O arquitecto líquido | Stepienybarno

El arquitecto líquido
O arquitecto líquido

Cada vez está máis claro que con só as competencias do “arquitecto clásico”, nos tempos que corren, non podemos chegar moi lonxe.

Así, aprender de márketing ou Identidade Dixital convértese en habilidades fundamentais para aumentar as nosas posibilidades laborais. A iso hai que sumar unha terceira actitude que moitos chaman o talento líquidoo. Desde aí, non parece difícil chegar a definir o que sería o concepto de arquitecto líquido.

Nesta definición do arquitecto do futuro será fundamental ver o papel que xoga a actitude que temos ante o que nos vai acontecendo.

Ter certezas e querer que todo estea baixo control, é moi lexítimo, pero, moito temémonos que son conceptos demasiado arcaicos. Unha cousa é o que nos gustaría e outra moi distinta o que a realidade nos ofrece.

Como ben nos ensinaba o pensador de orixe polaca, Zygmunt Bauman, son tempos líquidos e convivir coa incerteza xa non é unha opción, é o que hai e toca saber navegar nestas augas incertas.

A mala noticia é que quen busque ou necesite seguridade, cada vez vaino a ter máis complicado; a boa noticia é que, se sabemos estar na vida coma se fósemos juncos, as posibilidades de todo tipo, tamén laborais, poden aparecer cando menos esperámosnolas/esperámonolas. Na flexibilidade está o truco.

Trátase de estar moi atentos ao aquí e agora. Vivir o presente coma se fose un “presente”; é dicir, un agasallo.

Siguindo con Bauman:

“(…) Canta máis liberdade teñamos menos seguridade, e canta máis seguridade menos liberdade. Na sociedade, a conquista de liberdades lévanos a unha gran cantidade de riscos e incertezas, e a desexar a seguridade. (…) Estamos asustados pola fraxilidade e a vacilación da nosa situación social, vivimos na incerteza e na desconfianza nos nosos políticos e institucións. Estudar unha carreira xa non se corresponde con adquirir unhas habilidades que serán apreciadas pola sociedade, non é un esforzo que se traduza en froitos. Toda esta precariedade exprésase en problemas de identidade, como quen son eu, que pasará co meu futuro.” 1

Lixeiros de equipaxe.

Ao ensinar a xogar ao xadrez ao noso fillo, Bruno, unha das regras que máis lle chamou a atención é que cando un peón (a peza con menos valor do taboleiro -un só punto-), chega a última casa, convértese en dama e, en consecuencia, na peza máis forte do taboleiro.

O xadrez é, en xeral, un xogo-arte bastante vinculado á propia vida, pero con esta norma tan curiosa resume moi ben, metaforicamente falando, o que ocorre no mundo do emprendemento actual.

Pero levando a reflexión ao noso terreo, vemos que ter un estudo de arquitectura pola vella non é o máis competitivo que podemos facer. Canto máis pesados sexan os nosos movementos, a pesar da aparente potencia dos mesmos, máis lentos seremos e, en consecuencia, menos capacidade de adaptación teremos. Ser como eses peóns do xadrez que saben que, nun momento dado, poden converterse en dama, é un bo plan.

El arquitecto líquido Stepienybarno 02

Os novos tempos que nos tocan vivir van de producir sinerxias e non só de sumar forzas. A sinerxia non é aritmética; a sinerxia multiplica e así poderemos ter máis opcións dunha vida plena.

Desde aí pódese ver o mundo con outra óptica e, como ben di a filosofía taoísta Wu Wei, poder facer as cousas sen esforzo aparente.

Xa abonda de tanto de esforzo! de empeñarnos en ser o que nos somos; de cumprir os soños doutros? Canto antes esteamos no noso estado natural, antes teremos a posibilidade de facer algo que, realmente, déasenos ben, sexa útil á mundo e, ademais, podamos facelo sen demasiado sacrificio.

Cada vez temos máis claro que o que toca é apostar pola metodoloxía Lean que, segundo a experta en márketing, Vânia Magalhães, vén ser:

Cada vez tenemos más claro que lo que toca es apostar por la metodología Lean que, según la experta en marketing, Vânia Magalhães, viene a ser:

“(…) O obxectivo da filosofía Lean manufacturing é agregar valor ao entregable do cliente da forma máis eficiente posible. Baséase en principios que tratan de reducir os desperdicios (tempos mortos, tarefas innecesarias, etc.), perseguen a mellora continua, e usan a aprendizaxe como mecanismo para facer máis eficientes os procesos. Rescatando a lei de Pareto, o 20% das características dun produto (o produto mínimo viable) entregará probablemente o 80% dos beneficios pretendidos polo cliente.” 2

É dicir que, se esperamos a ter o produto ou servizo perfecto, sempre chegaremos tarde e, para cando cheguemos, outros xa avanzarían moito terreo. Iso si, se nos pasamos e saímos a escena ás bravas, o trompazo, tamén, está asegurado!

Trátase de ter a cintura suficiente para poder redireccionar o noso camiño, para ser rápidos á hora de rectificar e, sobre todo, non ser testarudos. Ter a humildade suficiente para recoñecer que, ás veces, as nosas ideas non son as mellores. Restar un pouco de soberbia ás nosas accións, pódenos facer pivotar e elixir outro camiño que previamente non nos imaxinabamos.

Con todo iso, non queremos dicir que sexa fácil emprender ou montar un proxecto. De feito, non o é, pois, catro de cada cinco empresas que se montan aos cinco anos desaparecen. Así que, tendo isto moi claro é importante, no caso de que realmente queiramos e podamos facelo, aprender o necesario para poder estar nese vinte por cento de éxito.

A realidade é que, nunca foi tan fácil compartir información, xerala e podela facer visible; a rede xoga un papel determinante que fai tan só dez anos non podiamos nin imaxinar. Por moi grande que sexa a crise no noso sector, é importante focalizarnos nas oportunidades e non seguir lamentándonos das nosas desgrazas. Se estamos na escuridade, xeraremos máis escuridade; con todo, se estamos na luz, tarde ou cedo, todo iluminarase. Significa isto que querer é poder? Non; pero si que se queremos, temos máis opcións. En calquera caso, deberá ser un “querer” que vaia da man de “crer”.

O que cremos, creamos e a nosa mente, normalmente, necesita visualizar o camiño antes de percorrelo. Como ben se encargan de lembrarnos os neurocientíficos, o noso cerebro, nun principio, non distingue o imaxinado do que vivimos fisicamente; en ambos os casos, acéndense as mesmas áreas neuronais. Por tanto, practicar a visualización creativa sempre está ben e ademais non dista moito do que facemos os arquitectos cando proxectamos. Por tanto, imos a iso, non?

Talentos e talantes líquidos.

Ata non hai moitos anos, o noso mundo editorial arquitectónico estaba comando practicamente en exclusiva por unhas poucas publicacións. Esta hexemonía facía que moi poucas revistas podían sobrevivir á súa beira; mesmo sen a chegada da crise, foron moi poucas as que lles fixeron sombra. Curiosamente, a día de hoxe, son moitas as publicacións dixitais que se van facendo un oco no panorama editorial dos arquitectos e o propio mundo dos blogues ten moito que dicir. Cada día é máis habitual que aqueles que eran fieis á AV, pensen que, por exemplo, Plataforma de Arquitectura, sen custo algún, póidalles dar un servizo similar.

Todo está a comezar pero que uno dos premios máis importantes do último arquia/próxima recaese nun blogue, o blogue de Paisaje Transversal, abre un camiño máis que esperanzador. Non se trata dun premio calquera, senón dun dos premios máis importantes da nosa contorna, organizado por Fundación Arquia, e coa presenza dun xurado de máxima confianza.

Pero, non só os blogues de arquitectura dan novas oportunidades, as propias redes sociais, nun momento dado, dan máis dunha alegría. Aínda que o ideal é ter unha presenza completa e potente na rede, comeza a haber casos soados de éxito no que enfocarse nunha soa rede social tamén dá bos resultados. Neste sentido, destaca a presenza de Ángel Luis Tendero e o seu máis dun millón de seguidores en facebook ou Nicanor García (máis de 700.000 seguidores) en Instagram.

Á súa vez, este arquitecto líquido do que falamos, moitas veces sabe navegar á perfección na periferia da arquitectura. Se non coñecedes aínda o perfil de instagram de Daniel Rueda, animámosvos a botar un ollo. Aí poderedes comprobar como un compañeiro pode facer moito máis que arquitectura; iso si usando a lume de biqueira a creatividade (unha das principais fortalezas dos arquitectos)! Desta forma, un arquitecto ben novo e a súa compañeira vanse facendo un oco que fose imposible cando comezaban a carreira. As novas oportunidades van aparecendo sobre a marcha e este cambio vaise acelerando. Ata fai non moito, o mundo evolucionaba de maneira relativamente pausada; hoxe vai moi rápido e o que é máis importante, cada vez os cambios van ser máis explosivos, veloces e sorprendentes.

Por iso, non se trata de saber o camiño para percorrer; nin sequera ter moi claro onde chegar. Isto vai de saber tomar a dirección adecuada e ir avanzando (método kaizen); no caso de equivocarnos de dirección, ir o suficiente lixeiros para que non nos custe buscar un novo rumbo. Como se adoita dicir no mundo do emprendemento: se vas fracasar, fracasa rápido e barato.

En realidade todo isto é moi parecido a conducir un coche. A ninguén se lle ocorre querer ter claro todo o que hai que facer desde o momento en que che montas ata chegas ao teu destino. Nin sequera cando coñecemos ben o camiño, podemos relaxarnos; toca ir sempre pendente do que ocorre. Estar nun aquí e agora continuo e, sobre todo, saber adaptarse á situación concreta.

Na nosa opinión, nestes novos tempos laborais é unha das metáforas que mellor vén ao caso.

En nuestra opinión, en estos nuevos tiempos laborales es una de las metáforas que mejor viene al caso.

O que está claro é que, se somos demasiado grandes non poderemos fluír co que vai vindo e como ben di Néstor Guerra,

“(…) As novas vantaxes competitivas son a axilidade e a adaptabilidade. Os negocios na nova era dixital non se basean tanto en facer un bo plan senón en aprendizaxe validada, na experimentación científica e iteración cos clientes.” 3

Cremos que aquilo de que o tamaño non importa, é mentira; cada vez importa máis que, para o común dos mortais, o tamaño sexa pequeno, manexable e moderado. Tamén é certo que, se somos demasiado pequenos, tipo o llanero solitario, non poderemos facer nin o básico para poder sobrevivir.

Por iso, os arquitectos que sexan capaces de asociarse de maneira intermitente para realizar proxectos concretos, nos que cada un deles poidan dar o mellor de si, serán quen terá vantaxe competitiva. Se un é un crack co 3D, pois que se focalice sobre todo niso e se outro o sabe todo do C.T.E (si, por sorte hai xente para todo! jajaj), pois que non se distraia demasiado facendo outra cousa. Ter claro en que somos especialmente bos, non é tan fácil como parece; é necesario ter conciencia de cal é o noso don natural e logo investir nese talento as 10.000 horas regulamentarias.

Deepak Chopra no seu recomendable libro “As 7 leis espirituais do éxito”, fálanos da importancia de ter claro cal é noso “propósito de vida”.  Trátase de poder facer aquilo para o que viñemos a este mundo. Cada un de nós ten varios dons e moitas fortalezas que en ocasións descoñece ou esquece e, por tanto, non pode poñer en xogo.

É importante pararnos en seco para poder identificar estes aspectos da nosa vida e, desde aí, poder lanzarnos cunha actividade ou produto que realmente teña unha vocación de servizo.

Así, será fundamental coñecer cales son os nosos valores ou virtudes. Desde aí, poderemos poñer en xogo todo o noso potencial. Seguindo con Chopra:

“(…) é o servizo á humanidade, servir aos demais seres humanos e preguntarse: “Como podo axudar a todas as persoas con quen teño contacto?”

Cando combinamos a capacidade de expresar o noso talento único co servizo á humanidade, usamos plenamente a Lei do Dharma.

(…) Con só cambiar o diálogo interno e non preguntar “Que gaño eu con iso?” senón “Como podo axudar?”, automaticamente imos máis aló do ego para entrar no campo do espírito.” 4

Como imos vendo, tampouco é tan importante prepararnos e prepararnos en centos de aspectos, para ser a bomba e cando sexamos uns cracks entón saír a escena. Esta actitude tan ambiciosa e perfeccionista é moi lenta e  hoxe é máis importante saber o suficiente de case todo e moitísimo de algo moi concreto.

El arquitecto líquido Stepienybarno 03
O arquitecto líquido

Como arquitectos, é importante que poñamos a creatividade por bandeira e que o mundo senta que a nosa presenza é necesaria.

Neste sentido, cremos que como colectivo podemos achegar esta creatividade moito máis alá da propia arquitectura e levala ao mundo da empresa ou do I+D+i. Un bo exemplo diso é a parella de arquitectos, Pau Sarquella e Diana Usón, que se penetraron no mundo das patentes e foron capaces de darlle unha volta de porca a un elemento moi tradicional como é unha persiana.

Á súa vez, hai que traer a primeiro plano, novamente, a toda unha serie de arquitectos moi novos (Zuloark, n´UNDO, Basurama, TxP, Zaramari, Paisaje Transversal, La Col…) que, grazas a unha explosiva mestura de talante e talento, souberon, desde unha actitude colaborativa, abrir novas vías para a profesión de arquitectos.

Profesionais que apostan por facilitar procesos, a modo de catalizadores, no canto de facer proxectos e que son capaces de apostar por un urbanismo emerxente cada vez máis necesario.

Por un ensino líquido de arquitectura.

Como apuntamos antes, o mundo dos blogues vaise abrindo paso e consolidando neste novo panorama líquido. De feito, varios deles nacen da necesidade dos seus autores de alargar a aula física das súas clases habituais ata unha contorna dixital. Lembramos que nunha das primeiras entrevistas que fixemos para leste mesmo blogue, alá no 2009, José Fariña contábanos que esta era a razón principal do nacemento do blogue. Un señor, con moita mocidade acumulada, que soubo consolidarse nesta Era 2.0; por tanto, ao contrario de como din moitos, non fai falta ser nativo dixital para estar ao día e tirarse á piscina.

Máis adiante outros moitos, seguirían os seus pasos apostando pola educación expandida e dando aos seus alumnos un plus que outros moitos profesores néganse a outorgar Algúns deles? Por poñer dous exemplos claros e contundentes, animámosvos a que botedes un ollo ao blogue de Múltiples estratexias de arquitectura de Santiago de Molina ou a Párrafos de arquitectura de Miguel Ángel Díaz Camacho.

De todos os xeitos, esta nova forma de entender o ensino non depende só da súa adaptación á rede; en realidade, as posibilidades son case infinitas. Vénnos á cabeza o proxecto fin de Carreira dun dos mozos de Zuloark, no que o resultado final non depende tanto do coñecemento concreto do seu autor, senón da súa capacidade de lear a outros compañeiros para traballar xuntos.

Nun mundo onde as sinerxias van ser cada vez máis necesarias, antóllasenos un PFC brillante.

Que sentido pode ter que se siga estando un ano traballando só nun proxecto que pouco che pode capacitar para un mundo no que o traballo solitario cada vez vai estar menos valorado. Precísanse profesionais que saiban traballar en equipo; o demais, son reliquias do pasado.

Qué sentido puede tener que se siga estando un año trabajando sólo en un proyecto que poco te puede capacitar para un mundo en el que el trabajo solitario cada vez va a estar menos valorado. Se precisan profesionales que sepan trabajar en equipo; lo demás, son reliquias del pasado.

El arquitecto líquido
O arquitecto líquido

Á súa vez, varias escolas apostan por dar aos seus alumnos armas suficientes para desenvolverse no mundo real e non se preocupan de ensinarlle “só” a ser arquitecto. Sabemos de primeira man o gran labor que están a facer Javier Álvarez e Carlos Cámara na Escola de arquitectura de Zaragoza ou que nunha escola como a URJC estean a darse materias de márketing ou comunicación dentro do temario obrigatorio, parécenos un bo exemplo a seguir.

Tamén, non fai moito, decatabámonos do nacemento dun novo grao de deseño que colga directamente da facultade de arquitectura da Universidade de Navarra. O grao, ademais do seu interese por entender este mundo do deseño desde unha mirada ampla e transversal, destaca por non ter materias como tales e estar enfocados os tres anos ao traballo de proxectos. En realidade trátase, en certa forma, de levar ao extremo esta maneira de traballar tan dunha escola de arquitectura e que agora están a levar a cabo en moitos colexios de todo o mundo que se adaptan por exemplo ao sistema das intelixencias múltiples. Sobre todo isto xa nos falaba hai tempo Blanca Espigares no blogue de Fundación Arquia.

En gran parte trátase de pensar en positivo e buscar, dunha forma ou outra a abundancia. Se nos centramos na escaseza, atraemos á nosa vida miseria; se nos centramos en dar e ofrecer aos demais noso talento, traeremos abundancia. Curiosamente, non hai nada máis egoísta que ser xeneroso; canto máis capaces de compartir de forma desinteresada sexamos, mellor irá. A vida, tarde ou cedo, tende a poñer todo no seu sitio.

E imos ir cortando o rolo xa que este post nacía coa intención de ser un pensamento en voz alta destes temas líquidos e burbujeantes e, aos poucos, estamos a poñernos moi serios. Son tempos ben complicados, e negar a evidencia non é moi sensato, pero ben vale a pena loitar, na medida das nosas posibilidades, por un futuro mellor.

Así que, volvendo a Bauman, é bo lembrar que:

“Non hai razóns sólidas para ser optimista. Pero Divos líbrenos de perder a esperanza”.

Stepienybarno_Agnieszka Stepien e Lorenzo Barnó, arquitectos
Estella, Xaneiro 2017

Notas:

1 Extracto de entrevista a Zygmunt Bauman na lavanguardia.com.

2 Metodoloxía Leen o como facer nuestros proxectos máis eficientes. Por Vânia Magalhães.

3 Economía dixital. Néstor Guerra en expansion.com

4 Extracto de “As Sete Leis Espirituais do Éxito. Por Deepak Chopra en amarseaunomismo.com

Arquivado en: faro, stepienybarno

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,