IniciofaroLa arquitectura pública en Madrid y en el inicio del siglo XXI...

[:es]La arquitectura pública en Madrid y en el inicio del siglo XXI (I) | Antón Capitel[:gl]A arquitectura pública en Madrid e no inicio do século XXI (I) | Antón Capitel[:en]The public architecture in Madrid and in the beginning of the 21st century (I) | Antón Capitel[:]

[:es]

Vista_aérea_de_Madrid_(España)
Madrid | Autor: Pedro Lozano

Podemos dividir la arquitectura pública de la metrópoli madrileña de los últimos años en varios apartados evidentes. De un lado, entre arquitecturas de nueva implantación y rehabilitaciones, pues estas últimas han sido, lógicamente y por fortuna, tan importantes, o más que las primeras. De otro lado, entre edificios públicos y vivienda, pues, como es bien sabido, han existido muchas promociones públicas también en el campo residencial, aunque no sea este campo un sector propiamente público, al menos desde el punto de vista del uso. Por mi parte, preferiría llamar “arquitectura pública” a la que es de uso público, y no a la que es de promoción oficial. Y a ella, a la verdaderamente pública, de promoción oficial, o de promoción particular, es a la que propia y mayoritariamente me voy a referir.

Aprovecho así para protestar del uso moderno y erróneo del lenguaje. A lo oficial, propio de las administraciones estatales, del nivel que sean, se le llama ahora “público”, cuando público es, en realidad, todo establecimiento abierto al público, por ejemplo, un bar. Una cosa es “público” y otra “oficial”, así como una cosa es “privado” y otra “particular”. Pues a lo que ahora se le llama “privado” no es otra cosa que lo particular, como antes se decía bien.

La arquitectura pública en Madrid y en el inicio del siglo XXI (I) | Antón Capitel. Caixa Forum Madrid
Caixa Forum Madrid | Autor: Carles Escrig i Royo

Podemos observar, así, que el campo de la arquitectura pública, que es tanto oficial como particular, se ha convertido casi únicamente en oficial, conversión que explicaría, quizá, el equívoco lingüístico antes comentado. Lo cierto es que las arquitecturas particulares que no son residenciales son únicamente las oficinas. Han desaparecido, casi, las arquitecturas verdaderamente públicas de promoción particular. En Madrid, y en los últimos años, tan sólo podemos anotar la realización del “Caixa Forum” dentro de lo particular, o relativamente particular, al tratarse en realidad de una Caja de Ahorros. Puede decirse, quizá, que se trata de una rehabilitación, al menos en el origen, y he de advertir que, en todo caso, me referiré en lo que sigue a las obras cuya arquitectura considero relevante o, al menos, digna de discusión, y no a aquéllas que estén exentas, o sean más dudosas, en relación a estas consideraciones.

Frente a este edificio, bastante pequeño, hemos de anotar, en la nueva planta y en la promoción oficial, a los Teatros del Canal (Comunidad de Madrid), los edificios de la UNED en Lavapiés (Ministerio de Educación), el Museo de las Colecciones Reales (Patrimonio Nacional), la Ciudad de la Justicia (Comunidad de Madrid), el nuevo Palacio de Congresos (Ayuntamiento de Madrid). Los tres primeros se han realizado, aunque el tercero está sin acabar, y los dos últimos, iniciados apenas, se han parado por efecto de la falta de financiación a causa de la crisis económica. A ellos debemos añadir una cosa especial, ya realizada, que es el nuevo parque a lo largo de las márgenes del río Manzanares, al que se le llama “Madrid Río”.

La arquitectura pública en Madrid y en el inicio del siglo XXI (I) | Antón Capitel.
Sede del COAM en Madrid | Autor: Gonzalo Moure

En cuanto a las rehabilitaciones, y además del ya citado Caixa Forum, ha de hablarse de tres grandes realizaciones, todas ellas oficiales, la ampliación del Museo del Prado (Ministerio de Cultura), la conversión del antiguo edificio central de Correos en nuevo Ayuntamiento de la ciudad , la transformación del viejo matadero en centro de actividades culturales (ambos del Ayuntamiento de Madrid) y la conversión de las ruinas de las Escuelas Pías de San Antón en el nuevo edificio del Colegio Oficial de Arquitectos de Madrid y de algunos equipamientos municipales.

