Da cidade nuclear ao Eco-cidade | Íñigo García Odiaga

Oak Ridge en Estados Unidos
Oak Ridge en Estados Unidos

Parece que a construción dunha cidade ex-novo, desde cero é unha formulación que ten que ver coa antigüidade, pero en realidade é un fenómeno que se esta levando acabo mesmo na actualidade. Construír unha cidade nova, onde antes non había nada leva unha formulación titánica e de máxima envergadura, polo que en xeral é un proceso ligado a impulsos económicos, sociais e políticos moi fortes. Un bo exemplo destes impulsos políticos é o levado a cabo por Brasil en 1956 para a construción do seu capital Brasília nunha meseta interior do país. Lucio Costa como urbanista, Óscar Niemeyer ao mando dos arquitectos que edificarían os edificios e Burle Marx como arquitecto da paisaxe, tardaron 41 meses en inaugurar unha cidade que lles outorgaría fama mundial.

Un caso similar pero de motivación ben distinta é o da cidade de Oak Ridge en Estados Unidos. Oak Ridge naceu en 1942 cando Estados Unidos apresurouse a construír unha bomba atómica antes de que o fixese a Alemaña de Hitler. Dirixidos polo estudo SOM, na actualidade uno dos maiores do mundo, os enxeñeiros do exército levantaron en dous anos unha cidade para 75.000 habitantes. O primeiro reactor nuclear da historia foi construído nesta cidade xunto con varios complexos industriais, no tempo record de 30 meses. Moitas cidades víronse afectados as guerras, pero Oak Ridge é unha das poucas cidades que se crearon por mor dunha guerra.

Oak Ridge en Estados Unidos en 1942
Oak Ridge en Estados Unidos en 1942

Para poder construír ha esta velocidade máxime durante a Segunda Guerra Mundial, cando os materiais de construción eran escasos, a oficina de SOM, Skidmore, Owings e Merrill adaptou o sistema de paneles de cemento para os deseños dunhas 2.500 casas prefabricadas. Estes paneles robustos e lixeiros, compostos dun núcleo de fibra de cana de azucre, taboleiros aislantes en ambos lados e forrados con asbesto e cemento, facilitaron a construción de edificios cunha linguaxe vanguardista e en sintonía co movemento moderno.

A cidade albergou por centos de enxeñeiros, técnicos superiores e altos cargos militares, que desenvolvían o seu traballo en parcelas estancas, o que facía moi difícil ter unha visión global do conxunto. Deste xeito a gran maioría dos residentes eran participantes involuntarios na colleita de uranio para a bomba “Little Boy”, que devastó Hiroshima en 1945, e só souberon en que estiveran traballando exactamente cando leron os titulares que proclamaban o fin da guerra. A cidade secreta de Oak Ridge xero aos seus habitantes unha sensación similar á do protagonista da película o Show de Truman, na que o personaxe principal vive a súa vida cotiá fronte ás cámaras aínda antes de nacer, aínda que non é consciente deste feito. En éraa de Google, Facebook e as redes sociais custa imaxinar como puido ser posible a construción dunha cidade secreta cunha poboación enganada. Na actualidade e ao amparo da ilusión dun mundo mellor, que pouco ten que ver co mundo nuclear, a ecología é o magma que rodea estes proxectos.

OakRidge03
Interiores de Oak Ridge en Estados Unidos en 1942

Masdar, deseñada por Foster&Partners, é unha cidade proxectada baixo as premisas de cero emisións de carbono e cero residuos, no medio do deserto dos Emiratos árabes. Na primeira fase dunha construción que terminará segundo prevese no 2016, pretende aloxar 50,000 persoas nunha cidade estudada en sección para funcionar en tres niveles.

masdar+city+foster+01_ordenaci%C3%B3n
Masdar, diseñada por Foster&Partners. Ordenación

Fronte a unha ausencia absoluta de auga, temperaturas estivais que pasan os 55 grados e unha economía baseada no petróleo, o estudo de Norman Foster deseñou unha cidade na que o transporte público, os peatones e os ciclistas dominen o panorama urbano e na que os cidadáns non dependan máis do automóbil.

Unha central de enerxía fotovoltaica construír nos arredores xunto cun sistema de reciclaje de lixo, proporcionará a enerxía eléctrica, mentres que un imposible, e sofisticado sistema de reciclaje de augas grises axudará á viabilidad dunha cidade verde rodeada polo deserto.

Masdar, diseñada por Foster y Partners. Instituto Árabe
Masdar, deseñada por Foster&Partners. Instituto Árabe

Aínda que poida parecer que é a ecología a que guía este impulso verde, Abu Dabi persegue ser a pionera no desenvolvemento de tecnoloxías medioambientales e enerxías renovables e deste xeito transformar a súa economía da riqueza dos hidrocarburos á riqueza da tecnoloxía sostenible.

Para ben ou para mal é curioso comprobar como do mesmo xeito que Oak Ridge foi creada para manter a hegemonía económica de Estados Unidos mediante a enerxía nuclear, Abu Dabi levanta Masdar para manter a súa estatus tras éraa do petróleo aproveitándose da preocupación central actual, a ecología. Un mesmo obxectivo perseguido desde polos opostos, esperemos que polo menos o ecolóxico obteña mellores resultados que o nuclear.

Masdar, diseñada por Foster y Partners
Masdar, deseñada por Foster&Partners. Praza central

íñigo garcía odiaga. arquitecto
san sebastián. xuño 2011

Artículigo publicado 2011.06.19 _ ZAZPIKA

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: artigos, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,