[:es]
María Arana (arquitecta) y Gorka Rodríguez (Licenciado en Ciencias Sociales y de la Comunicación y productor cultural) forman Zaramari, estudio afincado Bilbao. Zaramari es
“una productora de ideas que trabaja por la transformación colaborativa del entorno urbano a partir de la creatividad y la implicación ciudadana”.
Los temas que abordan van desde la pedagogía urbana hasta proyectos de comunicación y creatividad aplicada, pasando por el ámbito de la consultoría, gestión y producción cultural, y es en este campo donde surge BAT.

BAT es un proyecto cultural que pretende explorar las posibilidades de aprendizajes múltiples que ofrece la ciudad para la formación de una ciudadanía participe en la transformación de su entorno. Se tratan de aprendizajes basados en la observación, el contacto y la investigación de la realidad urbana, con el objetivo de propiciar reflexiones e iniciativas que contribuyan al desarrollo de ciudades más habitables.
A través de las actividades de su programación (workshops, conferencias, debates, cine-forum…) promueve una participación activa y espacios de comunicación y creación que transcurren simultáneamente en el entorno físico y en la red, abriendo la posibilidad de poner en relación a ciudadanos, arquitectos, urbanistas, diseñadores, agentes del desarrollo comunitario y activadores urbanos para cruzar ideas y miradas con el objetivo de buscar de forma conjunta herramientas y proyectos que traten de contribuir a la (re)construcción de territorios más habitables.
Algunas preguntas sobre las que se construye BAT:
“¿De qué forma se puede contribuir desde la arquitectura a una sociedad más justa y libre?
¿Cómo podemos ciudadanos, urbanistas y arquitectos colaborar en la planificación y (re)construcción de espacios para la convivencia?
¿Puede diseñarse y construirse la ciudad con la lógica de la creatividad compartida?
¿Qué papel puede jugar el arte en este tipo de procesos?
¿Cómo podemos actuar desde lo hiperlocal en el desarrollo urbano?”
Sobre todas estas preguntas y muchas otras cuestiones ha tratado BAT. Sobre la necesidad de generar lugares donde reflexionar y producir de forma colaborativa y colectiva para tratar de encontrar alternativas, planificando y (re)construyendo espacios para la convivencia.

¿Cuál ha sido vuestra formación y trayectoria profesional previa a BAT?
Desde la profesión de la arquitectura hemos trabajado durante más de 10 años en diversos estudios de arquitectura tradicional que abarcaban proyectos desde vivienda colectiva a la ordenación urbana y planes urbanísticos. Desde nuestras otras profesiones, hemos realizado programas de educación en valores a través del cine, la producción audiovisual y el desarrollo de proyectos educativos que utilizaban el arte y la cultura como disciplinas formativas. Zaramari nace en el 2009 con el interés de generar proyectos culturales que utilizaban la creatividad y las prácticas artísticas como medio para sensibilizar sobre la ecología urbana desde la participación social. Hay tres proyectos previos al BAT que fueron el inicio de un cambio en nuestro trabajo y que muestran el interés sobre la construcción participativa y sostenible de las ciudades:
El primero fue la ideación y el diseño de participación de IMAGINATU BILBAO, un proyecto de construcción colectiva realizado para Alhóndiga Bilbao. Una invitación a todos los visitantes a la exposición TRANSFORMACIONES a dejar sus recuerdos, sus ideas y sus deseos de ciudad, de forma que esas aportaciones construyeron un espacio emocional en la sala de exposiciones. Una instalación que te invitaba a detenerse para compartir la lectura de los deseos de los vecinos y vecinas, antes de continuar su camino a través de una metrópoli plagada de evocaciones de pasado, de vivencias de presente y de sueños de futuro.
