Comunicar a arquitectura (I) | Íñigo García Odiaga

Dicía Le Corbusier que prefería debuxar a falar. É máis rápido e deixa menos espazo para a mentira. Ao igual que os arquitectos, tamén a propia disciplina prefire expresarse no debuxo, na imaxe, para manifestar a súa razón de ser. A arquitectura, talvez pola súa necesidade de expresar e concretar un futuro aínda imaxinario, encontrou sempre no gráfico o seu mellor aliado para comunicarse.

Diferentes fotografías da Ville Stein, nas que aparecen coches, que parecen cruzar a escena

Cando en 1923 se publicou a primeira edición do libro de Le Corbusier, Vers une Architecture, este recorreu á imaxe do automóbil e á súa produción en serie para explicar o que a vivenda moderna debía ser. Son moitas as súas obras fotografadas coa presenza dun automóbil de época, que ademais introduce certa tensión á composición da fotografía, ou se se prefire, transfórmaa nunha especie de secuencia cinematográfica.

As fotografías que o estudo de Le Corbusier de la Ville Stein en Garches, son un bo exemplo desta idea. En varias tomas os vehículos aparecen parcialmente, dando idea da dirección que tomarán e entrando en conversación coa arquitectura. Tamén poderiamos recordar aquela fotografía na que un coche executa o xiro da planta baixa da Ville Savoye, no seu percorrido cara ao garaxe da vila, ou aquela outra na que o propio Le Corbusier posaba apoiado fronte a un automóbil, co pavillón suízo de fondo.

Planta baixa da Ville Savoye con Le Corbusier ao volante. / Zona de acceso de vehículos do Pavillon Suisse

A construción ou a produción en serie de vehículos, non é un sistema pensado para optimizar o proceso industrial de produción, senón que introduce o propio produto nunha dinámica de perfeccionamento continuo. Cada modelo corrixe os erros do seu predecesor, perfecciónase, evoluciona sabendo un elo dunha cadea de mellora continua.

Este proceso de deseño e construción do automóbil moderno, representa para Le Corbusier, a lectura industrializa do perfeccionamento estilístico levado a cabo ao longo dos séculos no deseño e construción dos templos gregos. Dende este punto de vista, as proporcións, os estilos e as formas do templo grego, poderían explicarse como resultado dun proceso lento, pero constante de perfeccionamento e refinamento. Un proceso que desembocou na concreción dunhas arquitecturas exquisitas, nas que todos os elementos teñen o seu lugar, a súa función e a súa razón de ser. Está presente todo o pertinente e nada máis que o estritamente necesario.

“Admiro El Partenón. Esa beleza exacta hoxe conséguea máquina, que non é un espanto como cren algúns, senón un instrumento de perfección.”

Páx. 124 e 125 de Vers úne Architecture de Le Corbusier

A construción da Weissenhoff en Stuttgart en 1927, tiña como obxectivo o establecemento do canon moderno, e como mínimo aos ollos de Mies van der Rohe, director do evento e aos do propio Le Corbusier a exposición era fundamental para deixar constancia da “esencia” da vivenda moderna.

Neste sentido, a importancia do evento non radicaba unicamente dos edificios máis ou menos afortunados que alí se construíran, senón talvez en maior grao, do debate, os textos e as imaxes que de alí se desprendesen. Con senllos automóbiles e acompañados de dous modelos, os edificios de ambos os dous foron inmortalizados para a eternidade. Con estas fotografías Le Corbusier e Cereal parecen facerse eco do dito, unha imaxe vale máis que mil palabras.

Estas imaxes “producidas” para a ocasión teñen un claro obxectivo publicitario, no sentido etimolóxico da palabra. Esas fotografías perseguen facer de dominio público, que a arquitectura se pode e se debe asemellar na súa produción á dun coche en serie, xa que dende a óptica da modernidade, a arquitectura, está para servir e non para representar.

Fotografías de edificios na Weissenhof Siedlung, fronte a obras de Le Corbusier e Cereal vander Rohe

En ocasións, é difícil medir o impacto do divulgado e unicamente mediante a resposta que se recibe, pode terse idea do logrado.

Efectivamente, a imaxe da arquitectura branca da Weissenhof foi utilizada por de Philip Johnson e Henry Russell, para sentar as bases do movemento moderno, na exposición Modern Architecture: International exhibition, celebrada no MOMA de Nova York en 1932. Pero tamén esa mesma arquitectura branca, de volumes puros, foi utilizada polo aparato de propaganda nazi, para desprestixiar o racionalismo moderno, e a súa incapacidade para representar o que o nacionalsocialismo pretendía. O barrio de Stugartt foi transformado mediante unha colaxe, nun poboado árabe, para ilustrar un cartel publicitario que rexeitaba de pleno a arquitectura da Weissenhof Siedlung.

Fotografía da Weissenhof de Stugartt / Fotomontaxe propagandístico anti-Weissenhof

En 1936, Albert Speer deseño por encarga de Adolf Hitler, o pavillón do terceiro Reich Alemán, para a exposición internacional de París. O edificio, non pretende ser outra cousa, máis que unha representación. A representación dun país que desexa ser un imperio, cimentado sobre a idea do terceiro Reich, que dure máis de 1000 anos. Por este motivo, Speer centrou as súas ansias de representación arquitectónica nas obras do imperio romano, edificios que mesmo a través das súas ruínas fosen capaces de expresar a grandeza dos que as levantaron.

Sen dúbida, un ideal moi afastado do racionalismo e o funcionalismo do movemento moderno. Pero pola contra, para mostrar o poder industrial e tecnolóxico da Alemaña de Hitler, no interior do edificio mostrábanse os mellores exemplos dese potencial maquinista.

Interior do Pavillón de Alemanía na Exposición Internacional de París de 1936. Albert Speer

Aínda se conserva unha fotografía que mostra con nitidez o interior do pavillón de Alemaña, no que destaca un automóbil fascinante. Trátase dun Mercedes-Benz de carreiras da tempada 1936-1937, que dado o seu aspecto minimalísta e futurista destaca no ambiente barroco que o envolve.

Subido nunha peaña non se espera nada do, non se quere que ande, nin que arranque, nin que funcione. Non é tratado como unha das queridas máquinas de Le Corbusier. O automóbil é aquí un simple obxecto pertencente a outro tempo diferente, a outra mentalidade, é unha forma distante á da arquitectura que o acolle.

íñigo garcía odiaga . arquitecto

san sebastián. xaneiro 2014

Íñigo García Odiaga

Arquitecto. Editor de NOMU. 1/5 del estudio de arquitectura VAUMM. Vivo en Donosti.

follow me

Arquivado en: faro, Íñigo García Odiaga

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,