Unha teoría docente. Unha maneira de facer as cousas | Jorge Meijide


Louis Kahn in the Yale University Art Gallery, 1953. (Courtesy of Lionel Freedman Archives)
Louis Kahn en la Yale University Art Gallery, 1953. | Cortesía de Lionel Freedman Archives

Unha maneira de facer as cousas.

“Amo os inicios. Os inicios énchenme de marabilla. Eu creo que o inicio é o que garante a consecución. Se esta non ten lugar, nada podería nin querería existir. Teño un gran respecto pola instrución porque é unha inspiración fundamental. (…) A vontade de aprender, o desexo de aprender, é unha das maiores aspiracións. Non me emociona en igual medida a educación. Aprender está ben, pero a educación é algo que sempre está en discusión porque ningún sistema consegue captar xamais o verdadeiro significado de aprender”.

Louis I. Kahn1

Ante todo as cousas claras: Un proxecto é un proceso.

Un proceso que segue unha evolución no tempo. Un proceso gradual en constante desenvolvemento nutrido pola adquisición paulatina de coñecementos e habilidades. Un proceso encamiñado á realización da obra de arquitectura..

Se un proxecto é un proceso parece coherente que a docencia do mesmo haxa de selo tamén. Habemos de entender ao proxecto, na súa evolución, como aglutinador de intencións, de intereses e sobre todo de coñecementos, valorando o seu carácter propositivo.

A formación dun arquitecto é longa e continua, como o é a da persoa. Crer que no que dura a estancia do alumno na Escola formamos a un arquitecto é, cando menos, inxenuo. O mesmo que pensar que formamos a un profesional pola mera acumulación de determinadas habilidades e coñecementos. Estamos a falar de calidade e non de cantidade.

Un proceso tan complexo como a formación dunha personalidade arquitectónica, é #cuestión dun longo e interno proceso de madurez e reflexión, así como de grandes doses de serenidade e autocrítica.

Dicía Goethe respecto diso da madurez do poeta novo,

“o defecto da maioría dos nosos poetas novos, é que a súa personalidade subxectiva non é bastante interesante aínda e non saben achar no obxectivo asuntos para as súas obras, como máximo achan asuntos mediocres que responden á súa propia nova subxectividade“.2

Habemos de ser conscientes de que unha docencia de proxectos baseada nunha sucesión en crecente dificultade tipológica de exercicios corrixidos e avaliados, non parece un bo camiño para lograr o fin buscado.

Habemos de fomentar e valorar o proceso como ferramenta de elaboración do proxecto máis que o seu resultado final. Habemos de fomentar tamén a integración de todo aquilo que o enriqueza, de todos aqueles coñecementos que conduzan á formación dun espírito arquitectónico completo e capaz de desenvolver esa obra de arquitectura merecedora de ser parte dese tesouro da arquitectura do que nos falaba Kahn.

Valorar o traballo do proceso en si mesmo e non o resultado é a maneira de entendelo, pero non como un fin en si mesmo, senón como o catalizador e aglutinador de experiencias, coñecementos, desexos e anhelos. Trátase de fomentar a motivación e o anhelo de emocionar.

Proxecto e Obradoiro.

O proxecto debe aglutinar e integrar en si mesmo e ao redor de se mesmo todas aquelas disciplinas e coñecementos que o fan factible, nun continuo e constante fluxo de influencias. Un Obradoiro3 aglutinador, entendido en si mesmo como unha forma de traballo, debe organizarse de maneira gradual, tanto vertical como transversalmente, o longo da carreira, distribuíndo os seus contidos, non pola súa aparente complexidade, senón polos seus contidos conceptuais que abarquen as distintas escalas do traballo proyectual e as diversas complexidades e imbricaciones que o feito arquitectónico leva. Un fío argumental con diferentes graos de compromiso no que o alumno ha de ir profundando e involucrándose.

A docencia é un camiño de dobre dirección. É un proceso que se produce en continuidade coa experiencia diaria. Un ensino na que aprendes, descobres e redescubres. Apréndese e ensínase á vez. Ensinar a buscar e a través diso entender e aprender a ver. O proceso enriquécese e retroaliméntase, xerando ilusión e complicidade.

Hai que desenvolver e articular un conxunto de valores fundamentais que substancien o proceso como traballo. Hai que fomentar a práctica crítica con debates achega do contido intrínseco das cousas, a súa esencia e a súa realidade.

A arquitectura é unha creación do pensamento e a obra a súa concreción. Ambos, idea e obra, están indisolublemente unidos nunha relación honesta e polo tanto verdadeira.

Un proxecto de arquitectura é un proceso persoal e intransferible, inevitablemente íntimo. Toda creación é un acto de intimidade, un acto solitario, calquera acto de creación, calquera acto de comprensión éo. Todo sentimento é individual, toda sensación éo. Trátase da procura cara a unha aproximación emocional ao feito arquitectónico.

Un non aprende nada que non sexa parte de si mesmo, dicía Kahn.

Un traballo de arquitectura comprende unha ética. Unha ética do quefacer que se debe ao seu proceso mesmo. O tempo, a madurez, e o coñecemento forxan un pensamento; un pensamento que destila os intereses, as afinidades e as necesidades, e que afina e delimita o modo de ver as cousas e as maneiras de facer.

A Kahn gustábanlle os comezos, e a min tamén…

Jorge Meijide . Arquitecto
Coruña. Decembro 2017

1 Amo os comenzos. Ponencia de Kahn en Aspen, xuño de 1972, sobre “A cidade invisible”.

2 Eckerman, Johann Peter. Conversas con Goethe.

3 O nome xa indica outra actitude de traballo, de colaboración, ata de artesanía.

Texto elaborado para unha xornada de traballo sobre a docencia de proxectos, organizada polo Departamento de Proxectos da ETSAC, celebrada no Pazo de Lóngora, A Coruña, en xuño de 2011. Revisado en novembro de 2017.

Arquitecto por la ETSA de A Coruña desde 1991. Colabora en el estudio de Juan Navarro Baldeweg entre 1991 y 1992. Máster de proyectos integrados por la fundación camuñas, madrid 1992. A la vuelta A Coruña se incorpora al estudio de su padre, Carlos E. Meijide Calvo con el que trabaja hasta 2001. Desde 2004 hasta 2009 colabora con los arquitectos Patricia de Marichalar y Fernando Martínez. En el año 2009 forma, junto con Patricia de Marichalar meijidedemarichalar arquitectos. Desde 2014 trabaja en solitario colaborando con estudios y arquitectos amigos. Es profesor de proyectos arquitectónicos en la Escuela Técnica superior de Arquitectura de A Coruña desde 1997; es tutor de proyecto fin de carrera y ha sido presidente del tribunal de PFC. Colabora con blogs y publicaciones de arquitectura.
follow me

Arquivado en: artigos, Jorge Meijide

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,