Creactivos fue un reto planteado por la agencia de desarrollo local de Busturialdea para favorecer procesos de hibridación entre diferentes empresas, instituciones y organizaciones para promover proyectos de colaboración en el sector de la construcción en la zona. Creactivos implementó dinámicas de participación creativa en la Asociación IREKUR ( Asociación para el desarrollo de la construcción responsable en bustutrialdea) que favorecieron el trabajo colaborativo y facilitaron la interconexión y conocimiento sectorial.
Para acabar Hondakin fué la antesala de BAT, un programa cultural que comisariamos para AlhóndigaBilbao, donde se planteaba (re)buscar entre los escombros de un modelo de crecimiento urbanístico insostenible para proponer un intercambio de experiencias y miradas que usan la práctica arquitectónica como instrumento cultural de investigación, experimentación, interacción y cambio.
¿Qué os llevó a abriros camino en un proyecto cultural de estas características?
Nuestro propio interés en investigar y compartir las prácticas basados en la creación compartida entre arquitectos, diseñadores, artistas y personas interesadas en la transformación colaborativa de las ciudades. Nos interesa visibilizar y promover la emergencia de nuevos talentos y prácticas creativas que hibridan entre la producción cultural, la representación artística, la arquitectura y el urbanismo, entendidos como herramientas para la (re)construcción colaborativa del territorio. Necesitamos generar lugares donde reflexionar y producir de forma colaborativa y colectiva para tratar de favorecer espacios para la el desarrollo de una cultura urbana emergente.
La ciudad produce cruces y mezclas entre disciplinas, conocimientos y culturas que pueden posibilitar la generación de nuevas ideas y posibilidades digitales y reales de la ciudad que pueden resultar de gran utilidad para fortalecer los procesos de innovación urbana y la generación de oportunidades asociadas al despliegue de la creatividad y las actividades de la nueva economía urbana . Además de esta mezcla entre lo digital y lo físico la ciudad también produce cruces y mezclas entre disciplinas, conocimientos y culturas que pueden posibilitar la generación de nuevas ideas y posibilidades.
El actual escenario de crisis ha dejado en las ciudades espacios vacíos, edificios a medio construir, infraestructuras prorrogadas. Estamos en un momento en transformación en la relación entre espacios y usos, entre lugares y redes. De transformación también en la forma en que la creatividad resultante de procesos colaborativos puede incidir en la forma de hacer arte público en la ciudad desde las personas. En un momento que posibilita ensayar metodologías cooperativas que transfieran conocimientos o habilidades, a la vez que comparten maneras diversas de hacer y pensar sobre el lugar.
La ciudad contemporánea no puede ya entenderse sin la tecnología y las prácticas digitales que genera. Ni la gestión urbana, ni la producción/consumo cultural pueden permanecer al margen de estos cambios sociales. Las plataformas digitales constituyen espacios adecuados para crear y compartir información y conocimiento al tiempo que se generan los procesos relacionales necesarios para movilizar ese conocimiento de un modo colectivo a través de las redes sociales. Un elemento importante de esta dinámica es su capacidad de generar procesos de aprendizaje.Un proceso inclusivo en el que la creatividad urbana contribuye a mejorar la ciudad vivida por todos los vecinos. Una innovación que, en este caso se basa en la acción colaborativa y el uso de la tecnología para generar redes sociales activas que trasladan acciones que suceden en el espacio analógico al espacio digital y viceversa. Una generación de espacios híbridos, puntos de encuentro entre los planos digitales y reales de la ciudad que pueden resultar de gran utilidad para fortalecer los procesos de innovación urbana.

¿Os encontrasteis con muchas dificultades en su puesta en marcha?
La mayor complejidad de este tipo de programas es el proceso de búsqueda de apoyos institucionales públicos y privados para poder llevarlos a cabo. Poco a poco y debido a una intensa labor que desarrollamos durante muchos meses, cada vez son más las instituciones que reconocen la importancia y el retorno de este tipo de programas culturales y nos trasladan su intención de apoyar BAT. Llevamos realizadas dos ediciones y este tipo de programas se consolidan con el tiempo. Cuantas más ediciones podamos promover, entendemos que más fácilmente podemos conseguir apoyos para llevarlos a cabo.
¿Consideráis que estudiar Arquitectura ha sido un pasaporte fundamental para haber llegado a vuestro trabajo actual?
Reconocemos que la arquitectura y el urbanismo son dos de nuestra inquietudes además de la profesión de uno de los miembros de zaramari. El interés por conocer las relaciones que pueden surgir entre la arquitectura, la ciudad y otras disciplinas culturales ha sido para nosotros el motor para desarrollar nuestro ámbito de trabajo.
Imaginar los nuevos escenarios que ofrece la ciudad para la cultura a través de intervenciones artísticas y usos culturales del espacio público ha fomentado este interés por trabajar en la producción cultural que combina la creatividad y el espacio social incidiendo en la articulación entre cultura-sociedad-territorio.
¿Estáis contentos con los objetivos alcanzados?
Durante las dos ediciones pasadas, el nivel de participación ha sido alto. Hemos conseguido que la Universidad Publica Vasca abale los aprendizajes que generamos en estos encuentros y ofrezca créditos universitarios por la asistencia. Una forma de reconocer la importancia de estas prácticas que desde la educación no reglada tienen su reconocimieto social y académico. El nivel de implicación y retorno de las personas y asociaciones que participan es fundamental para nosotros y de momento la experiencia sido positiva para todas.
¿Animarías a otros arquitectos a seguir vuestros pasos? ¿Qué pasos consideráis que deberían dar? ¿Cómo completar sus estudios? ¿Qué otros consejos les darías?
Animaría a los arquitectos a pensar cuál es su ámbito de interés dentro de la práctica arquitectónica y a investigar el servicio que pueden ofrecer desde lo que les interesa de la arquitectura. Para nosotros lo importante es poder convertir nuestros intereses culturales relacionados con la arquitectura y las ciudades en nuestra profesión.
¿Crees que los arquitectos en España deberíamos abrir nuevas vías de trabajo para salir de la casilla más «tradicional» de proyectar dada la actual situación de la construcción en nuestro país?
En nuestra opinión cada uno debe hacer lo que más le motive. Para nosotros sería importante mantener la parte tradicional de la arquitectura, entendida como un ejercicio artesanal y sensato donde la construcción se cuide y sea responsable atendiendo a las necesidades territoriales, económicas y sociales. Para ello no solamente es necesario replantear nuestra profesión sino muchas de las profesiones que orbital en el sector de la construcción desde varias décadas. Creemos que es necesario (re)contruir el terrritorio desde otra sensibilidad y para ello vemos necesario buscar nuevas relaciones y vías de trabajo aporten valor a esa nueva forma de incidir en el territorio que no unicamente debe abordarse desde la practica tradicional.
¿Qué opináis de los que se han ido a trabajar al extranjero?
Creemos que muchos de los arquitectos han emigrado por falta de una oportunidad laboral, dejando aquí la familia y los amigos. En muchas ocasiones creo que ha sido una decisión muy dura y de mucho coraje. Por otro lado entendemos que en otras ocasiones, sacar la cabeza y salir fuera puede ofrecernos la posibilidad de encontrarnos con otras formas de hacer que pueden ayudarnos a encontrar nuevas oportunidades profesionales dentro de las nuevas tendencias urbanas que se reconocen dentro de la innovación social y ciudadana. Salir no siempre es un drama. Lo interesante sería compartir esas experiencias y conocimientos adquiridos con las personas que nos hemos quedado aquí para favorecer un intercambio de conocimiento.

María Arana y Gorka Rodríguez · proyecto cultural | BAT
Febrero 2014
Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco y Alberto Alonso Oro. Agradecer a María y Gorka su tiempo y predisposición con este espacio.
[:en]
María Arana (architect) and Gorka Rodríguez (Licentiate in Social Sciences and of the Communication and cultural producer) forms Zaramari, bought property study Bilbao. Zaramari is “a producer of ideas who works for the collaborative transformation of the urban environment from the creativity and the civil implication”.
