O meu fogar é o meu castelo | Jorge Meijide

The Art of Living, Saul Steinberg, 1949
The Art of Living, Saul Steinberg, 1949

O meu fogar é o meu castelo.

Edward Coke Edward Coke formula esta coñecida frase, “For a man’s house is his castle, a finais do século XVI. Nela o xurista inglés referíase á cuestión legal sobre a potestade do señor da casa de non deixar entrar aos homes do rei sen unha causa legalmente xustificada. Desde entón dita doutrina evolucionou de diversas maneiras, pero a que nos interesa é aquela que establece a condición de privacidade que a casa leva. Un castelo, unha casa, un espazo ou colección de espazos, aloxan a vida privada dos seus habitantes e permiten a súa intimidade en diversos graos. Esta arquitectura da domus, esta arquitectura doméstica, que algúns cualifican de menor pero que é en cambio a máis intensa de todas, é a que agora nos interesa.

A arquitectura, entre outras cousas, xorde en relación directa coa vida. É o seu acubillo e o seu escenario. O espazo en arquitectura sempre é espazo vivido, sempre é espazo habitado. Vivido e habitado tanto polo que o imaxina, crea e constrúe como polo que o goza, percibe e habita. Por iso os espazos teñen a capacidade de evocar tanto a presenza das cousas presentes como as pasadas, do mesmo xeito que evocan tamén as presenzas, vivencias e recordos das persoas que os habitaron e percorrido. Habitar é vivir un espazo, é usalo e é aprehenderlo. Habitar significa deixar pegadas, dicía Walter Benjamin.. Habitar un espazo é apropiarse del e as pegadas que neles deixamos só son visibles para o que as deixa e non son transferibles. A experiencia é persoal, a emoción é íntima.

A arquitectura é unha arte de emoción e é unha arte de paixón, da emoción e da paixón do home. Da emoción cando sente e percíbese. Cando se habita. E da paixón necesaria para creala, para darlle forma e construíla. A arquitectura, a estancia que esta conforma, é forma construída e habitada. É, como di Juan Navarro, unha caixa de resonancia, unha habitación vacante á espera desas impresións. Accións e comportamentos que transcienden a funcionalidade do mero uso distributivo dos espazos.

Habitar un espazo é facelo á medida do home, isto é, servindo de marco e escena da súa cotidianidad, da súa privacidade fronte aos outros e da necesaria intimidade inmanente ao noso ser. O espazo, a estancia do home, tórnase denso en significados en tanto queda marcado pola vida que acolle no seu interior. Esta grávase nos seus límites e resoa ao ser habitada como a tecla do piano que garda a súa nota ata ser pulsada. O espazo así entendido transfórmase en colector sensible:

“Cada unión (entre cuartos) fala dun sistema de relacións entre as partes que transcende os problemas de mera composición, porque baixo eles, hai outro máis profundo de relación das persoas que habitan esas formas. Así pois, non se trata dun asunto de simple forma, senón de socioloxgía”. 1

Os espazos habitados actúan como cámaras de resonancia da vida, dos seus habitantes, captadores e emisores sensoriais cuxa complexa fenomenología constitúe a súa verdadeira esencia. Esa é a calidade poética do espazo habitable. Esa é a calidade da arquitectura, a que conmove. É a mesma calidade que coa que se pensa a arquitectura, os seus espazos, composicións e construcións, a través da imaxinación creadora. Esa mesma imaxinación á que alude Quetglas cando rotundamente fala da arquitectura de Enric Miralles:

“Eu afirmo o seguinte: hai que chamar arquitectura, non a uns obxectos construídos de acordo a unhas certas técnicas e materiais, senón a un modo de imaxinar” 2.

Eso é a arquitectura.

A vida privada e os espazos domésticos inherentes a ela foron perdendo a connotación de intimidade da que gozaban ata ben entrado o século XIX, tanto a través da evolución dos propios espazos que a acubillaban como da conduta social e persoal que a amparaban, para irse aos poucos encamiñando, inexorablemente, cara ao reflexo da sociedade aberta e exposta na que vivimos actualmente; que aínda que é máis aberta, permisiva e expositiva, conduciu, por contra, cara a unha maior e máis profunda introspección no carácter individual do suxeito. Cara ao ensimismamiento do habitante e a valoración privada da estancia habitable.

Este camiño cara á introspección, cara ao ensimismamiento, reflíctese ben nestas palabras de Ortega:

“O home pode, de cando en cando, suspender a súa ocupación directa das cousas, desasirse da súa derredor, desentenderse del, e sometendo a súa facultade de atender a unha torsión radical, volverse, por dicilo así, de costas ao mundo e meterse dentro de si, atender á súa propia intimidade ou, o que é igual, ocuparse de se mesmo e non do outro, das cousas…, ou devandito cun espléndido vocábulo que só existe no noso idioma: que o home pode ensimesmarse”.

Jorge Meijide . Arquitecto
Coruña. Febreiro 2016

Notas:

1 Cuartos soltos, Santiago de Molina. www.santiagodemolina.com. Xaneiro 2016.

2 No te fagas ilusións, Josep Quetglas. El Croquis 49/59, pax. 22-27. Madrid. Setembro 1991.

Arquitecto por la ETSA de A Coruña desde 1991. Colabora en el estudio de Juan Navarro Baldeweg entre 1991 y 1992. Máster de proyectos integrados por la fundación camuñas, madrid 1992. A la vuelta A Coruña se incorpora al estudio de su padre, Carlos E. Meijide Calvo con el que trabaja hasta 2001. Desde 2004 hasta 2009 colabora con los arquitectos Patricia de Marichalar y Fernando Martínez. En el año 2009 forma, junto con Patricia de Marichalar meijidedemarichalar arquitectos.

Desde 2014 trabaja en solitario colaborando con estudios y arquitectos amigos. Es profesor de proyectos arquitectónicos en la Escuela Técnica superior de Arquitectura de A Coruña desde 1997; es tutor de proyecto fin de carrera y ha sido presidente del tribunal de PFC. Colabora con blogs y publicaciones de arquitectura.

follow me

Arquivado en: artigos, Jorge Meijide

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,