InicioartículosBrasilia: ¿Una gran máquina para habitar o una utopía hecha de realidad?...

[:es]Brasilia: ¿Una gran máquina para habitar o una utopía hecha de realidad? [IV] | Cristina García-Rosales[:gl]Brasilia: ¿Unha gran máquina para habitar ou unha utopía feita de realidade? [IV] | Cristina García-Rosales[:en]Brasilia: a great machine to live or a made Utopia of reality? [IV] | Cristina García-Rosales[:]

[:es]https://veredes.es/blog/brasilia-una-gran-maquina-para-habitar-o-una-utopia-hecha-de-realidad-iii-cristina-garcia-rosales/

El Plan Piloto.

No es fácil comprender Brasilia sin la ayuda de un plano que nos oriente. Su extensión es enorme (5.814 Km2) y los ojos se pierden en el horizonte de la altiplanicie con algunas onduladas y suaves colinas. La cuidada vegetación en un territorio antes árido y seco, el agua del gran lago artificial Paranoá (de 65 km2) y la arquitectura formalmente bella y simplísima, obra del arquitecto Niemeyer, son los únicos obstáculos que hacen detener la mirada al dirigirla hacia el infinito. Por eso es importante conseguir un mapa de esta extensa ciudad para que, una vez en nuestro poder, seamos capaces de comprender la idea que Lucio Costa expuso al defender su proyecto.

Plan Piloto de Lucio Costa

“La ciudad se debe planear para el trabajo ordenado y eficiente, pero al mismo tiempo ha de ser vital y agradable, así como conveniente para el desarrollo intelectual”.

“El plan ha nacido del gesto inicial, con el que cualquiera localiza un lugar y toma posesión de él: dos ejes que se cortan en ángulo recto formando una cruz”.

Es decir, la tan extendida creencia de que el plano de Brasilia se creó inspirándose en la silueta de un avión, no es cierta. Una simple apropiación del terreno por medio de dos ejes, uno de Norte a Sur, y el otro de Este a Oeste, fue el  sencillo gesto de la mano experta que dibuja un plano para ordenar un territorio. Esta idea fue adaptándose a la topografía del terreno. Uno de los ejes se hizo curvo y de ahí que la ciudad se pueda asemejar a la forma de un aeroplano. A esta idea inicial se sumaron otras que Lucio Costa explica en su memoria y que intentaré resumir, partiendo de  ella, de la realidad actual y de sus transformaciones a lo largo de los últimos años.

Vista area de Brasilia

El eje Norte-Sur, eje largo o eje principal tiene 20 km. de longitud y 350 m. de anchura. Lo forma una autopista de seis carriles en cada dirección (¡!) que cruza la ciudad, proviene del espacio exterior, se une al corazón de la urbe -cruce de los dos ejes- y sirve de vía de comunicación principal. En realidad, Brasilia se ha diseñado para el automóvil, lo que hace casi imposible su recorrido a pie debido a sus grandes distancias y a su gigantesca escala.

Esto, unido a un transporte público escaso, supone un grave problema para la vida cotidiana de los ciudadanos e influye en su convivencia. De los seis carriles de la autopista principal, dos de ellos son para circulación urbana, los otros dos para circulación rápida y el último para vehículos pesados. En ese sentido, así como en otros muchos, Brasilia se anticipó al futuro. Aunque no está claro que el futuro del pasado sea el presente de hoy.

Eje Principal Brasilia

En este eje principal se sitúan las zonas residenciales separadas de la autopista por frondosas líneas de arbolado. En los cruces secundarios con las vías de penetración, -túneles que por cierto se han quedado estrechos y en los que hay múltiples atascos de entrada a los condominios-  se ubican los equipamientos.

Las viviendas son grandes “superbloques” rectangulares, construidos sobre pilotes e inspirados en la unidad habitacional de Le Corbusier. Enclavados entre zonas verdes, con zonas de aparcamientos, cada uno de ellos puede albergar a unas 3.000 personas. En total hay ciento veinte “superbloques”.

Cada bloque tiene seis alturas, distancia pensada para que las madres puedan llamar a sus hijos que juegan abajo en áreas ajardinadas o bajo los soportales, resguardados de las inclemencias del tiempo. Una buena idea para un buen habitar de las familias.

Las “supercuadras” o unidades residenciales tienen de ocho a once “superbloques”. Una unidad vecinal o condominio la forman cuatro “supercuadras” así como sus servicios complementarios, situados a un nivel superior, como son la escuela primaria y la guardería, el ambulatorio, comercios, una capilla y un club social recreativo. Equipamientos de primera necesidad situados cerca de las viviendas para propiciar actividades  vecinales.

