IniciofaroArquitectos y, sin embargo, investigadores | StepienybarnoArquitectos e, nembargantes, investigadores | StepienybarnoArchitects...

[:es]Arquitectos y, sin embargo, investigadores | Stepienybarno[:gl]Arquitectos e, nembargantes, investigadores | Stepienybarno[:en]Architects and, nevertheless, investigators | Stepienybarno[:]

[:es]

Revistas indexadas de primer nivel en arquitectura | stepienybarno.es

El mundo de la investigación y la arquitectura nunca han ido demasiado de la mano. De hecho, seguramente, se han vestido como investigación cosas que no lo eran y otras muchas investigaciones nunca han llegado al ámbito académico. De esta forma, y por la importancia que tiene la investigación dentro de mundo académico, creemos que es un tema más que interesante para poner encima de la mesa.

Por ello, si queréis saber más sobre cuestión, no tenéis más que pasar, leer y si os animáis a comentar mejor que mejor. Mil gracias para nuestros generosos colaboradores que han hecho posible este post: Miguel Villegas de Arquitextonica, Juanjo López de la Cruz de Sol 89 y Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos.

Nosotros empezamos los cursos de doctorado hace cinco años, sin saber muy bien dónde nos metíamos, posteriormente hicimos los DEA o tesinas, obteniendo la suficiencia investigadora, aún sin tener muy claro qué era eso de ser investigadores. Actualmente, estamos liados con nuestras tesis doctorales y, por fin, vemos que hemos recorrido un camino que, por lo menos, nos permite situar el tema y ser conscientes de qué va la historia.

Así, el post de hoy es una consecuencia de un estupendo debate que se desató hace unos días en nuestro muro de facebook (consultar aquí) y que no queríamos que se perdiera en las profundidades de esa red social. Por ello, hemos convocado a tres de los protagonistas de esa conversación para que respondan a 10 preguntas que hemos preparado sobre el mundo de la investigación en el terreno de la arquitectura.

Ahí va la entrevista. Esperamos que sea de vuestro interés.

¿Cuál es vuestra situación dentro del ámbito docente? ¿Podríais contarnos cómo ha sido vuestra experiencia dentro del mundo de la investigación?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Soy profesor asociado de la Escuela de Arquitectura de Sevilla desde 2005. Volví a la Escuela a través de un concurso en el que se valoraba más la trayectoria profesional que la investigadora, al contrario que otros donde es el recorrido académico lo más apreciado. No me gustaría perder la sensación de que vengo del espacio exterior. El retorno a la Escuela me ha permitido confirmar que investigar, proyectar e impartir clases es lo mismo con distinta forma; creo en el proyecto como investigación, en la investigación como profundización de las inquietudes que permite descubrir otras y en la docencia como una vuelta a empezar, un cuestionamiento propio que se traslada al conjunto de los estudiantes para que se hagan sus propias preguntas.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Desde hace siete años soy profesor en la Escuela de Diseño CEADE-Leonardo, desde el año pasado en las enseñanzas artísticas superiores de diseño.
Mi experiencia como investigador ha sido bastante errática. En mi etapa de estudiante, estuve más vinculado a la teoría de la arquitectura, con una beca del MEC. Cuando terminé la carrera y empecé a producir arquitectura, comprendí que lo que me interesaba era aplicar la teoría a la práctica del proyecto arquitectónico.

En 2005 realicé los cursos de doctorado en la ETSA de Sevilla, pero por motivos profesionales dejé en pausa la producción de la tesina y la tesis. Las retomé en 2010, para lo que cambié al modelo máster en busca de cierta disciplina investigadora. Conseguí el título de máster, lo que se supone que certifica mis aptitudes investigadoras para comenzar mi tesis doctoral.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Actualmente tengo un contrato a tiempo parcial de profesor asociado, a la espera de poder ser ayudante doctor una vez reconocida mi acreditación como doctor.

A nivel colectivo la experiencia como investigador es insignificante, pues si no cuentas con la titulación de doctor tus aportaciones a un grupo de investigación son consideradas de menor valía, aunque a veces te implicas más que la mayoría de los que presumen de figurar en ese “equipo”. A nivel individual, ya desde estudiante fue becario del Dpto. Proyectos y me enganché con esta labor, aunque la verdad es que el supuesto trabajo de investigación que te comprometes a realizar durante la beca no suele importarle a nadie y siempre queda inédito, muerto por inanición.

¿Por qué creéis que la arquitectura y los arquitectos no han tenido habitualmente una estrecha relación con la investigación académica?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Porque no lo han necesitado. Siempre ha existido la investigación en la arquitectura, en todos sus ámbitos, técnicos o culturales, prácticos o teóricos, pero su forma de expresión no ha sido necesariamente académica. La proliferación actual de investigadores, másters y tesis, con sus ventajas e inconvenientes, se debe a una profesionalización del investigador obligada en muchos casos por los sucesivos pasos normativos que hay que dar para poder satisfacer una vocación docente. En esa multiplicación de la actividad investigadora siguen surgiendo grandes estudiosos de la arquitectura como Ángel Martínez García-Posada, Santiago de Molina, Jacobo García-Germán, Jaime Ferrer o Mayka García-Hípola, por hablar de algunos jóvenes doctores con una brillante carrera dedicada al pensamiento arquitectónico.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Durante los años que discurrieron entre la finalización de los cursos de doctorado y mi paso a máster pasé por muchas etapas de dudas y dilemas alrededor del enfoque de mi investigación. Me costó mucho aceptar que lo que yo entendía por investigación, no era investigación científica y menos de nivel universitario. Gracias a mi tutora de investigación, Luz Fernández-Valderrama, conseguí, pese a estar en profundo desacuerdo, entrar en razón y aprender a trabajar dentro de la ortodoxia académica.

Quizás el problema que yo tuve sea extrapolable al resto de compañeros. Confundimos ensayo aislado con experimento iterativo, creatividad con ciencia, densidad de trabajo con rigor, expresión con documentación. Por si no queda claro, el ensayo, creativo, con gran cantidad de trabajo y una rica expresividad es a lo que estamos acostumbrados en arquitectura. La ciencia, creo, está más cerca del experimento iterativo, con ciencia aplicada, riguroso y documentado al máximo.
Muchos compañeros opinarán, igual que lo hacía yo, que su arquitectura es como he descrito la ciencia, a mi me costó años y disgustos aceptar que me estaba equivocando.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Es sencillo de entender. Convertirse en “doctor” no aumenta las atribuciones profesionales del arquitecto en España, así que salvo que tengas intereses en tu promoción como profesor dentro de una ETSA no merece la pena. En otros países supone un rango muy considerado, da prestigio, pero en el nuestro y en nuestra querida profesión es a veces incluso despreciado por el mercado, donde predomina la anti-meritocracia. En los últimos años esto ha cambiado, pero más por necesidad que por auténtica vocación de investigador. Como ahora no hay trabajo, los recién licenciados son convencidos para prolongar sus estudios en cursos de doctorado, y a veces incluso a hacer la tesis, a pesar de que no haya huecos para nuevos profesores. Pero como el Departamento en cuestión se apunta el tanto…

¿Sobre qué temáticas habéis estado investigando en estos años y cómo ha sido el proceso que habéis seguido?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Me parece que un arquitecto avanza con múltiples investigaciones a la vez, algunas nunca se desvelan y otras se hacen públicas con apariencia de libros, tesis, clases, proyectos o construcciones. Por mi parte, las cuestiones que he investigado siempre han tenido una fuerte vinculación personal, ya fuera a partir de un viaje, de un proyecto realizado o un encuentro casual, creo que si no es así todo es más difícil. No descarto ningún ámbito de investigación, no existe la especialización en arquitectura más que en ella misma, por lo que cuando intento profundizar en una cuestión, lo cultural, lo constructivo y también lo que no es propiamente arquitectónico suelen converger en mi mesa, es la mirada propia la que amalgama todo este complejo. He reunido investigaciones sobre la reutilización como hecho cultural, sobre la ocupación de lugares abandonados, sobre la habitación en la posguerra americana, sobre algún arquitecto nórdico que anduvo por Marruecos, Italia y Francia a la búsqueda de la luz perdida o sobre la génesis de los procesos creativos en el ámbito del proyecto. En coherencia, diré que con cada proyecto, junto a María González, inauguro o continúo una nueva carpeta donde acumulamos convergencias que van dando forma a futuras pesquisas, así hemos investigado sobre la formación de las ciudades como una acumulación, sobre la génesis urbana no planificada, sobre la construcción del vacío, sobre la recuperación de espacios perdidos o sobre el proyecto como una encadenamiento de acciones. Quiero pensar que aún soy un investigador amateur, en el sentido primero del término, siempre he coleccionado asuntos que me llamaban la atención y en alguna ocasión los he puesto en orden en forma de artículos, clases, algún libro e investigación de máster, ahora ando intentando ordenar mi tesis doctoral.

Miguel Villegas  de Arquitextonica _ Aquí el proceso también aparentemente errático, pero solo aparentemente, y me ha llevado a conseguir una línea que creo que tiene cierta coherencia.

Empecé en 2003 desde arquitextonica.net, investigando y escribiendo sobre arquitectura y sociedad red. Seguí trabajando sobre diseño computacional, una rama muy instrumental de la producción de arquitectura y que, pese a su potencia, lleva mucho sufriendo el desdén ignorante de muchos. Traté de vencer las reticencias que me encontré, proponiendo una investigación en la que se produjera una aplicación directa del diseño computacional al proyecto de arquitectura. Al ver el enorme descreimiento que había, no solo sobre las posibilidades de su aplicación, si no sobre lo informacional, para mi la base de lo computacional, en sí mismo, decidí que tenía que ser el objeto de la primera parte de mi investigación, y así apareció el objeto de mi tesina “Herramientas Conceptuales para una Comprensión Operativa de la Sociedad de la Información”.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ La mayor parte del tiempo he estado investigando sobre la interpretación de las claves del paisaje como material para el proyecto de arquitectura, especialmente en el entorno nórdico y a propósito de la obra ejemplar del danés Arne Jacobsen. Finalmente ha cristalizado en forma de tesis doctoral (“Arne Jacobsen: el paisaje codificado”), lo cual ha sido una enorme alegría personal, pues el proceso arrancó primero en un viaje, luego con varios artículos en libros y alguna ponencia, y hubiera sido una lástima no haber rematado el proceso de más de una década de trabajo.

