Citas desenfocadas | Miguel Ángel Díaz Camacho

5 (100%) 3 vote[s]

Citas desenfocadas Miguel Ángel Díaz Camacho Fichero antiguo catálago

En xeral, e salvo honrosas excepcións, os arquitectos escribimos regular. En realidade, ten mérito o feito de abordar con tanta paixón unha tarefa para a que non fomos formados especificamente. Para apoiar as nosas ideas e conviccións con frecuencia utilizamos unha ferramenta recorrente: a cita, un breve respaldo a noso argumento grazas ao apoio oportuno dunha voz autorizada. Agora ben:

citamos ben os arquitectos cando citamos?

A primeira vista poderiamos concluír que non, e é que isto das citas é tarefa complicada. En moitas ocasións descoñécese a veracidade da frase, ou mesmo a autenticidade sobre o autor real da mesma, e debemos confiar na referencia dun terceiro. Conseguir a fonte primeira (no seu idioma orixinal) daría lugar a un traballo ímprobo de investigación para cada cita, paso obrigatorio na elaboración dunha tese doutoral.

Por outra banda, e dando por feito a veracidade do escrito por un autor determinado en tempo e forma, habería que coñecer moi ben non só o texto senón o contexto no que este se formula: a Alemaña da Bauhaus pouco ten que ver con Chicago nos anos 50 ou a España dos 60; con todo, utilizamos simultaneamente citas de autores dispares, illados no espazo e no tempo, sen ter en conta que talvez, no seu contexto, pretendíase argumentar precisamente o contrario a aquilo que nós agora propoñemos.

Os arquitectos somos pouco “científicos” nisto das citas, e os nosos escritos tenden máis ao ensaio que ao tratado. En xeral adoitamos fuxir do categórico e, no seu lugar, cultivamos a exploración sensible da arquitectura como unha das fontes máis reveladoras da cultura. Por iso é polo que moitas das citas que convertemos de maneira colectiva en “aforismos” sexan en ocasións só frases colleitas ao voo que representan só parcialmente as ideas do autor. Neste sentido, sempre nos pareceu unha traxedia rememorar a figura de Le Corbusier por

“a arquitectura é o xogo sabio, correcto e magnífico dos volumes baixo a luz”,

unha frase extraída dun artigo en 1921 escrito para eloxiar os volumes puros, a xeometría ou a obxectividade do cálculo

“dos silos e as fábricas norteamericanas”

fronte á linguaxe decorativa do Quai d’ Orsay ou o Gran- Palais. Ou como lembraban Brijuni no seu texto “Less is Less” para A Cidade Viva, o “Less is more” de Mies van der Rohe sería (segundo Pier Vittorio Aureli) tan só unha frase pronunciada polo arquitecto alemán nunha entrevista de 1959.

Aínda que o uso da primeira xustificou todo tipo de formalismos contemporáneos, chama a atención a transformación interesada da segunda por parte do arquitecto danés Bjarke Ingels, dando lugar á súa propia locución “Yes is More” á que xa se dedicou unha entrada baixo nosa propia mutación: “Yes Needs More”.

Para terminar o asunto das citas desenfocadas poñeremos outro par de exemplos. A raíz do citado “Less is Less” de Brijuni xurdiu un interesante debate nos comentarios sobre a non menos famosa “dar lebre por gato” atribuída a Alejandro de la Sota e que, como alí díxose, procede, ata onde nós sabemos, de Víctor D’ Ors, director da ETSAM entre 1969-72 coincidindo con Sota como profesor. Moito nos tememos que o sentido actual desta cita pouco ten que ver co uso que dela facíase na ETSAM nos anos 60.

Pero non vaiamos crer que o escuro labirinto da cita é un fenómeno novo. Como parte do desenvolvemento da tese “A casa Domínguez. Alejandro de la Sota: construir – habitar“, demostrouse que algunha das citas que o propio Sota empregaba para xustificar algunha das súas obras, en concreto a Casa Domínguez, non era do todo oportuna nin exacta, e que tiña que ver máis coa construción dun relato propio que coa existencia do antecedente ao que facía referencia.

Ante unha evidencia tan pouco confortable para algúns eruditos (que deran por boa a cita de Sota durante anos en numerosos libros e artigos), consultouse por separado a dous eminentes catedráticos; curiosamente ambos coincidían na necesidade de desenfocar aínda máis o asunto. O primeiro aconsellou deixar a porta aberta á dúbida:

Ante una evidencia tan poco confortable para algunos eruditos (que habían dado por buena la cita de Sota durante años en numerosos libros y artículos), se consultó por separado a dos eminentes catedráticos; curiosamente ambos coincidían en la necesidad de desenfocar aún más el asunto. El primero aconsejó dejar la puerta abierta a la duda:

“non se debe expoñer que a cita non existe, senón que resultou imposible de atopar”;

o segundo, menos comprometido coa materia, díxonos:

“hai que contalo, pero que non rompa a maxia”.

Miguel Ángel Díaz Camacho. Doutor Arquitecto
Madrid. Febreiro 2014.
Autor de Parráfos de arquitectura#arquiParrafos

Miguel Ángel Díaz Camacho

Doctor en Arquitectura, Decano de la Facultad de Tecnología y Ciencia UCJC. Presidente de la Asociación Sostenibilidad y Arquitectura,  perteneciente al Consejo Superior de los Colegios de Arquitectos de España. Director de MADC Arquitectos, estudio profesional con premios en concursos nacionales e internacionales, en la actualidad desarrolla proyectos en España y Noruega. Escritor y crítico de arquitectura, es autor de los libros “Párrafos de Arquitectura. Core(oh)grafías” (2016) y “Arquitectura y Cambio Climático” (2018).

follow me

Arquivado en: artigos, Miguel Ángel Díaz Camacho

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,