Las zonas ajardinadas están diseñadas con variación, belleza y profusión de arbolado tropical, clásico de un clima caluroso aunque benigno, propio del ecosistema al que pertenece.

Supercuadras en Brasilia

No ocurre lo mismo con las fachadas de los bloques, idénticas estilísticamente, que otorgan excesiva monotonía al conjunto, lo que tiene una difícil solución. Aunque los residentes utilizan los marcos de hormigón de sus apartamentos de distinta manera, almacenando bicicletas u otros enseres, afirmándose -a través de ello- una cierta individualidad, uno no deja de preguntarse porque Niemeyer no dio cabida a otros arquitectos en el diseño de los bloques. O al menos de sus fachadas. Tampoco se ha tenido en cuenta su orientación. Bloques idénticos se orientan arbitrariamente dando su frente al sol o situándose a espaldas de él.

Pero el aspecto más interesante de las viviendas, bajo mi punto de vista, fue su objetivo igualitario, es decir que se diseñaron para que personas de diferentes ingresos vivieran juntas y se relacionaran entre sí, sin sentido de clase. Esto se intentó a través de la creación de unidades residenciales básicas, idénticas entre sí, formadas por apartamentos situados en bloques idénticos. Con la misma fachada, como ya se ha dicho, la misma altura, todos construidos sobre pilotes, todos con el mismo material, todos con garaje. Kubitschek deseaba que la ciudad alojara a una sociedad abierta y sin distinciones sociales. Banqueros y diputados federales vivirían a lado de choferes y empleados del Congreso. Pero esta finalidad, creo yo, no tiene nada que ver con la uniformidad y la monotonía.

La unidad de clase no se consiguió en la práctica. En primer lugar, porque la población aumentó considerablemente y de una previsión inicial de 600.000 habitantes se llegó a los actuales 2.500.000 que se distribuyen, en parte, en áreas marginales, focos de miseria, favelismo y pobreza. Muchos suburbios se extendieron hasta una distancia de 40 km. del centro. Además los campesinos acudieron a millares, una vez que se inauguró la ciudad, en busca de una vida mejor y no cabían en los “superbloques”, destinados a la población original. Muchos de los obreros de la construcción -los “candangos”- que habían convivido de igual a igual con arquitectos y funcionarios compartiendo comidas y entusiasmo, también se quisieron quedar, pero tuvieron que conformarse con los barracones de madera donde habían vivido durante los años que duró el trabajo. Más tarde estas viviendas se consideraron construcciones ilegales. Al cabo de un tiempo se consolidaron y dotaron de infraestructuras urbanas. Al conjunto se le llamó Ciudad Libre. Otros fueron desplazados al CEI (Centro de Erradicación del Emigrante). De allí surgió el suburbio Ceilandia, uno de los más poblados, situado a 24 km. de Brasilia y que actualmente consta de 350.000 habitantes.

En definitiva, Brasilia se ha convertido en otra ciudad estratificada, socialmente hablando. Los bloques primigenios sólo han podido albergar a los trabajadores del gobierno, funcionarios, políticos o militares. Es decir, a los primeros pobladores que además se reunieron entre sí con criterios de clase, y a los que el Gobierno atrajo a la ciudad nueva con excelentes sueldos y condiciones de vida. El resto se ubicó en ciudades satélites, algunas de ellas para funcionarios de alto nivel adquisitivo, a las orillas del lago artificial Paranoá, lo que no se contemplaba tampoco en el plan original o  “Plan Piloto”.

Según exponía Lucio Costa en su memoria inicial, se trataba de

preservar su belleza intacta, ajardinándola con maderas y campos de una manera natural y rústica, de modo que la población urbana pudiera gozar de sus placeres simples”.

Juscelino Kubitschek y Lucio Costa

Vayamos ahora al eje Este-Oeste, eje corto o Cívico de 5 Km. de longitud, también llamado Eje Monumental. Es el más atractivo para el visitante, aunque en realidad toda la ciudad es de una gran belleza formal. Ha sido en este eje donde Niemeyer ha conseguido plasmar una arquitectura que podríamos llamar escultórica, a base de elementos sobrios, con una composición minimalista atrevida y de curvas imposibles. Él mismo lo designó como

un espacio para la imaginación”.

El cruce de los dos ejes se realiza en tres niveles diferentes con la idea de agilizar la circulación y evitar semáforos. Realmente los tres niveles se hacen excesivos. Pero, aunque parezca increíble, no están infrautilizados, ya que el tráfico es muy abundante.

Desde el nivel superior del cruce, la visión de la perspectiva del Eje Monumental es impresionante, extendiéndose casi hasta el infinito a ambos lados de la autopista. Se puede considerar que obedece a un principio barroco más que a uno del Movimiento Moderno. Es capaz de crear una atmósfera surrealista o mágica que llega a hechizar los sentidos, aunque también se percibe una negación de la escala humana o, para entendernos mejor, una falta de humanidad. Produce, dentro de su gran belleza, una sensación de exceso monumental; es como si uno sintiera que le faltaran las fuerzas necesarias para caminar todo ese recorrido.

En la parte oriental del eje a partir del cruce, se encuentran los edificios más representativos del nuevo centro político: El Palacio del Gobierno también llamado el Palacio de Planalto, sede del poder ejecutivo; el Palacio de Justicia, sede del poder legislativo y el Congreso Nacional, sede de la Asamblea y del Senado. Estos tres edificios se reúnen en torno a  la gran Plaza de los Tres Poderes, en forma de triángulo equilátero, llamada por Lucio Costa “el Versalles del pueblo”.

Como escribe Francisco Bullrich,

“los edificios cubiertos por la cúpula del Senado y la Asamblea desde lejos y a la luz del crepúsculo, parecen platillos volantes flotando sobre una plataforma, a punto de aterrizar o despegar.”

Entre ellos, el edificio del Secretariado, situado también en el eje de la composición, surge de la tierra como un proyectil. Las otras edificaciones se erigen solas o crean entre ellas líneas de fuerza y de tensión.

Entre el Palacio del Panalto y el Tribunal Supremo hay 400 m. Y esta parte oriental del eje Monumental tiene 2 km. Esto nos puede dar una idea de la escala de la que estamos hablando, de las distancias que es necesario recorrer no solo por los visitantes si no por los propios funcionarios del Gobierno, para pasar de un edificio a otro en medio de un sol de justicia. Como dijimos al principio, Brasilia tiene luces y sombras.

Continuando en la parte oriental del cruce de los dos ejes, aparece una amplia explanada a un nivel superior, la Avenida Ministerial, donde todos los edificios tienen la misma forma y orientación.

Ministerios en Brasilia

En esta zona se encuentra también el edificio de Correos, amplias zonas ajardinadas de césped y vegetación, varios Ministerios y las Agencias Autónomas. Los Ministerios de Asuntos Exteriores y de Justicia ocupan las esquinas, los Ministerios Militares, un cuadrado independiente y los restantes  forman una secuencia, cada uno con un área de estacionamiento privada. El último de la línea es el Ministerio de  Educación. La Catedral se ha ubicado al final del eje con intención de realzarla. También se complementa este eje con el Teatro Nacional y otros edificios culturales.

La parte occidental del Eje Monumental tiene en su centro la Torre de Radio y Televisión y termina con la Plaza Municipal. De forma simétrica, en los márgenes, se ubican el centro recreativo, los Hoteles y el área económica y de negocios de la ciudad.

En el Eje Monumental de Brasilia, Niemeyer consigue una gran armonía de conjunto, gracias a  las formas simétricas y estudiadas perspectivas, forzando los efectos como sugiere el historiador Benévolo,

hasta el punto de deformar su significado, presentándolos aislados del contexto habitual como si se tratara de objetos encontrados. Sus arquitecturas adquieren, así, una entonación surrealista (…) y algunos detalles –por ejemplo los elementos de mármol pulidos y torneados como si fueran huesos de animales- presentan una innegable semejanza con ciertas imágenes de pintores surrealistas, desde Dalí a sus contemporáneos brasileños, como O. de Andrade Filho y A. Bulecao.”

Muchos de los edificios públicos se encuentran rodeados de láminas de agua que cumplen varias funciones: aumentar la humedad del aire, reflejar y realzar los volúmenes simples o la iluminación nocturna, y transmitir un ambiente sugerente y romántico. Se crea un así un marco impactante de amplias y bellas explanadas. Formados con elementos muy simples, las construcciones son capaces de expresar toda la carga simbólica que requiere una capital nueva.

Cristina García-Rosales. Arquitecta
Madrid. Abril 2012

Brasilia: ¿Una gran máquina para habitar o una utopía hecha de realidad? [V] | Cristina García-Rosales

[:gl]

Brasilia: ¿Unha gran máquina para habitar ou unha utopía feita de realidade? [III] | Cristina García-Rosales

O Plan Piloto.

Non é fácil comprender Brasilia sen a axuda dun plano que nos oriente. A súa extensión é enorme (5.814 Km2) e os ollos pérdense no horizonte da altiplanicie con algunhas onduladas e suaves outeiros. A coidada vegetación nun territorio antes árido e seco, a auga do gran lago artificial Paranoá (de 65 km2) e a arquitectura formalmente bela e simplísima, obra do arquitecto Niemeyer, son os únicos obstáculos que fan deter a mirada ao dirixila cara ao infinito. Por iso é importante conseguir un mapa desta extensa cidade para que, unha vez no noso poder, sexamos capaces de comprender a idea que Lucio Costa expuxo ao defender o seu proxecto.

Plan Piloto de Lucio Costa

“A cidade débese planear para o traballo ordenado e eficiente, pero ao mesmo tempo ha de ser vital e agradable, así como conveniente para o desenvolvemento intelectual”.

“O plan naceu do xesto inicial, co que calquera localiza un lugar e toma posesión del: dous eixes que se cortan en ángulo recto formando unha cruz”.

É dicir, a tan estendida crenza de que o plano de Brasilia creouse inspirándose na silueta dun avión, non é certa. Unha simple apropiación do terreo por medio de dous eixes, un de Norte a Sur, e o outro de Leste a Oeste, foi o sinxelo  xesto da man experta que debuxa un plano para ordenar un territorio. Esta idea foi adaptándose á topografía do terreo. Un dos eixes fíxose curvo e por iso é polo que a cidade póidase asemellar á forma dun aeroplano. A esta idea inicial sumáronse outras que Lucio Costa explica na súa memoria e que intentarei resumir, partindo dela,  da realidade actual e das súas transformacións ao longo dos últimos anos.

Vista area de Brasilia

O eixe Norte-Sur, eixe longo ou eixe principal ten 20 km. de lonxitude e 350 m. de anchura. Fórmao unha autopista de seis carriles en cada dirección (¡!) que cruza a cidade, provén do espazo exterior, únese ao corazón da urbe -cruzamento dos dous eixes- e serve de vía de comunicación principal. En realidade, Brasilia deseñouse para o automóbil, o que fai case imposible o seu percorrido a pé debido ás súas grandes distancias e á súa xigantesca escala.

Isto, unido a un transporte público escaso, supón un grave problema para a vida cotiá dos cidadáns e inflúe na súa convivencia. Dos seis carriles da autopista principal, dúas deles son para circulación urbana, os outros dous para circulación rápida e o último para vehículos pesados. Nese sentido, así como noutros moitos, Brasilia anticipouse ao futuro. Aínda que non está claro que o futuro do pasado sexa o presente de hoxe.

Eixo Principal Brasilia

Neste eixe principal sitúanse as zonas residenciales separadas da autopista por frondosas liñas de arbolado. Nos cruzamentos secundarios coas vías de penetración, -túneles que por certo quedáronse estreitos e nos que hai múltiples atascos de entrada aos condominios-  sitúanse os equipamientos.

As vivendas son grandes “superbloques” rectangulares, construídos sobre pilotes e inspirados na unidade habitacional de Lle Corbusier. Situado entre zonas verdes, con zonas de aparcamientos, cada un deles pode albergar a unhas 3.000 persoas. En total hai cento vinte “superbloques”.

Cada bloque ten seis alturas, distancia pensada para que as nais poidan chamar aos seus fillos que xogan abaixo en áreas ajardinadas ou baixo os soportais, resgardados das inclemencias do tempo. Unha boa idea para un bo habitar das familias.

As “supercuadras” ou unidades residenciales teñen de oito a once “superbloques”. Unha unidade vecinal ou condominio fórmana catro “supercuadras” así como os seus servizos complementarios, situados a un nivel superior, como son a escola primaria e a guardería, o ambulatorio, comercios, unha capela e un club social recreativo. Equipamientos de primeira necesidade situados preto das vivendas para propiciar actividades  vecinales.

As zonas ajardinadas están deseñadas con variación, beleza e profusión de arbolado tropical, clásico dun clima caluroso aínda que benigno, propio do ecosistema ao que pertence.

Supercuadras en Brasilia

Non ocorre o mesmo coas fachadas dos bloques, idénticas estilísticamente, que outorgan excesiva monotonía ao conxunto, o que ten unha difícil solución. Aínda que os residentes utilizan os marcos de hormigón dos seus apartamentos de distinto xeito, almacenando bicicletas ou outros enseres, afirmándose -a través diso- una certa individualidade, un non deixa de preguntarse porque Niemeyer non deu cabida a outros arquitectos no deseño dos bloques. Ou polo menos das súas fachadas. Tampouco se ha ter en conta a súa orientación. Bloques idénticos oriéntanse arbitrariamente dando a súa fronte ao sol ou situándose ás costas del.

Pero o aspecto máis interesante das vivendas, baixo o meu punto de vista, foi o seu obxectivo igualitario, é dicir que se deseñaron para que persoas de diferentes ingresos vivisen xuntas e relacionásense entre si, sen sentido de clase. Isto intentouse a través da creación de unidades residenciales básicas, idénticas entre si, formadas por apartamentos situados en bloques idénticos. Coa mesma fachada, como xa se dixo, a mesma altura, todos construídos sobre pilotes, todos co mesmo material, todos con garaje. Kubitschek desexaba que a cidade aloxase a unha sociedade aberta e sen distincións sociais. Banqueiros e deputados federales vivirían a lado de choferes e empregados do Congreso. Pero esta finalidade, creo eu, non ten nada que ver coa uniformidade e a monotonía.

