Espazos para aprender. Arquitectura e Docencia (II) | Raquel Martínez – Alberto Ruiz

https://veredes.es/blog/gl/espacios-para-aprender-arquitectura-y-docencia-i-raquel-martinez-alberto-ruiz/

A clase da señorita Bowls na escola victoriana para cativas, 1905 | Fonte: postal

O hixienismo e os primeiros cambios nos espazos educativos

Poderiamos pensar que esta concepción un tanto alternativa da educación e os espazos onde se desenvolve é unha idea relativamente moderna. Se ben é certo que os exemplos máis característicos comezan a aparecer ben entrado o século XX, a preocupación polas condicións en que se desenvolve o proceso pedagóxico ten a súa orixe máis atrás. Son os movementos hixienistas aparecidos en Europa a finais do século XIX os que detectan, e denuncian por primeira vez os problemas de amoreamento, salubridade e iluminación, moeda común no panorama urbano. Esta situación agravaríase pola masiva inmigración de poboación rural ás grandes cidades, consecuencia da industrialización. O crecemento das cidades que se xerou para absorber toda esa poboación migratoria realizouse sen ningún tipo de control ata os primeiros intentos de ordenación urbanística dos ensanches. O aumento de poboación produciu unha imparable masificación das vivendas existentes e a inevitable degradación das condicións de cuarto.

O asunto non pasaba desapercibido entre as capas máis concienciadas da sociedade e transcendía á prensa, ás clases políticas e mesmo á linguaxe popular. Neste labor de denuncia participaron distintos sectores, fundamentalmente os máis directamente implicados nas consecuencias médicas dos problemas hixiénicos. Foron os médicos hixienistas, influídos polas tendencias de mellora da salubridade pública procedentes de Europa, os que máis influíron, a través de estudos de índole social.

En calquera caso, o “problema da vivenda” como xa dábase en chamar esta circunstancia entre a opinión pública non se limitaba ás condicións de habitabilidade de ámbito privado. Máis alá da crecente preocupación pola vivenda, a intervención dos Estados nas condicións de hixiene e salubridade dos servizos públicos derivou na normalización dunha serie de pautas de funcionamento destes e, como consecuencia, na adopción dunha serie de espazos deseñados “ad hoc”. Hospitais, cárceres, manicomios e, en xeral, toda unha serie de institucións de tipo social foi reformada ou directamente desenvolvida dende cero. Por suposto, os espazos educativos resultaban prioritarios neste desenvolvemento.

Novas tendencias pedagóxicas desenvolvidas en Centroeuropa a finais do século XIX propoñían o desenvolvemento persoal do alumno en paralelo coa adquisición de coñecementos. Incluíanse temas artísticos, manuais, desenvolvemento de actividades físicas e un contacto maior coa Natureza a través das clases ao aire libre. Xunto a isto, desenvolveuse a preocupación pola hixiene persoal do alumno e o coidado pola súa alimentación, a redefinición do mobiliario escolar para previr enfermidades directamente derivadas das condicións nas que se impartían as clases e, fundamentalmente, a aplicación de forma sistemática de conceptos hixienistas derivados da correcta utilización da luz, a ventilación e a orientación dos espazos educativos.

Sen dúbida, todas estas ideas formulaban conceptos excesivamente ambiciosos para as posibilidades reais de aplicación. En poucos países se decidiu afrontar todas estas reformas dun modo decidido. Empezando pola propia situación física das novas escolas necesarias, moi condicionada pola crecente especulación urbanística e as dificultades de comunicación da maior parte dos núcleos urbanos, os problemas de implantación resultaron irresolubles na maioría dos casos. Houbo, non obstante, algunhas excepcións a esta norma, que supuxeron o xerme de moitos dos desenvolvementos posteriores.

Raquel Martínez e Alberto Ruiz

arquitectos, docentes e investigadores

Madrid. marzo 2014

Bibliografía

Monografías:

GARCIA PABLOS, Rodolfo. Construcciones Escolares. Curso organizado por el gobierno español como colaboración al proyecto principal de la UNESCO. Madrid: Dirección General de Enseñanza Primaria, 1962

LANDROVE, Susana, ed. Equipamientos I. Lugares públicos y nuevos programas, 1925-1965. Registro DoCoMoMo Ibérico. Barcelona: Fundación Caja de Arquitectos: Fundación DOCOMOMO ibérico, 2010

BURGOS RUIZ, Francisco. La arquitectura del aula. Nuevas escuelas madrileñas, 1868-1968. Madrid: Ayuntamiento de Madrid. Área de las Artes, 2007

A.C. Documentos de Actividad Contemporánea. nº 9. Primer trimestre de 1933. Barcelona Madrid San Sebastián: G.A.T.E.P.A.C. (Grupo de Arquitectos y Técnicos Españoles para el Progreso de la Arquitectura Contemporánea), 1931-1937

Recursos en línea:

O Blogue de Stepien e Barno. La enseñanza según Louis Kahn [en línea] Abril de 2010 [Consulta en xullo de 2012] Disponible en web

ALVES GONÇALVES, Polyanna. Herman Hertzberger. Edificios Escolares [en línea]. Outubro de 2009 2010 [Consulta en xullo de 2012] Disponible en web

https://veredes.es/blog/gl/espacios-para-aprender-arquitectura-y-docencia-iii-raquel-martinez-alberto-ruiz/

Es Doctor Arquitecto por la ETSAM, compaginando su actividad profesional con la docencia y la investigación en la URJC. Los artículos son un reflejo de la inquietud, reflexión y pensamiento en torno a mi pasión: la arquitectura.

follow me

Arquivado en: faro, Raquel Martínez - Alberto Ruiz

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,