Debuxos de obra, do lugar mental a realidade final | Luis Gil Pita

5 (100%) 1 vote[s]

Dibujos de obra. Montajess pertenecientes a la obra de RVR Arquitectos en Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodriguez- RVR Arquitectos
Debuxos de obra. Montaxes pertencentes a obra de RVR Arquitectos na Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodríguez- RVR Arquitectos

Que? Explicar o acontecido.

En relación ao debuxo, como necesaria ferramenta para a expresión do proxecto, a arquitectura contemporánea xa non se concibe sen a inflación da representación gráfica do plano, unha inflación  paralela ao crecemento burocrático da documentación escrita do propio proxecto, froito da obrigación de uso, a maioría das veces, de forzadas e exacerbadas normativas ao servizo máis das aseguradoras que do cidadán e usuario da arquitectura.

Aínda, e moi a pesar desta formalización dos medios de representación, a arquitectura, a intensa e real, non o sería de verdade se tampouco existise outro debuxo, anterior (porque xa existía cando non existían os planos, referímonos ás trazas das monteas dos mestres construtores da antigüidade) e tamén posterior ao plano, o debuxo de obra. Un debuxo que acerta e afina a orde e medida da traza ideal da oficina, como lugar abstracto, adaptándoo á realidade material última do proceso de obra.

Onde? O lugar dos feitos.
Cando? O momento en que se presentaron os feitos.

Comezamos cunha obviedad, que se relaciona coa realidade do debuxo do que falamos: para facer debuxos de obra hai que estar na obra, sempre, case sempre. Non existen pois, debuxos de obra sen pararse no discurso da vixilancia do proceso construtivo. O debuxo de obra débese á parada e reflexión case última do que pensa en arquitectura e iso quere dicir tomar tempo, algo máis, unha última dilación que fixe as ideas e afaste o imprevisto do lugar da acción…

Este tipo  de debuxo ponnos en contacto directo coa realidade, nun mundo de ideas e parámetros vistos como fixos e inamovibles pero que finalmente non son certos. Por iso interésanos, porque nos demostra a falta de acerto continuo que o discorrer dos procesos mentais frete aos reais ten. As cuestións da arquitectura, como do resto de accións humanas, case nunca son exactamente iguais ao que previamos, así que  aí atopamos o oco lugar-tempo, para co debuxo de obra poñer de acordo, o probable co realmente posible. O debuxo do laboratorio, o do proxecto, é un debuxo que imaxina á realidade, pero non o é, é un debuxo ideal, ás veces moi pretencioso, como dicindo, prepárache futuro, que así vai ser. Con todo, o debuxo de obra dinos que a vida e  a súa construción están cheas de pequenas fracturas e desencontros cos que hai que negociar para facerse chegar a bo porto. É por iso que o debuxo de obra case sempre é un debuxo de escala 1/1 e que se refire maiormente ao detalle, ao encontro, ao axuste entre medidas á fronte dos ollos. Non convén confundir o debuxo de obra coas marcas de obra, as referencias de altura e de dereita e esquerda, propias de fontaneiros, electricistas, instaladores, etc estas son translacións do plano  á parede sobre as que se discute, pero nas que non existe o xogo cortés do acerto, nin o diálogo creativo entre o arquitecto e o oficial buscando o mellor posible para todos, e en especial cara ao construído.

Dibujos de obra. Montajess pertenecientes a la obra de RVR Arquitectos en Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodriguez- RVR Arquitectos
Debuxos de obra. Montaxes pertencentes a obra de RVR Arquitectos na Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodríguez- RVR Arquitectos

Quen? Os involucrados no feito.

