Objet trouvé [03] : Jørn Utzon e as torres-paisaxe de Elineberg | Rodrigo Almonacid

5 (100%) 1 vote[s]

Sección e alzado do proxecto de Jorn Utzon, en colaboración con Erik e Henry Andersson, para o proxecto de 6 torres de apartamentos en Elineberg, Suecia, c.1954. | Fonte: www.utzon-archives.aau.dk

En Elineberg, Jørn Utzon tivo ocasión de despregar unha arquitectura orgánica, resolta con sinxeleza admirable e sen recorrer a fórmulas de edificios residenciais en altura xa coñecidas. A idea de repetición, inherente a un bloque de múltiples pisos (como é este o caso), é alterada sutilmente polo arquitecto danés para darlle un sentido plenamente humano, vinculado coa experiencia da paisaxe dende o interior de cada apartamento. Abonda con ler as anotacións que fixo sobre dous dos bosquexos que trazou sobre a sección vertical do bloque tipo para advertilo:

“Por enriba do quinto piso, normalmente só tense a vista do ceo” (esquerda).

“Vista marabillosa ao Oresund situado a un quilómetro e medio de distancia” (dereita).

Sobre unha base común, destinada a aparcadoiro e acceso a cada torre, dispóñense entre 13 e 15 plantas con 4 apartamentos en cada unha, cunha solución espacial de cruxía única tipo megaron 1 para cada unidade de vivenda, primando a orientación solar meridional. Reunidos en torno a un moi reducido núcleo de comunicacións situado nas costas da torre, cada megaron deslízase respecto ao contiguo para evitar unha fachada plana e lograr unha maior privacidade visual dende as terrazas in antis que se asoma entre os muros de ladrillo paralelos. A secuencia funcional no seu interior é modélica, co dormitorio ao norte, a cociña e recibidor no centro, e o salón coa terraza ao sur.

A sección revélanos a segmentación vertical e decrecente da torre: os tres primeiros pisos formando unha base ancha, coas terrazas de maior tamaño; os tres seguintes minguan o espazo-megaron tanto no salón coma no voo da terraza, conservando aínda o nivel do piso nunha única cota como os pisos inferiores (salvo polo chanzo de saída á terraza); no resto de plantas, o forxado resólvese xa en tres cotas distintas, cuxo desnivel se acentúa conforme o piso está máis afastado do terreo, ao graduar o salón en dous tramos e a terraza (convertida en balcón). Ao pregar o forxado, o teito da cruxía descende e limita a visión do anódino ceo nórdico, e, a cambio, ao situar o peitoril do balcón ao nivel do chan do comedor, o habitante pode divisar o distante estreito mariño do Øresund. Para evitar a sensación de vertixe, e de novo rompendo coas regras do funcionalismo máis fordiano no alzado, Utzon proxectou unha vibrante celosía de delgados listóns verticais cuxa densidade era directamente proporcional á sensación de vertixe, “sobre os que crecerá o verde” segundo palabras do seu autor.

Planta tipo dos pisos superiores dunha das torres de apartamentos en Elineberg, Suecia, c.1954. | Fonte: www.utzon-archives.aau.dk

O proxecto de Elineberg tardou en construírse e perdeu gran parte da súa intensidade orgánica ao simplificar as solucións que permitiran ao arquitecto fuxir da idea de serie, motivo polo que esta obra apenas tivo recoñecemento no conxunto da obra de Utzon. Non obstante, é este un proxecto moi frutífero, pois serviu ao arquitecto como modelo de torre para residencias de estudantes (recórdense a proposta para o concurso do “LO College” en Helsingør, ou para a escola “Højstrup” en Elsinore, ambas as dúas de 1958); e tamén como sistema de implantación orgánica no terreo en forma de acio serpeante, que logo serían a base dos seus encantadores conxuntos residenciais das “casas Kingo” en Helsingør (1957) ou as de Fredensborg (1965).

En todos os proxectos mencionados se presente esa sentenza de Ralph Erskine que Utzon fixo súa ao afirmar que “no desenvolvemento dun proxecto, o cliente, é dicir, o futuro usuario do edificio, co seu particular estilo de vida, é un material de construción tan importante como o formigón, o ladrillo, a pedra, a madeira e o aceiro”. 2 Esa actitude vitalista e humana do arquitecto danés translócese na frescura desta precoz obra sueca, dende as súas grandes trazas e ata os seus pormenores, facendo verosímil as súas palabras premonitorias do seu ensaio “A esencia da Arquitectura” de 1948, coas que parece describir a súa propia casa de retiro mallorquina en Porto Petro:

“É necesario ter unha sa visión da vida. Entender o concepto que significa camiñar, sentarse e tombarse comodamente, gozar do sol, a sombra, a auga contra o corpo, a terra e todas as sensacións menores. O benestar debe ser a base da arquitectura se se quere alcanzar a harmonía entre o espazo que crea e o que nel se vai desenvolver. Resulta simple e moi razoable”. 3

Tan simple e tan razoable como este proxecto, verdadeiro objet trouvé, que un se topou polo camiño preparando un concurso para realizar a vivenda que atendera as demandas contemporáneas e futuras. E paradoxalmente, encontrei esa sensatez nunha obra que xa fora soñada nada menos que 60 anos antes por Utzon. Non estou tan seguro de que hoxe aínda poidamos sequera emular aqueles experimentos residenciais do empirismo nórdico que aínda permanecen con dignidade contrastada entre nós.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto

valladolid. outubro 2014

Notas:

1 Kenneth Frampton describe a estas torres como o resultado de diversas “combinacións da mesma unidade tipo megaron”. Cfr. FRAMPTON, Kenneth: “Jørn Utzon: Froma transcultural e metáfora tectónica”. Catálogo monográfico dedicado a Jørn Utzon, Ministerio de Obras Públicas, Transporte e Medio Ambiente, Madrid, 1995, p.25.

2 Citado polo propio Jørn Utzon no seu ensaio “Aa importancia dos arquitectos”. Op. Cit. p.13.

3 UTZON, Jørn: “A esencia da Arquitectura” (orig. 1948). Ibidem p.15.

(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.

Proyecto edificios singulares y sostenibles en mi estudio [r-arquitectura] desde el año 2000 con la colaboración un equipo multidisciplinar de especialistas de acreditada experiencia profesional. [Especialidad: Sector Terciario].

Asesoro en el desarrollo de estrategias de comunicación 2.0 y marketing digital para actividades relacionadas con la Arquitectura: identidad digital corporativa, branding arquitectónico, community management, planifico y redacto contenidos para blogs/webs.

follow me

Arquivado en: faro, Rodrigo Almonacid Canseco

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,