En cuanto a la vivienda pública, casi toda ella promovida por el Ayuntamiento (EMV), y muy abundante, cabe distinguir entre las promociones que se encargaron a autores considerados famosos y de gran prestigio y las que fueron simplemente objetos de concurso, pero este asunto, de gran envergadura e importancia, queda fuera de las intenciones y de la posible amplitud de este texto.

Debería añadirse, todavía, un gran proyecto urbano, ya realizado a una determinada escala y hecho público, pero del que no sabemos todavía si verdaderamente tendrá un mínimo futuro: la prolongación de la Castellana más allá de su hoy horroroso e inadecuado final.

Área en la que se levantará el proyecto conocido como Operación Chamartín
Área en la que se levantará el proyecto conocido como Operación Chamartín | Fuente: elpais.com

Considero que las realizaciones de nueva planta acabadas o muy avanzadas han tenido una fortuna arquitectónica y urbana especialmente alta, y han favorecido así a la ciudad y a sus valores urbanos y físicos. Me refiero a los Teatros del Canal, realizados por Juan Navarro Baldeweg, a los 2 edificios para la UNED, realizados por José Ignacio Linazasoro, y al Museo de las Colecciones Reales, aún en marcha, pero muy avanzado, y realizado por los arquitectos Luis Moreno Mansilla (tristemente desaparecido el año 2012) y Emilio Tuñón.

Sobre los Teatros del Canal (edificio producto de un concurso restringido) caben, quizá, unas dudas no del todo arquitectónicas, o, al menos, acerca de las cuales quien escribe no puede, ni quiere, resolver. Esto es, si la institución tiene verdadero sentido, si puede ser económicamente sostenida por la Comunidad; o si, incluso, hay actividades suficientes para justificar la existencia misma de ese gran edificio. Ignoro la respuesta a estos asuntos, que son de carácter político y administrativo, y sobre los que carezco de criterio. Espero y confío en que, ya que se ha hecho, esta promoción tenga sentido, pues las dudas que en su día parecía manifestar la Comunidad parecían apuntar hacia esta dirección.

La arquitectura pública en Madrid y en el inicio del siglo XXI (I) | Antón Capitel. Reconstrucción virtual del Teatro del Canal. (Foto Comunidad de Madrid)
Reconstrucción virtual del Teatro del Canal. (Foto: Comunidad de Madrid)

Lo que puede asegurarse, por mi parte, es que desde el punto de vista urbano y arquitectónico la operación es francamente positiva. Creo que el lugar urbano ha quedado muy favorecido por la nueva presencia, tanto desde las consideraciones volumétricas y visuales, como desde el propiamente urbano. El lugar, un sitio tan central como importante, en la esquina de dos calles anchas y buenas, creo que agradece la mayor vitalidad que le da el nuevo edificio de equipamiento público.

Por otro lado, y como arquitectura, es una buena contribución, quizá menos brillante desde el aspecto figurativo externo, aunque es preciso observar que el criterio de respeto a una posición urbana normal, de edificio medianero y en esquina, compatibilizada con la libertad volumétrica, me parece especialmente logrado. Pero, figurativa y espacialmente, los interiores son más brillantes que el exterior, y ello tanto en los vestíbulos y lugares de pasos perdidos (en los que se ha obtenido muy buenas cualidades formales con medios materiales y formales escasos, siguiendo inteligentemente lecciones a la manera de Aalto, Scharoun y hasta Stirling) como en las dos Salas principales, muy diferentes y muy logradas.

(continuará…)

[:es]La arquitectura pública en Madrid y en el inicio del siglo XXI (II) | Antón Capitel[:gl]A arquitectura pública en Madrid e no inicio do século XXI (II) | Antón Capitel[:en]The public architecture in Madrid and in the beginning of the 21st century (II) | Antón Capitel[:]

Antonio González-Capitel Martínez · Doctor arquitecto · catedrático en ETSAM
Madrid · marzo 2013

[:en]

Madrid | Author: Pedro Lozano

We can divide the public architecture of the metropolis of Madrid of last years in several evident paragraphs. Of a side, between architectures of new implantation and rehabilitations, since the above mentioned have been, logically and for fortune, so important, or more than the first ones. Of another side, between public buildings and housing, so, since it is known well, many public promotions have existed also in the residential field, though it is not this field a properly public sector, at least from the point of view of the use. For my part, it would prefer calling “public architecture” which is of public use, and not the one that is of official promotion. And to her, to the really public one, of official promotion, or of particular promotion, it is to own that and for the most part I go away to recounting.