É ademais, e iso agrádanos excesivamente, un debuxo no que a discusión e o diálogo xa non se producen tanto coas supostas xerarquías altas da obra, senón co operario e o oficial. Aquelas persoas que durante todo o longo proceso proyectual da oficina estiveron máis lonxe e que agora se achegan e demóstranse imprescindibles para os axustes da atracada das ideas ao peirao da verdade. A través do debuxo de obra os oficiais demóstrannos toda a súa capacidade e nós a nosa, chegando a consensos que o papel do plano, a unha escala xa tan afastada, non permite. É así porque debuxar a 1/1 ou a 1/2 sobre a parede ou no caderno de obra permítenos meter os dedos na chaga da realidade, porque os mm fanse finalmente reais. Un diálogo no que se resolve  que liña mata a cal, que xunta convén máis pola súa sombra, a de 3mm ou a de 5mm, que raia continúa ata o encontro, que haberá de quedar finalmente por diante ou detrás, ou se pasa o aire por unha xunta… Son todos pequenos exemplos que delatan a necesidade dun debuxo tan real como o material ao que representan e que se ve á fronte. Os debuxos de obra, pois, non se fan para que os demais enténdanos ao lonxe, con certa laxitud deliberada para non entenderse (como os dos planos de proxecto e oficina), fanse ao contrario para entenderse todo o mundo, nós os primeiros, agora xa ao final do camiño.

Como? A maneira en que se deu o acontecemento.

Os debuxos de obra fanse en caderno ou no soporte da parede ou o chan. Os de caderno,  case sempre se fan dobres, un para vostede e outro para nós, e ao facer o segundo aínda aparecen outras correccións. Estes últimos levan para casa, (os arquitectos a pesar de todas as transformacións do oficio, seguimos pensando a oficina como o espazo doméstico) e repénsanse no coche, de camiño de volta, logo se escanean e/ou se remiten finalmente por fax ou email a obra. Unha variante destes debuxos que non se fan en parede ou chan son os debuxos en táboa, sobre un anaco ou desperdicio de material que facilite unha superficie plana para a discusión co lapis. Estes son moi propios e habituais das conversacións cos carpinteiros e esas táboas terminan sendo como un caderno ríxido amontoadas na oficina ata que se pasan as correccións a papel e de novo ao fax ou email.

Os de parede ou chan, ao contrario dos anteriores, terminan por ser fixos e últimos no sentido de determinación final e rexistro notarial dos labores para realizar de maneira inmediata, alí están a disposición da execución para mañá mesmo. Estes quizais son os máis literais pero tamén literarios, porque son breves grafitis condenados ao seu cubrimiento pola pintura e os trasdosados. Son durante unhas últimas horas os debuxos máis importantes e necesarios, pero nunca máis volverán ser vistos, esa é a súa condena. Son debuxos a man alzada, pero medidos polo metro e/ou acoutados, xa non hai espazo para máis interpretación será así, baixo o consenso xeral. Mesmo cando son regrados, debuxados perfectamente a escuadra, poden usarse, como o exemplo que ilustra estas palabras, á maneira das monteas tradicionais, para servir de molde real e inmediato á construción e levantamento do elemento arquitectónico.

Dibujos de obra. Montajess pertenecientes a la obra de RVR Arquitectos en Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodriguez- RVR Arquitectos
Debuxos de obra. Montaxes pertencentes a obra de RVR Arquitectos na Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodríguez- RVR Arquitectos

Finalmente.

Non todos os arquitectos fan debuxos de obra, aínda que sexan atentos e extraordinarios profesionais, pero os que os fan, parecen querer, xustificando ás veces unha falsa torpeza,  prolongar egoístamente o precioso período da indefinición construtiva aínda uns días máis, uns minutos máis, gozando da idea do inacabado e da imperfección controlada dun proxecto aberto cara ao mellor dos fins, o da obra acompañada ata o último día.

Luis Gil Pita, arquitectos
Santiago de Compostela, xullo 2017

Luis Gil Pita

Arquitecto por la ETSA de A Coruña en 1997, desde ese año colabora en el estudio de Manuel Gallego Jorreto hasta 1999. Becado de investigación en Holanda en 2000-1, con un estudio sobre lo fronterizo y liminar en arquitectura, por la Diputación de A Coruña, fue posteriormente Profesor invitado en el área de proyectos de la Facultad de Arquitectura de Guimaráes, Universidade do Minho, del 2001 hasta el 2007. Desde el inicio de su carrera ha publicado asíduamente artículos y ha participado como editor en diferentes publicaciones alrededor de la arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , , , , ,