Sobre unha obra Carlos Meijide Arquitecto | Luis Gil Pita

Unha tenda de campaña en Reinante e a casa de vacacións da familia Meijide en Barreiros

Tiña dez ou once anos cando pasei o meu primeiro verán en Galicia en 1979, o primeiro no que tamén empecei a pensar na arquitectura á marxe dos recordos das obras de ingeniería que vira acompañando a contorna de traballo do meu pai. Explícome, empecei, ese verán, a ver a arquitectura non na intuitiva xeito en que Aldo van Eyck indícanos que os nenos descobren as cuestións básicas da arquitectura, antes dos cinco anos, como xogo exploratorio do arriba e abaixo, do dentro e fóra, senón mirando algo máis alá, coa vanidad que che dá esa idade fronteriza na que xa che deixan ter e manexar a túa primeira navaja, aínda que realmente non corte. A partir dese primeiro verán, visitamos á nosa familia que pasaban os seus días de descanso na costa de Lugo dun xeito diverso e case contrapuesta, pois mentres, unha parte dos meus tíos e curmáns facían acampada no antigo camping da dunas de Reinante, outra parte da familia residían nalgúns dos pequenos chalets de praia da colonia de Barreiros, tamén inmediatos á praia.

Esas dúas formas, imos dicir de estar, de pasar ou localizarse temporalmente para o descanso, ben nun camping ou ben nunha casa de veraneo eran obviamente parecidas no obxectivo do proposto descanso estival pero, no fondo, moi diferentes na súa forma de conseguilo. Hoxe, coa distancia e o tempo polo medio, o que me segue interesando desde a arquitectura é o mesmo que me enriqueceu e sorprendeu como pícaro aquel verán e os sucesivos, vendo a diferenza, entre dous xeitos de estar no mundo, unha máis estática e outra máis nómada. Moi especialmente, sorprendeume e segue facéndoo, a riqueza en sensacións da aprendizaxe do habitar fráxil e fronterizo nunha tenda de campaña ou nunha roulotte, dentro dun espazo colectivo de responsabilidades cívicas comúns e sinxelas dun camping, que é unha cidade en miniatura. Aqueles días aflorou no neno cidadán, non arquitecto, o sentimento do básico a través da habitación, nun espazo mínimo construído por unha estrutura lixeira que mantiña os sentidos a flor de pel ao bordo do posible. Unha arquitectura que está moito antes de chegar á imaxe da arquitectura, escoitando e sentindo a natureza case entrar na casa circunstancial e ao mesmo tempo ofrecendo unha sensación de protección e de gran resistencia, que conseguen estas estruturas tan sinxelas, fronte á adversa climatología e xeografía inmediata exterior.

Todo isto era así nas visitas e estancias máis ou menos prolongadas no camping, algo moi fácil de comprender para un neno, unha arquitectura que todo resólveo cunha técnica que case parece un xogo. Con todo, nada desta alegría do fronterizo parecía suceder nos tempos de estancia nas residencias “estables” na colonia de chalecitos de Barreiros.

Aquela era outra forma de pasar as vacacións nunha pequena e densa trama de pequenos chalets sen maior interese arquitectónico pero que mantendo unha densidad na agrupación demostrábase moi respetuosa co territorio e xeografía inmediata que anos despois deixou de existir… Nestoutras visitas ou estancias, non vía eu ningunha riqueza nin alegría maior da que me provía o estar de acampada, nin no todo, nin na particularidade de ningunha daquelas casas, cunha única excepción. Esta excepción, con todo, está dalgún xeito igualmente cravada nos meus recordos tanto como o habitar enriquecedor no camping, unha pequena casa coa cuberta de chapa dentro daquela colonia ao bordo inmediato do mar.

Digamos que aos ollos dun neno aquela casa era diferente ás demais, e para os meus compañeiros de verán, outros nenos que residían no resto de casas veciñas, aquela era unha casa algo estraña ou rara vista segundo os tópicos do imaxinario pequeno burgués da época. Para min, que xa aprendera a escasos metros a habitar a arquitectura fráxil pero real da roulotte e as tendas de campaña, pola contra, aquela casa era dunha gran proximidade tanto na expresividade formal da súa cuberta como nunha intuída alegría do habitar que tiña que ver con esa declarada forma.

Desde aquel entón non volvín nin a Barreiros nin a Reinante ata case vinte anos despois, xa non existía o camping das dunas de Reinante, (algo que non era do todo incompatible coa contorna e, con todo, a cambio si existe unha autovía que chega directamente á praia da catedrais un espazo ao que non se debería acceder desa forma ou de case ningunha que non fose peatonalmente), tampouco existía xa o Barreiros que coñecín, a paisaxe e a xeografía natural inmaculado e fronterizo á costa, que quedou arrasado por unha especulación voraz e unha falta de control e responsabilidade pública por todos coñecida. Con todo, si seguía existindo a pequena e densa colonia orixinal onde recordei que se atopaba emplazada aquela casa, exemplo de que non é imposible construír con respecto e sentido común ao bordo de calquera xeografía natural.

Creo que a curiosidade levoume a visitar aquela casa empuxado por un recordo amable da infancia, e do meu primeiro contacto coa arquitectura do nómada que agora sé que está moi preto da arquitectura culta. E alí estaba, case perfecta, resistindo non únicamente ao paso do tempo senón moi especialmente á desnaturalización do espazo pola man da cobiza da construción deshumanizada daqueles anos. Souben por entón que aquela casa era o refuxio de vacacións do arquitecto Carlos Meijide (e a súa familia), e entón comecei a entender doutro xeito a casa que con todo xa coñecía coa mirada do neno que antes referín. Non era moi diferente ao imaxinado, porque ao contrario das que a rodeaban esta casa dinos sen entrar o que é. É unha das poucas casas que coñecín máis tarde como arquitecto, da que non necesito saber case da súa planta, só da sección expresada na súa cuberta, para coñecer cal é a súa verdade. Os quiebros desa cuberta que son a expresión dunha sección que non só mira en horizontal, senón en diagonal e vertical, falando da razón do pensamento profundo da arquitectura coa mesma alegría e sinceridad coa que un neno aprende arquitectura nunha tenda de campaña sen saber aínda o que é a arquitectura. Quiebros que son expresión de procúraa de ventilación, de iluminación, de respiro do breve e austero programa expresado nunha sinxela e perfectamente articulada planta, dentro dunha escasísima parcela. Esa alegría e intelixencia que transmite coa súa ausencia de pretensións, dentro da súa contemporaneidad, é a que fai dela aínda hoxe, corenta anos máis tarde, unha arquitectura de gran intensidade e de riquísima lectura.

Para definir e coñecer outros aspectos da casa, creo basta unha breve descrición, técnica e das sucesivas adaptacións da construción ao paso do tempo, facilitada polo estudo Jorge Meijide-Patricia de Marichalar custodios do arquivo Carlos Meijide e prolongación natural da categoría do oficio este gran profesional:

“A casa nunca sufriu modificacións na súa planta nin seccións desde a súa construción (de man de dous únicos albañiles que fixeron todo), pero si no seu aspecto exterior, de inicio a cuberta, de chapa de aceiro plegada Lesaka, estaba pintada en cor marrón “chocolate claro” e as contras exteriores das fiestras na cor natural do piñeiro tea simplemente vernizado .Mais tarde, na época das fotos desta reportaxe fotográfica presente, en torno aos anos oitenta (algo máis de dez anos desde o inicio da súa construción), a chapa de cuberta, deteriorada polo salitre en beirados e encontros varios, repárase con fibra de vidro e píntase de gris naval escuro. As contras, logo de anos de lijados e vernizados, píntanse de vermello, isto segue así ata que no ano 2000 decídese cambiar a cuberta a cobre e eliminar o granulite, xa bastante descomposto, das fachadas.”

Carlos Meijide, malogrado na mocidade da súa madurez, é un arquitecto cuxa obra está por abordar e estudar de xeito científico. Un arquitecto que ten moito aínda que ensinarnos a través de moitos dos seus proxectos e construcións case descoñecidas. Carlos Meijide foi un arquitecto de profundo oficio e cultura arquitectónica, compañeiro e mestre de varias xeracións de arquitectos, que segue sendo capaz de emocionar coas súas obras aos cidadáns que as viven, como habitantes ou cidadáns, igual que aos nenos de dez ou once anos…

Luis Gil Pita. arquitecto

santiago de compostela. novembro de 2012

nota:

A planta, seccións, detalle de estrutura de cuberta, axonometría e fotografías escaneadas son documentación gráfica orixinal, sen redebuxar do arquivo actual de Mejide-Marichalar Arquitectos.

Luis Gil Pita

Arquitecto por la ETSA de A Coruña en 1997, desde ese año colabora en el estudio de Manuel Gallego Jorreto hasta 1999. Becado de investigación en Holanda en 2000-1, con un estudio sobre lo fronterizo y liminar en arquitectura, por la Diputación de A Coruña, fue posteriormente Profesor invitado en el área de proyectos de la Facultad de Arquitectura de Guimaráes, Universidade do Minho, del 2001 hasta el 2007. Desde el inicio de su carrera ha publicado asíduamente artículos y ha participado como editor en diferentes publicaciones alrededor de la arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , ,