O Edén en Cornualles, de Nicholas Grimshaw | Halldóra Arnardóttir – Javier Sánchez Merina

El Edén en Cornualles, de Nicholas Grimshaw Halldóra Arnardóttir – Javier Sánchez Merina o1

Non necesitamos volver á cabana primitiva para reencontrar un equilibrio coa natureza. A sofisticada tecnoloxía do maior xardín botánico cuberto do mundo é unha lección de ecoloxía e unha aposta polo uso dos materiais reciclados.

La fascinación de Nicholas Grimshaw (n. 1939) por los tejados "anómalos" se plasmó por primera vez en la Terminal Internacional ferroviaria de Waterloo (Londres, 1993). Su interés por las estructuras no sólo procede de la brillante tradición ingenieril británica: uno de sus bisabuelos fue responsable de procurar el adecuado sistema de drenaje y saneamiento a la ciudad de Dublín, mientras que otro construía presas en Egipto. | Fotógrafo: Udo Hesse
A fascinación de Nicholas Grimshaw (n. 1939) polos tellados “anómalos” plasmouse por primeira vez na Terminal Internacional ferroviaria de Waterloo (Londres, 1993). O seu interese polas estruturas non só procede da brillante tradición ingenieril británica: un dos seus bisavós foi responsable de procurar o adecuado sistema de drenaxe e saneamento á cidade de Dublín, mentres que outro construía presas en Exipto. | Fotógrafo: Udo Hesse

O Proxecto Edén naceu da vontade de mostrar como podemos recuperar, e mesmo chegar a convivir, coa natureza. Para levar a cabo esta idea, o seu arquitecto, o británico Nicholas Grimshaw, avanzou na investigación de estruturas extremadamente lixeiras coas que rescatar unha paisaxe abatida pola explotación dunha canteira. Durante a construción do Proxecto Edén, o estudo Grimshaw tamén desenvolveu un sistema de xestión ambiental que controlase a influencia das súas estruturas sobre aspectos como a flora, os recursos naturais, a atmosfera ou a comunidade local. A isto débese o chegar a ser o primeiro gran estudo de arquitectura en obter o estándar internacional ISO 14001, un certificado que lles avala entre os seus obxectivos prioritarios a protección da contorna e a prevención de contaminación, nun balance coas necesidades socio-económicas.

Na actualidade, o estudo Grimshaw adoptou como ferramenta de deseño o seu propio sistema de auditoria que, co nome EVA (Environmentally Viable Architecture), consiste nun programa informático que comproba o impacto dun proxecto en cada unha das súas etapas de deseño e construción.

Las ocho bóvedas tienen un tamaño variable, alcanzando la mayor de ellas los 200 metros de longitud, 100 metros de ancho y 55 de altura | Fotografía: EdenProject
As oito bóvedas teñen un tamaño variable, alcanzando a maior delas os 200 metros de lonxitude, 100 metros de ancho e 55 de altura | Fotografía: EdenProject

O Proxecto Edén.

O seu fundador, Tim Smit, é un antropólogo holandés, compositor e produtor musical, que alcanzou popularidade pola súa peculiar restauración de “Os Xardíns de Heligan” en Cornualles. Estes extraordinarios xardíns victorianos, que mostraban plantas exóticas e tecnoloxías hortofrutícolas innovadoras, quedaron arrasados en 1990, tras a gran tormenta que arrasou Inglaterra. O logro de Smit consistiu en rexeneralos potenciando o seu autosuficiencia, polo que chegaron, desde entón, a ser os xardíns privados máis visitados de Gran Bretaña.

En 1996, Smit quixo alcanzar unha maior audiencia á que transmitir a importancia da relación existente entre o home e as plantas. Para iso fundou o Proxecto Edén,  un inmenso xardín con miles de plantas de diferentes climas. Este non sería un invernadoiro convencional a gran escala, nin un parque temático; o seu obxectivo básico era o de animar aos visitantes para aprender a atopar un equilibrio coa natureza.

Explica Nicholas Grimshaw que "la idea de usar el acantilado estuvo presente desde el principio, apoyándose sobre él. Desde la primera vez que lo vi. Al tener un muro verde, con el edificio inclinándose sobre él, casi se duplica el espacio.” | Fotografía: Grimshaw-architects
Explica Nicholas Grimshaw que “a idea de emprega o cantil estivo presente dende o comenzo, apoiándose sobre el. Dende a primeira vez que o vin. O ter un muro verde, co edificio inclinándose sobre él, case duplica o espazo.” | Fotografía: Grimshaw-architects

En procura do lugar adecuado, Smit atopou un terreo próximo a St Austell, na península do extremo suroeste de Inglaterra que apunta ás cálidas augas da Corrente do Golfo. Era unha gran canteira de arxila, xa en desuso, cunha superficie equivalente a 35 campos de fútbol e cunha profundidade de 60 metros. Smit encargou a Nicholas Grimshaw unha estrutura que fose o suficientemente alta para albergar as árbores de bosques tropicais e o suficientemente ampla para dar acubillo ás asolladas paisaxes mediterráneas.

Éste es uno de los destinos turísticos más visitados de Inglaterra y entre sus patrocinadores se encuentran la Comisión Europea y la Millennium Commission, que gestionó las ganancias de la Lotería Primitiva en Gran Bretaña | Fotografía: EdenProject
Este é un dos destinos turísticos máis visitados de Inglaterra e entre os seus patrocinadores atópanse a Comisión Europea e a Millennium Commission, que xestionou as ganancias da Lotería Primitiva en Gran Bretaña | Fotografía: EdenProject

Cúpulas xeodésicas.

Debido á inestabilidade do terreo e ao seu forte pendente, Grimshaw propuxo que as estruturas dos invernadoiros apoiásese lixeiramente sobre a superficie. Coma se tratásense de burbullas de xabón contendo un clima específico cada unha delas, el proxectou unha secuencia de oito biosferas dispostas en dúas cadeas, cada unha con catro bóvedas inseridas as unhas nas outras. Para construír as estruturas o máis etéreas posible, reutilizou a bóveda geodésica que o deseñador, inventor e ecoloxista americano Buckminster Fuller patentou a finais dos anos cincuenta. O principio geodésico consiste en unir superficies planas para formar unha forma curva, permitindo cubrir máis espazo sen soportes internos que calquera outro cerramento, ademais de admitir enormes variacións nos bordos. Desta forma, conforme a estrutura incrementa en tamaño faise proporcionalmente máis lixeira e forte.

Baseado neste principio, Nicholas Grimshaw deseñou dous inmensos biomas, que cobren 15.600 e 7.000 metros cadrados respectivamente, para acomodar o Invernadoiro Tropical Húmido e o de Zonas Cálidas. Cada bioma está protexido por bóvedas que están realizadas con seccións tubulares de aceiro galvanizado, montadas e atornilladas como un mecano xigante para formar 625 hexágonos. O conxunto da estrutura está constituído por un armazón tridimensional de dúas capas con curvatura esférica interconectadas, que inclúen case 4.000 unións e máis de 11.000 barras, alcanzando a maior das cúpulas os 200 metros de lonxitude, 100 metros de ancho e 55 de altura.

El Proyecto Edén (1996 – 2001) abrió sus puertas al público en el 2000, cuando la prensa lo nominó la Octava Maravilla del Mundo | Fotografía: EdenProject
O Proxecto Edén (1996 – 2001) abriu as súas portas o público no 2000, cando a prensa o nominou a Octava Maravilla do Mundo | Fotografía: EdenProject

A lámina ETFE.

O enorme tamaño dos hexágonos, con vans de ata 11 metros, facía imposible o uso dun só vidro para cubrilos. Ao examinar materiais que fosen lixeiros, á vez que resistentes, os arquitectos comprobaron que a lámina de etil-tetra-fluoroetileno (ETFE) tiña un comportamento óptimo. Este produto industrial, que é de común utilización en compoñentes de bombas, válvulas, equipamentos químicos e mecanismos eléctricos, é moi transparente á luz ultravioleta, non se degrada pola luz solar e presenta gran capacidade de illamento térmico con respecto ao vidro, ademais de ser 10 veces máis lixeiro que el. A lámina, aínda que é vulnerable ás perforacións, pode ser facilmente reparada con cinta adhesiva do mesmo material, é reciclable, límpase por si soa e soporta ata 400 veces o seu propio peso, é dicir, chega a ser o suficientemente resistente como para manter o peso dunha persoa.

ETFE era sen ningunha dúbida ideal para conformar uns elementos en forma de almohadilla que se axustasen facilmente nos hexágonos e adaptásense ás variacións xeométricas dos biomas sen ter que realizar un exhaustivo proxecto previo. A lámina conforma unha tripla membrana cuxo interior se mantén inchado insuflando aire constantemente a baixa presión por medio de pantallas solares. Tamén se tivo en conta a vida útil deste material, que é de 25 anos, cun deseño que facilita o sinxelo cambio de paneis a medida que se desenvolvan novas tecnoloxías.

Para recuperar a natureza perdida pola canteira, Grimshaw mostrou unha capacidade extraordinaria de utilización do Sol como fonte principal de enerxía para quentar os biomas, e a auga de choiva para humidificarlos. Ademais empregou aluminio reciclado, madeiras procedentes de bosques sustentables, o uso de papel de xornal para illar térmicamente e gaviones de aceiro inoxidable recheos coa zahorra do lugar como muros de contención. Todos estes son materiais importantes na nosa concienciación dos limitados recursos naturais. Outro mecanismo de establecer relacións directas coa sociedade foi a colaboración con compañías que producen alimentos orgánicos, perfumes naturais e aquelas que promoven o uso de materia basee reciclable na industria.

O Proxecto Edén continúa evolucionando: o novo Centro de Educación de Recursos abrirá as súas portas na primavera do 2005, construirase un futuro Bioma de Trópicos Áridos, e xa se proxectou o edificio de acceso. Cunha gran iniciativa e coñecemento chegouse a crear unha nova arquitectura que responde o balance entre natureza, turismo e economía. Como gustaba deducir a Buckminster Fuller,

“non hai crise enerxética, só unha crise por ignorancia.”

Halldóra Arnardóttir + Javier Sánchez Merina
doutora na historia da arte. doutor arquitecto
Murcia. decembro 2017

Arquivado en: faro, Halldóra Arnardóttir - Javier Sánchez Merina

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,