De (des)normalizar os cuerpos | Pedro Hernández

Arte de proxectar en Arquitectura (1936), Ernst Neufert

O libro El arte de proxectar en arquitectura ideada e desenvolvida na década dos anos 30 do século pasado polo arquitecto alemán Ernst Neufert é un inventario ilustrado de solucións dimensionais e espaciais cos que establecer un sistema de fundamentos, normas e prescricións sobre recintos, edificios, esixencias de programa e relacións espaciais, dimensións de edificios, locais, estanzas, instalacións e utensilios co ser humano como medida e obxectivo. A arquitectura exposta no libro ten un forte compoñente antropométrico -se exceptuamos os capítulos dedicados a aspectos como animais ou automóbiles- e constitúe, por iso, unha completa normalización non xa da dimensión dos obxectos e do espazo senón tamén, e por extensión, do corpo que a habita.

Neufert realizouno a partir da observación minuciosa da realidade e do coñecemento que fora adquirindo cos anos durante a práctica profesional. Tan minucioso e preciso é o seu contido que haberá poucos arquitectos ou estudantes que non folleasen as súas páxinas máis dunha vez para empezar a proxectar. Pero sabemos -ou podemos chegar a imaxinar- que non todo o que alí aparece é todo o que existe. O seu autor, consciente diso, advertírao no prólogo da primeira edición:

“Se o lector botase en falta algún dato importante para a proxección, rogo que mo comunique para telo en conta en futuras reedicións”.

Así, o fin último do texto sería en converterse no máximo saber da proxección en arquitectura, de modo que algúns chegaron a advertir que: “se non sae no Neufert, non existe”, ou ben non é un dato o suficientemente importante para ser atendido.

Se está máxima -facendo un exercicio simplista- fóra verdade, estariamos a establecer como verdade non só o deseño na distribución dos espazos ou a relación entre as proporcións do corpo e a arquitectura -como tamén desenvolveran personaxes como Vitruvio, Da Vinci, Leon Battista Alberti ou Le Corbusier. Ademais, o que se normaliza -ou négase por omisión- son as accións e certos protocolos que aparecen -ou non- no seu interior. É dicir, o documento pode describirse como un catálogo das accións posibles da arquitectura. Unha lectura con detemento ilustra debuxos que mostran e establecen determinadas pautas e condutas sociais, ou acaso non é rechamante que nalgunhas edicións do libro sexa só unha muller a que aparece realizando accións domésticas como lavar, cociñar ou pasar o ferro?

Como posicionamento ante isto, e talvez con certo humor, poderiamos tomar o proxecto Disturbing Neufert de Enchantiers utiliza a súa mesma linguaxe co fin de desnormalizar os usos preestablecer e formula que hai máis maneiras de sentarse ou de pasar o ferro, debuxando -e redimensionar- situacións con certo punto cómicas, lascivas e perversas onde o que pode un corpo no espazo está moito máis alá do imaxinado polo arquitecto alemán. A arquitectura non pode ser reducida a simples accións xa que o corpo sempre pode imaxinar novas superar e perverter os usos que o arquitecto tivese pensado seguindo de preto os traballos de Bruno Munari sobre como sentarse comodamente nunha cadeira incomoda. Tanto do mesmo que coas accións acontece co corpo, os cambios acontecidos nos estilos de vida ou na nutrición, o uso de novas tecnoloxías producen cambios na distribución das dimensións corporais e das relacións entre un corpo e o espazo. Xorde a necesidade da revisalo e renovalo constantemente.

Está claro que non se pode achacar ou culpar ao libro nin a su(s) autor(es) por esta falta de “previsión”. Pero é que o libro é un manual non unha colección de saberes. O problema sería quedar só na superficie do que propón. Non se aprende nin deseña arquitectura redebuxar exclusivamente o que aí aparece.

Neufert non dá a solución pero a súa a lección está máis alá: o corpo é e pode ser o instrumento perfecto para a comprensión e medida do espazo en arquitectura. Con el percibimos e relacionámonos co mundo. Con el pervertémolo e forzamos. Trataríase de non dar nada a priori, pois no fondo, como advertiu o filósofo Spinoza, “ninguén ata agora determinou o que pode un corpo”.

Bruno Munari, búsqueda de comodidade nunha butaca incómoda, ca. 1950.

Pedro Hernández · arquitecto

ciudad de méxico. outubro 2014

Nota Previa: Este texto forma parte dun cuarteto publicados en Arquine (2013/10/08) que trataban sobre o tema do corpo (grotesco) en relación á arquitectura. Pódense ler todos aquí

Soy arquitecto por la Universidad de Alicante, pero mi interés sobre esta disciplina se encuentra alejado de su papel tradicional de diseño de espacios. Más bien, me interesa entender cómo las representaciones de la arquitectura, el paisaje, el diseño o el territorio construyen y materializan determinados discursos ideológicos, imponiendo posturas, subjetividades y formas de acción sobre los cuerpos que la habitan.

En mi trabajo edito estos discursos –sus imágenes, sus historias o sus restos materiales– y reelaboro comentarios críticos que ponen en evidencia sus controversias y contradicciones, formalizándolos en diversos formatos como textos, fotografías, vídeos, objetos o instalaciones, muchas veces entrecruzados entre sí.

He publicado artículos y ensayos en diversos medios de Estados Unidos, Italia, Croacia, España, Chile y México. Desde enero de 2013-2018 residí en la Ciudad de México donde trabajaba como coordinador de contenidos en Arquine. Actualmente resido en Madrid.

follow me

Arquivado en: faro, Pedro Hérnandez Martínez

Tags: , , , , , , , , , , ,