A unidade de clase non se conseguiu na práctica. En primeiro lugar, porque a poboación aumentou considerablemente e dunha previsión inicial de 600.000 habitantes chegouse aos actuais 2.500.000 que se distribúen, en parte, en áreas marginales, focos de miseria, favelismo e pobreza. Moitos suburbios estendéronse ata unha distancia de 40 km. do centro. Ademais os campesiños acudiron a milleiros, unha vez que se inaugurou a cidade, en busca dunha vida mellor e non cabían nos “superbloques”, destinados á poboación orixinal. Moitos dos obreiros da construción -os “candangos”- que conviviran de igual a igual con arquitectos e funcionarios compartindo comidas e entusiasmo, tamén se quixeron quedar, pero tiveron que conformarse cos barracóns de madeira onde viviran durante os anos que durou o traballo. Máis tarde estas vivendas consideráronse construcións ilegais. Ao cabo dun tempo consolidáronse e dotaron de infraestructuras urbanas. Ao conxunto chamóuselle Cidade Libre. Outros foron desprazados ao CEI (Centro de Erradicación do Emigrante). De alí xurdiu o suburbio Ceilandia, un dos máis poboados, situado a 24 km. de Brasilia e que actualmente consta de 350.000 habitantes.

En definitiva, Brasilia converteuse noutra cidade estratificada, socialmente falando. Os bloques primigenios só puideron albergar aos traballadores do goberno, funcionarios, políticos ou militares. É dicir, aos primeiros pobladores que ademais se reuniron entre si con criterios de clase, e aos que o Goberno atraeu á cidade nova con excelentes soldos e condicións de vida. O resto situouse en cidades satélites, algunhas delas para funcionarios de alto nivel adquisitivo, ás beiras do lago artificial Paranoá, o que non se contemplaba tampouco no plan orixinal ou  “Plan Piloto”.

Segundo expoñía Lucio Costa na súa memoria inicial, tratábase de

“preservar a súa beleza intacta, ajardinándola con madeiras e campos dun xeito natural e rústica, de modo que a poboación urbana puidese gozar dos seus praceres simples”.

Juscelino Kubitschek e Lucio Costa

Vaiamos agora ao eixe Este-Oeste, eixe curto ou Cívico de 5 Km. de lonxitude, tamén chamado Eixe Monumental. É o máis atractivo para o visitante, aínda que en realidade toda a cidade é dunha gran beleza formal. foi neste eixe onde Niemeyer conseguiu plasmar unha arquitectura que poderiamos chamar escultórica, a base de elementos sobrios, cunha composición minimalista atrevida e de curvas imposibles. El mesmo designouno como

“un espazo para a imaxinación”.

O cruzamento dos dous eixes realízase en tres niveles diferentes coa idea de agilizar a circulación e evitar semáforos. Realmente os tres niveles fanse excesivos. Pero, aínda que pareza incrible, non están infrautilizados, xa que o tráfico é moi abundante.

Desde o nivel superior do cruzamento, a visión da perspectiva do Eixe Monumental é impresionante, estendéndose case ata o infinito a ambos os dous lados da autopista. Pódese considerar que obedece a un principio barroco máis que a un do Movemento Moderno. É capaz de crear unha atmosfera surrealista ou máxica que chega a enfeitizar os sentidos, aínda que tamén se percibe unha negación da escala humana ou, para entendernos mellor, unha falta de humanidade. Produce, dentro da súa gran beleza, unha sensación de exceso monumental; é coma se un sentise que lle faltasen as forzas necesarias para camiñar todo ese percorrido.

Na parte oriental do eixe a partir do cruzamento, atópanse os edificios máis representativos do novo centro político: O Palacio do Goberno tamén chamado o Palacio de Planalto, sé do poder executivo; o Palacio de Xustiza, sé do poder legislativo e o Congreso Nacional, sé da Asemblea e do Senado. Estes tres edificios reúnense en torno á  gran Praza dos Tres Poderes, en forma de triángulo equilátero, chamada por Lucio Costa “o Versalles do pobo”.

Como escribe Francisco Bullrich,

“os edificios cubertos pola cúpula do Senado e a Asemblea de lonxe e á luz do crepúsculo, parecen platillos volantes flotando sobre unha plataforma, a piques de aterrar ou despegar.”

Entre eles, o edificio do Secretariado, situado tamén no eixe da composición, xorde da terra como un proxectil. As outras edificaciones se erigen soas ou crean entre elas liñas de forza e de tensión.

Entre o Palacio do Panalto e o Tribunal Supremo hai 400 m. E esta parte oriental do eixe Monumental ten 2 km. Isto pódenos dar unha idea da escala da que estamos falando, das distancias que é necesario percorrer non só polos visitantes si non polos propios funcionarios do Goberno, para pasar dun edificio a outro no medio dun sol de xustiza. Como dixemos ao principio, Brasilia ten luces e sombras.

Continuando na parte oriental do cruzamento dos dous eixes, aparece unha ampla explanada a un nivel superior, a Avenida Ministerial, onde todos os edificios teñen a mesma forma e orientación.

Ministerios en Brasilia

Nesta zona atópase tamén o edificio de Correos, amplas zonas ajardinadas de céspede e vegetación, varios Ministerios e as Axencias Autónomas. Os Ministerios de Asuntos Exteriores e de Xustiza ocupan as esquinas, os Ministerios Militares, un cadrado independente e os restantes  forman unha secuencia, cada un cun área de estacionamiento privada. O último da liña é o Ministerio de Educación.  A Catedral situouse ao final do eixe con intención de realzala. Tamén se complementa este eixe co Teatro Nacional e outros edificios culturais.

A parte occidental do Eixe Monumental ten no seu centro a Torre de Radio e Televisión e termina coa Praza Municipal. De forma simétrica, nas marxes, sitúanse o centro recreativo, os Hoteis e a área económica e de negocios da cidade.

No Eixe Monumental de Brasilia, Niemeyer consegue unha gran harmonía de conxunto, grazas ás  formas simétricas e estudadas perspectivas, forzando os efectos como suxire o historiador Benévolo,

“ata o punto de deformar o seu significado, presentándoos illados do contexto habitual coma se tratásese de obxectos atopados. As súas arquitecturas adquiren, así, unha entonación surrealista (…) e algúns detalles –por exemplo os elementos de mármore puídos e torneados coma se fosen ósos de animais- presentan unha innegable semellanza con certas imaxes de pintores surrealistas, desde Dalí aos seus contemporáneos brasileiros, como Ou. de Andrade Filho e A. Bulecao.”

Moitos dos edificios públicos atópanse rodeados de láminas de auga que cumpren varias funcións: aumentar a humidade do aire, reflectir e realzar os volumes simples ou a iluminación nocturna, e transmitir un ambiente sugerente e romántico. Créase un así un marco impactante de amplas e belas explanadas. Formados con elementos moi simples, as construcións son capaces de expresar toda a carga simbólica que require unha capital nova.

Cristina García-Rosales. Arquitecta

Madrid. Abril 2012

Brasilia: ¿Unha gran máquina para habitar ou unha utopía feita de realidade? [V] | Cristina García-Rosales[:en]

Brasilia: a great machine to live or a made Utopia of reality? [III] | Cristina García-Rosales

The Pilot Masterplan.

It is not easy to understand Brasilia without the help of a plane that orientates us. His extension is enormous (5.814 Km2) and the eyes get lost in the horizon of the high plateau with some wavy and soft hills. The elegant vegetation in a territory before arid and dry, the water of the great artificial lake Paranoá (of 65 km2) and the formally beautiful and simplest architecture, work of the architect Niemeyer, they are the only obstacles that make stop the look on having directed her to the infinite. Because of it it is important to obtain a map of this extensive city in order that, once in our power, we are capable of understanding the idea that Lucio Costa exposed on having defended his project.

Pilot Masterplan by Lucio Costa

«The city must be planned for the tidy and efficient work, but at the same time it has to be vital and agreeable, as well as suitable for the intellectual development».

«The plan has born of the initial gesture, with which anyone locates a place and takes possession of him: two axes that are cut in right angle forming a cross».

That is to say, such a widespread belief of which the plane of Brasilia was created inspiring by the silhouette of a plane, it is not true. A simple appropriation of the area by means of two axes, one of North on South, and other one of East on West, was the simple gesture of the expert hand that draws a plane to arrange a territory. This idea was adapting to the topography of the area. One of the axes made to itself curved and of there that the city could be alike the form of an airplane. To this initial idea there added others that Lucio Costa explains in his memory and that I will try to summarize, departing from her, from the current reality and from his transformations throughout last years.

Sight area of Brasilia

The axis North – South, long axis or principal axis has 20 km from length and 350 m. Of width. It is formed by a highway of six rails in every direction (¡!) that crosses the city, comes from the exterior space, joins the heart of the city – crossing of both axes – and uses as principal road link. Actually, Brasilia has designed for the car, which makes his tour almost impossible afoot due to his big distances and his gigantic scale. This, joined a public scanty transport, supposes a serious problem for the daily life of the citizens and influences his conviviality. Of six rails of the principal highway, two of them are for urban traffic, other two for rapid traffic and the last one for heavy vehicles. In this sense, as well as in great others, Brasilia was anticipated to the future. Though it is not clear that the future of the past is the today present.

