Mies van der Rohe mal interpretado ou mal publicado? O caso do Seagram | Rodrigo Almonacid - veredes

Mies van der Rohe mal interpretado ou mal publicado? O caso do Seagram | Rodrigo Almonacid

5 (100%) 2 votes

Mies van der Rohe boceto de la perspectiva de acceso al Seagram Building a nivel de calle desde Park Avenue, New York (h. 1955).
Mies van der Rohe bosquexo da perspectiva do acceso o Seagram Building a nivel da rúa dende Park Avenue, Nova Iork (h. 1955).

Recoñezo ser un apaixonado pola obra de Mies van der Rohe desde que iniciei as miñas investigacións para lograr publicar o meu primeiro libro Mies van der Rohe: o espazo da ausencia (2006). A pesar de que esta predilección por Mies -nestes días, todo un rara avis– lévame unha e outra vez sobre a súa obra, a verdade é que non deixo de quedarme absorto cada vez que me tento enfrontar a unha das súas obras en particular. Aí é cando humildemente un recoñece a enorme diferenza de talento, está claro. Pero, Mies foi un ser humano, pouco “humano” quizá (se ledes os episodios “persoais” en Mies van der Rohe: unha biografía crítica de Franz Schulze, xa me diredes), de conviccións dubidosas (o mesmo sentiu afinidade polo comunismo ao adherirse á Sociedade de Amigos da Nova Rusia da man do nada dubidoso Eduard Fuchs, que se arrimou aos nazis para xustificarse e facerse cargo do proxecto do Pavillón de Alemaña para a Feira Mundial de Bruxelas de 1935) e moi conciso nas súas palabras escritas ou pronunciadas en público. Pero “humano” á fin e ao cabo, co seu enorme talento e as súas limitacións.

Digo ésto non para desmitificar a súa figura (nin podo nin quero), senón para achegala, para facela máis tanxible, máis nosa. Insisto en ésto porque creo que a súa obra está moi pouco contada, e aínda peor publicada para o gran público. Non me refiro aos textos críticos ou de investigación que se foron apilando ao longo do tempo, senón á publicación gráfica da súa obra.

A historia, din, escríbena os gañadores, pero no caso de Mies parece ser ao revés, pois creo que os seus monografías e estudos máis populares terxiversaron a súa obra notablemente. E fixérono en base a unha innecesaria simplificación dos seus planos, ou sexa, anulando as fontes orixinais do coñecemento. É verdade que en ocasións precísase re-debuxar planos para acomodalos a certa liña editorial, o cal adoita supoñer a simplificación gráfica. Pero no caso de Mies,

era/é realmente necesario? Sinceramente creo que non.

En calquera proxecto de Mies a arquitectura redúcese a “case nada” (lembremos a súa lema “beinahe nichts”), e a súa representación gráfica tamén asume tal condición, en lóxica coherencia (hoxe desgraciadamente tan ausente na Arquitectura contemporánea, salvo contadísimas excepcións). Se á habitual dificultade por entender ou aproximarnos á obra do mestre alemán engádeselle a da terxiversación da mensaxe, non me estraña que Mies fágase case inaccesible.

Só poñerei un exemplo, sobre o que estou a investigar recentemente, para ilustrar esta reflexión: o Seagram Building (1954-58). Compararei as reproducións desa obra neoyorkina no clásico “Paperback” de Werner Blaser editado en España por G. G. e a que aparece no citado libro do seu “biógrafo”, Franz Schulze, da editorial Hermann Blume. E quedareime, por non estenderme, coa planta e a imaxe completa (non parcial) do edificio en cuestión, simplemente.

Vexámolo por separado:

Selección de imágenes para publicación del Seagram Building por W.Blaser (“Paperback”).
Selección de imágenes para publicación del Seagram Building por W.Blaser (“Paperback”).

1ª. No “Paperback” a planta elixida por W. Blaser é a do nivel de rúa, a máis popular, aquela que reflicte a praza dianteira aberta entre a Park Avenue e o volume vertical. Da súa planta case só podemos deducir que se trata dun edificio que se eleva sobre alicerces do nivel de rúa sobre unha retícula cadrada de alicerces entre a que se acomodan os 4 núcleos de ascensores da torre.

Tras este corpo principal intuímos un volume servido por unha escaleira central e flanqueada por outros dous núcleos, pero nada máis, pois carece de grafismo algún que nos explique a súa natureza ou disposición. Case parecería que esa parte traseira non pertence ao proxecto de Mies.

E non é de estrañar, porque a foto de “corpo enteiro” do edificio que se publica é unha imaxe frontal desde o edificio de en fronte, coa liña de horizonte situada a unha altura moi elevada respecto ao plano do chan e cun encadre perfectamente simétrico que nos oculta (como a representación en planta) o que hai tras el prisma de bronce e vidro tintado.

El Seagram Building según F.Schulze en Mies van der Rohe una biografía crítica
O Seagram Building según F.Schulze en Mies van der Rohe: unha biografía crítica.

