IniciofaroObjet trouvé : Jørn Utzon y las torres-paisaje de Elineberg |...

Objet trouvé [03] : Jørn Utzon y las torres-paisaje de Elineberg | Rodrigo AlmonacidObjet trouvé [03] : Jørn Utzon e as torres-paisaxe de Elineberg | Rodrigo AlmonacidObjet trouvé [03] : Jørn Utzon and Elineberg’s towers – landscapes | Rodrigo Almonacid

Sección y alzado del proyecto de Jorn Utzon, en colaboración con Erik y Henry Andersson, para el proyecto de 6 torres de apartamentos en Elineberg, Suecia, c.1954. | Fuente: www.utzon-archives.aau.dk

En Elineberg, Jørn Utzon tuvo ocasión de desplegar una arquitectura orgánica, resuelta con sencillez admirable y sin recurrir a fórmulas de edificios residenciales en altura ya conocidas. La idea de repetición, inherente a un bloque de múltiples pisos (como es este el caso), es sutilmente alterada por el arquitecto danés para darle un sentido plenamente humano, vinculado con la experiencia del paisaje desde el interior de cada apartamento. Basta con leer las anotaciones que hizo sobre dos de los bocetos que trazó sobre la sección vertical del bloque tipo para advertirlo:

“Por encima del quinto piso, normalmente solo se tiene la vista del cielo” (izquierda).

“Vista maravillosa al Oresund situado a un kilómetro y medio de distancia” (derecha).

Sobre un basamento común, destinado a aparcamiento y acceso a cada torre, se disponen entre 13 y 15 plantas con 4 apartamentos en cada una, con una solución espacial de crujía única tipo megaron 1 para cada unidad de vivienda, primando la orientación solar meridional. Reunidos en torno a un muy reducido núcleo de comunicaciones situado en la espalda de la torre, cada megaron se desliza respecto al contiguo para evitar una fachada plana y lograr una mayor privacidad visual desde las terrazas in antis que se asoman entre los muros de ladrillo paralelos. La secuencia funcional en su interior es modélica, con el dormitorio al norte, la cocina y recibidor en el centro, y el salón con la terraza al sur.

La sección nos revela la segmentación vertical y decreciente de la torre: los tres primeros pisos formando una base ancha, con las terrazas de mayor tamaño; los tres siguientes menguan el espacio-megaron tanto en el salón como en el vuelo de la terraza, conservando aún el nivel del piso en una única cota como los pisos inferiores (salvo por el escalón de salida a la terraza); en el resto de plantas, el forjado se resuelve ya en tres cotas distintas, cuyo desnivel se acentúa conforme el piso está más alejado del terreno, al escalonar el salón en dos tramos y la terraza (convertida en balcón). Al plegar el forjado, el techo de la crujía desciende y limita la visión del anodino cielo nórdico, y, a cambio, al situar el antepecho del balcón al nivel del suelo del comedor, el habitante puede divisar el distante estrecho marino del Øresund. Para evitar la sensación de vértigo, y de nuevo rompiendo con las reglas del funcionalismo más fordiano en el alzado, Utzon proyectó una vibrante celosía de delgados listones verticales cuya densidad era directamente proporcional a la sensación de vértigo, “sobre los que crecerá el verde” según palabras de su autor.

Planta tipo de los pisos superiores de una de las torres de apartamentos en Elineberg, Suecia, c.1954. | Fuente: www.utzon-archives.aau.dk

El proyecto de Elineberg tardó en construirse y perdió gran parte de su intensidad orgánica al simplificar las soluciones que habían permitido al arquitecto huir de la idea de serie, motivo por el que esta obra apenas ha tenido reconocimiento en el conjunto de la obra de Utzon. Sin embargo, es éste un proyecto muy fructífero, pues sirvió al arquitecto como modelo de torre para residencias de estudiantes (recuérdense la propuesta para el concurso del “LO College” en Helsingør, o para la escuela “Højstrup” en Elsinore, ambas de 1958); y también como sistema de implantación orgánica en el terreno en forma de racimo serpenteante, que luego serían la base de sus encantadores conjuntos residenciales de las “casas Kingo” en Helsingør (1957) o las de Fredensborg (1965).

