De arquitectura ou revolución | Pedro Hernández

“Matámonos e a pesar de todo somos modernos”

Juan Carlos Cano1

O Cuarto de Proxectos de SOMA presenta a Pedro Hernández (integrante do Programa Educativo SOMA) co seu traballo titulado “Architecture ou Révolution”

En 1964, referíndose ao proxecto do Conxunto Urbano Nonoalco-Tlatelolco, Mario Pani escribe na Revista Banobras -unha desas revistas que servía para promover os logros arquitectónicos modernos que viñan auspiciados por esta institución bancaria- que o seu proxecto e visión se enmarcaba dentro da “revolución pacífica” que se propuxera o Goberno daquela época. O seu texto recollía así outra sentenza realizada polo Presidente López Mateos onde destacaba que “unha revolución pacífica evita unha revolución violenta”.

Sen querer perder o aire revolucionario (e institucional), herdeiro de principios de século, ambas as dúas ideas remiten a aquela outra coa que Le Corbusier pecha o seu libro Vers une architecture, e que resumen nunha disxuntiva: Arquitectura ou Revolución; resolta de tal forma que pecha calquera posibilidade de elección:

“A sociedade desexa violentamente unha cousa que obterá ou non. Todo depende diso, do esforzo que fagamos e da atención que acordemos a eses síntomas alarmantes. Arquitectura ou revolución. Podemos evitar a revolución”.

Vers une architecture, 1923, Le Corbusier

Escrito en 1923, Le Corbusier sabía -e coñecía- que o fantasma que percorría Europa se levantara tan só uns poucos anos antes na Unión Soviética convertérase nunha ameaza para os seus veciños. Para o suízo, a revolución significaba o caos, e era a consecuencia lóxica dunha sociedade molesta que perdera o seu modo e calidade de vida por culpa da cidade industrial, lugar enfermizo para o corpo e o espírito. Así, a arquitectura -a súa arquitectura- era para LC a única saída posible a sublevación dunha poboación civil descontenta.

Os distintos gobernos Europeos, conscientes desta problemática, e necesitados ademais da construción rápida de vivenda tras a guerra, rematan por aceptar as ideas desta nova arquitectura, que a partir de entón se volve, máis claramente, un produto industrializado, en serie, homoxéneo e de volumes claros e brancos. Como o París do Barón Haussmann, o novo deseño urbano aparecía iluminado baixo necesidades sociais e hixiénicas. O mundo necesitaba limpar a cidade -sacar o lixo fóra, habería que dicir- e a arquitectura era o método para logralo. Manifestaba, non obstante, outro aspecto, máis oculto nos libros de arquitectura, que convertía á arquitectura nun elemento de dominación e control. O París hausmanniano permitía a represión das revoltas e a modernidade, con lóxica similar, converteríase nunha ferramenta de vigilancia.2

O Cuarto de Proxectos de SOMA presenta a Pedro Hernández (integrante do Programa Educativo SOMA) co seu traballo titulado “Architecture ou Révolution”

40 anos despois, cando a propia arquitectura moderna estaba a cuestionarse as súas propias ideas, México apostaba por un gran proxecto de Estado que recollese as principais ideas modernas: o Conxunto Habitacional Adolfo López Mateos Nonoalco Tlatlelolco. Definido como unha supermazá ou unha cidade dentro da cidade -conformada por case 12,000 vivendas con hospitais, escolas, centros deportivos, cines e teatros- afastada do ruído, a sucidade e o malestar, se confeccionou como unha Tabula Rasa que eliminou a “ferradura de tugurios” que se situaba naquela zona previamente, pero mantendo os restos heroicos que alí se deran no pasado. Así, a Praza das Tres Culturas -centro do novo proxecto urbano, revolucionario e institucional- representaba os tres poderes e legados que aí se encontraban, o prehispánico, o colonial e o liberalismo que traía consigo a modernidade. A modernidade construía unha nova linguaxe de Estado, publicitado por anuncios, revistas e fotógrafos, libre de todo historicismo e traía, por suposto, o progreso, a idea dun futuro mellor: novos materiais construtivos e, especialmente, novos espazos por aprehender.

Quizais por esa falta de coñecemento sobre a súa forma de uso, os espazos da modernidade mexicana de metade de século convertéronse en escenario perfecto para a protesta e a busca de novas formas e lugares de representación. Podemos imaxinar o proxecto de CU ocupada polos estudantes, pero especialmente a mencionada Praza das Tres Culturas onde, o día 2 de outubro de 1968, se materializou “unha matanza indiscriminada que rematou coas manifestacións do descontento popular”3. A arquitectura moderna convertíase en testemuña muda do fracaso político e cumpría friamente aquilo que rezaba a súa concepción orixinal:

“¿Arquitectura ou revolución? (…) Podemos evitar a revolución”.

Movimiento Estudiantil de 1968, México | feuan.net

Pedro Hernández · arquitecto

cidadede méxico. outubro 2014

Notas:

1 CANO, Juan Carlos. O futuro que non puido ser. En Revista Código #82. México. (2014)

2 Véxanse os traballos de Beatriz Colomina como Arquitectura e publicidade ou A domesticidade en guerra.

3 ADRIÀ, Miquel. Un intruso en Tlatelolco. En arquine.com

Máis lecturas:

A vivenda e reproduccion da forza de traballo: consumo dos obxetos arquitectonicos en Tlatelolco (1964-1985). Lino Fernando Bragança Peres, Universidade Nacional Autonoma de Mexico. Facultade de Arquitectura Universidade Nacional Autonoma de Mexico, Facultade de Arquitectura., 1986.

Tlatelolco: a autoadministración en unidades habitacionáis: xestión urbana e planificación. Rubén Cantú Chapa

Architecture or Revolution? Neil Leach

Architecture et révolution: Le Corbusier and the Fascist Revolution. Simone Brott. En Thresholds Journal #41 | Revolution

Soy arquitecto por la Universidad de Alicante, pero mi interés sobre esta disciplina se encuentra alejado de su papel tradicional de diseño de espacios. Más bien, me interesa entender cómo las representaciones de la arquitectura, el paisaje, el diseño o el territorio construyen y materializan determinados discursos ideológicos, imponiendo posturas, subjetividades y formas de acción sobre los cuerpos que la habitan.

En mi trabajo edito estos discursos –sus imágenes, sus historias o sus restos materiales– y reelaboro comentarios críticos que ponen en evidencia sus controversias y contradicciones, formalizándolos en diversos formatos como textos, fotografías, vídeos, objetos o instalaciones, muchas veces entrecruzados entre sí.

He publicado artículos y ensayos en diversos medios de Estados Unidos, Italia, Croacia, España, Chile y México. Desde enero de 2013-2018 residí en la Ciudad de México donde trabajaba como coordinador de contenidos en Arquine. Actualmente resido en Madrid.

follow me

Arquivado en: artigos, Pedro Hérnandez Martínez

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,