Apolo e Dionisos en la arquitectura argentina | Martín Marcos

Mario Roberto Alvarez | Fuente: grandespymes.com.ar
Mario Roberto Álvarez | Fonte: grandespymes.com.ar

A idea de recorrer ás figuras de Apolo e Dionisos é debedora do profesor da ETSAB-UPC, Javier Ferrándiz Gabriel e o seu libro Apolo e Dionisos. O temperamento na arquitectura moderna.1 Nel expón un ensaio de análise da arquitectura moderna baseado na dualidade razón-sentimento para así poder separa e explica os aspectos racionais dos puramente emotivos nunha obra ou proceso proyectual.

A referencia con Nietzsche e as súas especulacións temperás ao redor destes deuses da mitoloxía grega na Orixe da Traxedia, terminou dando un forte carácter simbólico ao dueto. En tempos en que a arquitectura xa non sostén verdades tan inamovibles senón máis ben interpretacións subxectivas de cada autor, estas figuras parecen cobrar maior pertinencia e vixencia.

Confrontar o apolíneo e o dionisiaco na análise e estudo da arquitectura contemporánea resulta moi estimulante e case sempre verifica que unha boa obra de arquitectura debe ter algo dos dous compoñentes e que da habilidade na súa combinación e sinerxia xorden os mellores exemplos, os de maior espesor intelectual, os máis complexos e potentes. Hai moito para aprender dun e outro enfoque, e máis que confrontalos hai que entendelos para complementalos e enriquecelos. Animarnos a saír de nosa propia zona de confort e facer o esforzo de aprender do outro, do distinto, do diferente a nós.

Neste punto as obras de Álvarez e Testa seguen sendo dunha enorme importancia didáctica, xa que poden ser visitadas, vividas e sentidas ata nos seus mínimos detalles. A diferenza doutras grandes obras da arquitectura internacional que estudamos, as dos autores arxentinos que se atopan nas nosas cidades teñen ese plus de valor pedagóxico que resulta da comparación inmediata, da posibilidade de verificar esas diversidades. Entre elas, edificios públicos como a Biblioteca Nacional ou o Teatro Municipal Xeneral San Martin son leccións superlativas que nunca se esgotan e que nos permiten abordar distintas lóxicas proyectuales, materialidades, texturas, escalas, espacialidades, relacións coa cidade e formas de ser percorridas.

Teatro San Martín, su gran obra (1954) | Fuente: wikipedia.org
Teatro San Martín, su gran obra (1954) | Fonte: wikipedia.org

Álvarez e Testa continúan vivos nelas e séguennos ensinando desde a mellor arquitectura. Facer máis con menos parece ser o seu imperativo moral, e nesa coincidencia volven recoñecerse como decididos e ideológicamente modernos. Cada estudante de arquitectura que se enfronta con elas ten a oportunidade de establecer un dialogo íntimo con ambos os mestres. Seguramente eles estarán alí dispostos a contarnos os seus segredos, pero só se sabemos preguntar, se aprendemos a mirar intencionadamente e a saber formular as preguntas correctas.

Esta mostra tamén tenta contribuír nesa procura, desmitificar certos encasillamientos facilistas e propoñernos lecturas máis complexas e sutís.

Clorindo Testa muestra a la presidenta Cristina Fernández de Kirchner, una maqueta en la Biblioteca Nacional. También la acompañan Florencio Randazzo y Horacio González | Fuente: wikipedia.org
Clorindo Testa mostra a presidenta Cristina Fernández de Kirchner, unha maqueta na Biblioteca Nacional. Tamén a acompañan Florencio Randazzo e Horacio González | Fonte: wikipedia.org

Clorindo Testa adoitaba dicir que o seu método era produto dunha imaxinación dirixida e que nunca se permitía ningún tipo de desborde nin de irracionalidade2. Mario Roberto Álvarez mantiña con orgullo que el só tiña unhas poucas ideas3 pero que o obsesionaban na procura da perfección. Cabe preguntarse:

“Onde atopar a Apolo e onde a Dionisos? É viable asocialos de maneira case automática ou xustamente haberá que descubrir as pulsións máis brillantes nas súas aparentes contradicións, nesas tensións duais que nos desprazan do obvio?”

Como veremos, tratándose de Álvarez e Testa, case nunca é o obvio.

Martín Marcos. Arquitecto, urbanista, Director MARQ-SCA (Museo de Arquitectura e Deseño de Bos Aires) e Profesor Titular FADU UBA
Bos Aires. Outubro 2017

Notas:

1 Ferrándiz Gabriel, Javier. “Apolo e Dionisos. O Temperamento na arquitectura moderna”. Alfaomega- Ediciones UPC, 2001. Barcelona.

4 De Brea, Ana; Dagnino, Tomás. “Señores arquitectos… Diálogos con Mario Roberto Álvarez e Clorindo Testa”. Ediciones UBROC, 1999. Buenos Aires.

2 Pazos, Luis; “Clorindo Testa: El arte para habitar”. Revista Somos, 1977. Bos Aires.

3 Jurado, Miguel;  “Murió Mario Roberto Álvarez”. ARQ Clarín, 2011. Bos Aires.

Arquivado en: artigos, Martín Marcos

Tags: , , , , , , , , , , , ,