Da caixa isotérmica o organismo sostible… | Rodrigo Almonacid

5 (100%) 1 vote[s]

Retrato Le Corbusier con esquemas bioclimimáticos de la unité al fondo

En 1993, o prestixioso arquitecto e crítico finlandés Juhani Pallasmaa, formulaba unha idea de refundación da Arquitectura en base a unha volta ás orixes da disciplina, apelando á ecología como compañeiro de viaxe dos futuros arquitectos:

Non podo imaxinar outra perspectiva desexable no futuro que unha forma de vida ecolóxica, na que a arquitectura retornaría á idea inicial do funcionalismo, derivado da biología, e arraigaría nuevamente na súa substrato cultural e rexional. Esta arquitectura, que podería chamarse funcionalismo ecolóxico (…) implicaría unha tarefa paradoxal facela contemporáneamente máis primitiva e máis refinada… A arquitectura ecolóxica significa que o edificio é máis un proceso que un produto”.

No actual momento de crise, perdida xa a confianza da sociedade no colectivo de arquitectos, a identidade do licenciado en Arquitectura vese menoscabada ata facerlle dubidar da necesidade ou demanda que o resto da sociedade ten dos seus servizos profesionais. Non é para menos, habendo demostrado que tanto as altas esferas políticas excederon os límites imaginables das fantasías faraónicas axudados do seu arquitecto de cámara máis fiel que cumprise os seus inefables desexos e ambicións de posteridade.

Si, uns 4.700 anos despois, asistimos á construción de todo tipo de Saqqara (por citar o primeiro gran exemplo de arquitectura faraónica), onde o propio faraón Djoser reclamaba ao gran arquitecto Imhotep que o seu legado arquitectónico lograse alcanzar un lugar digno para o seu corpo momificado. Elixe ti, querido lector, calquera das recentes ou futuras Saqqaras (chámense “Cidade das Artes e as Ciencias”, “Cidade da Cultura”, “Eurovegas”…), substitúe ao faraón por un politiquillo con ínfulas dos de agora, elixe un starchitect, e … voilá, “Beguin the beguine”!!

Exercer unha sa crítica é oportuno e ata necesario. Pero sempre entendín que todo bo exercicio crítico sempre posúe dúas calidades básicas: unha, unha análise profunda e rigorosa do problema; e outra, un diagnóstico encamiñado a abrir vías de exploración por onde outros (os atentos receptores da mensaxe) transitarán máis tarde á busca de novos horizontes. Neste sentido, quería aproveitar este post para compartir contigo, amigo lector, esa preocupación polo desenvolvemento sostible no que concirne ao papel do arquitecto no futuro inmediato en vías á implementación da Directiva 2010/31/UE cara ao obxectivo do 20/20/20 para a súa posta en marcha en 2020 en todos os edificios de nova planta (ou sexa, pasadomañá), e en 2018 nos da Administración Pública (mañá mesmo, vaia).

Con motivo da feira CONSTRUARQ 2013 que acaba de concluír, fun invitado a dar pronunciar unha conferencia na E.T.S.A. de Valladolid onde abordei este tema. Por unha parte, mostrando a responsabilidade que, como arquitecto, temos no compromiso co noso planeta” (por dicilo dalgún xeito), en tanto que axentes do proceso de edificación, como di a L.O.E. Si, querido lector, o arquitecto debería saber que “o 40% do consumo total de enerxía na Unión Europea corresponde aos edificios (non o digo eu, dio o punto 3 do preámbulo da citada directiva europea, case ná). Está tamén nas nosas mans como profesionais axudar a corrixir ese quentamento do planeta pola emisións de gases nocivos, con poucas e sinxelas decisións.

Na conferencia, expuxen o caso nada coñecido de Le Corbusier, quen sufriu como ninguén e nas súas propias carnes a crítica a unha arquitectura que estaba por enriba do ben e do mal, sen considerar o usuario, nin o promotor, nin ao medioambiente (os tres grandes piares do que chamamos “desenvolvemento sostible”). No seu Citè de Refuge (1929-33), o mestre franco-suízo topouse con e que sería o gran fracaso da súa carreira, non só polas queixas dos habitantes recocidos do seu presuntuoso edificio con muro cortina, senón por estar mesmo sentado no banco ao ser levado a preito polas autoridades parisienses. Tras esta nefasta experiencia, os seus proxectos encamiñados a conseguir a caixa isotérmica perfecta e universalmente válida en todo lugar, Le Corbusier cambia o rumbo da súa praxe profesional coa introdución do brise-soleil, verdadeiro “sexto punto da nova arquitectura” que nunca se incorporou ao seu célebre manifesto dos “cinc points” de 1927. Este novo cambio poñía en valor ao ser humano, finalmente representado polo Modulor, quen ía habitar os espazos dos seus novos edificios envolvidos nunha pel profunda de antucas orientados segundo o “epure du soleil” aplicado a cada localización xeográfica concreta. E mesmo, a partir de 1950, poñerá en marcha un sistema metodolóxico para a súa aplicación sistemática nos seus proxectos co “Grille Climatique”. Ausentes estes asuntos de todos os estudos sobre Le Corbusier, non é menos certo que quizais hoxe máis que nunca conveña desempoar esa historia nunca contada do gran mestre da arquitectura do século XX para recibir, outra vez máis, unha lección de Arquitectura para os novos tempos que nos esperan.

Non obstante, non podemos conformarnos só con admirar a obra legada polo mestre. Le Corbusier advertiunos do mecanismo heliotécnico. Oíza debuxábanos a arquitectura en paralelo á respiración do corpo humano, e mesmo ao do noso sistema nervioso. Hoxe temos ao noso alcance outros medios informáticos que nos permiten unha aproximación máis científica e completa aos parámetros bioclimáticos que afectan á localización na que un novo edificio se vai levantar. Se ao principio de calquera proxecto pasamos días cun longo briefing tomando notas de todo tipo e procedencia, deberiamos incorporar estes dende o principio, de maneira que o resultado puidese estar comprometido en termos de sostibilidade sen perder un ápice de interese no que á Arquitectura se refire. E, como advertía Oíza, podemos conseguir que a arquitectura se comporte como un organismo ou ser vivo, aplicando protocolos de actuación ás centrais que deberían gobernar os sistemas de acondicionamento activo de calquera edificio, por pequeno que este sexa. Unha sinxela rede de sensores, un sistema de control, e unha monitorización dos procesos abondan para que ese ideal de eficiencia enerxética estea máis preto. E controlando a desorde, a súa entropía á fin e ao cabo, poderemos quizais recuperar nós, os arquitectos, o respecto, a confianza e a autoestima perdidos nos últimos tempos. E quen sabe se lograr iso que Pallasmaa cría ver fai xusto 20 anos para o futuro, ese “funcionalismo ecolóxico”

Sen estar de acordo con Luis Fernández Galiano ao dubidar de “se é sostible a arquitectura sostible”, tampouco é menos certo que hoxe encontrámonos con Premios de Construción Sostible (en Castela e León, sen ir máis lonxe), onde arquitectos se disputan un galardón de dubidoso mérito sen que a calidade da Arquitectura exhibida sexa obxecto de valoración ningunha, ao tratarse de certames que desvalorizan o noso oficio da Arquitectura a meras construcións. Porque o digamos claro: agora asistimos a unha nova farsa, co novo comercio de selos verdes” no que as autoridades confían para recobrar as súas aspiracións político-mediáticas… Pero éso, amigo lector, é un tema do que falaremos noutro post, a non moito tardar…

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto

valladolid. abril 2013

Nota:

Mentres tanto ofrézovos a posibilidade de ver a miña presentación PWP que colguei en Slideshare coa conferencia da CONSTRUARQ 2013 acerca de todos estes asuntos

(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.

Proyecto edificios singulares y sostenibles en mi estudio [r-arquitectura] desde el año 2000 con la colaboración un equipo multidisciplinar de especialistas de acreditada experiencia profesional. [Especialidad: Sector Terciario].

Asesoro en el desarrollo de estrategias de comunicación 2.0 y marketing digital para actividades relacionadas con la Arquitectura: identidad digital corporativa, branding arquitectónico, community management, planifico y redacto contenidos para blogs/webs.

follow me

Arquivado en: faro, Rodrigo Almonacid Canseco

Tags: , , , , , , , , , ,