The topics that they approach go from the urban pedagogy up to projects of communication and applied creativity, happening for the area of the consultancy, management and cultural production, and it is in this field where BAT arises.
BAT is a cultural project that tries to explore the possibilities of multiple learnings that the city offers for the formation of a citizenship take part in the transformation of his environment. They treat each other about learnings based on the observation, the contact and the investigation of the urban reality, with the aim to propitiate reflections and initiatives that they contribute to the development of the most inhabitable cities.
Across the activities of his programming (workshops, you confer, debates, cinema – forum …) promotes an active participation and spaces of communication and creation that pass simultaneously in the physical environment and in the network, opening the possibility of putting in relation citizens, architects, town planners, designers, agents of the community development and urban activators to cross ideas and looks with the aim to look of joint form for tools and projects that try to contribute to the (re) construction of more inhabitable territories.
Some questions on which BAT is constructed:
“Of what form is it possible to contribute from the architecture to a more just and free company?
How do we can citizens, town planners and architects collaborate in the planning and (re) construction of spaces for the conviviality?
Can it be designed and the city be constructed by the logic of the shared creativity?
What paper can play the art in this type of processes?
How can we act from the hyperlocal thing in the urban development?”
On all these questions and many other questions BAT has treated. On the need to generate places where to think and to produce of collaborative and collective form to try to find alternatives, planning and (re) constructing spaces for the conviviality.
Which has you been your formation and professional path before BAT?
From the profession of the architecture we have been employed during more than 10 years at diverse studies of traditional architecture that were including projects from collective housing to the urban arrangement and urban development plans. From our other professions, we have realized programs of education in values across the cinema, the audio-visual production and the development of educational projects that were using the art and the culture as formative disciplines. Zaramari is born in 2009 with the interest of generating cultural projects that were using the creativity and the artistic practices as way to sensitize on the urban ecology from the social participation. There are three projects before the BAT that they were the beginning of a change in our work and that they show the interest on the participative and sustainable construction of the cities:
The first one was the ideación and the design of IMAGINATU BILBAO’s participation, a project of collective construction realized for Alhóndiga Bilbao. An invitation to all the visitors to the TRANSFORMACIONES exhibition to leaving his recollections, his ideas and his desires of city, so that these contributions constructed an emotional space in the room of exhibitions. An installation that was inviting you to be stopped to share the reading of the desires of the neighbors and neighbors, before continuing his way across a metropolis riddled with evocations of past, of experiences of present and of dreams of future.
Creactivos was a challenge raised by the agency of Busturialdea’s local development to favor processes of hybridization between different companies, institutions and organizations to promote projects of collaboration in the sector of the construction in the zone. Creactivos implemented dynamics of creative participation in the IREKUR Association (Association for the development of the responsible construction in bustutrialdea) that favored the collaborative work and facilitated the interconnection and sectorial knowledge.
To end Hondakin was BAT’S anteroom, a cultural program that comisariamos for AlhóndigaBilbao, where it was considering (re) to search between the rubbles of a model of urban development untenable growth to propose an exchange of experiences and looks that use the architectural practice as cultural instrument of investigation, experimentation, interaction and change.
What did you lead to opening way you in a cultural project of these characteristics?
Our own interest to investigate and share the practices based on the creation shared between architects, designers, artists and persons been interested in the collaborative transformation of the cities. We are interested visibilizar and in promoting the emergency of new talents and creative practices that hibridan between the cultural production, the artistic representation, the architecture and the urbanism understood as tools for the (re) collaborative construction of the territory. We need to generate places where to think and to produce of collaborative and collective form to try to favor spaces for her the development of an urban emergent culture.
The city produces crossings and mixtures between disciplines, knowledge and cultures that can make possible the generation of new ideas and digital and royal possibilities of the city that can ensue from great usefulness to strengthen the processes of urban innovation and the generation of opportunities associated with the deployment of the creativity and the activities of the new urban economy. Besides this mixture between the digital thing and physical the city also produces crossings and mixtures between disciplines, knowledge and cultures that there can make possible the generation of new ideas and possibilities.
The current scene of crisis has left in the cities empty spaces, buildings to way to construct, extended infrastructures. We are in a moment in transformation in the relation between spaces and uses, between places and networks. Of transformation also in the form in which the resultant creativity of collaborative processes can affect in the way of doing public art in the city from the persons. In a moment that it makes possible to test cooperative methodologies that transfer knowledge or skills, simultaneously that share diverse ways of making and thinking about the place.
The contemporary city cannot already be understood without the technology and the digital practices that it generates. Neither the urban management, nor the cultural production/consumption can remain to the margin of these social changes. The digital platforms constitute spaces adapted to create and to share information and knowledge at the time that there are generated the relational necessary processes to mobilize this knowledge of a collective way across the social networks. An important element of this dynamics is his aptitude to generate learning processes. An inclusive process in which the urban creativity helps to improve the city lived by all the neighbors. An innovation that, in this case is based on the collaborative action and the use of the technology to generate social active networks that move actions that happen in the analogical space to the digital space and vice versa. A generation of hybrid spaces, points of meeting between the digital and royal planes of the city that can ensue from great usefulness to strengthen the processes of urban innovation.
Did you meet many difficulties in his putting in march?
The major complexity of this type of programs is the process of search of institutional supports public and deprived to be able to carry out them. Little by little and due to an intense labor that we develop for many months, every time they are more the institutions that recognize the importance and the return of these type of cultural programs and they us move his intention of resting BAT. We take realized two editions and this type of programs are consolidated by the time. All those more editions let’s be able promote, we understand that easier we can obtain supports to carry out them.
Do you think that to study Architecture has been a fundamental passport to have come to your current work?
We admit that the architecture and the urbanism are two of our worries besides the profession of one of the members of zaramari. The interest to know the relations that can arise between the architecture, the city and other cultural disciplines the engine has been for us to develop our area of work.
To imagine the new scenes that the city offers for the culture across artistic interventions and cultural uses of the public space has promoted this interest to be employed at the cultural production that combines the creativity and the social space affecting in the joint between culture-company-territory.
Are you satisfied with the reached aims?
During the past two editions, the level of participation be been high. We have achieved that the University Publishes Basque him abuse the learnings that we generate in these meetings and offer university credits for the assistance. It forms a of recognizing the importance of these practices that from the not ruled education have his social and academic reconocimieto. The level of implication and return of the persons and associations that take part is fundamental for us and at the moment the experience been positive for all.
Would you encourage other architects to follow your steps? What steps do you consider that they should give? How to complete his studies? What other advices would you give them?
It would encourage the architects to think which is his area of interest inside the architectural practice and to investigating the service that they can offer from in what they are interested of the architecture. For us the important thing is to be able to turn our cultural interests related to the architecture and the cities into our profession.
Do you believe that the architects in Spain we should open new routes of work to go out of the «most «traditional» cabin of projecting given the current situation of the construction in our country?
In our opinion each one must do what more motivates him. For us it would be important to support the traditional part of the architecture, understood as a handcrafted and sensible exercise where the construction looks after itself and is responsible attending to the territorial, economic and social needs. For it not only it is necessary to restate our profession but many of the professions that orbital in the sector of the construction from several decades. We believe that it is a necessary (re) contruir the terrritorio from another sensibility and for it we see necessarily to look for new relations and routes of work contribute value to this new way of affecting in the territory that not only must be approached from the traditional practice.
What do you think of those that they have been going to work abroad?
We believe that many of the architects have emigrated for lack of a labor opportunity, leaving here the family and the friends. In many occasions I believe that it has been a very hard decision and of very much courage. On the other hand we understand that in other occasions, sacred the head and to go out was it can offer us the possibility of meeting other ways of doing that they can help us to find new professional opportunities inside the new urban trends that are recognized inside the social and civil innovation. About going out not always it is a drama. The interesting thing would be to share these experiences and knowledge acquired with the persons that we have remained here to favor an exchange of knowledge.
María Arana y Gorka Rodríguez · Cultural project | BAT
Februry 2014
Interview realized by Ana Barreiro Blanco and Alberto Alonso Oro. To be grateful for Maria and Gorka his time and predisposition with this space.
[:gl]
María Arana (arquitecta) e Gorka Rodríguez Licenciado en Ciencias Sociais e da Comunicación e produtor cultural) forman Zaramari, Zaramari, estudo afincado Bilbao. Zaramari é «unha produtora de ideas que traballa pola transformación colaboradora do ámbito urbano a partir da creatividade e a implicación cidadá».
Os temas que abordan van dende a pedagoxía urbana ata proxectos de comunicación e creatividade aplicada, pasando polo ámbito da consultoría, xestión e produción cultural, e é neste campo onde xorde BAT.
BAT é un proxecto cultural que pretende explorar as posibilidades de aprendizaxes múltiples que ofrece a cidade para a formación dunha cidadanía participe na transformación do seu ámbito. Trátanse de aprendizaxes baseadas na observación, o contacto e a investigación da realidade urbana, co obxectivo de propiciar reflexións e iniciativas que contribúan ao desenvolvemento de cidades máis habitables.
A través das actividades da súa programación (workshops, conferencias, debates, cine-forum…) promove unha participación activa e espazos de comunicación e creación que transcorren simultáneamente no ámbito físico e na rede, abrindo a posibilidade de poñer en relación a cidadáns, arquitectos, urbanistas, deseñadores, axentes do desenvolvemento comunitario e activadores urbanos para cruzar ideas e miradas co obxectivo de buscar de forma conxunta ferramentas e proxectos que traten de contribuír á (re)construcción de territorios máis habitables.
Algunhas preguntas sobre as que se constrúe BAT:
“¿De que forma se pode contribuír dende a arquitectura a unha sociedade máis xusta e libre?
¿Como podemos cidadáns, urbanistas e arquitectos colaborar na planificación e (re)construcción de espazos para a convivencia?
¿Pode deseñarse e construírse a cidade coa lóxica da creatividade compartida?
¿Que papel pode xogar a arte neste tipo de procesos?
¿Como podemos actuar dende o hiperlocal no desenvolvemento urbano?”
Sobre todas estas preguntas e moitas outras cuestións tratou BAT. Sobre a necesidade de xerar lugares onde reflexionar e producir de forma colaboradora e colectiva para tratar de encontrar alternativas, planificando e (re)construyendo espazos para a convivencia.
¿Cal foi a vosa formación e traxectoria profesional previa a BAT?
Dende a profesión da arquitectura traballamos durante máis de 10 anos en diversos estudos de arquitectura tradicional que abranguían proxectos dende vivenda colectiva á ordenación urbana e plans urbanísticos. Dende as nosas outras profesións, realizamos programas de educación en valores a través do cine, a produción audiovisual e o desenvolvemento de proxectos educativos que utilizaban a arte e a cultura como disciplinas formativas. Zaramari nace no 2009 co interese de xerar proxectos culturais que utilizaban a creatividade e as prácticas artísticas como medio para sensibilizar sobre a ecoloxía urbana dende a participación social. Hai tres proxectos previos ao BAT que foron o inicio dun cambio no noso traballo e que mostran o interese sobre a construción participativa e sostible das cidades:
O primeiro foi a ideación e o deseño de participación de IMAGINATU BILBAO, un proxecto de construción colectiva realizado para Alhóndiga Bilbao. Un convite a todos os visitantes á exposición TRANSFORMACIONES a deixar os seus recordos, as súas ideas e os seus desexos de cidade, de forma que esas achegas construíron un espazo emocional na sala de exposicións. Unha instalación que te invitaba a deterte para compartir a lectura dos desexos dos veciños e veciñas, antes de continuar o seu camiño a través dunha metrópole enchida de evocacións de pasado, de vivencias de presente e de sonos de futuro.
Creactivos foi un reto formulado pola axencia de desenvolvemento local de Busturialdea para favorecer procesos de hibridación entre diferentes empresas, institucións e organizacións para promover proxectos de colaboración no sector da construción na zona. Creactivos implementar dinámicas de participación creativa na Asociación IREKUR (sociación para o desenvolvemento da construción responsable en bustutrialdea) que favoreceron o traballo colaborador e facilitaron a interconexión e coñecemento sectorial.
Para acabar Hondakin Para rematar Hondakin foi a antesala de BAT, un programa cultural que comisariamos para AlhóndigaBilbao, onde se formulaba (re)buscar entre os entullos dun modelo de crecemento urbanístico insostible para propoñer un intercambio de experiencias e miradas que usan a práctica arquitectónica como instrumento cultural de investigación, experimentación, interacción e cambio.
¿Que vos levou a abrirvos camiño nun proxecto cultural destas características?
O noso propio interese en investigar e compartir as prácticas baseados na creación compartida entre arquitectos, deseñadores, artistas e persoas interesadas na transformación colaboradora das cidades. Interésanos visibilizar e promover a emerxencia de novos talentos e prácticas creativas que hibridan entre a produción cultural, a representación artística, a arquitectura e o urbanismo, entendidos como ferramentas, para a (re)construcción colaboradora do territorio. Necesitamos xerar lugares onde reflexionar e producir de forma colaboradora e colectiva para tratar de favorecer espazos para ao desenvolvemento dunha cultura urbana emerxente.
A cidade produce cruces e mesturas entre disciplinas, coñecementos e culturas que poden posibilitar a xeración de novas ideas e posibilidades dixitais e reais da cidade que poden resultar de grande utilidade para fortalecer os procesos de innovación urbana e a xeración de oportunidades asociadas ao despregamento da creatividade e as actividades da nova economía urbana. Ademais desta mestura entre o dixital e o físico a cidade tamén produce cruces e mesturas entre disciplinas, coñecementos e culturas que poden posibilitar a xeración de novas ideas e posibilidades.
O actual escenario de crise deixou nas cidades espazos baleiros, edificios a medio construír, infraestruturas prorrogadas. Estamos nun momento en transformación na relación entre espazos e usos, entre lugares e redes. De transformación tamén na forma en que a creatividade resultante de procesos colaboradores pode incidir na forma de facer arte pública na cidade dende as persoas. Nun momento que posibilita ensaiar metodoloxías cooperativas que transfiran coñecementos ou habilidades, á vez que comparten maneiras diversas de facer e pensar sobre o lugar.
A cidade contemporánea non pode xa entenderse sen a tecnoloxía e as prácticas dixitais que xera. Nin a xestión urbana, nin a produción/consumo cultural poden permanecer á marxe destes cambios sociais. As plataformas dixitais constitúen espazos axeitados para crear e compartir información e coñecemento ao tempo que se xeran os procesos relacionais necesarios para mobilizar ese coñecemento dun modo colectivo a través das redes sociais. Un elemento importante desta dinámica é a súa capacidade de xerar procesos de aprendizaje.Un proceso inclusivo no que a creatividade urbana contribúe a mellorar a cidade vivida por todos os veciños. Unha innovación que, neste caso se basea na acción colaboradora e o uso da tecnoloxía para xerar redes sociais activas que trasladan accións que suceden no espazo analóxico ao espazo dixital e viceversa. Unha xeración de espazos híbridos, puntos de encontro entre os planos dixitais e reais da cidade que poden resultar de grande utilidade para fortalecer os procesos de innovación urbana.
¿Encontrástesvos con moitas dificultades na súa posta en marcha?
A maior complexidade deste tipo de programas é o proceso de busca de apoios institucionais públicos e privados para poder levalos a cabo. Pouco a pouco e debido a un intenso labor que desenvolvemos durante moitos meses, cada vez son máis as institucións que recoñecen a importancia e o retorno deste tipo de programas culturais e trasládannos a súa intención de apoiar BAT. Levamos realizadas dúas edicións e este tipo de programas consolídanse co tempo. Cantas máis edicións poidamos promover, entendemos que máis doadamente podemos conseguir apoios para levalos a cabo.
¿Considerades que estudar Arquitectura foi un pasaporte fundamental para chegar ao voso traballo actual?
Recoñecemos que a arquitectura e o urbanismo son dous da nosa inquietudes ademais da profesión dun dos membros de zaramari. O interese por coñecer as relacións que poden xurdir entre a arquitectura, a cidade e outras disciplinas culturais foi para nós o motor para desenvolver o noso ámbito de traballo.
Imaxinar os novos escenarios que ofrece a cidade para a cultura a través de intervencións artísticas e usos culturais do espazo público fomentou este interese por traballar na produción cultural que combina a creatividade e o espazo social incidindo na articulación entre cultura-sociedade-territorio.
¿Estades contentos cos obxectivos alcanzados?
Durante as dúas edicións pasadas, o nivel de participación foi alto. Conseguimos que a Universidade Publica Vasca abale as aprendizaxes que xeramos nestes encontros e ofreza créditos universitarios pola asistencia. Unha forma de recoñecer a importancia destas prácticas que dende a educación non regulada teñen o seu reconocimieto social e académico. O nivel de implicación e retorno das persoas e asociacións que participan é fundamental para nós e de momento a experiencia sido positiva para todas.
¿Animarías outros arquitectos a seguir os vosos pasos? ¿Que pasos considerades que deberían dar? ¿Como completar os seus estudos? ¿Que outros consellos lles darías?
Animaría os arquitectos a pensar cal é o seu ámbito de interese dentro da práctica arquitectónica e a investigar o servizo que poden ofrecer dende o que lles interesa da arquitectura. Para nós o importante é poder converter os nosos intereses culturais relacionados coa arquitectura e as cidades na nosa profesión.
¿Credes que os arquitectos en España deberiamos abrir novas vías de traballo para saír da casa máis «tradicional» de proxectar dada a actual situación da construción no noso país?
Na nosa opinión cada un debe facer o que máis o motive. Para nós sería importante manter a parte tradicional da arquitectura, entendida como un exercicio artesanal e sensato onde a construción se coide e sexa responsable atendendo ás necesidades territoriais, económicas e sociais. Para iso non soamente é necesario reformular a nosa profesión senón moitas das profesións que orbital no sector da construción dende varias décadas. Cremos que é necesario (re)contruir o terrritorio dende outra sensibilidade e para iso vemos necesario buscar novas relacións e vías de traballo acheguen valor a esa nova forma de incidir no territorio que non unicamente debe abordarse dende practícaa tradicional.
¿Que opinades dos que se foron a traballar ao estranxeiro?
Cremos que moitos dos arquitectos emigraron por falta dunha oportunidade laboral, deixando aquí a familia e os amigos. En moitas ocasións creo que foi unha decisión moi dura e de moita coraxe. Por outro lado entendemos que noutras ocasións, sacar a cabeza e saír fóra pode ofrecernos a posibilidade de encontrarnos con outras formas de facer que poden axudarnos a encontrar novas oportunidades profesionais dentro das novas tendencias urbanas que se recoñecen dentro da innovación social e cidadá. Saír non sempre é un drama. O interesante sería compartir esas experiencias e coñecementos adquiridos coas persoas que quedamos aquí para favorecer un intercambio de coñecemento.
María Arana y Gorka Rodríguez · proyecto cultural | BAT
Febreiro 2014
Entrevista realizada por Ana Barreiro Blanco e Alberto Alonso Oro. Agradecer a María e Gorka o seu tiempo e predisposición con este espazo.
[:]




