Jane Jacobs e a humanización da cidade | Martín Marcos - veredes

Jane Jacobs e a humanización da cidade | Martín Marcos

5 (100%) 1 vote

Jane Jacobs | Fuente: wikipedia.org
Jane Jacobs | Fonte: wikipedia.org

Nos últimos doce meses celebrouse, na maioría das cidades do mundo e con distintas accións, o centenario do nacemento de Jane Jacobs, xenial urbanista e activista social que co seu libro “Morte e vida das grandes cidades”(1961) cambio definitivamente a forma de mirar e analizar os fenómenos urbanos.

Jane Jacobs naceu o 4 de maio de 1916 nun pequeno pobo de Pennsilvania nos EEUU e na súa mocidade emigro a Nova York, atraída pola vibrante e multitudinaria vida urbana desa mega-cidade. Alí comezou a interesarse polas cuestións urbanas, caso cun arquitecto, formo a súa familia nun sinxelo departamento de Greenwich Village e consolidou a súa vocación polo xornalismo.  Sen ter ningún título universitario nin estudos específicos chego a ser editora da revista Architectural Forum. Desde os seus artigos polemizo duramente coas tendencias urbanísticas dominantes na década do 50 en Norteamérica, aquelas que propiciaban o crecemento dos suburbios estendidos con casas individuais, o culto ao automóbil particular e as autoestradas, xunto con déala-valoración dos centros urbanos tradicionais, a preferencia polas torres e as demolicións sistemáticas dos antigos edificios e os seus barrios en nome do progreso e a modernización.

Inicialmente ridiculizada polos tecnócratas do urbanismo moderno, ela nunca se deu por vencida, soubo pasar das ideas á acción e medio século despois é reivindicada e citada nos seus discursos ata polo propio ex presidente Obama. Jane Jacobs foi a primeira voz de resistencia e participación cidadá ante os excesos dun urbanismo autoritario e deshumanizado imposto de arriba cara abaixo e que aínda hoxe prefire as decisións pechadas, rápidas e inconsultas sobre cambios e obras que afectan a vida cotiá de miles de persoas.

No seu libro “Morte e vida das grandes cidades” vai rescatar as ricas preexistencias da cidade multifuncional, compacta e densa onde a rúa, o barrio e a comunidade son vitais na cultura urbana.

“Manter a seguridade da cidade é tarefa principal das rúas e as veredas”.

Para ela unha rúa segura é a que propón unha clara delimitación entre o espazo público e o privado, con xente e movemento constantes, mazás non moi grandes que xeren numerosas esquinas e cruces de rúas; onde os edificios miren cara á beirarrúa para que moitos ollos custódiena. Ideas absolutamente innovadoras para a súa época como a mestura de usos, a densidade equilibrada, a protección do patrimonio arquitectónico e urbano, a prioridade dos peóns, as identidades barriales ou o coidado deseño do espazo público son parte dun corpo doctrinario de enorme vixencia.

Jacobs logra demostrar que antes de cambiar unha cidade ou intervir nela hai que coñecela a fondo e iso implica entender onde está a súa vitalidade, como a usan os veciños, que aprecian dela, que actividades realizan nas súas rúas, como xogan os nenos, que parques son bos e porque ten máis publico que outros, cales son as boas dimensións e porque; en definitiva entendelas e aprender a vivilas. Para iso hai que baixar ás súas rúas, falar coa xente, deducir o marabilloso armazón de relacións, vínculos e contactos que unha cidade xera entre os seus habitantes. Os seus textos serán extraordinarias e minuciosas observacións destas relacións e vivencias.

Jacobs defende a densidade e a vida en comunidade, sostén que alí está a cura da inseguridade e a violencia; coñecer ao veciño, conformar redes, mesturarnos cos diferentes, saudarnos e volver rir no espazo público. A súa mirada de muller tamén será decisiva. Recuperar a vitalidade de rúa é a clave dos seus ensinos. A rúa, a diferenza do que expón Le Corbusier e o urbanismo moderno, non é un mero vacio para a mobilidade, a rúa é para Jacobs unha autentica e complexa institución social onde desde nenos aprendemos a socializar e construír comunidade. Se a rúa termina privilexiando ao automóbil por sobre o peón, a rúa morre e alí comeza o fin da cidade. A súa loita sistemática contra as prepotentes autoestradas que ingresan na cidade e arrasan con todo logro salvar nos anos cincuenta ao bellísimo Village primeiro, o seu propio barrio en New York, e anos despois a Toronto, en Canadá, onde emigrara para evitar que os seus fillos fosen enrolados como soldados na guerra de Vietnam.

Alí morreu en 2006, semanas antes de cumprir 90 anos. En moitas cidades, para esta época do ano, distintas Ong convidan a homenaxeala realizando camiñadas urbanas para vivenciar e aprender a valorar as nosas contornas urbanas. Camiñar e gozar a cidade era talvez a súa maior paixón.

Jan Jacobs foi unha teórica e unha activista polémica, moitas veces tachada de inxenua nas súas planteos urbanos. Pero hoxe os seus libros e ensinos cobraron renovada vixencia visto os fracasos do vello urbanismo tecnocrático, autista e arbitrario. O futuro da humanidade e do planeta depende de ter mellores cidades. Sabemos que replegarnos ao espazo privado, ou fuxir ao insustentable urbanismo difuso das periferias non é solución e agrava o problema.

Nosa “calidade de vida” non pode depender de ghettos custodiados por murallas, alarmas e exércitos privados. Por iso debemos volver mirar o espazo público como o corazón da vida moderna; o seu deseño, o seu uso, a súa xestión e novas funcións. Repensar a rúa, a praza, o parque; o arboledo e a paisaxe urbana, aquilo que nos permita humanizar o espazo público e experimentar o encontro, o intercambio e a diferenza. Para iso Jane Jacobs segue sendo unha referencia ineludible, para pensar pero tamén e fundamentalmente para facer mellor cidade.

Martin Marcos. Arquitecto, urbanista, Director MARQ-SCA (Museo da Arquitectura e Deseño de Bos Aires) e Profesor Titular FADU UBA
Bos Aires. Maio 2018

Martín Marcos
Docente de la Facultad de Arquitectura, Diseño y Urbanis­mo (UBA) y director del Museo de Arquitectura y Diseño de la Socie­dad Central de Arquitectos en Buenos Aires.

Arquivado en: artigos, Martín Marcos

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,