2ª. ENa “biografía crítica” F. Schulze narra o Seagram coa mesma planta de rúa, só que esta aparece notablemente máis detallada: na “torre” lense as carpinterías e portas giratorias de todos o acceso ao edificio, comprobamos que as “tripas” dos núcleos de ascensores non son só de ascensores senón que albergan escaleiras, espazos de servizo e instalacións e saídas de emerxencia; e na parte posterior represéntanse a cuadrícula de alicerces, unhas divisións interiores formando tres pezas, e o cerramento de vidro e montantes exteriores que se estende por completo ata a medianeira do solar, cun sutil retranqueo no muro cortina ao acometer a dita medianería que nos advirte da presenza doutro tipo de peche (que logo pola foto deduciremos que se trata das dúas entradas de mercadorías do edificio desde as rúas 52 e 53).

A imaxe que se presenta na páxina que acompaña a planta comentada é un encadre de perfil, como un alzado lateral, o cal nos permite entender mellor a complexidade do proxecto no seu volumetría: un prisma dianteiro de gran esbeltez co seu rostro monumental cara á Park Avenue, secundado no seu parte posterior por un volume encostado que “ desdibujaba” o contorno ideal da torre de 3×5 vans ao engadir outro de 1×3 máis estreito. Se miramos con detemento vemos que a crujía engadida conserva o mesmo muro cortina de perfís e antepechos de bronce, pero con placas de mármore no canto de vidros tintados. E isto, unido á cuestión volumétrica permítenos entender que esa crujía funciona como un verdadeiro respaldo estrutural, auténtico puntal contra o vento da torre, pois incorpora senllos muros de formigón en prolongación dos dos que acompañan aos seus dous núcleos de escaleiras, en perpendicular á maior anchura do prisma en definitiva.

A este reforzo hai que engadir o corpo central que se eleva por encima dos dous laterais máis baixos, xusto ocupando a mesma anchura de 3 crujías que o corpo engadido á torre, con maior profundidade (3×3 crujías) para axudar a resolver esa difícil transición volumétrica entre o prisma e o corpo baixo en contacto co chan.

Como ti mesmo puideches comprobar, querido lector, a primeira descrición é necesariamente breve, pois pouco se pode colegir dos datos achegados. A súa impresión de monumentalidad, de opacidade, de obxecto imposto ao lugar con rotundidade é unha mensaxe tan directa como equivocado. Da segunda, e non sen dificultade, un pode extraer moita máis información e deducir polo menos unha serie de temas que serán fundamentais para poder entender a obra de aquí en diante: un polo menos intúe xa as principais cuestións que orientaron os aspectos formais, volumétricos e ata estruturais; enténdese moito mellor o uso, a xerarquía dos diversos accesos, as escalas ás que cada peza atende dentro do conxunto, a idea de prisma como pantalla que “oculta” e que se deixa ver tras o receso na avenida, etc.

Evidentemente, ningunha das dúas explicacións é suficiente por si mesma, pero mentres a primeira apenas lle abre a un o camiño á súa interpretación, a segunda espértanos un interese pola enorme fertilidade deductiva con apenas uns poucos datos máis. Si poucos, pero altamente relevantes. Porque

cada elemento que Mies debuxou tiña un significado e un sentido, tanto ou máis que os que NON debuxaba.

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto
Valladolid. abril 2014

Nota:

Alegraríame moitísimo saber que este post serviuche a ti, querido lector, a continuar a túa propia senda no entendemento desta ou outra obra de Mies. Aínda que non prodigo con igual intensidade esta afinidade cara á obra de Lle Corbusier ou Wright (mal que lle pese ao ultra- wrightiano, FB amigo e blogger José Ramón Hernández Correa), hei de advertirche que con eles (e outros) tamén se cometeron graves inxustizas (ou infamias III y III), só que a eles aféctanlles algo menos porque sempre foron máis “ilustrativos” coas súas narracións. Se te animas a desempoar algún libro de Mies, verás que a súa Arquitectura contén problemas universais e solucións lóxicas (as de Mies sonverdaderamente excepcionais na súa gran maioría pola súa beleza, como recentemente expuxo a miña FB amigo miesiano e arquitecto- blogger do ano Jaume Prat), algo ao que calquera arquitecto enfróntase ao tentar abordar un proxecto arquitectónico. E se o conseguín, querido lector, só pídoche que mo fagas saber a través dos comentarios deste blogue, e farasme moi feliz; tanto como repetir con outro post que espero sexa tanto ou máis interesante que este. Grazas en todo caso. Eu pecho aquí, que tanto tratar do Seagram lembroume o rica que era a súa xenebra, e non é mala ocasión para brindar polos 60 anos que transcorreron desde que Mies recibiu o encargo. E menos mal, porque a alternativa ía ser un horrendo edificio feito por uns arquitectos de certo éxito comercial en Miami dos que xa che podes imaxinar o resultado: nin con cinco gin- tonics de Seagram’ s tiña un pase. Afortunadamente Mr. Seagram escoitou a voz atenta da súa culta filla, que se non…

(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.
follow me

Arquivado en: artigos, Rodrigo Almonacid Canseco

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,