En todos los proyectos mencionados se presiente esa sentencia de Ralph Erskine que Utzon hizo suya al afirmar que “en el desarrollo de un proyecto, el cliente, es decir, el futuro usuario del edificio, con su particular estilo de vida, es un material de construcción tan importante como el hormigón, el ladrillo, la piedra, la madera y el acero”. 2 Esa actitud vitalista y humana del arquitecto danés se trasluce en la frescura de esta precoz obra sueca, desde sus grandes trazas y hasta sus pormenores, haciendo verosímil sus palabras premonitorias de su ensayo “La esencia de la Arquitectura” de 1948, con las que parece describir su propia casa de retiro mallorquina en Porto Petro:

“Es necesario tener una sana visión de la vida. Entender el concepto que significa caminar, sentarse y tumbarse cómodamente, disfrutar del sol, la sombra, el agua contra el cuerpo, la tierra y todas las sensaciones menores. El bienestar debe ser la base de la arquitectura si se quiere alcanzar la armonía entre el espacio que se crea y lo que en él se va a desarrollar. Resulta simple y muy razonable”. 3

Tan simple y tan razonable como este proyecto, verdadero objet trouvé que uno se topó por el camino preparando un concurso para realizar la vivienda que atendiera las demandas contemporáneas y futuras. Y, paradójicamente, encontré esa sensatez en una obra que ya había sido soñada nada menos que 60 años antes por Utzon. No estoy tan seguro de que hoy aún podamos siquiera emular aquellos experimentos residenciales del empirismo nórdico que aún permanecen con dignidad contrastada entre nosotros.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doctor arquitecto
valladolid. octubre 2014

Notas:
1 Kenneth Frampton describe a estas torres como el resultado de diversas “combinaciones de la misma unidad tipo megaron”. Cfr. FRAMPTON, Kenneth: “Jørn Utzon: Froma transcultural y metáfora tectónica”. Catálogo monográfico dedicado a Jørn Utzon, Ministerio de Obras Públicas, Transporte y Medio Ambiente, Madrid, 1995, p.25.
2 Citado por el propio Jørn Utzon en su ensayo “La importancia de los arquitectos”. Op. Cit. p.13.
3 UTZON, Jørn: “La esencia de la Arquitectura” (orig. 1948). Ibidem p.15.

Section and gathering of Jorn Utzon’s project, in collaboration with Erik and Henry Andersson, for the project of 6 towers of apartments in Elineberg, Sweden, c.1954. | Source: www.utzon-archives.aau.dk

In Elineberg, Jørn Utzon had occasion to open an organic architecture solved with admirable simplicity and without resorting to formulae of residential buildings in height already known. The idea of repetition, inherent in a block of multiple floors (since the case is this), is finely altered by the Danish architect to give him a fullly human sense linked with the experience of the landscape from the interior of every apartment. It is enough to read the annotations that it did on two of the sketches that type planned on the vertical section of the block to warn it:

“Over the fifth floor, normally only the sight of the sky is had (left side).

“Wonderful sight to the Oresund placed to one kilometre and a half of distance (right).

On a common basement, destined for parking and I access to every tower, they arrange between 13 and 15 plants with 4 apartments in each one, with a spatial solution of type was squeaking only megaron 1 for every unit of housing, giving priority to the solar southern orientation. Assembled concerning a very limited core of communications placed in the back of the tower, every megaron slips with regard to the contiguous one to avoid a flat front and to achieve a major visual privacy from the terraces in antis that appear between the parallel walls of brick. The functional sequence in his interior is modélica, with the bedroom in the northern part, the kitchen and receiver in the center, and the lounge with the terrace in the southern part.

The section us reveals the vertical and diminishing segmentation of the tower: the first three floors forming a broad base, with the terraces of major size; the three following ones diminish the space-megaron both in the lounge and in the flight of the terrace, preserving still the level of the floor in the only level as the low floors (except for the step of exit to the terrace); in the rest of plants, the wrought one it is solved already in three different levels, which difference accentuates as the floor is more removed from the area, on having staggered the lounge in two sections and the terrace (turned into balcony). On having folded the wrought one, the ceiling of her was squeaking it gets down and limits the vision of the bland northern sky, and, in exchange, on having placed the breastwork of the balcony at the level of the soil of the dining room, the inhabitant can spy the distant marine strait of the Øresund. To avoid the sensation of dizziness, and again breaking with the rules of the funcionalismo more Ford´s method in the gathering, Utzon projected a vibrant lattice of thin vertical strips which density was directly proportional to the sensation of dizziness, “on that the green one will grow” according to words of his author.

Plants type of the top floors of one of the towers of apartments on Elineberg, Sweden, c.1954. | Source: www.utzon-archives.aau.dk

Elineberg’s project was late in be constructing and lost great part of his organic intensity on having simplified the solutions that they had allowed to the architect to flee of the idea of series, motive for which this one acts scarcely it has had recognition in the set of Utzon’s work. Nevertheless, this one is a very fruitful project, since it served the architect as model of tower for students’ residences (the offer be remembered for the contest of “LO College” in Helsingør, or for the school “Højstrup” in Elsinore, both of 1958); and also as system of organic implantation in the area in the shape of cluster serpenteante, that then would be the base of his joint residential magicians of the “Kingo Houses” in Helsingør (1957) or those of Fredensborg (1965).

In all the mentioned projects there is sensed beforehand this Ralph Erskine’s judgment that Utzon made his on having affirmed that “in the development of a project, the client, that is to say, the future user of the building, with his particular way of life, is a material of construction as important as the concrete, the brick, the stone, the wood and the steel”. 2 This vitalist and human attitude of the Danish architect is revealed in the freshness of this precocious Swedish work, from his big traces and up to his details, making credible his indicative words of his test “The essence of the Architecture” of 1948, with that it seems to describe his own Majorcan house of retirement in Porto Petro:

“It is necessary to have a healthy vision of the life. To understand the concept that means to walk, to sit down and to lie down comfortably, to enjoy the Sun, the shade, the water against the body, the land and all the minor sensations. The well-being must be the base of the architecture if the harmony wants to be reached between the space that is created and that in him is going to develop. It turns out to be simple and very reasonable”. 3

So simple and so reasonable as this project, real objet trouvé that one ran up for the way preparing a contest to realize the housing that was attending to the contemporary and future demands. And, paradoxically, I found this prudence in a work that already had been dreamed nothing less than 60 years before by Utzon. I am not so sure that today still we could emulate at least those residential experiments of the northern empiricism that still they remain with dignity confirmed strictly between ourselves.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doctor architect

valladolid. october 2014

Notes:

1 Kenneth Frampton describes to these towers as the result of diverse “combinations of the same unit type megarum”. Cfr. FRAMPTON, Kenneth: “Jørn Utzon: Froma transcultural and tectonic metaphor”. Monographic catalogue dedicated to Jørn Utzon, Department of Public Works, Transport and Environment, Madrid, 1995, p.25.

2 Mentioned by the own Jørn Utzon in his test “The importance of the architects”. Op. Cit. p.13.

3 UTZON, Jørn: “The essence of the Architecture” (orig. 1948). Ibidem p.15.

Sección e alzado do proxecto de Jorn Utzon, en colaboración con Erik e Henry Andersson, para o proxecto de 6 torres de apartamentos en Elineberg, Suecia, c.1954. | Fonte: www.utzon-archives.aau.dk

En Elineberg, Jørn Utzon tivo ocasión de despregar unha arquitectura orgánica, resolta con sinxeleza admirable e sen recorrer a fórmulas de edificios residenciais en altura xa coñecidas. A idea de repetición, inherente a un bloque de múltiples pisos (como é este o caso), é alterada sutilmente polo arquitecto danés para darlle un sentido plenamente humano, vinculado coa experiencia da paisaxe dende o interior de cada apartamento. Abonda con ler as anotacións que fixo sobre dous dos bosquexos que trazou sobre a sección vertical do bloque tipo para advertilo:

“Por enriba do quinto piso, normalmente só tense a vista do ceo” (esquerda).

“Vista marabillosa ao Oresund situado a un quilómetro e medio de distancia” (dereita).

Sobre unha base común, destinada a aparcadoiro e acceso a cada torre, dispóñense entre 13 e 15 plantas con 4 apartamentos en cada unha, cunha solución espacial de cruxía única tipo megaron 1 para cada unidade de vivenda, primando a orientación solar meridional. Reunidos en torno a un moi reducido núcleo de comunicacións situado nas costas da torre, cada megaron deslízase respecto ao contiguo para evitar unha fachada plana e lograr unha maior privacidade visual dende as terrazas in antis que se asoma entre os muros de ladrillo paralelos. A secuencia funcional no seu interior é modélica, co dormitorio ao norte, a cociña e recibidor no centro, e o salón coa terraza ao sur.

