Paisaje transversal · Negociación urbana para a transformación colectiva · Escoitar e Transformar

Paisaje transversal | Fotografía: Andrea da Silva
Paisaje transversal | Fotografía: Andrea da Silva

Se a semana pasada tocabamos o campo da rehabilitación, hoxe damos un xiro e achegámonos ao urbanismo, e que forma de facelo da man de Paisaje Transversal, aos cales tivemos a sorte de coñecer con motivo do premio que recibiron o Premio Arquia Innova Próxima, premio nacional para novos arquitectos no seu apartado de innovación.

“Paisaje Transversal é unha oficina que impulsa, coordina, deseña e asesora procesos innovadores de transformación e análise urbano desde a participación, a ecoloxía e a creatividade, sempre adaptados á realidade local.”

Paisaxe Transversal é un proxecto creado aos poucos por cinco arquitectos-urbanistas que viron que se pode construír moito sen edificar tanto. Como oficina de Innovación urbana impúlsase a rexeneración urbana e o deseño de espazos públicos, sempre contando coa máxima participación da cidadanía e unha metodoloxía propia. A unha formación complementaria en campos como comunicación, participación, deseño, xestión, etc. únelles unha paixón por mellorar as contornas urbanas a través de proxectos nos que cun investimento económico moderado alcáncese a implicación dos actores e grandes beneficios na calidade de vida das persoas.

Ademais Paisaje Transversal entende a arquitectura e o urbanismo como unha disciplina transversal polo que se nutren dunha ampla rede de colaboradores especialistas en materias como socioloxía, xeografía, economía ou dereito, cos que testean as súas metodoloxías. Esta forma de entender a profesión e o oficio, levoulles a comezar unha alianza empresarial con Creando Redes (oficina de ecoloxía e restauración de ecosistemas) e Hécate Enxeñería (oficina de enxeñería mobilidade e transporte) para o desenvolvemento de proxectos integrais no territorio e na cidade.

Conozcámosles un pouco máis!

Como se definiría Paisaje transversal?

Paisaxe Transversal é unha oficina de innovación urbana que impulsa, coordina, deseña e asesora procesos de transformación e análise urbanos desde a participación, a ecoloxía e a creatividade, sempre adaptados á realidade local.

Actualmente a oficina está composta polos cinco socios (Guillermo, Jon, Jorge, Pilar e Iñaki), arquitectos urbanistas, encargados da coordinación e desenvolvemento dos traballos. Ademais o equipo conta cunha urbanista dedicada ao desenvolvemento e produción (Ángela), unha persoa encargada da administración e loxística (Sonia) e unha xornalista dedicada á comunicación e o márketing (Laura).

Como, cando e por que xorde Paisaxe Transversal?

Paisaxe Transversal xorde dun grupo de estudantes da Escola Técnica Superior de Arquitectura de Madrid, como un blogue que pretendía debater sobre a cidade, o territorio e a paisaxe. Algo que non se atopaba no contexto do momento, orientado en formar sobre a edificación e, máis en concreto, cara á Arquitectura estrela.

Posteriormente o blogue deu paso a unha asociación universitaria que foi consolidándose aos poucos e transformándose nun centro de actividade, o que nos levou a pensar na posibilidade de dar o salto ao ámbito profesional, que dá lugar a Paisaxe Transversal tal e como é agora mesmo.

Atopástesvos con moitas dificultades? Cales foron as máis problemáticas?

As principais dificultades xorden cando nos enfrontamos á idea de crear unha empresa, ámbito descoñecido na nosa formación, e ademais facémolo nun contexto de crise,  incerteza xeral e especialmente da profesión.

A construción da empresa -autofinanciada a través do noso esforzo e o das nosas familias e amigos nalgúns casos- foi e segue sendo o maior problema. Traballar para as administracións públicas, con orzamentos baixos e pagos moi dilatados no tempo, leva unha gran presión sobre as pequenas empresas a nivel económico.

Como é o día a día en Paisaje transversal?

Normalmente desenvolvemos varios traballos en paralelo, cunha media ao redor de oito proxectos, nos que existe sempre un coordinador e unha persoa de apoio durante todo o proceso. A formulación inicial sempre se realiza de maneira conxunta a través de sesións de deseño nas que traballan varias ou todas as persoas do equipo. Ademais en determinados fitos dos procesos realízanse tamén sesións conxuntas de revisión ou replanteamiento, principalmente vinculadas aos momentos máis creativos ou de planificación.

Traballamos en todo o territorio nacional e, en ocasións, a nivel internacional, o que implica unha mobilidade constante (enriquecedora pero tamén sacrificada a nivel persoal). Este factor non é determinante para seleccionar e tentamos que tampouco o sexa no cómputo de horas, para poder realizar os proxectos que nos interesan estean onde estean. Neste sentido, tentamos colaborar sempre que as circunstancias permíteno con equipos ou profesionais locais, que nos achegan non só o seu coñecemento técnico senón tamén a súa mirada próxima aos territorios.

Oficina de Paisaje transversal en Calle Churruca 15, bajo exterior derecha, 28004, Madrid (España)
Oficina de Paisaje Transversal na rúa Churruca 15, baixo exterior dereita, 28004, Madrid (España)

Que tipos de proxectos son os principais para o estudo?

Paisaxe Transversal desenvolve unha ampla variedade de proxectos sobre a cidade e o territorio. Estes abarcan diferentes escalas: desde o deseño de espazo público (como estamos a facer actualmente en Torrelodones con #Pradogrande) ata a planificación territorial (como a Estratexia Territorial Espalet), pasando por todas as distintas escalas intermedias (como as de cidade que desenvolvemos en #OlotMesB: en los barrios de Sant Miquel y Nucli Antic). Todas eles con cuestións relativas aos modelos de financiamento e xestión, así como vertebrados polo elemento máis importante da oficina que é a rexeneración urbana.

Como son os encargos?

Os encargos xorden a través de licitacións públicas, que a miúdo levan un traballo previo de presentación de metodoloxías e propostas ás diferentes administracións co obxectivo de axudarlles a resolver as súas necesidades desde as nosas capacidades e filosofía.

Diagnóstico Aranjuez
Diagnóstico Aranjuez

Cales son as vosas referencias para expolos?

Normalmente manexamos moitas referencias externas para os traballos, aínda que especialmente no inicio existiron dúas oficinas referentes para nós: Gehl Architects and Project for Public Spaces. A nivel metodolóxico, desde o primeiro momento desenvolvemos ferramentas e metodoloxías propias, baseadas nos nosos coñecementos e investigación sobre cooperación, socioloxía, etc. Seguimos revisando e transformando estas metodoloxías dentro do ciclo de innovación da oficina.

Como e para que utilizades as “novas tecnoloxías”? A “red” facilitou o voso labor?

Incorporamos as novas tecnoloxías tanto ao desenvolvemento técnico dos traballos, a través do uso e explotación do big data aplicado á análise urbana, como para a participación e comunicación dos procesos. Ademais, o noso blogue e os perfís en redes sociais foron sempre unha plataforma para compartir o noso coñecemento e información e enriquecelo coas diferentes achegas da nosa comunidade.

Nese sentido a “rede” permitiunos a conexión con múltiples profesionais, establecer numerosas colaboracións e desenvolver distintas fórmulas de traballo a través do espazo dixital.

Calles completas y espacio_publico
Rúas completas e espazo público

A arquitectura, ten abertos moitas frontes de batalla (LSP, Bolonia, paro, precariedade laboral, COAs, ETSAs, emigración, comunicación, etc), non serán demasiados para a polarización existente dentro da mesma?

É necesario que todos e cada un das frontes abertas abórdense xa que moitos se atopan relacionados entre si. A profesión alcanzou un estado de deterioración que non permite seguir mirando cara a outro lado.

Como vedes o futuro da arquitectura? E o da profesión?

A diversificación da profesión nos últimos anos -probablemente como consecuencia da crise e ante a necesidade de reinventarse- foi moi interesante. Esta situación, que partiu na súa maioría de mozos profesionais e recentemente licenciados, comezou a permear cara ás estruturas máis ríxidas como as ETSAs ou os COAs. Aínda é pronto para facer unha valoración máis aló, porque aínda necesitaremos ver o resultado destes cambios pero, sen dúbida, transmite certo entusiasmo fronte á realidade precarizada na que nos atopamos.

Isto implica tamén un exercicio de responsabilidade desde a profesión co desenvolvemento destas novas prácticas que non poden continuar arrastrando as problemáticas do pasado.

HUCA Oviedo, reordenacion y regeneración urbana
HUCA Oviedo, reordenación e rexeneración urbana

Que melloras creedes que son fundamentais e que deberían ser postas en marcha de forma inmediata?

É fundamental atallar as prácticas ilegais que se desenvolven en numerosos estudos. Ademais é necesario facer entender á administración pública o valor e a responsabilidade dos traballos que se desenvolven desde a profesión, de tal maneira que non pode ser o prezo dos mesmos o elemento determinante dos procesos de licitación.

Que opinades dos arquitectos que “abren e/ou recuperan novos campos e/ou enfoques da profesión?

Parécenos moi positiva a exploración destes novos enfoques que existiu nos últimos anos, pero como dixemos anteriormente aínda é pronto para valorar os resultados sobre a profesión.

Olot, mapa de regeneración urbana
Olot, mapa de rexeneración urbana

Estades contentos coa traxectoria realizada ata agora? Que proxectos de futuro espéranvos?

Aínda que nos gusta ser críticos, non podemos máis que facer unha valoración moi positiva do camiño percorrido tanto no profesional como no empresarial. Nestes momentos atopámonos centrados no futuro, en proxectos de rexeneración urbana e de deseño de espazo público.

Para acabar, que lles aconsellariades aos actuais estudantes e futuros profesionais de arquitectura?

Que non teñan medo a afrontar un futuro profesional fose do ámbito da edificación, xa que a formación de arquitecto dótanos de ferramentas para enfrontarnos aos problemas dunha forma determinada -desde a creatividade e manexando a complexidade- e isto pode derivar en diversas aplicacións e saídas laborais.

Maqueta Virgen Begon participación ciudadana
Maqueta Virgen Begon participación ciudadá

Paisaje transversal · Negociación urbana para a transformación colectiva · Escoitar e Transformar
Outubro 2017

Entrevista realizada por Ana Barreiro Branco e Alberto Alonso Ouro. Agradecer ao equipo de Paisaje Transversal o seu tempo e predisposición con este pequeno espazo.

Arquivado en: Alberto Alonso Oro, Ana Barreiro Blanco, baliza

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,