*** Por si a alguien le puede interesar, he colgado un resumen de mi tesis en mi [r-blog] para descargárselo en PDF

¿Cómo veis la actual estructura del mundo docente?¿Qué os parecen los másters de arquitectura en general y aquellos que dan acceso a la tesis doctoral en particular?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Me siento incapaz de opinar sobre la generalidad del mundo docente e investigador. Si me limito a mi corta experiencia, doy clase en el primer curso de proyectos de la carrera y sigo asistiendo encantado al momento en el que un estudiante abre los ojos como platos porque ha visto más allá de lo que creía, hay que creer para ver. Soy testigo desde mis años de estudiante de una progresiva pérdida de horas de docencia de la carrera y de la asignatura de proyectos (perdonad que me refiera sólo a ella pero es la que me compete), actualmente la mitad respecto a cuando yo estudié, lo que no creo que sea bueno, parece complicado que una materia donde el tiempo es tan importante se dé con tantas urgencias. En cualquier caso, pienso que la formación universitaria no es sino un preludio, apenas una invitación a comenzar a caminar y a descubrir tus propias sendas. En arquitectura, imagino que en otras disciplinas igual, es necesario continuar formándote para poder construir un pensamiento propio. La ventaja de los actuales másters respecto a los antiguos procedimientos que habilitaban para hacer la tesis, es que los tiempos están más pautados y hay un mayor seguimiento de tu trabajo investigador, frente a aquel francotirador solitario de las antiguas normativas que podía pasar años apostado sin disparar ni un solo tiro. El lado más negativo es una suerte de automatización de la carrera investigadora, en la que el protagonista cede en ocasiones excesiva autonomía al máster, llevando a cabo investigaciones que a veces no le interesan ni a él mismo. La solución, como tantas otras veces, la búsqueda personal y el interés por las cosas más allá de los réditos inmediatos que provean.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ La estructura del mundo docente me parece excesivamente burocratizada. Desde mi etapa como estudiante se han realizado reformas legales que pretendían acabar con el nepotismo y el clientelismo en la universidad.

Parece que se ha conseguido bastante, pero la universidad pública que ahora percibo no me gusta. Todo se reduce a acumulación de publicaciones, acreditaciones, informes, planes docentes, la carga burocrática del sistema me parece excesiva. Y me temo que el sistema de reglamentos, concursos, estancias, becas, colaboraciones, interinidades y ese largo etcétera, en tanto que sistema, puede pervertirse. No creo que sea infalible.
La universidad privada me da otras garantías respecto a mi responsabilidad y la de mis compañeros. Es cierto que nuestro acceso a la docencia es más discreccional, pero una vez dentro, los profesores estamos constantemente sometidos a escrutinio. Si no rendimos, no trabajamos. No hay “plazas”.

Respecto de los másters, mi experiencia en la universidad pública no ha sido buena, pero no puedo decir que haya sido decepcionante, y quizás esto sea peor todavía, porque me la esperaba. Iba buscando una formación especializada y de nivel profesional y me encontré con un curso de extensión de la carrera. No había diferencia en la metodología docente, los contenidos eran, la mayoría de las veces, excesivamente elementales y la implicación demasiado baja.

Creo que los másters deberían tener un nivel de exigencia mucho mayor. Estamos hablando de docencia impartida no a universitarios si no a licenciados universitarios, algunos ya profesionales en ejercicio. Y el nivel, al menos el que yo percibí, dejaba mucho que desear. Creo que, una de las vías de solución de este problema sería establecer una distancia temporal mínima entre la licenciatura y el máster, y otra entre el máster y el doctorado. En España un estudiante puede cursar un grado, un máster y su tesis y ser doctor con menos de 30 años. Me parece una barbaridad. Y creo que el sistema de investigación y acreditación actual es lo que está fomentando. Se está apostando por una investigación universitaria profesionalizada, algo aparentemente muy positivo, si no fuera porque puede provocar una fuerte desconexión de los investigadores respecto de la realidad de su sector.

Estas experiencias, entre otras, son las que me mueven como docente a ser muy exigente conmigo y con mis alumnos. Creo que debe existir una mayor consciencia de la responsabilidad de unos y otros y hacer que el nivel de exigencia, y el de excelencia consecuente, sea acorde a esta.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ La estructura departamental de la universidad española, tal y como yo lo veo, es excesivamente jerárquica, lo cual impide progresar por líneas que no sean propuestas desde la cúpula. Fue fórmula válida para un tiempo pretérito, pero que necesita ser revisado para poder ampliar las miras y dar cabida a nuevas experiencias docentes e investigadoras, y para volver a encajar con la sociedad a la que (supuestamente) sirve.

Los másters deberían aportar una cualificación profesional de “especialista”, y a menudo eso es muy difícil de ofrecer desde universidades de tamaño mediano o pequeño como la que yo conozco. Reunir a una serie de verdaderos expertos en una materia es muy complicado, pero solo desde criterios de calidad máxima tienen sentido, si no… es perder el tiempo. Los cursos de postgrado para doctorandos son, en general, mucho peores, porque no cuentan con una idea común y no te suelen preparar para una materia sobre la que investigar, y a menudo ni siquiera para saber investigar de manera científica. Y menos en los nuevos entornos de conocimiento 2.0., donde eso de la “curación de contenidos” le suena a chino a (casi) todos los profesores de ese tipo de cursos, desgraciadamente.

¿Cómo definiríais una tesis Doctoral? ¿En qué se diferencia una tesis doctoral de una investigación (si es que hay diferencia)? ¿Tiene alguna particularidad una tesis de arquitectura?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ De nuevo no soy el más apropiado para responder puesto que no he hecho ninguna tesis doctoral. Como lector de tesis podría responder que me parece que, bien entendida, una tesis es una excusa privilegiada para poder dedicar tu tiempo a indagar en una inquietud que acabará descubriéndote algo de ti mismo, las tesis que más me interesan me desvelan tanto del objeto investigado como del investigador. En cuanto a las particularidades de una tesis, en principio, ésta debe ser un instrumento para compartir conocimiento, de ahí que deba responder a una forma que garantice la transferencia de lo que en ella se dice, aunque no creo que esto signifique que haya una única fórmula para hacer una tesis como defienden algunos. Me parece hermoso que una tesis atienda a lo que otros dijeron sobre el asunto investigado, hay algo humilde en asumir que uno no hace sino avanzar en un trabajo colectivo, universal; la duda surge al preguntarnos cuánto tiene una tesis de arquitectura de aportación personal alejada de los rigores científicos, al hacernos esta pregunta es inevitable divisar cosas a izquierda y a derecha, sin gafas…

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Para mi todavía es un tema pendiente; poco puedo aportar más allá de impresiones. Pero algo si que tengo que decir. Me parece, y esto es sólo una opinión, que uno de los problemas de la producción de tesis doctorales en el área que me interesa, la de proyectos arquitectónicos, es la falta de trabajo científico. Veo constantemente tesis de proyectos, y no olvidemos que proyectar significa lanzar hacia adelante, cuyo objeto de trabajo es arquitectura pasada. No veo una línea sólida y coherente sobre el proyecto de arquitectura hacia el futuro.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Una tesis es un empeño por encontrar las preguntas más importantes acerca de una cuestión de relevancia, al menos en lo personal. Yo la he descrito como un “viaje”, en el que la anhelada Ítaca es lo de menos, lo interesante está en el camino. Si no te entusiasma el tema es mejor abandonarlo urgentemente, pues es seguro que no acabarás el viaje, es demasiado duro como para no estar ultra-motivado. Es ahí donde reside la principal particularidad de una tesis de arquitectura: que el camino lo andamos solos, cada uno por libre, sin que sean parte de una línea de investigación más amplia y compartido por otros miembros de un departamento. Eso que sí ocurre con una tesis científico-técnica, en la que una tesis pone en orden una serie de resultados obtenidos tras un “experimento” y que además ha de ser publicado para que no se quede obsoleto, para que no lo divulgue otro antes que tú. Por eso su tamaño y dedicación no puede ser infinita, como sí suele ocurrir con las de humanidades en cambio.

¿En qué consiste un artículo de investigación? ¿Cuál creéis que es su importancia? ¿Qué os parece el sistema de evaluación de la Aneca?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Como sabéis, un artículo de investigación debe ser un texto que alumbre un conocimiento o una mirada novedosa sobre un asunto concreto, debe también cumplir con una serie de normas académicas que permitan dar continuidad a ese texto con el pasado (a través de las fuentes citadas) y con el futuro (a través de la bibliografía que permita continuar investigando). Intenta alejarse de la simple divulgación (a través de la profundización) y de la mera opinión (argumentando lo dicho con fuentes contrastadas). Su importancia depende de la calidad del artículo, como un post de un blog, una edición encuadernada o un mensaje en una botella, los hay buenos y malos. Las evaluaciones como las de la ANECA intentan controlar que la actividad docente e investigadora de un profesor que quiere avanzar en su carrera académica se mantiene viva, a través de una categorización curricular que garantice un mínimo de producción de calidad. El problema es que en este intento quizás se produzcan injusticias porque las estandarizaciones se llevan mal con las singularidades y en su tentativa de garantizar que los valores aportados son de suficiente calidad se menosprecien otros, menos reglados, que pueden ser interesantes pero de improbable comprobación. Además existe una reclamación duradera desde el ámbito de la arquitectura por que se atienda a las particularidades de esta disciplina, donde no existen canales de investigación tan consolidados como en otras y en la que la actividad profesional puede estar también ligada a la investigación. Otra posible perversión sucede cuando la carrera académica se convierte en un correteo por conseguir acumular los méritos que más puntúan, más allá de su interés específico, aunque imagino que esto siempre ha sido así. Tampoco sé mucho del asunto, la ANECA me evaluó positivamente para profesor colaborador pero nunca me sirvió para nada.

Miguel Villegas de Arquitextonica _

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ La consideración de un artículo es ajeno al propio texto, depende de agentes externos (agencias como la ANECA, comités científicos de las revistas, institutos de investigación, etc.), dependiendo del caso. En lo relativo a la Arquitectura es difícil señalar en qué medida esa consideración de rango superior otorgada, por ejemplo, al ser publicada en una revista indexada es verdaderamente oportuna en términos de “impacto”, valor preponderante (y principal “vara de medir”) de cualquier clasificación de este tipo. En Arquitectura eso es muy difícil de establecer: puedes leer textos muy interesantes y con alto grado en su aportación a un determinado discurso teórico y carecer de un rigor metodológico, de lo que consideramos como labor científica perfectamente documentada (precedentes en la investigación, erudición en las fuentes, originalidad, corrección, etc.); y viceversa, pues hay artículos maravillosamente elaborados en la forma pero cuyo contenido no es relevante, o al menos solo lo es en el 10% de su discurso, pues se trata de reelaboraciones o actualizaciones sobre un tema (esto incluso ocurre con las tesis, especialmente las historiográficas, que son “documentalistas” pero nada propositivas, lo cual no incide en una vivificación de esos archivos históricos).

Del sistema de evaluación de la ANECA solo comentaré las extrañas incongruencias observadas por doquier, pues unas veces ves a como se otorgan acreditaciones a catedrático sin apenas haber escrito ni un solo libro de forma individual, y otras veces resulta que ocurre lo contrario. No lo he sufrido aún pero parece muy injusto, sospecho que más inducido desde las necesidades de dotación de plazas de determinadas ETSAs que por otros motivos. Pero es lo que hay…

¿Qué particularidades tienen las revistas que publican artículos de investigación? ¿Cuál es vuestra relación con las revistas científicas que tenemos dentro de nuestro terreno de la arquitectura?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ La mayor singularidad es que los artículos se publican según un criterio de evaluación anónimo externo al propio consejo editor de la revista, donde el autor evaluado que envía un texto no conoce a sus evaluadores y viceversa. Es el denominado sistema doble ciego, por el que dos evaluadores conocedores de la materia del artículo a valorar opinan independientemente sobre si éste debe ser publicado. Además una revista científica debe garantizar una periodicidad de publicación que garantice un esfuerzo continuado por la difusión del conocimiento, una baja endogamia, esto es, que los articulistas sean en su mayoría ajenos a la institución o grupo que promueve la revista, y contar con un comité científico integrado por investigadores reconocidos. En mi caso, soy miembro del consejo editor de la revista científica Proyecto Progreso Arquitectura, mi cometido, junto al del resto del consejo, es el de proponer la temáticas de los números a publicar, comprobar si los artículos remitidos en las correspondientes convocatorias atienden a la temática propuesta y tienen forma científica y, finalmente, confirmar que el autor se atiene a las consideraciones llevadas a cabo por los evaluadores externos y anónimos en caso de que las haya.

Miguel Villegas de Arquitextonica _

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Las condiciones legales que se les imponen a estas revistas indexadas son muy rigurosas en general, y en el ámbito de la Arquitectura no se han adaptado bien a las peculiaridades de nuestra disciplina. Tal es así que, afortunadamente, desde 2011 la Conferencia de Directores de las Escuelas de Arquitectura de España lleva trabajando en ello, y acaba de presentar hace poco más de un mes una propuesta alternativa que se ajusta en mayor medida a nuestra realidad investigadora. Veremos si se acepta y cómo se implementa.

En mi caso la relación con este tipo de revistas es casi nula hasta la fecha, pues son tan pocas el número de las indexadas y tanta la demanda de los profesores o investigadores en Arquitectura que no todo puede ser publicado aunque reúna criterios de calidad científica más que reconocidos. Es una lástima perder tanto trabajo por falta de plataformas de divulgación reconocidas.

¿Cómo es una revista indexada? ¿Qué consecuencias tiene publicar en una revista indexada de primer nivel? ¿Cómo se mide el impacto de esas revistas?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ La característica común a las publicaciones indexadas es que forman parte de un ámbito documental que permite su rastreo y localización para su consulta. Cuanto más prestigiosa es la institución que incorpora la revista a su índice, en principio, mayor número de investigadores accederán a ella y mayor impacto tendrán los artículos que contenga. En España es la Comisión Nacional Evaluadora de la Actividad Investigadora la que define los criterios establecidos para que una publicación sea reconocida como “de impacto”. De todos modos, existe una razón primera para participar en este tipo de publicaciones, ya sea desde su organización o como articulista, que debería prevalecer por encima de cualquier otra, es la satisfacción que proporciona la investigación paciente y la especulación imaginativa, la excitación de compartir con los demás nuestra mirada sobre el mundo, creo que no deberíamos perder esto de vista.

Miguel Villegas de Arquitextonica _

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Lo de la medición del “impacto” es muy subjetivo en el ámbito de la Arquitectura. Uno es capaz de entender cómo la divulgación pública de determinado descubrimiento científico permite alentar esperanzas de una mejora de las condiciones de la vida humana, por poner el caso. Pero eso no funciona así en Arquitectura, ni siquiera en aquellos ámbitos en los que la experimentalidad puede ser alta, como en los procesos de fabricación de los materiales o en los del comportamiento de ciertas soluciones constructivas medidas en laboratorios por pruebas homologadas.

El “impacto” de un artículo a menudo se debe más a la plataforma desde donde sea divulgado que al mérito en sí del trabajo. Eso todos lo entendemos en las clásicas revistas de arquitectura, cuyos articulistas (generalmente de indudable valía, justo es decirlo) alcanzan mayor impacto en función del número de ejemplares vendidos de la revista donde se publica su artículo que por el comité científico que avala su publicación, pues en muchas de las revistas más internacionalmente conocidas ni siquiera existe, y todo lo decide el consejo editorial.

¿Qué papel creéis que juega internet, las nuevas tecnologías y la sociedad de la información dentro de mundo de la investigación en la arquitectura?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Las ventajas de la difusión y la conexión son evidentes, Internet es la metáfora de la universalización del conocimiento a la que aspira la comunidad universitaria, es sabido que surgió como un asunto de vínculos entre universidades. No me parece que el problema o la virtud de la investigación sea de soporte sino de criterio, del investigador, del editor y del lector, si alguno de los tres flaquea no importa que leamos en papel, en una pantalla o en una pintada callejera, no merecerá la pena haberlo escrito.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Me voy a permitir unir todas las preguntas, porque de nuevo desde mi posición periférica, creo que algo falla en el sistema de investigación científica universitaria cuando depende a tal nivel de las publicaciones.

Si la estructura fuera:
Investigo>escribo>publico>otros investigadores investigan>escriben>publican>…

Estaríamos en un proceso perfecto de expansión del conocimiento, algo estupendo y necesario para el avance de la humanidad.

Pero he aquí un problema. En el paso entre publicar e investigar, las revistas indexadas establecen un canon, generalmente altísimo, por el acceso a los contenidos que publican (contenidos por los que rara vez, por no decir nunca, pagan). Un agente de la cadena decide colocarse en una posición de fuerza y hacer negocio, con lo que la posibilidad de expansión del conocimiento se ve trabada por condicionantes económicos.

Otro tema es el establecimiento de la valía y la reputación académica de las mismas. No voy a discutirlo, pero no me parece suficiente.

Las publicaciones científicas son un bien de consumo, y esto me parece terrible. La sociedad de la información es un hecho y creo que tenemos en nuestras manos las herramientas y capacidades para desmontar este sistema y que la ciencia y el conocimiento que esta genera, en cualquier campo, se hagan accesibles a la humanidad. El Open Journal Systems es un ejemplo de iniciativas en esta dirección, pero no creo que sea la única vía.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Sinceramente, no creo que podamos ni sospechar cómo va a incidir la evolución del mundo 2.0. en la investigación de Arquitectura. Mi opinión es la de que no nos podemos “descolgar” de esas nuevas herramientas a la hora de crear y compartir conocimiento, ¡¡eso es maravilloso!! Además, si en otros sectores o disciplinas ya han superado ese cambio de mentalidad de la clásica divulgación académica como único referente, ¿por qué vamos a ser menos nosotros? No podemos renunciar a ello, se abre un mundo de oportunidades, como es ésta al compartir con vosotros (Stepien y Barnó) mis opiniones en entornos 2.0.

Seguramente acabará por producirse una fuerte reestructuración del mundo editorial, y las universidades empezarán a entrar en estas nuevas dinámicas, más obligadas que convencidas. Aunque, como antes, no siempre los criterios de calidad primarán en la repercusión del texto, pero sí que al menos estarán más abiertas las posibilidades de hacerlo sin obstáculos académicos por medio.

Por último, ¿qué consejo darías a un joven (¡¡o no tan joven!!) arquitecto que está pensando adentrarse en el mundo de la investigación?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Más que un consejo es un recordatorio que me hago a mí mismo. Deberíamos tener presente que se trata de vivir para contarlo y no al revés, que es más importante leer que escribir y que al investigar indagamos además sobre nosotros mismos, por lo que el motivo de la investigación debe surgir de nuestras inquietudes y curiosidades.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Creo que debemos transformar la sociedad de la información en la sociedad del conocimiento. La red está ahí, hay muchísima basura digital, pero también hay mucha información maravillosa. Todo el conocimiento humano debería estar en la red, pero ahora solo hay mucha información. ¿Cómo transformamos información en conocimiento? Fácil. Enlazando, estableciendo conexiones, atribuciones, lógicas, referencias, haciendo evidentes nuestros procesos de pensamiento e investigación, y haciéndolos evidentes para que otros los puedan coger, hacerlos suyos y hacerlos crecer.
Para mí, la información, y por extensión el conocimiento, debe ser, gracias sobre todo a la hermenéutica y lo digital, lo único en el universo que contradice el principio de conservación de la energía. Si transmitimos (compartimos) información, no sólo no la perdemos, si no que la multiplicamos y la hacemos crecer convirtiéndola en algo diferente y más rico.
Enlazando con el tema de las publicaciones, debo entonar un mea culpa. Lo perverso del sistema, y la búsqueda de rentabilidad académica, me ha llevado a no publicar nada de mi trabajo fin de máster.

Para ser coherente con mis argumentos debería haberlos publicado en acceso libre hace tiempo, pero si quiero seguir una carrera como investigado universitario, mi objetivo deben ser las publicaciones científicas. Para mi este es el problema sin resolver.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Pasión, pasión, y pasión. Investigar es “pasear a tientas”, pensar en las mejores preguntas y responder solo cuando se tengan certezas. Y eso es muy duro, no cabe aventurarse sin más, pues entonces rayamos con la literatura y nos salimos del ámbito científico, claro.

Primero hay que ser un ávido lector, un amante de los libros. Quizá así, solo así, uno pueda empezar a establecer relaciones entre datos aparentemente inconexos, de dónde puede surgir la idea central de un texto. Luego hay que ser metódico y muy riguroso, para no querer forzar el discurso y poner un orden en toda esa maraña de ideas deslavazadas. Y finalmente, con el tiempo, se pueden convertir en palabras escritas con cierta precisión, y hasta con habilidad formal. Aunque digámoslo claro, hay muy pocos arquitectos que escriban bien, es verdad, ¡¡lo cual no significa que no se sea un buen investigador, por supuesto!!

Yo animaría a investigar, pero lo haría desde la época de estudiante, donde el prurito no ha de preocuparle a nadie. Pero si uno encuentra entonces el gusto por leer y luego escribir… ¡¡pues adelante!!

Stepienybarno_Agnieszka Stepien y Lorenzo Barnó, arquitectos
Estella, julio 2013

[:en]

Magazines indexed of the first level in architecture | stepienybarno.es

The world of the investigation and the architecture they have never gone too much of the hand. In fact, surely, there have dressed as investigation things that it were not and other many investigations have never come to the academic area. Of this form, and for the importance that has the investigation inside academic world, we believe that it is a topic more than interesting to put on the table.

For it, if you want to know more on question, you do not have any more than to happen, to read and if you encourage to comment better than better. Thousand graces for our generous collaborators who have made possible this post: Miguel Villegas of Arquitextonica, Juanjo López de la Cruz of Sol 89 and Rodrigo Almonacid C. of  r-arquitectos.

We begin the courses of doctorate five years ago, without knowing very well where we were getting, later we did the DEA or tesinas, obtaining the investigative sufficiency, still without having very clearly what age it of being investigators. Nowadays, we are tied by our doctoral theses and, finally, we see that we have crossed a way that, at least, allows us to place the topic and to be conscious of what the history goes.

This way, the today post is a consequence of a marvellous debate that came untied a few days ago in our wall of facebook  (consulting here)and that we did not want that it was getting lost in the depths of this social network. For it, we have called for three of the protagonists of this conversation in order that they answer to 10 questions that we have prepared on the world of the investigation in the area of the architecture.

There the interview goes. We hope that it is of your interest.

Which is your situation inside the educational area? Might you tell us how it has been your experience inside the world of the investigation?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ I am an associate teacher of the School of Architecture of Seville from 2005. I returned to the School across a contest for which there was valued more the professional path than the investigator, unlike others where it is the academic tour the most valued thing. I would not like to lose the sensation that I come from the exterior space. The return to the School has allowed me to confirm that to investigate, to plan and to give classes is the same thing with different form; I believe in the project as investigation, in the investigation as deepening of the worries that allows to discover others and in the teaching as a return to beginning, an own question that moves to the set of the students in order that his own questions are done.

Miguel Villegas, Arquitextonica _ For seven years I am a teacher in the School of Design CEADE-Leonardo, from last year in the artistic top educations of design. My experience like investigator has been erratic enough. In my student’s stage, I was more linked to the theory of the architecture, with a scholarship of the MEC. When I finished the career and started producing architecture, I understood that what I was interested was to apply the theory to the practice of the architectural project.

In 2005 I realized the courses of doctorate in the ETSA of Seville, but for professional motives I left in pause the production of the tesina and the thesis. I took again them in 2010, for what I changed to the model máster in search of certain investigative discipline. I obtained the title of máster, what one supposes that it certifies my investigative aptitudes for beginning my doctoral thesis.

Rodrigo Almonacid C., r-arquitectos _ Nowadays I have a part-time contract of associate teacher, to the wait of being able to be an assistant doctor once recognized my accreditation as doctor.

To collective level the experience like investigator is insignificant, so if you do not possess the doctor’s qualifications your contributions to a group of investigation they are considered of minor value, though sometimes you imply yourself more than the majority than those who presume to appear in this “equipment”. To individual level, already from student he was a scholar of the Dpto. Projects and I got hooked up with this labor, though the truth is that the supposed work of investigation that you promise to realize during the scholarship is not in the habit of mattering for anybody and always remaining unpublished, died by starvation.

Why do you believe that the architecture and the architects have not had habitually a narrow relation with the academic investigation?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ ecause they have not needed it. Always the investigation has existed in the architecture, in all his areas, technical or cultural, practical or theoretical, but his form of expression has not been necessarily academic. The investigators’ current proliferation, másters and thesis, with his advantages and disadvantages, owes to a professionalization of the investigator forced in many cases for the successive normative steps that it is necessary to give to be able to satisfy an educational vocation. In this multiplication of the investigative activity big experts of the architecture continue arising as Ángel Martínez García-Posada, Santiago de Molina, Jacobo García-Germán, Jaime Ferrer or Mayka García-Hípola, for speaking about some young doctors with a brilliant career dedicated to the architectural thought.

Miguel Villegas, Arquitextonica _ During the years that passed between the ending of the courses of doctorate and my step to máster I happened for many stages of doubts and dilemmas about the approach of my investigation. It was difficult to me to accept very much that what I understood for investigation, was not scientific investigation and less university level. Thanks to my tutor of investigation, Luz Fernandez-Valderrama, I obtained, in spite of being in deep disagreement, entering reason and learning to work inside the academic orthodoxy.

Probably the problem that I had is extrapolable to the rest of companions. We confuse test isolated with iterative experiment, creativity with science, density of work with rigor, expression with documentation. For if it does not remain clear, the test, creativly, with great quantity of work and a rich expressiveness it is to what we are accustomed in architecture. The science, I believe, it is more near the iterative experiment, with applied science, rigorously and documented to the maximum.
Many companions will think, like it was making it I, that his architecture is since I have described the science, it was difficult to my me years and displeasures to accept that I was wrong.

Rodrigo Almonacid C. r-arquitectos _ It is simple to deal. To turn into «doctor» increases the professional attributions of the architect in Spain, so except that you have interests in your promotion as teacher inside an ETSA it is not worth it. In other countries he supposes a very considered range, gives prestige, but in ours and in our dear profession it is sometimes even despised by the market, where it predominates over the anti-meritocracia. In the last years this has changed, but more for need than for investigator’s authentic vocation. Since now there is no work, newly licentiates are convinced to prolong his studies in courses of doctorate, and sometimes enclosedly to doing the thesis, in spite of the fact that there are no hollows for new teachers. But as the Department in question it signs so much …

On what subject matters you have been investigating in these years and how has it been the process that you have followed?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ It seems to me that an architect advances with multiple investigations simultaneously, some of them never stay awake and others are publicized by appearance of books, thesis, classes, projects or constructions. For my part, the questions that I have investigated always have had a strong personal entail, already out from a trip, a realized project or a chance meeting, I believe that if it is not like that everything is more difficult. I do not reject any area of investigation, the specialization does not exist in architecture any more that in her itself, for what when I try to penetrate into a question, the cultural thing, the constructive thing and also what is not properly architectural they are in the habit of converging on my table, it is the own look the one that amalgamates all this complex. I have assembled investigations on the reutilization as cultural fact, on the occupation of left places, on the room in the American postwar period, on some northern architect that anduvo for Morocco, Italy and France to the search of the lost light or on the genesis of the creative processes in the area of the project. In coherence, I will say that with every project, together with Maria Gonzalez, I inaugurate or continue a new folder where we accumulate convergences that are giving form to future inquiries, this way we have investigated on the formation of the cities as an accumulation, on the urban not planned genesis, on the construction of the emptiness, on the recovery of lost spaces or on the project as one sequence of actions. I want to think that still I am an investigative amateur, in the first sense of the term, always I have collected matters that were calling me the attention and in some occasion I have put them in order in the shape of articles, classes, some book and investigation of máster, now I walk trying to arrange my doctoral thesis.

Miguel Villegas, Arquitextonica _ Here the process also seemingly erratic, but alone seemingly, and it has led me to obtaining a line that I believe that it has certain coherence.

I began in 2003 from arquitextonica.net, investigating and writing on architecture and company network. I continued working on computational design, a very instrumental branch of the production of architecture and that, in spite of his power, goes very much suffering the ignorant disdain of many. I tried to conquer the reticences that I was, proposing an investigation in the one that was producing to herself a direct application of the computational design to the project of architecture. On having seen the enormous descreimiento that existed, not only on the possibilities of his application, if not on informacional, for my base of the computational thing, in yes same, I decided that it had to be the object of the first part of my investigation, and this way there appeared the object of my tesina “Conceptual Tools for an Operative Comprehension of the Company of the Information”.

Rodrigo Almonacid C., r-arquitectos _ Most of the time I have been investigating on the interpretation of the keys of the landscape as material for the project of architecture, specially in the northern environment and about the exemplary work of the Danish Arne Jacobsen. Finally it has crystallized in the shape of doctoral thesis (“Arne Jacobsen: el paisaje codificado”), which has been an enormous personal happiness, since the process started firstly in a trip, then with several articles in books and some presentation, and it had been a shame not to have finished off the process of any more than one decade of work.

*** For if to someone it can interest him, I have hung a summary of my thesis on my [r-blog] to disburden it in PDF

How do you see the current structure of the educational world? What do they look like to you the másters of architecture in general and those that lead to the doctoral thesis especially?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ I feel unable to think about the generality of the educational and investigative world. If I limit myself to my short experience, I give lessons in the first course of projects of the career and continue being present been charmed with at the moment in which a student opens the eyes as plates because it has seen beyond what he believed, it is necessary to believe to see. I am a witness from my years of student of a progressive loss of hours of teaching of the career and of the project subject (excuse that I refer only to her but it is that me compete), nowadays the half with regard to when I studied, which I do not believe that it is good, seems to be complicated that where the time is so important one gives a matter with so many urgencies. In any case, I think that the universitary education is not but a prelude, you upset an invitation to begin to walk and to discover your own paths. In architecture, I imagine that in other disciplines equal, it is necessary to continue being formed to be able to construct an own thought. The advantage of the current másters with regard to the former procedures that they were enabling to do the thesis, is that the times are more ruled and there is a major follow-up of your investigative work, opposite to that solitary sniper of the former regulations who could happen years bet without shooting not even an alone shot. The most negative side is a luck of automation of the investigative career, in which the protagonist yields in occasions excessive autonomy to the máster, carrying out investigations that sometimes he is not interested not him itself. The solution, as so many other times, the personal search and the interest for the things beyond the immediate incomes that they provide.

Miguel Villegas, Arquitextonica _ The structure of the educational world seems to me to be excessively bureaucratized. From my stage like student there have been realized legal reforms that were trying to finish with the nepotism and the clientelismo in the university.

It seems that it has been obtained enough, but the public university that now I perceive I do not like. Everything diminishes to accumulation of publications, accreditations, reports, educational plans, the bureaucratic load of the system seems to me to be excessive. And I am afraid that the system of regulations, contests, stays, scholarships, collaborations, interims and this length etc, while system, it can be perverted. I do not believe that it is infallible.
The private university gives me other guarantees with regard to my responsibility and that of my companions. It is true that our access to the teaching is more discreccional, but once inside, the teachers we are constant submitted to scrutiny. If we do not give good results, we do not work. There are no “places”.

Respect of the másters, my experience at the public university has not been good, but I cannot say that it should have been disappointing, and probably this is worse still, because it was waiting for me. It was looking for a specialized formation and of professional level and I met an extension course of the career. There was no difference in the educational methodology, the contents were, the majority of the times, excessively elementary and the too low implication.

I believe that the másters should have a level of very much major exigency. We are speaking about given teaching not to university students if not to university, some already professional licentiates in exercise. And the level, at least that I perceived, was stopping much that to wish. I believe that, one of the routes of solution of this problem would be to establish a temporary minimal distance between the master and the máster, and other one between the máster and the doctorate. In Spain a student can deal a degree, a máster and his thesis and be a doctor with less than 30 years. It looks like to me a barbarity. And I believe that the system of investigation and current accreditation is what he is promoting. He is competing for a university professionalized investigation, something seemingly very positive, if it was not because a strong disconnection of the investigators can provoke respect of the reality of his sector.

These experiences, between others, are those who me move as teacher to be very demanding with me and with my pupils. I believe that a major conscience of the responsibility must exist of some and others and to do that the level of exigency, and that of consistent excellence, is identical to this one.

Rodrigo Almonacid C., r-arquitectos _ The departmental structure of the Spanish university, as I see it, it is excessively hierarchic, which prevents from progressing for lines that are not proposed from the dome. It was a valid formula for a past time, but that needs to be checked to be able to extend the gun-sights and give content to new educational and investigative experiences, and to return to fit with the company the one that (supposedly) serves.

The masters should contribute a professional qualification of “specialist”, and often it is very difficult to offer from universities of medium or small size like that I know. To assemble a series of real experts in a matter is very complicated, but alone from criteria of maximum quality they make sense, if not … it is to lose the time. The courses of postdegree for PhD students are, in general, much worse, because they do not possess a common idea and are not in the habit of preparing you for a matter on which to investigate, and often not even to be able to investigate in a scientific way. And less in the new environments of knowledge 2.0., where it of the “treatment of contents” him sounds to Chinese to (almost) all the teachers of this type of courses, unfortunately.

How would you define a Doctoral thesis? In what there differs a doctoral thesis of an investigation (if it is that there is difference)? Has some particularity a thesis of architecture?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ Again I am not most adapted to answer since I have not done any doctoral thesis. Since reader of thesis might answer that it seems to me that, understood well, a thesis is an excuse favoured to be able to dedicate your time to investigating in a worry that will finish revealing yourself a little of you itself, the theses in that more I am interested reveal theirs so much of the object investigated like of the investigator. As for the particularities of a thesis, at first, this one must be an instrument to share knowledge, of there that should answer to a way that should guarantee the transfer of what in her is said, though I do not believe that this means that there is the only formula of doing a thesis since they defend some. It seems to me to be beautiful to that a thesis attends to what others said on the investigated matter, there is something humble in assuming that one does not do but to advance in a collective, universal work; the doubt arises on having asked how much us has a thesis of architecture of personal contribution removed from the scientific rigors, on having done this question to us is inevitable to spy things to left side and to right, without glasses …

Miguel Villegas, Arquitextonica _ Altar my still is a hanging topic; little I can reach beyond impressions. But something if that I have to say. It seems to me, and this is only an opinion, that one of the problems of the production of doctoral theses in the area in that I am interested, that of architectural projects, is the lack of scientific work. I see constant project thesis, and let’s not forget that to project it means to throw ahead, whose object of work is a past architecture. I do not see a solid and coherent line on the project of architecture towards the future.

Rodrigo Almonacid C., r-arquitectos _ A thesis is a determination for finding the most important questions brings over of a question of relevancy, at least in the personal thing. I have described it as a “trip”, in which the longed Ítaca is it of less, the interesting thing is in the way. If he does not fill with enthusiasm the topic it is better to leave it urgently, so it is sure that you will not end the trip, is too hard as not to be ultra-motivated. It is there where there resides the principal particularity of a thesis of architecture: that the way we cover alone, each one for frees, without they are a part of a line of investigation more wide and shared by other members of a department. It that yes scientist – technology happens with a thesis, in that a thesis puts in order a series of results obtained after a “experiment” and that in addition has to be published in order that it cannot only obsolete, in order that not different divulgue before that you. Because of it his size and dedication cannot be infinite, since yes it is in the habit of happening with those of humanities on the other hand.

Of what does an article of investigation consist? Which do you believe that it is his importance? What does look like to you the system of evaluation of the Aneca?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ Since you know, an article of investigation must be a text that lights a knowledge or a new look on a concrete matter, has to expire also with a series of academic procedure that allow to give continuity to this text with the past (across the mentioned sources) and with the future (across the bibliography that allows to continue investigating). It tries to move away from the simple spreading (across the deepening) and of the mere opinion (arguing said with confirmed sources). His importance depends on the quality of the article, as a post of a blog, a bound edition or a message in a bottle, they are good and bad. The evaluations like those of the ANECA try to control that the educational and investigative activity of a teacher who wants to advance in his academic career is kept alive, across a categorization curricular that guarantees a minimum of qualit production. The problem is that in this attempt probably injustices take place because the standardizations remove badly with the singularities and in his attempt of guaranteeing that the contributed values are of sufficient quality others despise, less ruled, that can be interesting but of improbable checking. In addition a lasting claim exists from the area of the architecture for which one attends to the particularities of this discipline, where there do not exist channels of investigation so consolidated like in others and in which the professional activity can be tied also to the investigation. Another possible perversion happens when the academic career turns into one I run for managing to accumulate the merits that more puntúan, beyond his specific interest, though I imagine that this always has been like that. Neither be much of the matter, the ANECA collaborator evaluated me positively for teacher but it never served me for anything.

Miguel Villegas, Arquitextonica _

Rodrigo Almonacid C., r-arquitectos _ The consideration of an article is foreign to the own text, depends on external agents (agencies like the ANECA, scientific committees of the magazines, institutes of investigation, etc.), depending on the case. In the relative thing to the Architecture it is difficult to indicate in what measure this consideration of top range granted, for example, to the being published in an indexed magazine is really opportune in terms of “impact”, preponderant value (and principal “it runs aground of measuring”) of any classification of this type. In Architecture it is very difficult to establish: you can read very interesting texts and with high degree in his contribution to a certain theoretical speech and lack a methodological rigor, of what we consider to be a scientific perfectly documented labor (precedents in the investigation, erudition in the sources, originality, correction, etc.); and vice versa, so there is articles wonderfully elaborated in the form but whose content is not relevant, or at least only it it is in 10 % of his speech, since it is a question of reelaborations or updates on a topic (enclosed this happens with the theses, specially the historiográficas, that they are “documentary makers” but nothing propositivas, which does not affect in a vivificación of these historical files).

Of the system of evaluation of the ANECA only I will comment on the strange incongruities observed all over, so a few times you see to since accreditations are granted to professor without scarcely having written not even an alone book of individual form, and the opposite turns out to be other times that it happens. I have not suffered it still but it seems to be very unjust, I suspect that more induced from the needs of endowment of squares of certain ETSAs that for other motives. But it is what exists …

What particularities have the magazines that publish articles of investigation? Which is your relation with the scientific magazines that we have inside our area of the architecture?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ The major singularity is that the articles publish according to an anonymous external criterion of evaluation to the own publishing advice of the magazine, where the evaluated author who sends a text does not know his assessors and vice versa. It is the double blind system called, for which two knowledgeable assessors of the matter of the article to valuing think independently if this one must be published. In addition a scientific magazine must guarantee a periodicity of publication that guarantees an effort continued by the diffusion of the knowledge, a fall endogamia, this is, that the columnists are in the main foreign to the institution or group that promotes the magazine, and to possess a scientific committee integrated by recognized investigators. In my case, I am a member of the publishing advice of the scientific magazine Project Progress Architecture, my assignment, together with that of the rest of the advice, it is of proposing the temáticas of the numbers to publishing, verifying if the articles sent in the corresponding summons attend to the proposed subject matter and have scientific form and, finally, to confirm that the author abides by the considerations carried out by the external and anonymous assessors in case they are.

Miguel Villegas, Arquitextonica _

Rodrigo Almonacid C., r-arquitectos _ The lawful conditions that impose them to these indexed magazines are very rigorous in general, and in the area of the Architecture they have not adapted well to the peculiarities of our discipline. Such it is so, lucky, from 2011 the Directors’ Conference of the Schools of Architecture of Spain goes being employed at it, and he has just presented does little more than one month an alternative offer that adjusts in major measure to our investigative reality. We will see if it is accepted and how it is implemented.

In my case the relation with this type of magazines is almost void up to the date, since there are so small the number of the indexed ones and so many the demand of the teachers or investigators in Architecture that not everything can be published though it should assemble criteria of scientific quality more than recognized. It is a shame to lose so much work for lack of recognized platforms of spreading.

How is it an indexed magazine? What consequences has it to publish in a magazine indexed of the first level? How there measures up the impact of these magazines?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ The common characteristic to the indexed publications is that they form a part of a documentary area that allows his tracking and location for his consultation. The more prestigious is the institution than incorporates the magazine to his index, at first, major number of investigators will accede to her and major impact they will have the articles that it contains. In Spain it is the National Commission Assessor of the Investigative Activity the one that defines the established criteria in order that a publication is recognized like “of impact”. Anyhow, the first reason exists to take part in this type of publications, already be from his organization or as columnist, who should prevail over any other one, it is the satisfaction that provides the patient investigation and the imaginative speculation, the excitation of sharing with the others our look on the world, I believe that we should not lose this of sight.

Miguel Villegas, Arquitextonica _

Rodrigo Almonacid C., r-arquitectos _ It of the measurement of the “impact” it is very subjective in the area of the Architecture. One is capable of understanding how the public spreading of certain scientific discovery allows to encourage hopes of an improvement of the conditions of the human life, for putting the case. But it works this way neither in Architecture, nor even in those areas in which the experimentalidad can be a discharge, since in the manufacturing processes of the materials or in those of the behavior of certain constructive solutions measured in laboratories for approved tests.

The “impact”of an article often owes more to the platform from where it is spread that to the merit in yes of the work. It we all it deal with the classic magazines of architecture, which columnists (generally of undoubted value, just person is to say it) reach major impact depending on the press-run figure sold of the magazine where is published his article that for the scientific committee that supports his publication, since in many of the magazines more internationally known it does not even exist, and everything it decides the publishing advice.

¿Qué papel creéis que juega internet, las nuevas tecnologías y la sociedad de la información dentro de mundo de la investigación en la arquitectura?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ The advantages of the diffusion and the connection are evident, Internet is the metaphor of the universalization of the knowledge to the one that inhales the university community, is known that it arose as a matter of links between universities. It does not seem to me that the problem or the virtue of the investigation belongs to support but to criterion, to the investigator, to the publisher and to the reader, if someone of the three weakens does not matter that we read in paper, on a screen or in the identical street one, it will not be worth having written it.

Miguel Villegas, Arquitextonica _ I go away to allowing to join all the questions, because again from my peripheral position, I believe that something fails in the system of scientific university investigation when it depends to such a level of the publications.

If the structure was:
I investigate> write> public> other investigators investigate> write> publish> …

We would be in a perfect process of expansion of the knowledge, something marvellous and necessary for the advance of the humanity.

But is here a problem. In the step between publishing and investigating, the indexed magazines establish a canon, the generally highest, for the access to the contents that they publish (contained by that rarely, for never saying, they pay). An agent of the chain decides to place in a position of force and to do business, with what the possibility of expansion of the knowledge meets united for determining economic.

Another topic is the establishment of the value and the academic reputation of the same ones. I am not going to discuss it, but it does not seem to me to be sufficient.

The scientific publications are a good of consumption, and this seems to me to be terrible. The company of the information is a fact and I believe that we have in our hands the tools and aptitudes to dismantle these system and that the science and the knowledge that this one generates, in any field, make accessible to the humanity. The Open Journal Systems is an example of initiatives in this direction, but I do not believe that it is the only route.

Rodrigo Almonacid C., r-arquitectos _ Sincerely, I do not believe that we could suspect how the evolution of the world is going to affect 2.0. In the investigation of Architecture. My opinion is it of which we cannot “unhook” ourselves of these new tools at the moment of creating and to share knowledge, it is wonderful!! In addition, if in other sectors or you discipline already they have overcome this change of mentality of the classic academic spreading as relating only one, why are we going to be less we? We cannot resign it, a world of opportunities is opened, since it is this one on having shared with you (Stepien and Barnó) my opinions in environments 2.0.

Surely it will finish for taking place a strong restructuring of the publishing world, and the universities will start entering these new dynamics, more obliged than convinced. Though, since before, not always the qualit criteria will occupy first place in the repercussion of the text, but yes that at least will be more opened the possibilities of doing it without academic obstacles for way.

Finally, what advice you would give to a young person (or not so young!!) architect who is thinking to enter the world of the investigation?

Juanjo López de la Cruz, Sol 89 _ More than an advice it is a follow-up that I do to me same. We should have present that tries to live to count it and not upside-down, that is more important to read that to write and that on having investigated we investigate in addition on us themselves, for what the motive of the investigation must arise from our worries and curiosities.