I am useful this way to protest about the modern and erroneous use of the language. To the official, own of the state administrations, of the level that are, there is called he now a “public”, public when it is, actually, any establishment opened the public, for example, a bar. A thing is “public” and “official» other one, as well as a thing is “deprived” and “particular” other one. So to what now there is called its “privately” is not another thing that the particular thing, as before was said well.

Caixa Forum Madrid | Author: Carles Escrig i Royo

We can observe, this way, that the field of the public architecture, which is both official and individual, has turned almost only into official, conversion that would explain, probably, the linguistic pun before commented. The certain thing is that the particular architectures that are not residential are only the offices. They have eliminated, almost, the really public architectures of particular promotion. In Madrid, and in the last years, only we can annotate the accomplishment of the “Caixa Forum” inside the particular thing, or relatively particular, on having treated itself actually about a Savings bank. It can be said, probably, that it is a question of a rehabilitation, at least in the origin, and I have to warn that, in any case, I will refer in what continues to the works which architecture I consider relevant or, at least, it deigns of discussion, and not to those that are exempt, or be more doubtful, in relation to these considerations.

Opposite to this building, small enough, we have to annotate, in the new plant and in the official promotion, to the Theatres of the Channel (Community of Madrid), the buildings of the UNED in Lavapiés (Department of Education), the Museum of the Royal Collections (National wealth), the City of the Justice (Community of Madrid), the new Conference hall (Town hall of Madrid). The three first ones have carried out, though the third party is without finishing, and both last ones, initiated scarcely, have stopped for effect of the lack of financing because of the economic crisis. To them we must add a special, already realized thing, which is the new park along the márgenes of the river Manzanares, to which one calls him “Madrid Río”.

COAM Headquarters in Madrid | Author: Gonzalo Moure

As for the rehabilitations, and besides the already mentioned Caixa Forum, one has to speak about three big accomplishments, official all of them, the extension of the Prado Museum (Department of Culture), the conversion of the former building general post office in new Town hall of the city, the transformation of the old slaughter house in center of cultural activities (both of the Town hall of Madrid) and the conversion of the ruins of San Antón’s Pious Schools in the new building of the Architects’ Official College of Madrid and of some municipal equipments.

As for the public housing, almost quite she promoted by the Town hall (EMV), and very abundant, fits to distinguish between the promotions that they entrusted to considered famous authors and of great prestige and that were simply objects of contest, but this matter, of great importance and importance, stays out of the intentions and the possible extent of this text.

Should be added, still, a great urban project already realized to a certain scale and public fact, but of that we do not know still if really it will have a future minimum: the prolongation of the Castilian one beyond his horrifying and inadequate final today.

Area in the one that will get up the project known as Operation Chamartín | Source: elpais.com

I consider that the accomplishments of new plant ended or very advanced have had an architectural and urban specially high fortune, and they have favored this way to the city and to his urban and physical values. I refer to the Theatres of the Channel, realized by Juan Navarro Baldeweg, to 2 buildings for the UNED, realized by Jose Ignacio Linazasoro, and to the Museum of the Royal Collections, still in march, but very advanced, and realized for the architects Luis Moreno Mansilla (sadly eliminated the year 2012) and Emilio Tuñón.

On the Theatres of the Channel (building product of a restricted contest) they fit, probably, a few not completely architectural doubts, or, at least, it brings over of which the one who writes neither can, does not even want, to resolve. This is, if the institution makes real sense, if it can be economically supported by the Community; or if, enclosed, there are sufficient activities to justify the existence itself of this great building. I ignore the response to these matters, which are of political and administrative character, and on that I lack criterion. I hope and trust that, since it has been done, this promotion makes sense, since the doubts that in his day the Community seemed to demonstrate seemed to appear towards this direction.

Virtual reconstruction of the Theatre of the Channel. (Photo: Comunidad de Madrid)

What one can assure, for my part, is that from the urban and architectural point of view the operation is frankly positive. I believe that the urban place has remained very favored by the new presence, so much from the volumetric and visual considerations, since from the properly urban one. The place, a site so central as important, on the corner of two broad and good streets, I believe that he is grateful for the major vitality that gives him the new building of public equipment.

On the other hand, and as architecture, it is a good contribution, probably less brilliant from the figurative external aspect, though it is necessary to observe that the criterion of respect to an urban normal position, of dividing building and in corner made compatible with the volumetric freedom, seems to me to be specially successful. But, figurative and spatially, the interiors are more brilliant than the exterior, and it so much in the foyers and places of lost steps (in which very good formal qualities have been obtained by material and formal scanty means, following intelligently lessons like Aalto, Scharoun and up to Stirling) as in both principal, very different and very successful Rooms.

(To be continued…)

Antonio González-Capitel Martínez · Doctor architect · professor in ETSAM

Madrid · march 2013

[:gl]

Madrid | Autor: Pedro Lozano

Podemos dividir a arquitectura pública da metrópole madrileña dos últimos anos en varios apartados evidentes. Dun lado, entre arquitecturas de nova implantación e rehabilitacións, pois estas últimas foron, loxicamente e por fortuna, tan importantes, ou máis que as primeiras. Doutro lado, entre edificios públicos e vivenda, pois, como é ben sabido, existiron moitas promocións públicas tamén no campo residencial, aínda que non sexa este campo un sector propiamente público, polo menos dende o punto de vista do uso. Pola miña banda, preferiría chamar “arquitectura pública” á que é de uso público, e non á que é de promoción oficial. E a ela, á verdadeiramente pública, de promoción oficial, ou de promoción particular, é á que propia e maioritariamente voume referir.

Aproveito así para protestar do uso moderno e erróneo da linguaxe. Ao oficial, propio das administracións estatais, do nivel que sexan, chámaselle agora “público”, cando público é, en realidade, todo establecemento aberto ao público, por exemplo, un bar. Unha cousa é “público” e outra “oficial”, así como unha cousa é “privado” e outro “particular”. Pois ao que agora se lle chama «privado» non é outra cousa que o particular, como antes se dicía ben.

Caixa Forum Madrid | Autor: Carles Escrig i Royo

Podemos observar, así, que o campo da arquitectura pública, que é tanto oficial coma particular, se converteu case unicamente en oficial, conversión que explicaría, quizais, o equívoco lingüístico antes comentado. O certo é que as arquitecturas particulares que non son residenciais son unicamente as oficinas. Desapareceron, case, as arquitecturas verdadeiramente públicas de promoción particular. En Madrid, e nos últimos anos, tan só podemos anotar a realización do “Caixa Forum” dentro do particular, ou relativamente particular, ao tratarse en realidade dunha Caixa de Aforros. Pode dicirse, quizais que se trata dunha rehabilitación, polo menos na orixe, e hei de advertir que, en todo caso, me referirei no que segue ás obras cuxa arquitectura considero relevante ou, polo menos, digna de discusión, e non a aquelas que estean exentas, ou sexan máis dubidosas, en relación a estas consideracións.

Fronte a este edificio, bastante pequeno, habemos de anotar, na nova planta e na promoción oficial, aos Teatros da Canle (Comunidade de Madrid), os edificios da UNED en Lavapiés (Ministerio de Educación), o Museo das Coleccións Reais (Patrimonio Nacional), a Cidade da Xustiza (Comunidade de Madrid), o novo Pazo de Congresos (Concello de Madrid). Os tres primeiros realizáronse, aínda que o terceiro está sen rematar, e os dous últimos, iniciados apenas, paráronse por efecto da falta de financiamento a causa da crise económica. A eles debemos engadir unha cousa especial, xa realizada, que é o novo parque ao longo das marxes do río Manzanares, ao que se lle chama “Madrid Río”.

Sede do COAM en Madrid | Autor: Gonzalo Moure

En canto ás rehabilitacións, e ademais do xa citado Caixa Forum, ha de falarse de tres grandes realizacións, todas elas oficiais, a ampliación do Museo do Prado (Ministerio de Cultura), a conversión do antigo edificio central de Correos en novo Concello da cidade, a transformación do vello matadoiro en centro de actividades culturais (ambos os dous do Concello de Madrid) e a conversión das ruínas das Escolas Pías de San Antón no novo edificio do Colexio Oficial de Arquitectos de Madrid e dalgúns equipamentos municipais.

En canto á vivenda pública, case toda ela promovida polo Concello (EMV), e moi abundante, cabe distinguir entre as promocións que se encargaron a autores considerados famosos e de gran prestixio e as que foron simplemente obxectos de concurso, pero este asunto, de grande envergadura e importancia, queda fóra das intencións e da posible amplitude deste texto.

Debería engadirse, aínda, un gran proxecto urbano, xa realizado a unha determinada escala e feita público, pero do que non sabemos aínda se verdadeiramente terá un mínimo futuro: a prolongación da Castelá máis alá do seu hoxe horroroso e inadecuado final.

Área na que se levantará o proxecto coñecido como Operación Chamartín | Fonte: elpais.com

Considero que as realizacións de nova planta acabadas ou moi avanzadas tiveron unha fortuna arquitectónica e urbana especialmente alta, e favoreceron así á cidade e aos seus valores urbanos e físicos. Refírome aos Teatros da Canle, realizados por Juan Navarro Baldeweg, aos 2 edificios para a UNED, realizados por José Ignacio Linazasoro, e ao Museo das Coleccións Reais, aínda en marcha, pero moi avanzado, e realizado polos arquitectos Luis Moreno Mansilla (tristemente desaparecido o ano 2012) e Emilio Tuñón.

Sobre os Teatros da Canle (edificio produto dun concurso restrinxido) caben, quizais, unhas dúbidas non de todo arquitectónicas, ou, polo menos, acerca das cales quen escribe non pode, nin quere, resolver. Isto é, se a institución ten verdadeiro sentido, se pode ser economicamente sostida pola Comunidade; ou se, mesmo, hai actividades abondo para xustificar a existencia mesma dese grande edificio. Ignoro a resposta a estes asuntos, que son de carácter político e administrativo, e sobre os que carezo de criterio. Espero e confío en que, xa que se fixo, esta promoción teña sentido, pois as dúbidas que no seu día parecía manifestar a Comunidade parecían apuntar cara a esta dirección.

Reconstrucción virtual del Teatro del Canal. (Foto: Comunidad de Madrid)

O que pode asegurarse, pola miña banda, é que dende o punto de vista urbano e arquitectónico a operación é francamente positiva. Creo que o lugar urbano quedou moi favorecido pola nova presenza, tanto dende as consideracións volumétricas e visuais, como dende o propiamente urbano. O lugar, un sitio tan central como importante, na esquina de dúas rúas anchas e boas, creo que agradece a maior vitalidade que lle dá o novo edificio de equipamento público.

Por outro lado, e como arquitectura, é unha boa contribución, quizais menos brillante dende o aspecto figurativo externo, aínda que é preciso observar que o criterio de respecto a unha posición urbana normal, de edificio medianeiro e en esquina, compatibilizada coa liberdade volumétrica, me parece especialmente logrado. Pero, figurativa e espacialmente, os interiores son máis brillantes que o exterior, e iso tanto nos vestíbulos e lugares de pasos perdidos (nos que se obtivo moi boas calidades formais con medios materiais e formais escasos, seguindo intelixentemente leccións ao xeito de Aalto, Scharoun e ata Stirling) coma nas dúas Salas principais, moi diferentes e moi logradas.

(continuará…)

Antonio González-Capitel Martínez · Doctor arquitecto · catedrático en ETSAM

Madrid · marzo 2013

[:]

Antón Capitel
Antón Capitelhttp://acapitel.blogspot.com.es/
Es arquitecto y catedrático de Proyectos de la Escuela de Arquitectura de Madrid, fue director de la revista Arquitectura (COAM) de 1981 a 1986 y de 2001 a 2009. Historiador, ensayista y crítico, ha publicado numerosos artículos en revistas españolas y extranjeras sobre arquitectura española e internacional. Entre sus libros destacan diferentes monografías sobre arquitectos.
ARTÍCULOS RELACIONADOS
ARTÍCULOS DEL AUTOR
0 0 votos
Article Rating
Suscribirse
Notificarme
guest
0 Comments
Los más recientes
Los más viejos Los más votados

Espónsor

Síguenos

23,683FansMe gusta
5,321SeguidoresSeguir
1,844SeguidoresSeguir
23,782SeguidoresSeguir

Promoción

También:

feedly

Columnistas destacados

Íñigo García Odiaga
87 Publicaciones0 COMENTARIOS
Antonio S. Río Vázquez
57 Publicaciones0 COMENTARIOS
José del Carmen Palacios Aguilar
54 Publicaciones0 COMENTARIOS
Aldo G. Facho Dede
50 Publicaciones0 COMENTARIOS