A sección revélanos a segmentación vertical e decrecente da torre: os tres primeiros pisos formando unha base ancha, coas terrazas de maior tamaño; os tres seguintes minguan o espazo-megaron tanto no salón coma no voo da terraza, conservando aínda o nivel do piso nunha única cota como os pisos inferiores (salvo polo chanzo de saída á terraza); no resto de plantas, o forxado resólvese xa en tres cotas distintas, cuxo desnivel se acentúa conforme o piso está máis afastado do terreo, ao graduar o salón en dous tramos e a terraza (convertida en balcón). Ao pregar o forxado, o teito da cruxía descende e limita a visión do anódino ceo nórdico, e, a cambio, ao situar o peitoril do balcón ao nivel do chan do comedor, o habitante pode divisar o distante estreito mariño do Øresund. Para evitar a sensación de vertixe, e de novo rompendo coas regras do funcionalismo máis fordiano no alzado, Utzon proxectou unha vibrante celosía de delgados listóns verticais cuxa densidade era directamente proporcional á sensación de vertixe, “sobre os que crecerá o verde” segundo palabras do seu autor.

Planta tipo dos pisos superiores dunha das torres de apartamentos en Elineberg, Suecia, c.1954. | Fonte: www.utzon-archives.aau.dk

O proxecto de Elineberg tardou en construírse e perdeu gran parte da súa intensidade orgánica ao simplificar as solucións que permitiran ao arquitecto fuxir da idea de serie, motivo polo que esta obra apenas tivo recoñecemento no conxunto da obra de Utzon. Non obstante, é este un proxecto moi frutífero, pois serviu ao arquitecto como modelo de torre para residencias de estudantes (recórdense a proposta para o concurso do “LO College” en Helsingør, ou para a escola “Højstrup” en Elsinore, ambas as dúas de 1958); e tamén como sistema de implantación orgánica no terreo en forma de acio serpeante, que logo serían a base dos seus encantadores conxuntos residenciais das “casas Kingo” en Helsingør (1957) ou as de Fredensborg (1965).

En todos os proxectos mencionados se presente esa sentenza de Ralph Erskine que Utzon fixo súa ao afirmar que “no desenvolvemento dun proxecto, o cliente, é dicir, o futuro usuario do edificio, co seu particular estilo de vida, é un material de construción tan importante como o formigón, o ladrillo, a pedra, a madeira e o aceiro”. 2 Esa actitude vitalista e humana do arquitecto danés translócese na frescura desta precoz obra sueca, dende as súas grandes trazas e ata os seus pormenores, facendo verosímil as súas palabras premonitorias do seu ensaio “A esencia da Arquitectura” de 1948, coas que parece describir a súa propia casa de retiro mallorquina en Porto Petro:

“É necesario ter unha sa visión da vida. Entender o concepto que significa camiñar, sentarse e tombarse comodamente, gozar do sol, a sombra, a auga contra o corpo, a terra e todas as sensacións menores. O benestar debe ser a base da arquitectura se se quere alcanzar a harmonía entre o espazo que crea e o que nel se vai desenvolver. Resulta simple e moi razoable”. 3

Tan simple e tan razoable como este proxecto, verdadeiro objet trouvé, que un se topou polo camiño preparando un concurso para realizar a vivenda que atendera as demandas contemporáneas e futuras. E paradoxalmente, encontrei esa sensatez nunha obra que xa fora soñada nada menos que 60 anos antes por Utzon. Non estou tan seguro de que hoxe aínda poidamos sequera emular aqueles experimentos residenciais do empirismo nórdico que aínda permanecen con dignidade contrastada entre nós.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto

valladolid. outubro 2014

Notas:

1 Kenneth Frampton describe a estas torres como o resultado de diversas “combinacións da mesma unidade tipo megaron”. Cfr. FRAMPTON, Kenneth: “Jørn Utzon: Froma transcultural e metáfora tectónica”. Catálogo monográfico dedicado a Jørn Utzon, Ministerio de Obras Públicas, Transporte e Medio Ambiente, Madrid, 1995, p.25.

2 Citado polo propio Jørn Utzon no seu ensaio “Aa importancia dos arquitectos”. Op. Cit. p.13.

3 UTZON, Jørn: “A esencia da Arquitectura” (orig. 1948). Ibidem p.15.

Rodrigo Almonacid Canseco
Rodrigo Almonacid Cansecohttps://rarquitectura.wordpress.com/
(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR
0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
0 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS