Deseño sin revolución | Pedro Hernández

5 (100%) 1 vote

“Arquitectura ou revolución”, escribiu Le Corbusier en 1923. É unha época convulsa, apenas cinco anos antes o mundo vira triunfar a primeira revolución obreira en Rusia. A revolución –como as súas hermanadas rebelión e revolta– é un espazo para o caos, inviste a orde establecida cunha masa social mesturada e devida en multitude. Le Corbusier, amante da liña e da orde, e aínda pedindo a necesidade dun deseño que mellore a calidade de vida da clase obreira nos seus escritos, só ofrece unha alternativa: arquitectura.

“Pódese evitar a revolución”,

confírmanos.

Diseño sin revolución Pedro Hernández le corbusier

Que era a arquitectura para Le Corbusier?

requirimentos da sociedade xurdida tras a revolución industrial. Con todo, desde un estrito punto de vista material, a arquitectura tamén pode ser definida por muros — e ocos nestes: xanelas, portas, etc. — e chans. Ambos definen a forma na que o corpo pode moverse polo espazo: limitando os desprazamentos horizontais, variando os puntos de vista verticais.

Era esta condición da arquitectura a que podería evitar a revolución, a súa imposición de limitar a mobilidade?

Foucault advírtenos que, en realidade, nin o arquitecto nin a arquitectura teñen realmente autoridade sobre o corpo1: eu podo usar ferramentas para abrir muros, podo desprazarme entre ocos, etc… un pensamento similar ao que expón Geoff Manaugh no seu último libro, A Burglar’s Guide to the City, no que convida a movernos pola arquitectura como nun xogo de ladróns e policías.

Apunta Boris Groys en A obrigación do deseño en si que o deseño moderno enfocouse na aparencia das cousas como o lugar onde se podía atopar a esencia das mesmas: tratábase da procura dun deseño puro, que eliminase o superfluo. Iso era válido tanto para o deseño burgués, como para o proletario:

“ revolución debía ser un acto radical que purificara á sociedade de toda forma de ornamento”.

O ornamento é un crime, como dicía Adolf Loos, é amoral, non é propio dos homes modernos. Tratábase pois dunha condición tanto estética como ética.

O deseño moderno era, ademais, unha arte total, que se enfoca en deseñar cada un dos aspectos da vida desde as calidades antes descritas. “A forma última de deseño é o deseño do suxeito”. O deseño moderno era, por tanto, un deseño absoluto no que o home (un “home novo” que debía deixar atrás aquilo que Le Corbusier chamaba a “besta humana”) convértese nun obxecto máis.

“Nun mundo de deseño total, o home vólvese unha cousa deseñada, unha sorte de obxecto no mundo, un cadáver para ser exhibido publicamente”.

Ante tal panorama, este novo home é un prisioneiro que só pode facer unha cousa: xestionar a imaxe do seu propio corpo, do seu propio cadáver.

Na nosa sociedade do espectáculo, todos somos tanto espectadores (consumistas) que gastan o seu tempo observando aos demais como produtores dun eu devido imaxe-simulacro que reclama, de forma constante, un segundo de atención –para evitar así que a aceleración do tempo nos opaque e déixenos fose do mundo. É dicir, gastamos o noso tempo sempre autoproduciendo a nosa aparencia, deseñámonos na superficie e baleirámonos de contido, porque o contido non importa porque ninguén o mira, xa que non temos tempo para contemplar nin reflexionar, por así dicir.

“O contido é completamente irrelevante, porque cambia constantemente”.

O meu eu deseñado, meu de min pero para os demais, converteuse nunha imaxe superficial que, a pesar do seu pouco espesor, pode ser política. Talvez a alma, como unha cousa profunda, extinguiuse, converténdose, como di Groys, en

“a roupaxe da súa aparencia social, política e estética,”

na que un se deseña fronte aos demais como unha condición política do ser, nunha performance da súa propia vida. Mera aparencia, mera superficie que se estende a todo o deseño que nos rodea, como extensión da propia imaxe.

Izq: Diseño de ropa de deporte de Vavara Stepanova | Dcha: jumpsuit diseñado por Alexander Rodchenko | Fuente
Esquerda: Deseño da ropa de deporte de Vavara Stepanova | Dcereita: jumpsuit deseñado por Alexander Rodchenko | Fonte: epochs.co

Curiosamente, así, deixamos a primeira idea sobre a arquitectura coa que comezabamos. A arquitectura xa non é un elemento que contén a nosa potencia a través das súas condicións materiais, das súas paredes e teitos, senón que se inscribe na nosa superficie como parte do nós-imaxe. Así pois, non “habitamos” un lugar porque sexa cómodo ou confortable, facémolo como unha extensión da nosa aparencia, deseñamos e decoramos os nosos interiores de acordo a esta idea, aínda que iso obríguenos a vivir nunha economía precaria. A arquitectura en tempos de Instagram será aquela que sirva como un complemento máis. Obstinados por — desde a nosa pel aos nosos espazos–, agora si quizais podamos ver por que xa non temos revolución: porque temos arquitectura –a do eu– que pode evitala, unha en permanente construción da nosa imaxe morta e á que dedicamos todo o noso esforzo. Por iso é polo que só teñamos tempo para o deseño, por iso é polo que non teñamos tempo para a revolución.

A menos que sexa de Pepsi, claro.

Pedro Hernández · arquitecto
Madrid. Xaneiro 2019

Notas:

“o arquitecto non ten poder sobre min. Se quero demoler ou transformar a casa que el construíu para min, instalar novos tabiques ou agregar unha cheminea, o arquitecto non ten ningún control. Fai falta entón situar ao arquitecto noutra categoría -o que non quere dicir que non ten nada que ver coa organización, a efectivización do poder, e todas as técnicas a través das cales se exerce o poder nunha sociedade. Eu diría que fai falta telo en conta tanto a el -á súa mentalidade, á súa actitude- como aos seus proxectos, se se quere comprender un certo número de técnicas de poder que se poñen en obra na arquitectura, pero non é comparable a un médico, a un sacerdote, a un psiquiatra ou a un gardián de prisión.” en RABINOW, Paul. Espazo, saber e poder: Entrevista a Michel Foucault (versión online) 

Soy arquitecto por la Universidad de Alicante, pero mi interés sobre esta disciplina se encuentra alejado de su papel tradicional de diseño de espacios. Más bien, me interesa entender cómo las representaciones de la arquitectura, el paisaje, el diseño o el territorio construyen y materializan determinados discursos ideológicos, imponiendo posturas, subjetividades y formas de acción sobre los cuerpos que la habitan.

En mi trabajo edito estos discursos –sus imágenes, sus historias o sus restos materiales– y reelaboro comentarios críticos que ponen en evidencia sus controversias y contradicciones, formalizándolos en diversos formatos como textos, fotografías, vídeos, objetos o instalaciones, muchas veces entrecruzados entre sí.

He publicado artículos y ensayos en diversos medios de Estados Unidos, Italia, Croacia, España, Chile y México. Desde enero de 2013-2018 residí en la Ciudad de México donde trabajaba como coordinador de contenidos en Arquine. Actualmente resido en Madrid.

follow me

Arquivado en: faro, Pedro Hérnandez Martínez

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,