O fito iugoslavo | Silvia Branco Agüeira

Vjenceslav Richter y Emil Weber. Lateral del pabellón yugoslavo en la Expo58
Vjenceslav Richter e Emil Weber. Lateral do pavillón iugoslavo na Expo58, con vangardistas realizacións plásticas sobre as súas paramentos. Ao fondo, pódese apreciar a estrutura que servía de reclamo visual, un fito conformado por seis arcos metálicos, un por cada república: Eslovenia, Bosnia-Herzegovina, Croacia, Serbia, Macedonia e Montenegro.

O pavillón iugoslavo da Exposición Universal de Bruxelas de 1958 é unha desas obras nas que o flechazo resulta instantáneo. O seu elegante deseño e a súa coidada escenografía interior tiñan como indisimulado obxectivo epatar, subxugar ao espectador. Só así se comprende o rocambolesco desenvolvemento da proposta desde as súas orixes ata a súa concreción final. Só así se entende que fose necesaria a convocatoria de dous concursos de ideas para elixir o deseño definitivo.

Maqueta de Diksi 2, la propuesta ganadora en la segunda convocatoria del concurso. Fuente: Galjer, Jasna. Expo 58 and the Yugoslav pavilion by Vjenceslav Richter. Croatia: Horetzky, 2009.
Maqueta de Diksi 2, a proposta ganñadora na segunda convocatoria do concurso | Fonte: Galjer, Jasna. Expo 58 and the Yugoslav pavilion by Vjenceslav Richter. Croatia: Horetzky, 2009.

Un comité preparatorio anunciou en maio de 1956 un concurso aberto e anónimo na República Federativa Socialista de Iugoslavia para a redacción do edificio que se ía a levantar na capital belga dous anos despois. Aínda que foron premiados tres proxectos, ningún deles convenceu realmente ao xurado, ben porque non reunían suficiente calidade para representar ao país, ben porque os seus autores non posuían unha traxectoria destacada na configuración de espazos expositivos1. Había unha excepción a este último aspecto, o arquitecto tras a proposta denominada Diksi, gañadora dun dos dous segundos premios outorgados: Vjenceslav Richter2, un proyectista croata coñecido polo seu traballo no ámbito da pintura e as artes gráficas que se presentou ao concurso en colaboración con Emil Weber, un deseñador de interiores.

Dado que non resultou seleccionado ningún proxecto para ser executado, o comité preparatorio resolveu convidar a catro recoñecidos estudos do estado socialista a tomar parte na segunda rolda do concurso, convocada tan só tres meses despois, e na que tamén se incluía aos tres premiados na primeira convocatoria. Nesta ocasión, a proposta escollida foi a aparatosa Diksi 2, unha variación da orixinalmente presentada polos mencionados Richter e Weber. Tal era o grao de complexidade do deseño, que foi necesaria unha avaliación adicional para determinar a súa factibilidad, algo posto en dúbida polos membros do xurado.

O proxecto, atrevido, case marciano, con catro cables que sostiñan un cubículo duns corenta metros de lado, causou serias dores de cabeza á comisión. E aínda que se consultou a expertos, considerouse que o vento podería converterse nun verdadeiro inconveniente, xa que faría virar o pavillón sobre o mastro central de setenta metros de altura, de maneira que a estrutura volvésese incontrolable.

Despois de numerosos debates e consultas, nos que mesmo interviñeron destacados políticos, decidiuse finalmente colocar o edificio sobre alicerces de aceiro, adoptando un sistema de apoios máis convencional. A innovación e a audacia iniciais foron pois abandonadas, aínda que se mantiveron a estética dos lucernarios, a planta baixa aberta e as láminas de auga presentes na mesma.

Espacio expositivo interior, con los lucernarios de la cubierta, presentes en casi todas las versiones del proyecto
Espazo expositivo interior, cos lucernarios da cubierta, presentes en casi tódalas versións do proxecto.

A realización iugoslava quedou situada entre os pavillóns de Suíza e Portugal, algo oculta tras eles, nunha zona boscosa e con forte pendente na súa contorna. Por iso é polo que os balcánicos tentasen liquidar este inconveniente, tanto desde o inicio mesmo do deseño como posteriormente, coa inclusión dunha fascinante estrutura de 45 metros e medio de altura que actuaba como reclamo da súa proposta3.

Con todo, a reacción do público non foi a desexada, e houbo de celebrarse pouco antes do seu clausura unha folclórica exposición de bonecas vestidas con traxes tradicionais, nun último intento á desesperada por mellorar as cifras de visitantes4. Un reclamo que entraba en aparente contradición coa esencia do ideado: un país completamente orientado cara ao moderno, mesmo na súa arquitectura. De feito, a funcionalidade dos espazos presentados converteuse nun aspecto moi útil ao terminar o evento.

Unha vez finalizada a Expo58, o pavillón foi desmontado, trasladado e instalado de novo na cidade belga de Wevelgem para ser empregado como escola católica, a Sint-Pauluscollege. Nesa localidade é posible visitar hoxe en día o antigo edificio, albergando un programa para o cal non foi orixinalmente deseñado: o docente.

A arquitectura moderna, cos seus trazados asépticos e ausencia de referentes nacionais, adaptouse perfectamente ao devandito obxectivo.

Sint-Pauluscollege, Wevelgem (Bélgica). Segunda vida para el pabellón yugoslavo como equipamiento docente.
Sint-Pauluscollege, Wevelgem (Bélgica). Segunda vida para o pavillón yugoslavo como equipamento docente.

Silvia Blanco Agüeira, doutora arquitecta
Viveiro, decembro 2015

O xurado, composto por Branislav Kojić, Drago Ibler, Oto Bihalji-Merin e Milorad Pantović, concluíu que o concurso non brindara resultados satisfactorios. E iso a pesar de que o primeiro premio foi outorgado á proposta 30556 da que eran autores Vladimir Bjelikov, Branislav Simonović e Smilja Kanački. E no canto dun segundo e terceiro premio, outorgáronse dous premios compartidos á proposta co lema Kubus, de Milan Pališaški, Slobodan Janjić, Zoran Petrović e Oskar Hrabovski, e ao deseño Diksi, de Vjenceslav Richter e Emil Weber. Galjer, Jasna, Expo 58 and the Yugoslav pavilion by Vjenceslav Richter (Croatia: Horetzky, 2009), 288.

2 Vjenceslav Richter (1917/2002) foi un dos fundadores do grupo de arte abstracta EXAT 51, conformado por arquitectos e pintores que avogaban pola síntese creativa. Cunha sólida reputación política, debida á súa vinculación cos partisanos de Iugoslavia, organizara diversas exposicións tanto dentro como fose do país desde 1947, entre elas, a primeira Trienal de Zagreb,, en 1955. Zimmermann, Tanja, Balkan Memories: Balkan Memories: Media Constructions of National and Transnational History (Bielefeld: transcript Verlag, 2014), 131-133.

3 Zvonko Springer, calculista da estrutura do pavillón e do fito situado diante do mesmo, narrou esta experiencia en “World Exposition in Brussels 1958. The Yugoslav Pavilion”, dispoñible no seguinte enlace.

4 Kulić, Vladimir, “An Avant-Garde Architecture for an Avant-Garde Socialism: Yugoslavia at EXPO’58“, Journal of Contemporary History 47 (2012): 161–184.

Silvia Blanco Agüeira

Silvia Blanco es una arquitecta gallega que se dedica a la teoría de la arquitectura. Cuenta con un gran número de publicaciones, ponencias, artículos científicos y comunicaciones que giran alrededor de tres ejes temáticos: el estudio de olvidados y notables ejemplos de la historia de la arquitectura; la puesta en valor del patrimonio arquitectónico del noroeste peninsular, en especial, el construido en la segunda mitad del siglo XX; y por último, la implementación de métodos de aprendizaje que fomenten el sentido crítico y la capacidad analítica del alumno.

follow me

Arquivado en: faro, Silvia Blanco Agüeira

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,