Da (insoportable) variabilidade do feito contemporáneo aos tempos da arquitectura | Jorge Meijide

“Marquesa Casati”, Man Ray, 1922 1

Da (insoportable) variabilidade do feito contemporáneo aos tempos da arquitectura

Vivimos un tempo no que prácticamente todo considérase válido e no que todo é revisable. Un tempo no que a necesidade de ofrecer algo novo e distinto de todo o feito, e que por suposto se recoñeza como tal, prevalece fronte a calquera outra necesidade ou valor.

Hoxe en día, e fai xa tempo, á arquitectura non se lle deixa gozar do seu tempo, dese tempo necesario para o seu procesado e ejecución; o necesario para a súa complexa elaboración. A súa cronoloxía xa non esta dictada pola súa propio devir, pola súa propia evolución e necesidade. Non, hoxe en día os seus tempos veñen marcados por aquilo que é alleo á súa natureza. Está marcada polos tempos políticos, polos tempos do mercado ou os espurios tempos persoais; tempos todos eles de conveniencia, ¿pero conveniencia de quen? O mercado de consumo entrou con forza na arquitectura e esta abrazou sen pudor os seus valores, e nós con ela.

A arquitectura se ha ir aos poucos convertendo nun instrumento alleo a si mesma. Deixámola, fomos condescendentes e complacentes con aquilo que nun momento parecíanos un empuxe e que co tempo mostrouse como un lastre, e con esa carga indeseablemente engadida habémola lastrado e habémola banalizado, fixémola perder complexidad e profundidade, converteuse en superficial e banal e as honrosas excepcións “que habelas, hailas” sobresaíndo da media, confirman a regra.

Tampouco se trata de colocar á arquitectura no alto pedestal das belas artes intocables e contemplativas, ao contrario, ha de ser tanxible e participativa, pero por si mesma, non polos axentes externos que a empregan como propaganda ou espectáculo pasaxeiro, hai que devolverlle a dignidade do seu traballo e si cabo, algo de antiga honestidade. Poñer excesivo énfasis no emblemático do seu resultado final reduce a súa capacidade de transmitir e a empobrece e embrutece. Afixémonos/Afixémosnos a non saber ver e a non saber ler a arquitectura, limitámosnos/limitámonos a mirala e a decidir, rápida e fugazmente, entre os simples polos dunha reduccionista e maniquea clasificación estética. O devandito, reducímola, simplificámola e a banalizamos, mellor devandito redúcennola, simplifícannola e nola banalizan.

“Ningún de nós é tan bo arquitecto que poida traballar por baixo da súa capacidade; e con todo, non coñezo nin un só edificio recente onde non se evidencie ata a saciedade que nin o arquitecto nin o constructor esforzáronse. Ese é o carácter distintivo do traballo moderno. Pero o traballo antigo foi, no seu maior parte, entregado. O noso traballo, en cambio, dá sempre a sensación de valer diñeiro, de que recortamos o noso esforzo onde e cando podemos, dunha indolente compracencia na baixa calidade, no canto dun leal empeño nas nosas forzas. Terminemos dunha vez con ese tipo de traballo: afastemos toda tentación; non nos deixemos envilecer para logo protestar e lamentar as nosas diferenzas; confesemos nosa parquedad ou a nosa escaseza de ideas, pero non nos enganemos. Non é, nin sequera, unha cuestión de canto debamos facer, senón de como deba facerse; non é unha cuestión de facer máis, senón de facerse mellor”.

As palabras de John Ruskin, recordadas por Josep Quetglas nun artigo sobre Paco Alonso, xa nos dicían isto a mediados do século XlX.2

A cultura do proxecto esixe esforzo, autocrítica e algo de limitación da compracencia da que facemos gala demasiado a miúdo. Convén ademáis recordar que un proxecto é, como nos di Juan Tallón, “un exercicio propositivo que ten moitas posibilidades de quedar en nada”, así que non estaría de máis aproveitar estes tempos que a presente conxuntura bríndanos (á forza), para certa pausa e reflexionar máis sobre o que facer que sobre o como facelo.

Acabo cunhas frases de Roberto Bolaño citadas por Juan Tallón3 sobre a literatura que, por aquilo do paralelismo, se cadra podemos aproveitar. Dinos o escritor chileno:

“Unha calidade de escritura non significa escribir ben, porque iso pódeo facer calquera, senón escribir maravillosamente ben, e nin sequera iso, pois escribir maravillosamente ben tamén o pode facer calquera. ¿Entón que é unha escritura de calidade? Pois o que sempre foi: saber meter a cabeza no escuro, saber saltar ao baleiro”.

A saltar pois, pero cos ollos ben abertos…

jorge meijide . arquitecto

a coruña. marzo de 2012

notas:

1 “Marquesa Casati”, Man Ray, 1922.

2 “Las siete lámparas de la arquitectura”, John Ruskin, 1849. Citado a súa vez por Josep Quetglas a propósito de Paco Alonso no número 137 da revista Arquitectos, do Consejo Superior de Arquitectos de España, 1995.

3 “A pregunta perfecta”, Juan Tallón, Sotelo Blanco Edicións, 2010.

Arquitecto por la ETSA de A Coruña desde 1991. Colabora en el estudio de Juan Navarro Baldeweg entre 1991 y 1992. Máster de proyectos integrados por la fundación camuñas, madrid 1992. A la vuelta A Coruña se incorpora al estudio de su padre, Carlos E. Meijide Calvo con el que trabaja hasta 2001. Desde 2004 hasta 2009 colabora con los arquitectos Patricia de Marichalar y Fernando Martínez. En el año 2009 forma, junto con Patricia de Marichalar meijidedemarichalar arquitectos.

Desde 2014 trabaja en solitario colaborando con estudios y arquitectos amigos. Es profesor de proyectos arquitectónicos en la Escuela Técnica superior de Arquitectura de A Coruña desde 1997; es tutor de proyecto fin de carrera y ha sido presidente del tribunal de PFC. Colabora con blogs y publicaciones de arquitectura.

follow me

Arquivado en: faro, Jorge Meijide

Tags: , , , , , ,