank Lloyd Wright para el Club Náutico Yahara, Madison, Wisconsin de 1902 muestra una clara incursión arquitectónica-formal en lo que años después podría ser llamado como arquitectura moderna. En Europa obras como las que realizó Eisenwerk Manchen AG para las Naves de la Margarete Sétif GMBH en Giengen/Brenz, Alemanía en 1903 también vislumbran una clara proyección moderna. (Las imágenes de los proyectos se encuentran en el anexo de este documento).
3. El libro: El Estilo Internacional, Arquitectura desde 1922 de Philip Johnson y H-R Hitchcock fue elaborado para La Exposición Internacional de la Arquitectura Moderna celebrada en el Museo de Arte Moderno de Nueva York, en 1932.
4. PIÑÓN, Helio (1997); El sentido de la Arquitectura Moderna; Ediciones UPC – Universidad Politécnica de Cataluña, España
5. HITCHCOK, Henry Russell – JOHNSON, Philip (1984); El Estilo Internacional:-Arquitectura desde 1922; Artes Gráficas Soler, S.A., España.
6. Ibídem
7. Ibídem
8. Ibídem
9. Ibídem
[:gl]
Os traballos desenvolvidos por filósofos e pensadores, desde finais do século XVIII foron determinando o que hoxe coñecemos como Era Moderna e as súas derivacións. Immanuel Kant (1724-1804) é considerado como o pensador máis influente da Europa moderna, grazas a el téñense traballos como “Crítica do Xuízo” ?Crítica do Xuízo? (1790) que forman parte da concepción que rexe a evolución na arte de inicios do século XX (coas vangardas artísticas) e a conformación estética da Arquitectura Moderna.
A mediados do século XIX, a fotografía obrigará aos pintores para tomar novos rumbos en busca dunha nova representación artística, dando paso ao xurdimento do impresionismo. Os cuestionamientos sobre os principios artísticos desenvolvidos polo impresionismo, na segunda metade do século XIX, terán unha influencia decisiva na formación do espírito crítico do século XX. Desta maneira aparecerán as vangardas artísticas, onde o Fauvismo (1905) é considerado como a primeira vangarda artística recoñecida a inicios do século XX, que marca o inicio dunha revolución estética que traerá consigo unha sucesión de movementos radicais e de curta duración, onde destacaron: o fauvismo, o expresionismo, o cubismo, o futurismo, o constructivismo, o neoplasticismo, o dadaísmo, o surrealismo, o expresionismo abstracto, entre outros.

Como achega estética, as Vangardas Artísticas serviron para influenciar formalmente a arquitectura que se construíu a mediados da década de 1920. É importante citar a Casa Schröeder en Utrecht – Países Baixos, proxectada e construída por Gerrit Rietveld en 1924. Rietveld xa deseñara a súa famosa cadeira Vermella e Azul en 1918, con todo considerou que para unha completa representación dos principios formulados polo neoplasticismo1, era fundamental incursionar no campo da arquitectura.
Con todo, é imposible determinar cal foi a primeira obra de arquitectura moderna; tanto nos Estados Unidos como en Europa existen, nos primeiros anos do século pasado, referencias de construcións que poden ser consideradas modernas2 pola súa forma como polos materiais construtivos utilizados (concreto armado, aceiro e vidro). Con todo, si existen obras que pola súa calidade arquitectónica son consideradas como obras cumes que aluden un inicio da Arquitectura Moderna, entre elas é imprescindible mencionar a Vila Savoye en Poissy, Francia, de Le Corbusier e Pierre Jeanneret (1929-1931), e o Pavillón Alemán na Exposición Universal de Barcelona de Mies van der Rohe (1929).

Cara a 1932, época en que se vivía a consolidación da arquitectura moderna a nivel mundial, o novo arquitecto Philip Johnson e o historiador Henry-Russell Hitchcock publicaron o libro: O Estilo Internacional, Arquitectura dende 19223. Neste documento, Johnson e Hitchcock refiren unhas interesantes disgregacións dos elementos compositivos formais que hábilmente atoparon nas obras de arquitectura moderna, as cales expoñen no libro. Con todo o considerar a arquitectura moderna como un estilo vai xerar confusión e diverxencias para o entendemento posterior da arquitectura moderna. Anos despois e sen obter os resultados esperados, Hitchcock tentará reparar a falsa estilización da arquitectura moderna, coa finalidade de retirar “a etiqueta” de estilo internacional a unha arquitectura concibida como consecuencia dun movemento e non baixo os canons dun estilo.
“… a forma, como diría Mies van der Rohe, non era un obxectivo senón un resultado da arquitectura. Nese sentido de necesidade formal, a arquitectura moderna supón unha absoluta negación do estilo, negación que se ve acentuada pola súa voluntaria instalación nun baleirou formal e pola súa insistente procura da universalidade. E, aínda cando en 1925 Lle Corbusier presentase cos seus cinco puntos da arquitectura moderna un xerme de normativa formal que puidese entenderse por moitos como non moi afastada á idea de estilo, e efectivamente os pilotis, os teitos xardín, a planta libre, a xanela corrida e a fachada libre non fosen simplemente ideas, senón formas. O certo é que tales formas non poderían considerarse en ningún caso como opcións estilísticas, senón como o que eran, as formas para a arquitectura moderna, formas absolutamente necesarias e determinadas desde unhas condicións alleas a elas mesma”…
Extracto do prólogo realizado por María Teresa Muñoz en 1982, Para o libro: O Estilo Internacional, Arquitectura dende 1922.
Abundando no tema, se a arquitectura moderna é un estilo ou non, -a modo de exercicio visual- a continuación expóñense unhas imaxes, como exemplos, de vivendas que influenciaron o desenvolvemento da arquitectura moderna a nivel mundial; coa finalidade de comparalas e obter a conclusión de que non gardan un mesmo estilo, e que por conseguinte resulta máis acertado relacionalas baixo principios dun movemento.
Para a década de 1940 a arquitectura moderna establécese en Latinoamérica, tanto no campo construtivo como no académico. Dentro dos arquitectos modernos Latinoamericanos máis destacados, polas súas obras nas décadas posteriores temos a: Óscar Niemeyer en Brasil e José Villagrán García en México.
A inicios da década de 1960 o planeta enteiro era moderno e podíase apreciar que as principais influencias arquitectónicas eran de arquitectos como: Frank Lloyd Wright, Lle Corbusier, Mies van der Rohe, Alvar Aalto, Richard Neutra, entre outros. É xusto a mediados desta década cando as críticas e desacordos cos dogmas modernos empezan a ter maior difusión, xerándose así o inicio do que se chamou Arquitectura Postmoderna. O desenvolvemento da arquitectura postmoderna desprégase propagando a idea da revitalización do «referente histórico», colocando explicitamente en xaque os valores antihistoricistas do Movemento Moderno e deixando nun segundo plano os principios que rexen á Arquitectura Moderna: Universalidade, Economía, Precisión e Rigorosidade.
“A partir dos anos sesenta, os arquitectos abandonaron os principios da visualidad moderna, atraídos polas promesas de organicismos, realismos e historicismos de diversa índole, o baleiro que deixou a formalidade perdida trato de cubrirse cos efectos da razón e da sombra sensible da imaxinación. Así, o obxectivo de producir imaxes suplantó ao de construír formas; o empeño en propoñer aparencias remplazó ao compromiso de construír estruturas visualmente ordenadas”.
Helio Piñón.
ANÁLISE DA FORMA MODERNA.
Na actualidade, pensar en arquitectura é basicamente imaxinar unha escultura urbana cunha aproximación para posibilitar algún uso humano determinado. Déixase en segundo plano a análise exhaustiva da función espacial e curmá por abrigo o feito visual e nas “sensacións” que este obxecto arquitectónico podería producir no espectador.
Nos últimos 40 anos, o público en xeral foi levado -polos arquitectos postmodernos- a un campo de alucinación onde a orixinalidade formal marca a pauta e indica cuan audaz foi o proxecto proposto para determinado encargo arquitectónico. Non é raro ver que isto responde a modismos arquitectónicos que van pasando de moda cada certo tempo (con intervalos de 10 anos aproximadamente) e son remplazados por algunha proposta de cambio que tente buscar unha nova opción formal.
Na nosa contemporaneidad, cando se tenta debater sobre o tema da Forma Moderna en arquitectura, só se chegan a unha serie de subxectividades que causan confusión, tanto no profesional como no usuario. É por iso, que para entrar a visualizar a Forma Moderna hai que remontarse á orixe desta, ás propostas filosóficas que dalgunha maneira encamiñaron, tanto a artistas como arquitectos, a sintetizar todo a modernidade en formas como sistemas de relacións visuais e de sentido, característico da obra, en cuxo recoñecemento ten un papel decisivo o suxeito da experiencia a través do xuízo estético.4
Entre os principais pensadores que influencian o desenvolvemento da arte moderno temos a: Worringer, Hildebrant, Wölfflin, Herbart, Von Hildebrand, Fiedler, entre outros pensadores que adoitan estar influenciados (directa ou indirectamente) polas obras de Kant.
Profundando no relacionado á Forma Moderna, como xa se citou, no libro: O Estilo Internacional, Arquitectura desde 1922, a pesar de tentar estilizar á arquitectura moderna, é unha fonte substancial para entender a concepción da forma nas construcións que conforman esta arquitectura. Os conceptos -algúns derivados do libro en mención- que axudan a salientar a análise da forma na arquitectura moderna son:
ARQUITECTURA COMO VOLUMEN
A REGULARIDADE
PLANTA e o FUNCIONALISMO
HORIZONTALIDADE
TRANSPARENCIA
AUSENCIA DE DECORACIÓN APLICADA

ARQUITECTURA COMO VOLUMEN. Coa xénese da Arquitectura Moderna, a produción de edificacións como masa quedaría obsoleta. Os sistemas construtivos aporticados, de aceiro ou de concreto armado, permiten que as novas edificacións sexan moito máis liviás e demanden menor material estrutural. É desta maneira que a arquitectura perde o seu aspecto de masa para converterse nun volume.
“O pesado aspecto de solidez estática, que ata inicios do século XX fora a calidade máis importante da Arquitectura desapareceu practicamente; no seu lugar hai unha aparencia de volume, ou, máis exactamente, de superficies planas que encerran un volume. O principal símbolo arquitectónico non é xa o ladrillo macizo, senón a caixa aberta. De feito, a gran maioría dos edificios son en realidade -e en aparencia- simples planos que rodean un volume”.5
Hai que ter en conta o material usado nas superficies das edificacións, un material liso (que permita unha continuidade) manterá o aspecto de volume, mentres que se se usa un material rugoso perderase a visualización do mesmo.

A REGULARIDADE. En busca de lograr solucións económicas, a arquitectura moderna, desenvolverá unha orde estrutural con determinada regularidade. A modulación é un artificio que permite ordenar o proxecto e permite optimizar na construción das estruturas (o que xera un aforro económico); feito que tamén favorecerá a xerar un volume regular para a edificación.
“Os alicerces das construcións en *retícula adoitan distar o mesmo entre si, de maneira que as cargas repártense con uniformidade. Así, a maioría dos edificios teñen un ritmo regular básico que pode observarse claramente antes que se coloquen os cerramentos externos. Máis aínda, as consideracións de tipo económico favorecen a utilización de elementos estandarizados en toda a estrutura. A boa arquitectura moderna expresa a través do deseño este ordenamento característico da estrutura e esta similitude dos elementos, logrados mediante unha ordenación estética que salienta a regularidade subxacente. O deseño moderno malo contradi esta regularidade. Con todo, en arquitectura, a regularidade non é absoluta senón relativa”.6

PLANTA e o FUNCIONALISMO. Como proceso de proxección moderno, a solución da planta era un dos principais puntos de partida para determinar as dimensións espaciais e a modulación das estruturas, todo este proceso, delimitado pola función determinada para o espazo para proxectar.
“Os funcionalistas fixeron da planta o seu fetiche particular. Adoitan afirmar que nunca estudaron ou compuxeron as súas fachadas, senón que estas simplemente foron formándose como a inevitable roupaxe da planta. É certo que a plena aplicación do principio de regularidade ás plantas ás seccións trae consigo unha coherencia nos alzados exteriores, pero non implica automaticamente un bo sistema de proporcións nas fachadas. Os arquitectos que buscan conseguir o carácter máis plenamente arquitectónico nos seus edificios, deberán seguir estudando os alzados en se mesmos tanto como a planta e as seccións…
… A doutrina dos *funcionalistas *anti-estéticos contemporáneos é moito máis estrita. As súas propostas son de orde económica e non ético nin arqueolóxico. Hai importantes críticos europeos, especialmente Siegfried Giedion, que sosteñen, non sen certa razón, que no mundo moderno a arquitectura ha de resolver uns problemas prácticos tan enormes, estéticas hanse de relegar a un segundo plano na crítica arquitectónica”.7

HORIZONTALIDADE. A coherente colocación de estruturas e a súa evidente regularidade, trae como consecuencia a horizontalidade da edificación. Un edificio ou rañaceos non é máis que a *superposición de pisos horizontais, con todo este feito non quita a posibilidade de colocar formas, que pola súa natureza han de ser verticais como as escaleiras e ascensores.
A nosa contorna natural percibímolo mediante rexistros visuais “cara ao horizonte” (sobre todo en temas paisaxísticos), é por iso que a horizontalidade favorece tamén a relación visual exterior?interior por medio de xanelas ou biombos, continuando a nosa percepción natural sen interrupcións verticais superpostas.
“…A horizontalidade non é en si mesma un principio do estilo internacional. Cando a función require elementos verticais, tamén estes son expresados. O principio de regularidade tende a aumentar o efecto xeral de *horizontalidad, a expensas dos elementos verticais, encargando a estes só un papel secundario na maioría de edificios” 8…

TRANSPARENCIA. Este punto non é tocado no libro de Hitchcock e Johnson, con todo a transparencia xoga un rol importante na produción de arquitectura moderna, permitindo unha estreita relación exterior-interior.
Dentro dun contexto xeográfico, a transparencia -a través do vidro- vai ha permitir unha nova maneira de emprazamento, os reflexos orixinados polo vidro permitirán reflectir o exterior, logrando unha aceptada integración coa contorna, feito que non se practicou antes da aparición da arquitectura moderna.
A transparencia en xeral, non só será un tema que comprenda ás visuais interior-exterior. Un das formulacións desenvolvido por Le Corbusier propón elevar a edificación sobre columnas ou “pilotis”, como consecuencia do estudo de transparencia. Onde o que se buscaba, a través de levantar os volumes, era poder rexistrar e dominar visualmente o lugar sen ter maior interrupción visual.

AUSENCIA DE DECORACIÓN APLICADA. Calquera tipo de decoración resulta innecesario para a boa produción de arquitectura moderna, a forma da mesma arquitectura e os materiais empregados son mais que suficiente.
A decoración desmerece o bo detalle construtivo que se require nun proxecto arquitectónico, evidenciando unha necesidade formal innecesaria á cal se recorre para concluír un proxecto arquitectónico.
…”O detalle arquitectónico, tan necesitado polas estruturas modernas como o foi polas do pasado, proporciona a decoración da arquitectura moderna. De feito, a maior parte da decoración dos máis puros estilos do pasado, tiña a súa orixe en requirimentos estruturais ou en simbolismos da estrutura subxacente… Ademais do detalle arquitectónico, empregáronse obras de escultura e pintura para adornar con éxito edificios contemporáneos, sen caer na simple decoración aplicada”.9
Fernando Freire Forga · Doutor Arquitecto
Lima · xullo 2013
Autor do Blogue La Forma Moderna en Latinoamérica
Fragmentos da Investigación “A Forma Moderna na Vivenda Unifamiliar Peruana 1950 – 1970” culminada no ano 2008.
Notas:
1. Neoplasticismo: corrente artística promulgada por Piet Mondrian en 1917 que propoñía desposuír á arte de todo elemento accesorio nun intento de chegar á esencia a través dunha linguaxe plástica obxectivo e, como consecuencia, universal. Xunto con Theo van Doesburg fundou a revista De Stijl, principal órgano de difusión do movemento, en cuxo primeiro número apareceu publicado o manifesto neoplasticista. Biblioteca de Consulta Microsoft ® Encarta ® 2005.
2. Como exemplos de obras modernas proxectadas durante o primeiro lustro do século pasado: Nos Estados Unidos, o proxecto de Frank Lloyd Wright para o Club Náutico Yahara, Madison, Wisconsin de 1902 mostra unha clara incursión arquitectónica-formal no que anos despois podería ser chamado como arquitectura moderna. En Europa obras como as que realizou Eisenwerk Manchen AG para as Naves da Margarete Sétif GMBH en Giengen/Brenz, Alemanía en 1903 tamén albiscan unha clara proxección moderna. (As imaxes dos proxectos atópanse no anexo deste documento).
3. O libro: O Estilo Internacional, Arquitectura desde 1922 de Philip Johnson e H-R Hitchcock foi elaborado para A Exposición Internacional de la Arquitectura Moderna celebrada no Museo de Arte Moderno de Nova Iork, en 1932.
4. PIÑÓN, Helio (1997); El sentido de la Arquitectura Moderna; Ediciones UPC – Universidade Politécnica de Cataluña, España
5. HITCHCOK, Henry Russell – JOHNSON, Philip (1984); O Estilo Internacional:-Arquitectura desde 1922; Artes Gráficas Soler, S.A., España.
6. Ibidem
7. Ibidem
8. Ibidem
9. Ibidem
[:en]
The works developed by philosophers and thinkers, from ends of the 18th century have been determining what today we know as Modern Age and his derivations. Immanuel Kant (1724-1804) is considered to be the most influential thinker of the modern Europe, thanks to him works are had as “Critique of the Judgment” (1790) that form a part of the conception that governs the evolution in the art of beginnings of the 20th century (with the artistic forefronts) and the aesthetic conformation of the Modern Architecture.
In the middle of the 19th century, the photography will force the painters to take new courses in search of a new artistic representation, giving I go on to the emergence of the impresionism. The questions by the artistic beginning developed by the impresionism, in the second half of the 19th century, will have a decisive influence in the formation of the critical spirit of the 20th century. Hereby the artistic forefronts will appear, where the Fauvism(1905) is considered to be the first artistic forefront recognized to beginnings of the 20th century, which it marks the beginning of an aesthetic revolution that it will bring I obtain a succession of radical movements and of short duration, where they stood out: the fauvismo, the expressionism, the cubism, the futurism, the constructivismo, the neoplasticismo, the dadaísmo, the surrealism, the abstract expressionism, between others.

As aesthetic contribution, the Artistic Forefronts served to influence formally the architecture that was constructed in the middle of the decade of 1920. It is important to mention the Schröeder House in Utrecht – Netherlands, projected and constructed for Gerrit Rietveld in 1924. Rietveld already had designed his famous Red and Blue chair in 1918, nevertheless he considered that for a complete representation of the beginning formulated for neoplasticismo1, it was fundamental to penetrate into the field of the architecture.
Nevertheless, it is impossible to determine which was the first work of modern architecture; both in the United States and in Europe there exist, in the first years of last century, references of constructions that can be considered moderns2 by his form as by the constructive materials used (I make concrete armed, I steel and glass). Nevertheless, yes there exist works that by his architectural quality are considered to be works summits that allude a beginning of the Modern Architecture, between them it is indispensable to mention the Villa Savoye in Poissy, France, of Le Corbusier and Pierre Jeanneret (1929-1931), and the German Pavilion in the Universal Exhibition of Barcelona of Mies van der Rohe (1929).

About 1932, epoch in which there was lived the consolidation of the modern architecture worldwide, the young person architect Philip Johnson and the historian Henry-Russell Hitchcock published the book: The Internacional style, Architecture since 19223.In this document, Johnson and Hitchcock recount a few interesting disintegrations of the elements compositivos formal that skilfully found in the works of modern architecture, which exhibit in the book. Nevertheless to consider the modern architecture to be a style is going to generate confusion and differences for the later understanding of the modern architecture. Some years later and without obtaining the awaited results, Hitchcock will try to repair the false stylization of the modern architecture, with the purpose of withdrawing “the label” of international style to an architecture concebida as consequence of a movement and not under the cánones of a style.
“… The form, as he would say Mies van der Rohe, it was not an aim but a result of the architecture. In this sense of formal need, the modern architecture supposes an absolute denial of the style, denial that meets accentuated by his voluntary installation in one it emptied formally and for his insistent search of the universality. And, even if in 1925 Le Corbusier was presenting with his five points of the modern architecture a germ of formal regulation that could be understood by many as not very distant to the idea of style, and really the pilotis, the ceilings garden, the free plant, the continuous window and the free front were not simply ideas, but forms. The certain thing is that such forms might not consider in any case as stylistic options, but as what they were, the forms for the modern architecture, forms absolutely necessary and determined from a few conditions foreign to they same”…
Extract of the prologue realized by Maria Teresa Muñoz in 1982, for the book: The Internacional style, Architecture since 1922.
Abounding in the topic, if the modern architecture is a style or not, – like way of visual exercise – later a few images are exposed, as examples, of housings that have influenced the development of the modern architecture worldwide; with the purpose of they comparing and being obtained by the conclusion of which they do not guard the same style, and that consequently turns out to be more guessed right to relate them under beginning of a movement.
For the decade of 1940 the modern architecture is established in Latin America, both in the constructive field and in the academician. Inside the most out-standing modern Latin-American architects, for his works in the later decades we have to: Oscar Niemeyer in Brazil and Jose Villagrán García in Mexico.
To beginnings of the decade of 1960 the entire planet was modern and it was possible to estimate that the principal architectural influences belong to architects as: Frank Lloyd Wright, Le Corbusier, Mies van der Rohe, Alvar Aalto, Richard Neutra, between others. It is just in the middle of this decade when the critiques and disagreements with the modern dogmas start having major diffusion, being generated this way the beginning of what has been called A Postmodern Architecture. The development of the postmodern architecture despliega spreading the idea of the revitalización of the «historical modal», placing explicitly in check the antihistoricist values of the Modern Movement and leaving in a background the beginning that apply to the Modern Architecture: Universality, Economy, Precision and Rigor.
“From the sixties, the architects left the beginning of the modern visualidad, attracted by the promises of organicismos, realisms and historicismos of diverse nature, the emptiness that left the lost formality it tries myself to cover with the effects of the reason and of the sensitive shade of the imagination. This way, the aim to produce images supplanted to of constructing forms; the determination in proposing appearances replaced to the commitment to construct visually tidy structures”.
Helio Piñón.
ANALYSIS OF THE MODERN FORM.
At present, to think about architecture is basically to imagine an urban sculpture with an approximation to making some human certain use possible. There leaves itself on the second plane the exhaustive analysis of the spatial and prime function for overcoat the visual fact and in the «sensations» that this architectural object might produce in the spectator.
In the last 40 years, the public in general has been taken – by the architects postmodernos – to a field of hallucination where the formal originality marks the guideline and indicates cuan boldly it has been the project proposed for certain architectural order. It is not rare to see that this answers to architectural idioms that are going out of fashion periodically (with intervals of 10 years approximately) and they are replaced by some offer of change that tries to look for a new formal option.
In our contemporaneousness, when it is tried to debate on the topic of the Modern Form in architecture, only they come near to a series of subjectivities that cause confusion, both in the professional and in the user. It is for it, which to begin to visualize the Modern Form it is necessary to mend to the origin of this one, to the philosophical offers that somehow directed, to artists as architects, to synthesize so much quite the modernity in forms as systems of visual relations and of sense, typically of the work, in whose recognition has a decisive paper the subject of the experience across the judgment estetic ne) and they are replaced by some offer of change that tries to look for a new formal option.4
Between the principal thinkers who influence the development of the modern art we have to: Worringer, Hildebrant, Wölfflin, Herbart, Von Hildebrand, Fiedler, between other thinkers who are in the habit of having been influenced (direct or indirectly) for Kant’s works.
Going deeply in related to the Modern Form, since already he has arranged an appointment, in the book: The International Style, Architecture from 1922, in spite of trying to stylize to the modern architecture, is a substantial source to understand the conception of the form in the constructions that shape this architecture. The concepts – some derivatives of the book in mention – that they help to emphasize the analysis of the form in the modern architecture are:
ARCHITECTURE LIKE VOLUME
THE REGULARITY
PLANTS AND THE FUNCTION
HORIZONTAL
TRANSPARENCY
ABSENCE OF APPLIED DECORATION

ARCHITECTURE LIKE VOLUME. With the genesis of the Modern Architecture, the production of buildings like mass would remain obsolete. The constructive systems aporticados, of steel or of I make concrete armed, they allow that the new buildings should be much more frivolous and demand material structural minor. It is hereby that the architecture loses his aspect of mass to turn into a volume
“The heavy aspect of static solidity, which up to beginnings of the 20th century had been the most important quality of the Architecture has disappeared practically; in his place there is an appearance of volume, or, more exactly, of flat surfaces that enclose a volume. The principal architectural symbol is not already the massive brick, but the opened box. In fact, the great majority of the buildings are actually – and in appearance – simple planes that surround a volume”.5
It is necessary to bear in mind the material used in the surfaces of the buildings, a smooth material (that allows a continuity) will support the aspect of volume, whereas if a rugose material is used the visualization of the same one will get lost.

THE REGULARITY. In search of achieving economic solutions, the modern architecture, it will develop a structural order with certain regularity. The modulation is an artifice that allows to arrange the project and to allow to optimize in the construction of the structures (what generates an economic saving); fact that also it will favor to generating a regular volume for the building.
“The props of the constructions in reticle are in the habit of being far the same thing between yes, so that the loads distribute with uniformity. This way, the majority of the buildings have a regular basic pace that can observe clearly before that should place the external closings. More even, the considerations of economic type favor the utilization of elements standardized in the whole structure. The good modern express architecture across the design this classification typical of the structure and this similarity of the elements, achieved by means of an aesthetic arrangement that emphasizes the underlying regularity. The modern bad design contradicts this regularity. Nevertheless, in architecture, the regularity is not absolute but relative”.6

PLANTS AND THE FUNCTION. As modern process of projection, the solution of the plant was one of the principal points of item to determine the spatial dimensions and the modulation of the structures, all I sue this one, delimited by the function determined for the space to projecting.
“The funcionalistas have done of the plant his particular fetish. They are in the habit of affirming that they have never studied or composed his fronts, but these simply have gone being formed as the inevitable apparel of the plant. It is true that the full application of the beginning of regularity to the plants to the sections brings I obtain a coherence in the exterior gatherings, but it does not involve automatically a good system of proportions in the fronts. The architects who seek to obtain the character fuller architectural in his buildings, will have to continue studying the gatherings in if same so much as the plant and the sections…
… The doctrine of the unaesthetic contemporary funcionalistas is much more strict. His offers are of economic and not ethical order not archaeological. There are important European critics, specially Siegfried Giedion, that they hold, not without certain reason, that in the modern world the architecture has to solve a few practical so enormous problems, aesthetics have to be relegated to a background in the architectural critique”.7

HORIZONTAL. The coherent placement of structures and his evident regularity, it brings as consequence the horizontalidad of the building. A building or skyscraper is not any more than the overlapping than horizontal floors, nevertheless this fact does not remove the possibility of placing forms, which for his nature have to be vertical as the stairs and elevators.
Our natural environment we perceive it by means of visual records «towards the horizon» (especially in landscape topics), it is for it that the horizontalidad favors also the visual relation exterior – interior by means of windows or screens, continuing our natural perception without vertical superposed interruptions.
“…The horizontal is not in yes same a beginning of the international style. When the function needs vertical elements, also these are expressed. The beginning of regularity tends to increase the general effect of horizontalidad, at the expense of the vertical elements, entrusting to these only a secondary paper in the majority of buildings” 8…

TRANSPARENCY. This point is not touched in the book of Hitchcock and Johnson, nevertheless the transparency plays an important role in the production of modern architecture, allowing a narrow relation exterior – interior.
Inside a geographical context, the transparency – across the slant of the glass – goes is necessary to allow a new way of emplacement, the reflections originated by the glass will allow to reflect the exterior, achieving an accepted integration with the environment, fact that had not been practised before the appearance of the modern architecture.
The transparency in general, not only it will be a topic that understands to visual interior – exterior. One of the expositions developed for Le Corbusier proposes to raise the building on columns or «pilotis», as consequence of the study of transparency. Where what was looked, across raising the volumes, it was to be able to register and dominate visually the place without having major visual interruption.

ABSENCE OF APPLIED DECORATION. Any type of decoration turns out to be unnecessary for the good production of modern architecture, the form of the same architecture and the used materials are mas that sufficient.
The decoration is unworthy of the good constructive detail that is needed in an architectural project, demonstrating a formal unnecessary need to which it is appealed to conclude an architectural project.
…”The architectural detail so needed by the modern structures like it was for those of the past, it provides the decoration of the modern architecture. In fact, most of the decoration of the purest styles of the past, it had his origin in structural requirements or in symbolisms of the underlying structure … Besides The architectural detail, there have used works of sculpture and painting to adorn successfully contemporary buildings, without falling down in the simple applied decoration”.9
Fernando Freire Forga · PhD Architect
Lima · july 2013
Author of the Blog La Forma Moderna en Latinoamérica
Fragments of the Investigation “La Forma Moderna en la Vivienda Unifamiliar Peruana 1950 – 1970”, which reached in the year 2008.
Notes:
1. Neoplasticism: artistic current promulgated by Piet Mondrian in 1917 that it was proposing to clear to the art of any incidental element in an attempt of coming to the essence across a plastic objective language and, as consequence, universally. Together with Theo van Doesburg it founded Stijl’s magazine, principal organ of diffusion of the movement, in whose first number turned out to be published the manifest neoplasticista. Biblioteca de Consulta Microsoft ® Encarta ® 2005.
2. As examples of modern works projected during the first period of last century: In the United States, Frank Lloyd Wright’s project for the Nautical Club Yahara, Madison, Wisconsin of 1902 shows a clear architectural – formal incursion in what some years later it might be called as modern architecture. In Europe you act as that it fulfilled Eisenwerk Manchen AG for the Ships of the Margarete Sétif GMBH in Giengen/Brenz, Alemanía in 1903 also glimpses a clear modern projection. (The images of the projects are in the annexe of this document).
3. The book: The Internacional Style, Architecture since 1922 by Philip Johnson and H-R Hitchcock was elaborated for The International Exhibition of the Modern Architecture celebrated in the Museum of Modern Art of New York, in 1932.
4. PIÑÓN, Helio (1997); El sentido de la Arquitectura Moderna; Ediciones UPC – Universidad Politécnica de Cataluña, España
5. HITCHCOK, Henry Russell – JOHNSON, Philip (1984); El Estilo Internacional:-Arquitectura desde 1922; Artes Gráficas Soler, S.A., España.
6. Ibidem
7. Ibidem
8. Ibidem
9. Ibidem
[:]