Principal axis Brasilia

In this principal axis there place the residential zones separated from the highway for leafy lines of woodland. In the secondary crossings with the routes of penetration, – tunnels that certainly have remained narrow and in which there are multiple cloggings of entry to the condominiums – the equipments are located.

The housings are big rectangular «superblocks» constructed on piles and inspired by the unit habitacional of Le Corbusier. Nailed between green spaces, with zones of parkings, each of them can shelter approximately 3.000 persons. In total there is hundred twenty «superblocks».

Every block has six heights, well-considered distance in order that the mothers could call his children who play below in landscaped areas or under the porches protected from the inclemencies of the time. A good idea for a good one to live of the families.

The «superstables» or residential units have from eight to eleven «superblocks». A local unit or condominium her form four «superstables» as well as his complementary services placed to a top level, since it are the primary school and the day-care center, the ambulatory one, trades, a chapel and a social recreative club. Equipments of the first need placed near the housings to propitiate local activities.

The landscaped zones are designed by variation, beauty and profusion of tropical, classic woodland of a warm climate though benign, own of the ecosystem to which it belongs.

Superstables in Brasilia

The same thing does not happen with the fronts of the blocks, identical stylistically, that they grant excessive monotony to the set, which has a difficult solution. Though the residents use the frames of concrete of his apartments of different way, storing bicycles or other chattels, steadying itself – across slant of it – a certain individuality, one does not stop wondering because Niemeyer did not give content to other architects in the design of the blocks. Or at least of his fronts. Neither his orientation has been born in mind. Identical blocks are orientated arbitrary giving his opposite to the Sun or placing behind him.

But the most interesting aspect of the housings, under my point of view, was his igalitarian aim, that is to say that were designed in order that persons of different income were living through meetings and were related between yes, senseless of class. This was tried across the creation of residential basic, identical units between yes, formed by apartments placed in identical blocks. With the same front, since already all constructed on piles, they all have been said, the same height, by the same material, all by garage. Kubitschek was wishing that the city was lodging to an opened company and without social distinctions. Bankers and federal deputies would live to side of choferes and employees of the Congress. But this purpose, I believe, it does not have anything to see with the uniformity and the monotony.

The unit of class was not obtained in the practice. First, because the population increased considerably and of an initial forecast of 600.000 inhabitants it came near to the current ones 2.500.000 that are distributed, partly, in marginal areas, areas of misery, favelismo and poverty. Many suburbs spread up to a distance of 40 km from the center. In addition the peasants came to thousands, as soon as the city was inaugurated, in search of a better life and they were not fitting in the «superblocks» destined to the original population. Many of the workers of the construction – the «candangos» – that they had coexisted of equally to equally with architects and civil servants sharing show restraint and I fill with enthusiasm, also they wanted to remain, but they had to conform to the big huts of wood where they had lived during the years that the work lasted. Later these housings were considered to be illegal constructions. After a time they were consolidated and provided with urban infrastructures. To the set there was called he A Free City. Others were displaced to the CEI (Center of Eradication of the Emigrant). Of there there arose the suburb Ceilandia, one of the most populated, placed to 24 km from Brasilia and that nowadays consists of 350.000 inhabitants.

Definitively, Brasilia has turned into another stratified city, socially speaking. The original blocks only could have sheltered the workers of the government, civil servants, politicians or military men. That is to say, to the first settlers who in addition met between yes criteria of class, and those that the Government attracted to the new city with excellent salaries and living conditions. The rest located in cities satellites, some of them for high-level civil servants acquisitive, to the shores of the artificial lake Paranoá, which was not contemplated in the original plan or «Pilot Plan » either.

As Lucio Costa was exhibiting in his initial memory, it was a question of

«of preserve his intact beauty, landscaping it with wood and fields of a natural and rustic way, so that the urban population could enjoy his simple pleasures».

Juscelino Kubitschek and Lucio Costa

Let’s go now to the axis East – west, short or Civic axis of 5 km from length, also so called Monumental Axis. It is the most attractive for the visitor, though actually the whole city is of a great formal beauty. It has been in this axis where Niemeyer has managed to form an architecture that we might call sculptural, based on sober elements, with a minimalist bold composition and of impossible curves. He itself designated it as

«a space for the imagination «.

The crossing of both axes is realized in three different levels by the idea of improving the traffic and of avoiding semaphores. Really three levels become excessive. But, though it seems to be incredible, they are not infrautilizados, since the traffic is very abundant.

From the top level of the crossing, the vision of the perspective of the Monumental Axis is impressive, spreading almost up to the infinite on both sides of the highway. It is possible to think that it obeys a baroque beginning more than to one of the Modern Movement. It is capable of creating a surrealistic or magic atmosphere that manages to bewitch the senses, though also there is perceived a denial of the human scale or, to understand itself better, a lack of humanity. It produces, inside his great beauty, a sensation of monumental excess; it is as if one was sorry that he was lacking the necessary forces to travel all this tour.

In the oriental part of the axis from the crossing, they find the most representative buildings of the new political center: The Palace of the Government also called Planalto’s Palace, headquarters of the executive power; the Courthouse, headquarters of the legislative power and the National Congress, headquarters of the Assembly and of the Senate. These three buildings meet concerning the great Tres Poderes Square, in the shape of equilateral triangle, called by Lucio Costa « The Versailles of the people».

Since Francisco Bullrich writes,

«the buildings covered by the dome of the Senate and the Assembly from off and in the light of the twilight, they look like flying saucers floating on a platform, on the verge of landing or to take off.»

Between them, the building of the Secretariat, placed also in the axis of the composition, arises from the land as a missile. Other buildings are raised alone or create between them lines of force and of tension.

Between the Palace of the Panalto and the Supreme Court there are 400 m. And this oriental part of the Monumental axis has 2 km. This can give us an idea of the scale about which we are speaking, about the distances that it is necessary to cross not only for the visitors if not for the own civil servants of the Government, to happen from a building to other one in the middle of a blazing sun. As we said initially, Brasilia has lights and shades.

Continuing in the oriental part of the crossing of both axes, a wide esplanade appears to a top level, the Ministerial Avenue, where all the buildings have the same form and orientation.

Departaments in Brasilia

In this zone one finds also the building of Post office, wide zones landscaped of lawn and vegetation, several Departments and the Autonomous Agencies. The State Departments and of Justice they occupy the corners, the Military Departments, an independent square and the remaining ones form a sequence, each one with an area of parking deprived. The last one of the line is the Department of Education. The Cathedral has been located at the end of the axis by intention of heightening it. Also this axis complements itself with the National Theatre and other cultural buildings.

The western part of the Monumental Axis has in his center the Tower of Radio and Television and ends with the Municipal Plaza. Of symmetrical form, in the margins, there are located the recreative center, the Hotels and the economic and business area of the city.

In the Monumental Axis of Brasilia, Niemeyer obtains a great harmony of set, thanks to the symmetrical forms and studied perspectives, forcing the effects as suggests the historian Benévolo,

«up to the point of deforming his meaning, presenting them isolated of the habitual context as if it was a question of opposing objects. His architectures acquire, this way, a surrealistic intonation (…) and some details – for example example the elements of marble polished and turned as if they were bones of animals – they present an undeniable similarity with certain images of surrealistic painters, from Dalí to his contemporary Brazilians, as O. de Andrade Filho. and A. Bulecao.»

Many of the public buildings are surrounded with water sheets that fulfill several functions: to increase the dampness of the air, to reflect and to heighten the simple volumes or the night lighting, and to transmit a suggestive and romantic environment. The like that one creates a striking frame of wide and beautiful esplanades. Formed with very simple elements, the constructions are capable of expressing the whole symbolic load that needs the new capital.

Cristina García-Rosales. Architect

Madrid. April 2012

Brasilia: a great machine to live or a made Utopia of reality? [V] | Cristina García-Rosales

[:]

Cristina García-Rosales
Cristina García-Rosaleshttps://arquiplaneo.wixsite.com/arquiplaneo
Soy arquitecta (1980). Mis proyectos son muy diversos. En 1995 fundo el grupo La Mujer Construye, en el que ocupo la Presidencia. Con LMC he realizado diversas actividades, entre ellas la coordinación de Encuentros en Alcalá y Madrid y la edición de libros y catálogos de las exposiciones. He participado en más de 250 conferencias, debates, seminarios y congresos, tanto nacionales como internacionales y he comisariado y diseñado la exposición "Construir desde el Interior”, 75 obras realizadas por mujeres. Estoy escribiendo mi tesis doctoral "Aino Marsio Aalto, arquitecta finlandesa".
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR

3 COMENTARIOS

0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
3 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados
Rodrigo
Rodrigo
3 months ago

Que interessante essa matéria que acabei de ler, até compartilhei no meu Facebook. centro oeste cap

Alberto Alonso Oro
Alberto Alonso Oro
12 years ago
Reply to  Francisco

¡Un placer Francisco!

Francisco
Francisco
12 years ago

Muy completo. Estamos preparando un trabajo desde Argentina sobre la historia de la arquitectura del siglo XX y nos sirvió de mucho tu aporte. Muchas gracias.

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS