Os espacios do poder | Íñigo García Odiaga

5 (100%) 1 vote[s]

O home do tanque de Tiananmen Copyright © 1989 Jeff Widener

O espazo público ten múltiples entradas, a súa paradigma pode ser a praza, pero talvez tamén pode selo na actualidade Internet. Para colocar unha gran fonte ou unha estatua nun gran praza, na antigüidade esperábase a un día de intensas nevadas. Observábase que espazo da praza quedaba virxe, libre de pisadas ou tránsitos de carros e mercancías, e así se detectaba un espazo morto no que colocar o mobiliario urbano.

Este curioso mecanismo foi recollido por Camillo Sitte en 1889 ao publicar o libro que lle encumbraría á historia do urbanismo, “A arte de construír as cidades”. Sitte percorreu todas as grandes cidades de Europa tratando de identificar os aspectos que as facían acogedoras, interesantes e agradables. Intentou descifrar o código de leis que crearan eses cascos históricos cheos de vida.

No libro o autor propón construír as cidades sobre unha trama irregular salpicada de espazos abertos en forma de prazas que enchan de actividade urbana a cidade. Hai que ter en conta que na súa época cuestionó o urbanismo clásico centrado na planta da cidade en detrimento da dimensión vertical e criticou tamén a rixidez e a esterilidad do urbanismo racionalista fronte á riqueza formal e espacial dos deseños antigos. Dalgún xeito postulou unha cidade pensada para o peatón, entendendo que os cascos históricos pertencían máis algo ao cidadán mentres os novos barrios inspirados no urbanismo do movemento moderno pertencían ao coche.

As conclusións de Camillo Sitte aínda que entendibles entrañan unha gran contradición. A praza Vermello de Moscú, Tian´anmen, a praza Tahrir ou a parisiense praza da Concordia son probablemente algúns dos espazos públicos máis famosos do mundo e todos eles serían tamén un claro exemplo dos postulados contrarios aos defendidos en “A arte de construír as cidades”. Os espazos públicos máis nomeados das grandes capitais non adoitan ser lugares cómodos. Están fóra de escala, o vento bárreos, non responden claramente a ningunha idea de uso. Unicamente adoitan responder a unha idea que pouco ou nada ten que ver coa forma ou coa estética, a representación do poder.

É precisamente esa concentración de memoria, suma de acontecementos pasados, enfrontamentos, en definitiva a sedimentación da historia sobre un lugar, o que os converte en espazos centrais da vida cidadá.

Praza Tahrir, febrero 2011

Un bo exemplo desta outra realidade do espazo público é a praza de Tian’anmen, a máis grande do mundo, con 880 metros de norte a sur e 500 metros de leste a oeste e unha área total de 440.000 metros cadrados, moito máis grande que algúns pequenos pobos. A súa importancia como espazo público non vén determinada pola súa arquitectura, o tratamento dos bordos ou os edificios contiguos senón máis ben pola memoria que atesoura. Situada no centro xeográfico e político da capital chinesa, dende o ano 1000 estaba destinada á celebración de cerimonias públicas. Neste lugar proclamábanse os novos emperadores e celebrábanse todos os eventos sociais de relevancia no calendario Chinés.

A pregunta a resolver é se a praza tería hoxe o mesmo valor simbólico se por exemplo non tivese sido escenario da revolta estudantil de 1989 coa célebre imaxe dun home colocándose pacificamente fronte a un tanque para impedir o seu avance gravada xa para sempre no recordo de millóns de persoas.

Algo similar cabería preguntarse da famosa praza de Jamaa el Fna en Marrachek. Son a súa arquitectura, a súa construción, os seus materiais e a súa escala determinantes ou é a súa condición de centro neurálxico da cidade o que lle outorga un valor incalculable como espazo público. Neste caso é a súa desbordante actividade a que xera o lugar, miles de persoas danse cita entre os seus edificios enchéndoos de olores, cores, comercio, tradición e cultura. Un infinito número de actividades e persoas que xuntan e van abarrotando a praza para convertela en corazón da cidade.

Praza Jamaa el Fna, Marrachek

Evidentemente estes espazos non son só espazos, o lugar é unha realidade física, arquitectónica pero tamén é un espazo cargado de historia que o determina como un espazo de representación do poder.

Talvez é precisamente este o acerto das redes sociais, ter proporcionado un espazo, neste caso virtual, que permita o intercambio de actividade entre os cidadáns, que complementado coa ocupación dos espazos físicos da cidade derivou en movementos como o 15 M ou na revolución pacífica da praza Tahrir Del cairo.

En definitiva cando a cidadanía quere recuperar o seu protagonismo ten que recuperar os dous mundos que compoñen os espazos do poder, o lugar físico, a praza e o virtual, aquel que a chea de contido, a súa actividade. É aí onde internet ou máis concretamente a redes sociais achegaron un lugar para poder organizar, intercambiar e aglutinar as experiencias dos cidadáns. Poderiamos afirmar con algo de atrevemento que en certo modo se converteron no novo espazo público.

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. novembro 2011

Publicado en ZAZPIKA 20.11.2011

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,