Miguel Villegas, Arquitextonica _ I believe that we must transform the company of the information into the company of the knowledge. The network is there, there is a lot of digital garbage, but also there is a lot of wonderful information. The whole human knowledge should be in the network, but now only there is a lot of information. How do we transform information into knowledge? Easy. Connecting, establishing connections, attributions, logics, references, making evident our processes of thought and investigation, and making them evident in order that others could take, make them his them and to make them grow.
For me, the information, and for extension the knowledge, must be, thank you especially to the hermeneutics and the digital thing, the only thing in the universe that contradicts the beginning of conservation of the energy. If we transmit (we) (share) information, not only we do not lose it, if not that we multiply and we make it grow turning her into something different and richer.
Connecting with the topic of the publications, I must enliven one it pisses fault. The perverse of the system, and the search of academic profitability, has led me to not publishing anything of my work end of máster.

For coherent being with my arguments it should have published them in free access some time ago, but if I want to follow a career as investigated university student, my aim they must be the scientific publications. For my this one is the problem without resolving.

Rodrigo Almonacid C., r-arquitectos _ Passion, passion, and passion. Investigating is “to walk to you try”, to think about the best questions and to answer only when certainties should be had. And it is very hard, it is not necessary to venture ado, so at the time we border on the literature and leave of the scientific, clear area.

First it is necessary to be an eager reader, a lover of the books. Probably like that, alone like that, could start one establishing relations between seemingly unconnected information, wherefrom the central idea of a text can arise. Then it is necessary to be methodical and very rigorous, not to want to force the speech and to put an order in all this tangle of limp ideas. And finally, with the time, they can turn into words corresponded with certain precision, and up to with formal skill. Though digámoslo clear, there are very few architects who write well, it is true, which does not mean that one is not a good investigator, certainly!!

I would encourage to investigating, but I would do it from the epoch of student, where the pruritus does not have to worry anybody. But if one finds the taste at the time for reading and then to write … so forward!!

Stepienybarno_Agnieszka Stepien and Lorenzo Barnó, architects
Estella, july 2013

[:gl]

Revistas indexadas de primeiro nivel en arquitectura | stepienybarno.es

O mundo da investigación e a arquitectura nunca foron demasiado da man. De feito, seguramente, vestíronse como investigación cousas que non o eran e outras moitas investigacións nunca chegaron ao ámbito académico. Desta forma, e pola importancia que ten a investigación dentro de mundo académico, cremos que é un tema máis que interesante para poñer enriba da mesa.

Por iso, se queredes saber máis sobre cuestión, non tedes que pasar máis, ler e se vos animades a comentar mellor que mellor. Mil grazas para os nosos xenerosos colaboradores que fixeron posible este post: Miguel Villegas de Arquitextonica, Juanjo López de la Cruz de Sol 89 e Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos.

Nós empezamos os cursos de doutorado hai cinco anos, sen saber moi ben onde nos metiamos, posteriormente fixemos os DEUSA ou memorias, obtendo a suficiencia investigadora, aínda sen ter moi claro que era iso de ser investigadores. Actualmente, estamos liados coas nosas teses doutorais e, por fin, vemos que percorremos un camiño que, polo menos, nos permite situar o tema e ser conscientes de que vai a historia.

Así, o post de hoxe é unha consecuencia dun estupendo debate que se desatou hai uns días no noso muro de facebook (consultar aquí) e que non queriamos que se perdese nas profundidades desa rede social. Por iso, convocamos tres dos protagonistas desa conversación para que respondan a 10 preguntas que preparamos sobre o mundo da investigación no terreo da arquitectura.

Aí vai a entrevista. Esperamos que sexa do voso interese.

¿Cal é a vosa situación dentro do ámbito docente? ¿Poderiades contarnos como foi a vosa experiencia dentro do mundo da investigación?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ SSoy profesor asociado da Escola de Arquitectura de Sevilla dende 2005. Volvín á Escola a través dun concurso no que se valoraba máis a traxectoria profesional que a investigadora, ao contrario que outros onde é o percorrido académico o máis apreciado. Non me gustaría perder a sensación de que veño do espazo exterior. O retorno á Escola permitiume confirmar que investigar, proxectar e impartir clases é o mesmo con distinta forma; creo no proxecto como investigación, na investigación como afondamento das inquietudes que permite descubrir outras e na docencia como unha volta a empezar, un cuestionamento propio que se traslada ao conxunto dos estudantes para que se fagan as súas propias preguntas.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Desde hai sete anos son profesor na Escola de Deseño CEADE-Leonardo, dende o ano pasado nas ensinanzas artísticas superiores de deseño.
A miña experiencia como investigador foi bastante errática. Na miña etapa de estudante, estiven máis vinculado á teoría da arquitectura, cunha bolsa do MEC. Cando rematei a carreira e empecei a producir arquitectura, comprendín que o que me interesaba era aplicar a teoría á práctica do proxecto arquitectónico.

En 2005 realicei os cursos de doutorado na ETSA de Sevilla, pero por motivos profesionais deixei en pausa a produción da memoria e a tese. Retomeinas en 2010, para o que cambiei o modelo máster en busca de certa disciplina investigadora. Conseguín o título de máster, o que se supón que certifica as miñas aptitudes investigadoras para comezar a miña tese doutoral.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Actualmente teño un contrato a tempo parcial de profesor asociado, á espera de poder ser axudante doutor unha vez recoñecida a miña acreditación como doutor.

A nivel colectivo a experiencia como investigador é insignificante, pois se non contas coa titulación de doutor as túas achegas a un grupo de investigación son consideradas de menor valía, aínda que ás veces te implicas máis que a maioría dos que presumen de figurar nese “equipo”. A nivel individual, xa dende estudante foi bolseiro do Dpto. Proxectos e engancheime con este labor, aínda que a verdade é que o suposto traballo de investigación que te comprometes a realizar durante a bolsa non adoita importalo a ninguén e sempre queda inédito, morto por inanición.

¿Por que credes que a arquitectura e os arquitectos non tiveron habitualmente unha estreita relación coa investigación académica?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Porque non o necesitaron. Sempre existiu a investigación na arquitectura, en todos os seus ámbitos, técnicos ou culturais, prácticos ou teóricos, pero a súa forma de expresión non foi necesariamente académica. A proliferación actual de investigadores, másters e tese, coas súas vantaxes e inconvenientes, débese a unha profesionalización do investigador obrigada en moitos casos polos sucesivos pasos normativos que hai que dar para poder satisfacer unha vocación docente. Nesa multiplicación da actividade investigadora seguen xurdindo grandes estudosos da arquitectura como Anxo Martínez García-Posada, Santiago de Molina, Jacobo García-Germán, Jaime Ferrer ou Mayka García-Hípola, por falar dalgúns novos doutores cunha brillante carreira dedicada ao pensamento arquitectónico.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Durante os anos que discorreron entre a finalización dos cursos de doutorado e o meu paso a máster pasei por moitas etapas de dúbidas e dilemas arredor do enfoque da miña investigación. Custoume moito aceptar que o que eu entendía por investigación, non era investigación científica e menos de nivel universitario. Grazas á miña titora de investigación, Luz Fernández-Valderrama, conseguín, malia estar en profundo desacordo, entrar en razón e aprender a traballar dentro da ortodoxia académica.

Quizais o problema que eu tiven sexa extrapolable ao resto de compañeiros. Confundimos ensaio illado con experimento iterativo, creatividade con ciencia, densidade de traballo con rigor, expresión con documentación. Por se non queda claro, o ensaio, creativo, con gran cantidade de traballo e unha rica expresividade é ao que estamos afeitos en arquitectura. A ciencia, creo, está máis preto do experimento iterativo, con ciencia aplicada, rigoroso e documentado ao máximo.
Moitos compañeiros opinarán, igual que facíao eu, que a súa arquitectura é como describín a ciencia, ao meu custoume anos e desgustos aceptar que me estaba a equivocar.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ É sinxelo de entender. Converterse en «doutor» non aumenta as atribucións profesionais do arquitecto en España, así que salvo que teñas intereses na túa promoción como profesor dentro dunha ETSA non paga a pena. Noutros países supón un rango moi considerado, dá prestixio, pero no noso e na nosa querida profesión é ás veces mesmo desprezado polo mercado, onde predomina a anti-meritocracia. Nos últimos anos isto cambiou, pero máis por necesidade que por auténtica vocación de investigador. Como agora non hai traballo, os recén licenciados son convencidos para prolongar os seus estudos en cursos de doutorado, e ás veces mesmo a facer a tese, a pesar de que non haxa ocos para novos profesores. Pero como o Departamento en cuestión apúntase o tanto…

¿Sobre que temáticas estivestes a investigar nestes anos e como foi o proceso que seguistes?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Paréceme que un arquitecto avanza con múltiples investigacións á vez, algunhas nunca se desvelan e outras se fan públicas con aparencia de libros, tese, clases, proxectos ou construcións. Pola miña banda, as cuestións que investiguei sempre tiveron unha forte vinculación persoal, xa fóra a partir dunha viaxe, dun proxecto realizado ou un encontro casual, creo que se non é así todo é máis difícil. Non descarto ningún ámbito de investigación, non existe a especialización en arquitectura máis que nela mesma, polo que cando intento afondar nunha cuestión, o cultural, o construtivo e tamén o que non é propiamente arquitectónico adoitan converxer na miña mesa, é a mirada propia a que amalgama todo este complexo. Reunín investigacións sobre a reutilización como feito cultural, sobre a ocupación de lugares abandonados, sobre o cuarto na posguerra americana, sobre algún arquitecto nórdico que andou por Marrocos, Italia e Francia á busca da luz perdida ou sobre a xénese dos procesos creativos no ámbito do proxecto. En coherencia, direi que con cada proxecto, xunto a María González, inauguro ou continúo unha nova carpeta onde acumulamos converxencias que van dando forma a futuras pescudas, así investigamos sobre a formación das cidades como unha acumulación, sobre a xénese urbana non planificada, sobre a construción do baleiro, sobre a recuperación de espazos perdidos ou sobre o proxecto como unha encadeamento de accións. Quero pensar que aínda son un investigador afeccionado, no sentido primeiro do termo, sempre coleccionei asuntos que me chamaban a atención e nalgunha ocasión os puxen en orde en forma de artigos, clases, algún libro e investigación de máster, agora ando intentando ordenar a miña tese doutoral.

Miguel Villegas de Arquitextonica_ Aquí o proceso tamén aparentemente errático, pero só aparentemente, e levoume a conseguir unha liña que creo que ten certa coherencia.

Empecei en 2003 dende arquitextonica.net, investigando e escribindo sobre arquitectura e sociedade rede. Seguín traballando sobre deseño computacional, unha rama moi instrumental da produción de arquitectura e que, malia a súa potencia, leva moito sufrindo o desdén ignorante de moitos. Tratei de vencer as reticencias que me encontrei, propoñendo unha investigación na que se producise unha aplicación directa do deseño computacional ao proxecto de arquitectura. Ao ver o enorme descreimiento que había, non só sobre as posibilidades da súa aplicación, se non sobre o informacional, para a miña a base do computacional, en si mesmo, decidín que tiña que ser o obxecto da primeira parte da miña investigación, e así apareceu o obxecto da miña memoria “Ferramentas Conceptuais para unha Comprensión Operativa da Sociedade da Información”.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ A maior parte do tempo estiven investigando sobre a interpretación das claves da paisaxe como material para o proxecto de arquitectura, especialmente no ámbito nórdico e a propósito da obra exemplar do danés Arne Jacobsen. Finalmente cristalizou en forma de tese doutoral (“Arne Jacobsen: a paisaxe codificada”), o cal foi unha enorme alegría persoal, pois o proceso arrancou primeiro nunha viaxe, logo con varios artigos en libros e algún relatorio, e tería sido unha pena non rematar o proceso de máis dunha década de traballo.

*** Por se alguén lle pode interesar, colgei un resumo da miña tese no meu [r-blog] para descargalo en PDF

¿Como vedes a actual estrutura do mundo docente?¿Qué parécenvos os másters de arquitectura en xeral e aqueles que dan acceso á tese doutoral en particular?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Síntome incapaz de opinar sobre a xeneralidade do mundo docente e investigador. Se me limito á miña curta experiencia, dou clase no primeiro curso de proxectos da carreira e sigo asistindo encantado ao momento no que un estudante abre os ollos como pratos porque viu máis alá do que cría, hai que crer para ver. Son testemuña dende os meus anos de estudante dunha progresiva perda de horas de docencia da carreira e da materia de proxectos (perdoade que me refira só a ela pero é a que me compete), actualmente a metade respecto a cando eu estudei, o que non creo que sexa bo, parece complicado que unha materia onde o tempo é tan importante se dea con tantas urxencias. En calquera caso, penso que a formación universitaria non é senón un preludio, apenas un convite a comezar a camiñar e a descubrir as túas propias senllas. En arquitectura, imaxino que noutras disciplinas igual, é necesario continuar formándote para poder construír un pensamento propio. A vantaxe dos actuais másters respecto aos antigos procedementos que habilitaban para facer a tese, é que os tempos están máis pautados e hai un maior seguimento do teu traballo investigador, fronte a aquel francotirador solitario das antigas normativas que podía pasar anos apostado sen disparar nin un só tiro. O lado máis negativo é unha sorte de automatización da carreira investigadora, na que o protagonista cede en ocasións excesiva autonomía ao máster, levando a cabo investigacións que ás veces non lle interesan nin a el mesmo. A solución, como tantas outras veces, a busca persoal e o interese polas cousas máis alá dos réditos inmediatos que provean.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ A estrutura do mundo docente paréceme excesivamente burocratizada. Dende a miña etapa como estudante realizáronse reformas legais que pretendían acabar co nepotismo e o clientelismo na universidade.

Parece que se conseguiu bastante, pero a universidade pública que agora percibo non me gusta. Todo se reduce a acumulación de publicacións, acreditacións, informes, plans docentes, a carga burocrática do sistema paréceme excesiva. E témome que o sistema de regulamentos, concursos, estanzas, bolsas, colaboracións, interinidades e ese longo etcétera, en tanto que sistema, pode perverterse. Non creo que sexa infalible.
A universidade privada dáme outras garantías respecto á miña responsabilidade e a dos meus compañeiros. É certo que o noso acceso á docencia é máis discreccional, pero unha vez dentro, os profesores estamos constantemente sometidos a escrutinio. Se non rendemos, traballamos. Non hai “prazas”.

Respecto dos másters, a miña experiencia na universidade pública non foi boa, pero non podo dicir que fose decepcionante, e quizais isto sexa peor aínda, porque ma esperaba. Ía buscando unha formación especializada e de nivel profesional e encontreime cun curso de extensión da carreira. Non había diferenza na metodoloxía docente, os contidos eran, a maioría das veces, excesivamente elementais e a implicación demasiado baixa.

Creo que os másters deberían ter un nivel de esixencia moito maior. Estamos a falar de docencia impartida non a universitarios se non a licenciados universitarios, algúns xa profesionais en exercicio. E o nivel, polo menos o que eu percibín, deixaba moito que desexar. Creo que, unha das vías de solución deste problema sería establecer unha distancia temporal mínima entre a licenciatura e o máster, e outra entre o máster e o doutorado. En España un estudante pode cursar un grao, un máster e a súa tese e ser doutor con menos de 30 anos. Paréceme unha barbaridade. E creo que o sistema de investigación e acreditación actual é o que está a fomentar. Estase a apostar por unha investigación universitaria profesionalizar, algo aparentemente moi positivo, se non fose porque pode provocar unha forte desconexión dos investigadores respecto da realidade do seu sector.

Estas experiencias, entre outras, son as que me moven como docente a ser moi esixente comigo e cos meus alumnos. Creo que debe existir unha maior consciencia da responsabilidade duns e outros e facer que o nivel de esixencia, e o de excelencia consecuente, sexa acorde a esta.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ A estrutura departamental da universidade española, tal e como eu o vexo, é excesivamente xerárquica, o cal impide progresar por liñas que non sexan propostas dende a cúpula. Foi fórmula válida para un tempo pretérito, pero que necesita ser revisado para poder ampliar os miras e dar cabida a novas experiencias docentes e investigadoras, e para volver encaixar coa sociedade á que (supostamente) serve.

Os másters deberían achegar unha cualificación profesional de “especialista”, e a miúdo iso é moi difícil de ofrecer dende universidades de tamaño mediano ou pequeno como a que eu coñezo. Reunir unha serie de verdadeiros expertos nunha materia é moi complicado, pero só dende criterios de calidade máxima teñen sentido, se non… é perder o tempo. Os cursos de postgrao para doutorandos son, en xeral, moito peores, porque non contan cunha idea común e non te adoitan preparar para unha materia sobre a que investigar, e a miúdo nin sequera para saber investigar de xeito científico. E menos nos novos ámbitos de coñecemento 2.0., onde iso da “curación de contidos” lle soa a chinés a (case) todos os profesores dese tipo de cursos, desgraciadamente.

¿Como definiriades unha tese Doutoral? ¿En que se diferencia unha tese doutoral dunha investigación (se é que hai diferenza)? ¿Ten algunha particularidade unha tese de arquitectura?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ De novo non son o máis apropiado para responder posto que non fixen ningunha tese doutoral. Como lector de tese podería responder que me parece que, ben entendida, unha tese é unha escusa privilexiada para poder dedicar o teu tempo a indagar nunha inquietude que acabará descubríndote algo de ti mesmo, as teses que máis me interesan desvélanme tanto do obxecto investigado coma do investigador. En canto ás particularidades dunha tese, en principio, esta debe ser un instrumento para compartir coñecemento, de aí que deba responder a unha forma que garanta a transferencia do que nela se di, aínda que non creo que isto signifique que haxa unha única fórmula para facer unha tese como defenden algúns. Paréceme fermoso que unha tese atenda ao que outros dixeron sobre o asunto investigado, hai algo humilde en asumir que un non fai senón avanzar nun traballo colectivo, universal; a dúbida xorde ao preguntarnos canto ten unha tese de arquitectura de achega persoal afastada dos rigores científicos, ao facernos esta pregunta é inevitable divisar cousas a esquerda e a dereita, sen lentes…

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Para o meu aínda é un tema pendente; pouco podo achegar máis alá de impresións. Pero algo se que teño que dicir. Paréceme, e isto é só unha opinión, que un dos problemas da produción de teses doutorais na área que me interesa, a de proxectos arquitectónicos, é a falta de traballo científico. Vexo constantemente tese de proxectos, e non esquezamos que proxectar significa lanzar cara a adiante, cuxo obxecto de traballo é arquitectura pasada. Non vexo unha liña sólida e coherente sobre o proxecto de arquitectura cara ao futuro.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Unha tese é un empeño por encontrar as preguntas máis importantes acerca dunha cuestión de relevancia, polo menos no persoal. Eu describina como unha «viaxe», no que a anhelada Ítaca é o de menos, o interesante está no camiño. Se non te entusiasma o tema é mellor abandonalo urxentemente, pois é seguro que non rematarás a viaxe, é demasiado duro como para non estar ultra-motivado. É aí onde reside a principal particularidade dunha tese de arquitectura: que o camiño o andamos sós, cada un por libre, sen que sexan parte dunha liña de investigación máis ampla e compartido por outros membros dun departamento. Iso que si acontece cunha tese científico-técnica, na que unha tese pon en orde unha serie de resultados obtidos tras un «experimento» e que ademais ha de ser publicado para que non quede obsoleto, para que non o divulgue outro antes ca ti. Por iso o seu tamaño e dedicación non pode ser infinita, como si adoita acontecer coas de humanidades en cambio.

¿En que consiste un artigo de investigación? ¿Cal credes que é a súa importancia? ¿Que vos parece o sistema de avaliación da Aneca?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Como sabedes, un artigo de investigación debe ser un texto que ilumine un coñecemento ou unha mirada novidosa sobre un asunto concreto, debe tamén cumprir cunha serie de normas académicas que permitan dar continuidade a ese texto co pasado (a través das fontes citadas) e co futuro (a través da bibliografía que permita continuar investigando). Intenta afastarse da simple divulgación (a través do afondamento) e da mera opinión (argumentando o dito con fontes contrastadas). A súa importancia depende da calidade do artigo, como un post dun blog, unha edición encadernada ou unha mensaxe nunha botella, os hai bos e malos. As avaliacións como as da ANECA intentan controlar que a actividade docente e investigadora dun profesor que quere avanzar na súa carreira académica se mantén viva, a través dunha categorización curricular que garanta un mínimo de produción de calidade. O problema é que neste intento quizais se produzan inxustizas porque as estandarizacións se levan mal coas singularidades e na súa tentativa de garantir que os valores achegados son de suficiente calidade se menosprecen outros, menos regulados, que poden ser interesantes pero de improbable comprobación. Ademais existe unha reclamación duradeira dende o ámbito da arquitectura por que se atenda ás particularidades desta disciplina, onde non existen canles de investigación tan consolidadas como noutras e na que a actividade profesional pode estar tamén ligada á investigación. Outra posible perversión sucede cando a carreira académica se converte nunha carreira por conseguir acumular os méritos que máis puntúan, máis alá do seu interese específico, aínda que imaxino que isto sempre foi así. Tampouco sei moito do asunto, a ANECA avalioume positivamente para profesor colaborador pero nunca me serviu para nada.

Miguel Villegas de Arquitextonica _

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ A consideración dun artigo é alleo ao propio texto, depende de axentes externos (axencias como a ANECA, comités científicos das revistas, institutos de investigación, etc.), dependendo do caso. No relativo á Arquitectura é difícil sinalar en que medida esa consideración de rango superior outorgada, por exemplo, ao ser publicada nunha revista indexada é verdadeiramente oportuna en termos de “impacto”, valor preponderante (e principal “vara de medir”) de calquera clasificación deste tipo. En Arquitectura iso é moi difícil de establecer: podes ler textos moi interesantes e con alto grao na súa achega a un determinado discurso teórico e carecer dun rigor metodolóxico, do que consideramos como labor científico perfectamente documentado (precedentes na investigación, erudición nas fontes, orixinalidade, corrección, etc.); e viceversa, pois hai artigos marabillosamente elaborados na forma pero cuxo contido non é relevante, ou polo menos só éo no 10% do seu discurso, pois trátase de reelaboracións ou actualizacións sobre un tema (isto mesmo acontece coas teses, especialmente as historiográficas, que son “documentalistas” pero nada propositivas, o cal non incide nunha vivificación deses arquivos históricos).

Do sistema de avaliación da ANECA só comentarei as estrañas incongruencias observadas por todas as partes, pois unhas veces ves a como se outorgan acreditacións a catedrático sen apenas ter escrito nin un só libro de forma individual, e outras veces resulta que acontece o contrario. Non o sufrín aínda pero parece moi inxusto, sospeito que máis inducido dende as necesidades de dotación de prazas de determinadas ETSAs que por outros motivos. Pero é o que hai…

¿Que particularidades teñen as revistas que publican artigos de investigación? ¿Cal é a vosa relación coas revistas científicas que temos dentro do noso terreo da arquitectura?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ A maior singularidade é que os artigos se publican segundo un criterio de avaliación anónimo externo ao propio consello editor da revista, onde o autor avaliado que envía un texto non coñece os seus avaliadores e viceversa. É o denominado sistema dobre cego, polo que dous avaliadores coñecedores da materia do artigo a valorar opinan independentemente sobre se este debe ser publicado. Ademais unha revista científica debe garantir unha periodicidade de publicación que garanta un esforzo continuado pola difusión do coñecemento, unha baixa endogamia, isto é, que os articulistas sexan na súa maioría alleos á institución ou grupo que promove a revista, e contar cun comité científico integrado por investigadores recoñecidos. No meu caso, son membro do consello editor da revista científica Proxecto Progreso Arquitectura, o meu labor, xunto ao do resto do consello, é o de propoñer a temáticas dos números a publicar, comprobar se os artigos remitidos nas correspondentes convocatorias atenden á temática proposta e teñen forma científica e, finalmente, confirmar que o autor se atén ás consideracións levadas a cabo polos avaliadores externos e anónimos en caso de que as haxa.

Miguel Villegas de Arquitextonica _

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ As condicións legais que se lles impoñen a estas revistas indexadas son moi rigorosas en xeral, e no ámbito da Arquitectura non se adaptaron ben ás peculiaridades da nosa disciplina. Tal é así que, afortunadamente, dende 2011 a Conferencia de Directores das Escolas de Arquitectura de España leva traballando niso, e acaba de presentar fai pouco máis dun mes unha proposta alternativa que se axusta en maior medida á nosa realidade investigadora. Veremos se se acepta e como se implementar.

No meu caso a relación con este tipo de revistas é case nula ata a data, pois son tan poucas o número das indexadas e tanta a demanda dos profesores ou investigadores en Arquitectura que non todo pode ser publicado aínda que reúna criterios de calidade científica máis que recoñecidos. É unha pena perder tanto traballo por falta de plataformas de divulgación recoñecidas.

¿Como é unha revista indexada? ¿Que consecuencias ten publicar nunha revista indexada de primeiro nivel? ¿Como se mide o impacto desas revistas?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ A característica común ás publicacións indexadas é que forman parte dun ámbito documental que permite o seu rastrexo e localización para a súa consulta. Canto máis prestixiosa é a institución que incorpora a revista ao seu índice, en principio, maior número de investigadores accederán a ela e maior impacto terán os artigos que conteña. En España é a Comisión Nacional Avaliadora da Actividade Investigadora a que define os criterios establecidos para que unha publicación sexa recoñecida como “de impacto”. De todos os xeitos, existe unha razón primeira para participar neste tipo de publicacións, xa sexa dende a súa organización ou como articulista, que debería prevalecer por enriba de calquera outra, é a satisfacción que proporciona a investigación paciente e a especulación imaxinativa, a excitación de compartir cos demais nosa mirada sobre o mundo, creo que non deberiamos perder isto de vista.

Miguel Villegas de Arquitextonica _

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ O da medición do “impacto” é moi subxectivo no ámbito da Arquitectura. Un é capaz de entender como a divulgación pública de determinado descubrimento científico permite alentar esperanzas dunha mellora das condicións da vida humana, por poñer o caso. Pero iso non funciona así en Arquitectura, nin sequera naqueles ámbitos nos que a experimentalidad pode ser alta, como nos procesos de fabricación dos materiais ou nos do comportamento de certas solucións construtivas medidas en laboratorios por probas homologadas.

O “impacto” dun artigo a miúdo débese máis á plataforma dende onde sexa divulgado que ao mérito en si do traballo. Iso todos o entendemos nas clásicas revistas de arquitectura, cuxos articulistas (xeralmente de indubidable valía, xusto é dicilo) alcanzan maior impacto en función do número de exemplares vendidos da revista onde se publica o seu artigo que polo comité científico que avala a súa publicación, pois en moitas das revistas máis internacionalmente coñecidas nin sequera existe, e todo o decide o consello editorial.

¿Que papel credes que xoga internet, as novas tecnoloxías e a sociedade da información dentro de mundo da investigación na arquitectura?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ As vantaxes da difusión e a conexión son evidentes, Internet é a metáfora da universalización do coñecemento á que aspira a comunidade universitaria, é sabido que xurdiu como un asunto de vínculos entre universidades. Non me parece que o problema ou a virtude da investigación sexa de soporte senón de criterio, do investigador, do editor e do lector, se algún dos tres fraquea non importa que leamos en papel, nunha pantalla ou nunha pintada vagabunda, non pagará a pena telo escrito.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Voume permitir unir todas as preguntas, porque de novo dende a miña posición periférica, creo que algo falla no sistema de investigación científica universitaria cando depende a tal nivel das publicacións.

Se a estrutura fose:
Investigo>escribo>publico>otros investigadores investigan>escriben>publican>…

Estariamos nun proceso perfecto de expansión do coñecemento, algo estupendo e necesario para o avance da humanidade.

Pero velaquí un problema. No paso entre publicar e investigar, as revistas indexadas establecen un canon, xeralmente alto, polo acceso aos contidos que publican (contidos polos que rara vez, por non dicir nunca, pagan). Un axente da cadea decide colocarse nunha posición de forza e facer negocio, co que a posibilidade de expansión do coñecemento se ve trabada por condicionantes económicos.

Outro tema é o establecemento da valía e a reputación académica destas. Non vou discutilo, pero non me parece suficiente.

As publicacións científicas son un ben de consumo, e isto paréceme terrible. A sociedade da información é un feito e creo que temos nas nosas mans as ferramentas e capacidades para desmontar este sistema e que a ciencia e o coñecemento que esta xera, en calquera campo, se fagan accesibles á humanidade. O Open Journal Systems é un exemplo de iniciativas nesta dirección, pero non creo que sexa a única vía.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Sinceramente, non creo que poidamos nin sospeitar como vai incidir a evolución do mundo 2.0. na investigación de Arquitectura. A miña opinión é a de que non nos podemos “descolgar” desas novas ferramentas á hora de crear e compartir coñecemento, ¡¡iso é marabilloso!! Ademais, se noutros sectores ou disciplinas xa superaron ese cambio de mentalidade da clásica divulgación académica como único referente, ¿por que imos ser menos nós? Non podemos renunciar a iso, ábrese un mundo de oportunidades, como é esta ao compartir convosco (Stepien e Barnó) as miñas opinións en ámbitos 2.0.

Seguramente rematará por producirse unha forte reestruturación do mundo editorial, e as universidades empezarán a entrar nestas novas dinámicas, máis obrigadas que convencidas. Aínda que, como antes, non sempre os criterios de calidade primarán na repercusión do texto, pero si que polo menos estarán máis abertas as posibilidades de facelo sen obstáculos académicos por medio.

Por último, ¿que consello darías a un mozo (¡¡ou non tan novo!!) arquitecto que está a pensar internarse no mundo da investigación?

Juanjo López de la Cruz de Sol 89 _ Máis que un consello é un recordatorio que me fago a min mesmo. Deberiamos ter presente que se trata de vivir para contalo e non ao revés, que é máis importante ler que escribir e que ao investigar indagamos ademais sobre nós mesmos, polo que o motivo da investigación debe xurdir das nosas inquietudes e curiosidades.

Miguel Villegas de Arquitextonica _ Creo que debemos transformar a sociedade da información na sociedade do coñecemento. A rede está aí, hai moito lixo dixital, pero tamén hai moita información marabillosa. Todo o coñecemento humano debería estar na rede, pero agora só hai moita información. ¿Como transformamos información en coñecemento? Doado. Enlazando, establecendo conexións, atribucións, lóxicas, referencias, facendo evidentes os nosos procesos de pensamento e investigación, e facéndoos evidentes para que outros póidanos coller, facelos seus e facelos crecer.
Para min, a información, e por extensión o coñecemento, debe ser, grazas sobre todo á hermenéutica e o dixital, o único no universo que contradí o principio de conservación da enerxía. Se transmitimos (compartimos) información, non só non a perdemos, se non que a multiplicamos e facémola crecer converténdoa en algo diferente e máis rico.
Enlazando co tema das publicacións, debo entoar un mea culpa. O perverso do sistema, e a busca de rendibilidade académica, levoume a non publicar nada do meu traballo fin de máster.

Para ser coherente cos meus argumentos debería telos publicado en acceso libre hai tempo, pero se quero seguir unha carreira como investigado universitario, o meu obxectivo deben ser as publicacións científicas. Para o meu este é o problema sen resolver.

Rodrigo Almonacid C. de r-arquitectos _ Paixón, paixón, e paixón. Investigar é “pasear ás apalpadelas”, pensar nas mellores preguntas e responder só cando se teñan certezas. E iso é moi duro, non cabe aventurarse sen máis, pois entón raiamos coa literatura e nos saímos do ámbito científico, claro.

Primeiro hai que ser un ávido lector, un amante dos libros. Quizais así, só así, un poida empezar a establecer relacións entre datos aparentemente inconexos, de onde pode xurdir a idea central dun texto. Logo hai que ser metódico e moi rigoroso, para non querer forzar o discurso e poñer unha orde en toda esa maraña de ideas deslavazadas. E finalmente, co tempo, pódense converter en palabras escritas con certa precisión, e ata con habilidade formal. Aínda que o digamos claro, hai moi poucos arquitectos que escriban ben, é verdade, ¡¡o cal non significa que non se sexa un bo investigador, por suposto!!

Eu animaría a investigar, pero faríao dende a época de estudante, onde o prurito non ha de preocuparlle a ninguén. Pero se un encontra entón o gusto por ler e logo escribir… ¡¡pois adiante!!

Stepienybarno_Agnieszka Stepien e Lorenzo Barnó, arquitectos
Estella, xullo 2013

[:]

Stepienybarno
Stepienybarnohttps://www.stepienybarno.es/
Stepienybarno está formado por Agnieszka Stepien y Lorenzo Barnó, ambos arquitectos y formados en temas de Identidad Digital y Comunicación online. Desde el 2004 tenemos nuestro propio estudio de arquitectura, ubicado en un pequeño pueblo de Navarra, Estella, y ambos estamos embarcados en nuestras tesis doctorales. A su vez, colaboramos con otros profesionales tanto del ámbito de la arquitectura, sostenibilidad y comunicación online. Vivir en Estella nos da la tranquilidad necesaria para poder encarar el día a día con energía y la red nos posibilita contactar con un mundo maravilloso que de otra forma hubiera sido imposible.
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR
0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
0 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS