A cidade protagonista do territorio TIC | Marc Chalamanch

Fotografía Marc Chalamanch, Istambul, 2009
Fotografía Marc Chalamanch, Istambul, 2009

Entrados no século XXI desvaneceuse a cidade das tecnoloxías da información que profetizaban, hai poucas décadas, os futurólogos disfrazados de gurús. Tampouco se chegou á tecnópolis totalitaria denunciada polos nostálxicos do “calquera tempo pasado sempre é mellor”. Resulta interesante repasar as atrevidas predicións mesiánicas que as novelas de ciencia ficción debuxaban sobre o futuro tecnolóxico que viña coa aparición das novas tecnoloxías do transporte e a comunicación. Narracións sobre cidades transformadas nun territorios dispersos onde todas as persoas traballarían desde as súas casas e relacionaríanse exclusivamente mediante o computador. O tempo comprobou como erróneas esas visións sobre o impacto tecnolóxico sobre as nosas vidas e as súas consecuencias simplistas, lineais, de causa-efecto tecnolóxica que terían. Unhas visións baseadas sobre as lóxicas da inevitabilidad ou da pura salvación tecnolóxica sobre a sociedade.

Igualmente pódese dicir que foron superadas as ideas sobre como os medios de expresión e comunicacións fundamentadas nas pantallas supoñerían o desarraigamento e a perda dos espazos físicos das nosas cidades. En contraposición moitas cousas que hai pouco parecían imposibles e puramente visionarias agora xa son realizables coas novas tecnoloxías. Por non dicir todas aquelas ferramentas que nin podiamos chegar a imaxinar que estarían hoxe integrando as nosas vidas. O presente está a desfacer as visións de futuro que podemos chegar a ter para superalas polo lado menos previsible. Mentres toda esta transformación pasa a unha velocidade que converte o futuro en inexistente e o presente nun imprevisible obxecto de estudo que se nos desfai entre as mans antes de chegar a entendelo.

A humanidade continuou atopando na cidade -coas Tecnoloxías da información e a comunicación (TIC) incluídas- o seu mellor escenario de desenvolvemento e de expresión. Pódese afirmar que a cidade, máis que nunca, atópase en centro da evolución da sociedade e é o territorio onde se materializan os seus cambios. É a sociedade da información e a comunicación a que se converteu no motor de transformación da cidade para adaptala a unha novo paradigma informacional, como a cidade industrial fixo coa súa propia forma urbana. Así, a cidade continúa sendo o mellor escenario para a comunicación, a pesar de que as formas e os medios estean a transformalo.

A cidade da era da tecnoloxía móbil xeneralizada está a integrar na contorna urbana todo tipo de mallas públicas e privadas formadas por sistemas tecnolóxicos. Está a converterse as cidades en lugares de fluxo de información masiva, de redes, de condutos e de infinidades de intercambios de información efémera que teñen a intención, ou así se venden, de fomentar a convivencia cordial, a seguridade e o benestar. A adición de información dinámica e sensible localizada na cidade contribúe a transformala. Pero está a aplicarse unha información sobre o espazo sen un coñecemento de cales son as necesidades dos cidadáns, de tal forma que pouco poderán mellorar a vida urbana dos seus habitantes se non hai unha visión clara de cales son eses novos usos. Tendo en conta que estes novos usos están en constate transformación, son impredicible e nacen para unha rápida perennidad. Ao mesmo tempo a velocidade en que evolucionan as novas tecnoloxías pon de manifesto de que a dificultade de transformación non se atopa nun entendemento cun posible futuro senón na case imposibilidade de comprender o presente. Hai que entender o cambio que supón as tecnoloxías para o cidadán na súa forma de comunicarse, de moverse ou de traballar, e o esforzo que se necesita para conseguir equilibrar os aspectos técnicos, económicos e políticos na negociación para a súa implementación na contorna urbana. Buscando este equilibrio e rompendo os a prioris a tecnoloxía pode ir máis aló da vixilancia, de ciborgs, de consumidores de cultura adolescente ou de terroristas, na construción do espazo urbano.

É na cidade onde os cidadáns atoparon nas TIC un elemento máis de revitalización dos espazos públicos engadindo novos espazos físicos e dixitais á súa contorna relacional. Uns espazos públicos que se converten en catalizadores para a participación pública, rexuvenecendo os espazos físicos e a experiencia pública no ámbito físico e dixital. As TIC son novas ferramentas que poden servir para fortalecer os vínculos entre os cidadáns, fomentar a retroalimentación do espazo público, xerar novas emerxencias e activar sistemas complexos capaces de achegarnos a comprender mellor cada unha das necesidades e oportunidades que xera a cidade. Pero non se pode esquecer que a liña que marca o control sobre o mundo dixital e o mundo físico vén delimitada por quen controla a información sobre a comunidade; un control sempre baseado en intereses empresariais e ideolóxicos de quen posúe a tecnoloxía, aplícana, distribúena, interprétana e ata de quen a pensou ou a deseñaron. Tecnoloxías e espazos que son utilizados como ferramentas de vixilancia e de control percibidos como perigosos pola desconfianza que sobre eles demóstrase. Unhas tecnoloxías que son capaces de converter os espazos en anuncios que poden chegar a personalizarse segundo o comportamento ou as preferencias duns cidadáns convertidos en meros consumidores. En definitiva é unha cidade construída sobre o noso potencial de produtividade e da nosa capacidade de destrución, das nosas proezas tecnolóxicas e das nosas miserias sociais, dos nosos soños e dos nosos pesadelos. A cidade informacional que é produto para ben e para mal das nosas circunstancias.

En todo caso, ábrese a relación especialmente complexa entre o espazo público dixital e o espazo público físico. Unha relación que fomenta a aparición de novas situacións sociais, e con iso emerxen novas prácticas espaciais, que inflúen e cambian a organización espacial a escala urbana e a escala humana. As novas tecnoloxías permiten a creación de espazos capaces de ser reconfigurados e reorganizados en base ás necesidades cambiantes das persoas, facendo un uso híbrido do espazo público físico e do dixital, do que xorde un espazo verdadeiramente público situado entre o material e o inmaterial. Unha transformación que apoia a visión de que unha mellor cidade necesita da superposición de diferentes actividades nun mesmo espazo para converterse nun espazo público capaz de absorber a pluralidade dun espazo da diversidade.

Estamos rodeados de moita información inherente á propia materialidad da arquitectura e á cidade, e en consecuencia ao espazo urbano que os relaciona, o espazo público. Pero tamén, outra moita información achegámola nós coa nosa percepción persoal do espazo a partir da nosa experiencia, sensibilidade, interese e coñecemento. Sempre a información ten a capacidade de proporcionar á cidade estratos adicionais de significado, memoria e percepción; igualmente que o espazo construído ten que ter a capacidade de asociar a información que atopemos interesante á súa espacialidad grazas ás novas tecnoloxías.

A cidade suma novos estratos relacionales que a fan máis humana e menos material, paradoxalmente as novas tecnoloxías fan ás persoas e as súas accións partícipes da cidade e proporciónanlle a capacidade de podela transformar. Unha información que os cidadáns teñen que poder utilizar cando e como queiran, atopando a que necesitan e non outra, ou ata facendo que desapareza se non se demanda, preservando ao cidadán do dereito a non ter que soportar o ruído informacional non solicitado. A información está a converterse nunha experiencia para ser vivida a condición de que o cidadán escolle estar atento a ela. Unha elección imprescindible se temos en conta que as nosas vidas foron invadidas de pantallas, de radiacións electrónicas, de ruído branco que invade o noso espazo público e privado. Vivimos sometidos ao bombardeo de sons e de enormes vídeo imaxes. Cando miramos pantallas xa estamos dentro dela. Estamos intoxicados coa ilusión da luz e o son, e suspendidos no espazo de presente inmediato, sen futuro. Pensámonos que somos meros espectadores desta cidade da imaxe cando en realidade somos os seus actores. Unha experiencia continúa na nosa vida, que pode ser tanto pública como privada, igual que no espazo público, no privado aberto ao público ou no privado, en todo caso no espazo relacional. É unha experiencia que excede o espazo e a forma física construída incorporando os medios de comunicación, a información dixital e as tecnoloxías da información e a comunicación cos que somos capaces de interactuar.

Vivimos perseguindo un futuro obsoleto. Imaxinando cidades de ficción. Talvez temos que asumir que non hai futuro algún que alcanzar, que querer vivir no futuro lévanos a non ter presente. O noso día a día fai case imposible atopar o tempo para entender o presente, mentres nos empuxa a un futuro que pensamos que imos perder. Vivimos nun tempo de cambio de paradigma, dun cambio tan rápido e imprevisible que supera nosa propia capacidade de transformación. Vemos como o pasado no que nos educaron xa desapareceu mentres a novo paradigma aínda non existe. Perdemos a certeza dun presente ao que collerse e a capacidade de definir entre todos un porvir. É nesta aprendizaxe e na comprensión dos cambios constantes da sociedade da que formamos parte, onde temos que facernos entender como arquitectos e urbanistas, e achegar a nosa perspectiva dun futuro tan incerto como fascinante, e tan irreal como palpable. Incorporemos a inesgotable capacidade que ten a información para xerar o coñecemento necesario para entender os cambios nos que estamos inmersos.

Aproveitemos a oportunidade de ser, seguramente, a primeira xeración da historia que ten a “embriagadora incerteza” de ver pasar o futuro por diante mentres este convértese no seu propio pasado.

Marc Chalamanch · Arquitecto
Barcelona. abril 2014

Bibliografía:

Chieh, H.-C. (Anthony).(2011). The city with no street : information communication technology,urban public space, and architecture. Ryerson University.

Finquelievich, S. (1998). Entre a cápsula e o planeta: a transformación dos espazos na era da telemática. In La Ciudad Y Sus Tics (pp. 67–90). Bos Aires: Universidad Nacional de Quilmes.

García García-Besné, M. T.(2011, July 20). A transformación da cidade na era das múltiplespantallas: nova configuración espacio temporal (1980-2010). Universitat Politècnica de València.

Graham, S. (1998). The endof geography or the explosion of place? Conceptualizing space, place andinformation technology – ProQuest. In Progress in Human geography vol.22(pp. 165–185). Progress in Human geography.

Rheinglod, H. (2004). Multitudes intelixentes : a próxima revolución social (2004th ed., p. 288). Barcelona: Gedisa. Retrieved from cataleg.uoc.edu

Sennet, R. (2007). Aflexible city of strangers. ARQ, N. 66 Work Spaces, 19–23.

Marc Chalamanch

Es co-fundador del estudio de arquitectura y urbanismo ARCHIKUBIK Arquitecto y Urbanista licenciado por la ETSA de Barcelona, Universitat Politècnica de Catalunya. Máster universitario «Sociedad de la Información y el Conocimiento» en la UOC (Universidad Abierta de Catalunya).

Su investigación académica, apoyada en su experiencia profesional, va dirigida al análisis de la transformación de la ciudad con sus actores, problemáticas y retos en la Sociedad Red.

 
follow me

Arquivado en: artigos, Marc Chalamanch

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,